Distinctio IV

Quare dicalur Christus conceptus et natus de Spirilu sancto. enim movet, quomodo dictus est Christus natus de Spi- — « Nunquid dicturi sumus, patrem hominis Christi Virgine genuisset? Quis hoc dicere audebil, cum hoc de Spiritu sancto ex Maria Virgine, quomodo non sit illo et de illa sil natus, explicare difficile est. Procul que de aliquo nascatur aliquid, et non ita, ut sit filius; cuius dicitur filius; profecto modus iste, quo natus est nullis meritis praecedentibus, in ipso exordio naturae sit etiam Dei donum ». « Per hoc ergo, quod de Spiquod Spiritus sanctus fuerit Virgini pro semine, non kabens de Spirilu sancto. Cuius dicli ralionem Ambro- « Quod ex aliquo est aut ex substanlia, aut ex potesubstantia, ergo Spirilus in carnem el ossa conversus ctum dominicae incarnationis auctoreni »?

Cap. III.

Quare Apostolus dicit Christum factum, quem nos falemur natum.

Sed quaeri potest, cum nos Salvatorem nalum proliteamur, cur Aposlolus eum factum dicat ex semine David, alio loco, factum ex muliere, cum aliud sit

Supra determinavit Magister de sanctificatione Virginis. quae fuit praeambula ad conceptionem Christi. In bac parte determinat de ipsa conceptione Domini. Et quoniam conceptio Cliristi habet comparationem ad Spiritum sanctum fecundantem et ad Virginem concipientem; ideo pars jsta habet duas partes. In quarum prima determinat de conceplione Christi in comparatione ad Spiritum sanctum. In secunda determinat de ea in comparatione ad Virginem, ibi: Sed quaeri polest, cum nos Salvatorem profiteamur natum.

Prima pars in parles tres dividitur. In quarum prima ponit vel exprimit veritatem, assignans, quare incarnationis mysterium sit Spiritui sancto attribuendum. In secunda vero removet dubitationem, ex his

Ad intelligentiam huius partis incidit hic quaestio de conceptione Christi quantum ad tria.

Primo enim quaeritur de ipsa conceptione in comparatione ad Spiritum sanctum efficientem.

Secundo de ipsa quantuin ad gratiam intervenientem.

Tertio de ipsa quanlum ad Virginem concipientem.

.S. Ilnnni. — Tuin. III. men, quia ex ea carne Chrislus formalus est, quae conslat ex semine, recte dicitur, quia factus esl 3. quae dicta sunt habentem ortum, ibi: Sed non esl hic diutius immorandum. In tertia vero subiungit maiorem explanationem praedictorum, ibi: Profecto modus iste, quo natus est Christus de Maria etc. Prima pars habet duas. In prima exprimit veritatem. In secunda confirmat eam per auctoritatem, ibi: Unde Auguslinus super hoc movens quaeslionem. Similiter secunda pars, in qua removet dubitationem, dividitur in duas. In prima parte ponit quaestionem. In secunda solutionem, ibi; Non est autem concedendum. Eodem modo tertia pars, ubi ponit explanationem, dividituV in duas. In quarum prima ponit unum explanandi modum secundum Augustinum;in secunda alium, ibi: Potest etiam Christus dici secundum hominem etc.

Haec enim tria tangit Magister in littera.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum Filii Dei incarnatio vel conceptio appropriari debeat personae Spiritus sancti.

Secundo quaeritur, utrum Spiritus sancti filius debeat Christus appellari.

Tertio quaeritur, utrum Christus possit ilici filius Trinilatis. Possunt edd.j exceptis l, s, addunt enim. Deinde pro viri se- August., Exposit. mchn,ii;i Kpistolae ad ltom. n. i.

De conceptione Christi in

Utrum Filii Dei incarnatio debeat Circa primum sic proceditur et quaeritur, ulrum Filii Dei incarnatio debeat appropriari Patri, an Spiritui sancto. Et quod Patri, videtur.

1. Christi incarnatio vel conceptio non est aliud carnatio et conceplio.

2. Item, Filii incarnatio non est aliud quam eius donalio — unde in eius Nativitate cantamus: Filius datus esl nobis — sed donatio maxime competit Patri, iuxta illud loannis terlio: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret: ergo videtur, quod conceptio debeat appropriari Patri, non Spiritui sancto.

B. Item, annuntiatio conceptionis Filii Dei facta est per Angelum Gabrielem, qui est fortitudo Dei; sed fortitudo sive potentia appropriatur Patri, non Spiritui sanclo: ergo pari ratione et incarnatio.

k. Item, potentia divina maxime manifestatur in operatione illa, cuius extrema distant distantia maxima, sive infinita; sed Filii Dei et crealurae est inflnite distantium unio: ergo in operatione illa est potissjme divinae potentiae manifestatio. Sed huiusmodi opus appropriatur Patri, non Spiritui sancto: ergo el conceptio'1.

Sed contra, quod debeat appropriari Filio, videtur.

o. Opus conceptionis pertinet ad opus reparationis; sed opus reparationis pertinet ad Verbum: ergo et ipsa conceptio.

6. Item, ei proprie formatio carnis allribuitur, - cui attribuitur assumtio; sed carnis assumtio attribuitur soli Verbo: ergo videtur, quod soli ei debeat appropriari ipsa conceptio.

7. Item, ei personae potissime debet appropriari carnis conceptio ex tempore, cui potissime convenit conceplio ex aeternitate; sed haec est persona Filii, secundum quod dicitur Proverbiorum oclavo: Nondum erant abyssi, el ego iam concepta eram.

1 Vide August., 11. de Trin. c. 5. n. 7. seqq. el IV. c. 20. ad Spiritum sanctum efficientem..

Palri, an Spiritui sancto.

8. Item, opus, quod est maxime divinae sapientiae manifestalivum, personae Filii Dei est appropriandum; sed tale est incarnationis mysterium, quia, sicut dicitur in Iob 8, prudentia eius percussit superbum: videtur ergo, quod conceplionis sacramentum Filio Dei sit appropriandum.

Sed contra hoc est:

1. Aucloritas in Symbolo: «Conceptus est Spiritu sancto»; non dicitur de Patre, vel Filio. Et Lucae primo: Spiritus sanctus snperveniet in te. Item Matthaei primo: Quodenimin ea natum esl, de Spiritu sancto cst.

2. Item, ratione, eo quod opus incarnationis manifestativum est divinae bonitatis et caritatis; sed hoc appropriatur Spiritui sanclo: ergo elc.

c o n c l u s i o. Incarnatio Filii Dei potissime appropriari debel Spiritui sanclo, lum propter erroris exclusionem, lum propter veritatis manifestationem.

Respondeo:- Dicendum, quod opus incarnationis manifeslativum est divinae potentiae, sapientiae et bonitatis secundum diversas conditiones in ipso repertas. Contingit enim loqui de ipso quanlum ad ipsa unibilia, et quantum ad unionis modum, et quanlum ad unionis fructum. — In comparatione ad unibilia, inter quae est infinita distantia, manifestatur divina pot&utiu. — In comparatione vero ad unionis modum congruentissiinum. prout competebat ad humanum remedium, manifestatur Dei sapientia. — In comparatione vero ad fructum sive ad effectum consequentem, quo se obtulit Deo et Patri in odorem suavitatis, manifestatur divina bonilas, misericordia et caritas. Et hoc est quod dicit Damascenus in libro lerlio, capilulo primo: « Monstratur simul in incarnatione bonitas, iustitia et sapientia Dei: bonitas quidem, quia non despexit proprii

plasmatis inQrmitatem, seil viscera eius commota sunt, ipso cadenle, et manum porrexit; iustitia, quoniam, liomine vieto, non alium fecil vincere tyrannum; sapienl.ia, quoniam invenit apori id est difficilis, solutionem decentissimam ». Quoniam igitur in incarnationis opere secumlum considerationes diversas contingit invenire appropriata tribus personis vakle excellenter et praecipue: liinc esl, quod con- 2. ceptio, cum sit opus triuin personarum, appropriari potest Iribus personis secundum diversas considerationes, sicut ostendunt raliones. quae prius inductae sunt.

Scriptura tanien magis approprial Spirilui sani. propter veritatis manifestationem. — Propter erroris exclusionem: quia in conceptione humana consuevit se immiscere foeditatis concupiscentia, acper hoc originalis culpa. Ne illud ergo dicatur fuisse in conceptione Christi, dicitur conceptus fuisse de Spiritu sancto: ad excludendum carnalem commixtioacm dicitur conceptus de Spiritu; ad excludendum vero concupiscentiae foedilatem dicitur non solum conceptus de SpirUu, sed de Spiritu sancto.

Alia vero ratio est propter verilatis manifestas. tionem. Illud enim quod maxime praeparavit Virginem ad Filii Dei coneeptionein, fuit amor divinus. 1'nde quemadmodum mulier boncfpit per viri delerlationem el ipsius adhaesionem, quae est cum tlesiderio el amore virtutis generativae; sic beata Virgo propler amoris singularitalem singulariter concepit Deum ex Deo; et ideo concepisse dicitur de Sjiiritu sancto. Et hanc rationem assignat Hugo ile sancto Victore in quodam suo libello, ubi sic dicit: « Conrepit Virgo Maria de Spiritu sancto, non quia de Spiritus sancti substantia semen partus acceperit, sed quia per amorem et operationem Spiritus sancti ex carne Virginis divino partui substantiam ministravit. Nam quia amor Spiritus sancti singulariter in corde ardebat, ideo in carne eius mirabilia faciebat; cuius dileclio quia in corde non suscepit socium, operatio in carne illius non habebat exeinpluin ».

Et sic patet, quod propter erroris exclusionem et veritalis manifestationem incarnatio Filii Dei potissime appropriari debet Spiritui sanclo. Et propter has duas rationes frequenter in Scriptura (it appropriatio, sicut ostensum fuit in libro primo.

Ex his autem manifesta est responsio ad obiecla, quia verum concludunt secundum diversas vias, quoil incarnationis mysterium diversis de causis potest appropriari cuilibet trium personarum. Si quis autem ex his velit arguere, quod incarnationis opus magis debet appropriari Patri vel Filio quam Spiritui sancto; ad omnia est una responsio: quia procedunt ex insnfficienti et peccant secundum consequens, quia una sola ralio non sufficit appropriari uni soli personae, ubi respectu alterius personae reperitur ratio maioris congruentiae; et sic est in proposilo. quam missio, et conceplio non est aliud quam carniss assumtio; non valent, quia tam missio quam assumtio importantrelationem, quae proprie potest respicere personam Patris et Filii; sed conceplio dicit effectum et operalionem, quae communis est Iribus personis et appropriatur Spiritui sancto ex causis praedictis; quamvis et aliae rationes cbngruentiae possint assignari, sive quia, nominato Spiritu sancto, intelliguntur aliae personae, qui est amboruin unitas et communio, sicut Auguslinus explanat in littera; sive quia in incarnatione fuit ropiosissima dicinac bonitatis effusio. Et sic Spiritui sancto appropriatur conceptio, tum ratione proprii, quia est aniborum unilas, tum ratione uppropriati, quia est amborum bonilas. — Ex his autem satis patere polest responsio ad obiecta.

Secundo quaeritur, utrum Chrislus possit dici filius Spiritus sancli. Et quod sic, videtur:

1. Quia Damascenus dicit: « Descendit in Virginem Verbum tanquam oTcopo?, jd est semen»; sed quod operatur ad alicuius generationem mediante semine habel rationem patris: si ergo hoc modo operatus est Spiritus sanctus, ut dicit Damascenus, ergo est pater eius.

2. Item, pater dicitur - qui deducit rem ad esse: ergo si magis deducit rem ad esse, magis debet dici pater: ergo si Spiritus sanctus magis est operatus ad hoc, quod caro Christi produceretur in esse, quam aliquis paler respectu prolis procreandae; videtur, quod Christus sit filius Spiritus sancti, loquendo proprie.

3. Item, Spiritus sanctus cum Virgine operatus est Filii Christi conceptionem, nec minus operatus est Spiritus sanctus quam Virgo, sed multo amplius: si ergo Christus dicilur fdius Virginis, et Virgo dicitur eius maler; videtur, quod multo fortius debeat Spiritus sanctus dici eius pater.

4. Item, omne quod est de aliquo per actum conceptionis, habens similitudinem subslanliae cum illo, dicitur eius fllius; sed Christus conceptus est de Spiritu sancto et similis esl in substantia cum illo: ergo Christus est fllius Spiritus sancti.

5. Item, quicumque habet gratiam Spiritus sancti, hoc ipso est filius eius; sed Christus ab instanti conceptionis habuit gratiam excellentissimam Spiritus sancti: ergo videtur, quod filiatio conveniat Christo respectu Spiritus sancti.

Sed contra: 1. Christus nullius est fllius nisi 1 Libr. III. de Fide orthod. c. 2. Ipsa Damasc. verba hanalura; sed solius Patris, vel Matris est filius naluram: non ergo Spiritus sancti 5.

2. Item, filiatio respicit hypostasim; sed hypostasis Filii Dei nullo modo habet comparari ad Spiritum sanctum in habitudine filiationis, immo potius in habitudine principii: ergo simpliciter falsum est dicere, quod Christus sit filius Spiritus sancti.

3. item, si Christus est filius Spiritus sancti, ergo Spiritus sanclus est pater Christi, et Deus Pater est pater Chrisli: ergo duo patres in Trinitate.

4. Item, si Christus est filius Spiritus sancti, quia operatus est eius conceptionem, ergo pari ratione Christus est filius suus; sed hoc nec ratio nec fides admittit, quod eadem res se ipsam gignat 9, quod idem sit pater et filius sibi: ergo si Christus non est filius suus, pari ratione nec Spiritus sanctus pater eius.

5. Item, ad hoc esl auctoritas Augustini, quam Magister ponit in littera: « Quis dicere audebit, Christum esse filium Spiritus sancti, cum hoc ita sit absurdum, ut nullae fidelium aures hoc valeant sustinere»? Videtur igitur tanquam haereticum dicere, Spiritum sanctum esse patrem Chrisli.

c o n c l u s 1 o. Nvtlatenus admitlilur locutio, quod Christus sit filius Spiritus sancti.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio ista locutio non admittitur nec est admiltenda, tum propter vitandum errorem circa generationem temporalem, tura circa generationem aeternam. Ad vitandum errorem circa generationem temporalem, quia, cum secundum illam dicitur Christus conceptus de Virgine et Spiritu sancto, si diceretur Spiritus sanctus eius pater, sicul Virgo eius mater, iam videretur ex hoc Christus natus esse de Maria et Spiritu sancto, sicut nascitur proles de muliere et viro. Quodsi hoc falsum est — quia proles partem accipit a patre et nartem accipit a matre, in qua assimilatur patri et matri in eadem tbrma et natura; et hoc non est reperire in Christo quantum ad eius conceptionem, immo soli Matri assimilatur in natura assumla — non debet admitti, Christum esse filium Spiritus sancti, sed solius Virginis Matris, ad maiiifestandam et servandam veritatem et proprietatem temporalis generationis. — Sumitur etiam ratio ex parte generationis aeternae, quare catholici talem sermonem non admittant, ne scilicet confusio fiat aeternarum relationum et proprietatum. Unde cum proprium sit personae Patris generare respectu personae Filii, nullatenus admitlilur, Christum esse filiuin Spiritus sancti, in quo 4 non est alia persona vel hypostasis quam illa, quam Pater ah aeterno genuit. — Ideo propter vitandos errores tam circa generationem temporalem quam circa aeternam, non recipiunt theologi praedictam locutionem. — Unde concedendae sunt raliones ad praedictam partem.

1. Ad illud quod primo obiicitur de Damasceno, quod Verbum Dei descendit in Virginem ad modum seminis; dicendum, quod semen in se duplicem ha- bet proprielalem: unam iii hoc, quod habet in se vim activam: alteram in hoc, quod agil producendo

similem in forma et natura. Damascenus ergo assumit simililudinem seminis ad operationem Spiritus sancti ratione primae proprietatis, non secundae. Cum vero assumit, quod operatio ad modum seminis facit productivum principiuni habere habitudinem patris, hoc intelligitur ratione secundae proprietatis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Pater est qui producit rem ad esse; dicendum, quod ista non est tota ratio patris, quia necesse est, quod conveniat in natura et forma; sed Spiritus sanctus non convenit cum Christo in natura et fornia, secundum quam producit ipsum ad esse.

3. k. Ad duo obiecta sequentia iam patet responsio per iam dicta. Quod enim obiicit, quod Virgo dicitur mater, el quod Spiritus sanctus pater; dicendum, quod non est simile, quia Virgo conformatur Christo in nalura, secundum quam conceptus est ex tempore; Spiritus autem sanctus, quamvis Christo sit similis in natura, non tamen est eius principium secundum illam; et ideo non cogit ratio tertia, nec quarta.

o. Ad illud quod obiicitur de gratia, dicendum, quod quamvis de aliis hominibus concedi possit, quod sint filii Spiritus sancti propter gratiam, quani ipsi suscipiunt et inedianle8qua in filiorum Dei adoptionem assuinuntur: tamen circa Christum non habet locum propter unionem, quae non tantum facit, ilhun hominem esse filium Dei per gratiam, sed filium Dei per naturam. Et ideo non sic conceditur de ipso, quod sit Spiritus sancli filius, sicut conceditur de aliis hoininibus.

Tertio quaeritur, utrum Christus possit di«i fllius Trinitatis, ad maiorem evidentiam praedictorum. Et quod sic, videtur.

1. Cantico Deuteronomii: Nunquid non ipse est paler tuus, qui possedit te et fecil et creavit te? Sed hoc totum polest dici de Christo ratione naturae assumtae; et secundum illa tria dicitur esse filius totius Trinitatis, cuius est possidere, facere et creare: ergo videtur, quod hoc Christo satis catholiae possit attribui.

2. Item, ad Romanos octavo: Ut sitipseprimogenitus in midtis fratribus; Glossa: « Secundum illud, quod unigenitus est, non habet fratres; secundum illud, quod primogenitus est, fratres dignalus est vocare omnes »: si ergo fratres sunt eiusdem Patris et sunt filii totius Trinitatis, videtur, quod et hoc Christo convenienter possit attribui.

3. Item, quandocumque aliqua se habent per indifferentiam ad aliquam operationem, secundum illam operationem communem et uniformem recipiunt denominationem; sed tola Trinilas operata est incarnationis mysterium: ergo si persona Patris dicitur esse pater Christi non solum quantum ad deitatem, sed etiam quantum ad humanitatem; videtur, quod similiter tota Trinitas possit dici pater.

4. Item, quamvis in Trinitate unus solus sit Pater propter aeternam generationem, tamen ex tempore propter effectus teraporales tota Trinitas dicitur esse pater, et persona Patris dicitur non solum pater Filii, secl etiam aliarum rerum, ita quod in nullo praeiudicatur proprietali Filii: ergo cum Filius ex tempore naluram sumserit, el aequalem et uniformem habet comparationem ad totam Trinitatem; videtur, quod sicut quantum ad divinam naturam dicitur esse filius Palris, ita secundum humanitatem sil fllius totius Trinitatis.

o. item, in Christo triplex est substantia 5, scilicet suprema, media et infima: suprema, videlicet divina, media, scilicet anima, et infima, videlicet corpus; sed Christus ratione naturae supremae est filius alicuius, scilicet Patris Dei; ratione naturae infimae filius alicuius, scilicet Matris, ex qua 1 Cnp. 32, 6. — Vcrba ad maiorem evidentiam praeditraxit carnem: ergo et ratione mediae filius alicuius erit. Sed media, scilicet anima, est a tota Trinitate aequaliter: ergo videtur, quod filius totius Trinitalis dici possit.

6. Item, non est maior confusio in proprietatibus ex comparatione alicuius proprietatis ad plura, quam si de eodem dicantur duo opposita, imino multo rainor; sed de Christo vere et catholice dicunlur duo opposita ratione duplicis naturae, mortalis et immortalis, passibilis et impassibilis 6: ergo multo fortius ratione naturae assumenlis potest dici fllius Patris, et ratione naturae assumtae filius totius Trinitatis.

Sed contiu: 1. Augustinus in libro de secundo: « Lesus neque suus neque Trinitatis fliius dici potest:» ergo non potest dici filius Trinitatis.

2. Item, filiatio est proprietas personalis, irade respicit hypostasim 8; sed in Christo esl una sola persona et hypostasis, quae non potest distingui a tota Trinitale secundum illius relationis habitudinem: ergo non videtur, quod dici possit filius Trinitatis.

3. Uem, Christus non tantum est filius, sed filius unigenitus, secundum quod dicitur loannis primo 9: Vidimus gloriam eius quasi Unigeniti a Patre; sed Trinitas non habet aliquem filium unigenitum, cum aequaliter comparetur ad omnes: ergo non videtur, quod Christus possit dici Trinitatis filius.

4. Item, filiatio praesupponit generationem, generatio autem dicit convenientiam in natura et distinctionem in supposito; sed hoc impossibile est reperire in Christo, nec secundum divinara naturam nec secundum humanam: ergo nullatenus est concedenda locutio praedicta. Non conceditur, quod Christus sit filius Trinitatis.

Respondeo: Dicendum, quod apud theologos secundum comraunem usum non admittitur: Christus est Trinitatis filius. Sed huius rationem diversi assignant diversimode. n. 18: Pater est, quia condidit, quia vocat, quia iubet, quia

Dei sive persona aeterna est nec habet originem a tola Trinitate, sed solum a persona Patris: hinc est, quod quamvis in Christo sit reperire humanam naturam a tota Trinitate creatam, non est concedendum, Christum esse (ilium totius Trinitatis propter repugnantiam, quae reperta est in hypostasi, hoc est persona, quae est aeterna. — Sed si ratio ista interius consideretur, non videtur niagnae efficaciae, quia, quamvis hypostasis Chrisli sit aeterna, nihil tamen impedit, ipsum dici filium Virginis ralione nalurae assumlae. Si ergo illi hyposlasi innasci potest filiationis habitudo in comparalione ad Matrem, ex qua naturaWh tracla est; quare non potest innasci respectu totius Trinitatis, a qua facta est? Et ideo ex parte propr/etatis [iliationis el aeternitatis hypostasis non videtur efficax ratio posse sumi ad repudiationem praedictae locutionis.

El ideo est alius modus dicendi, quod praedinon recipitur, quod sit filius Trinitatis simpliciter, propter hoc quod talis locutio appropinquat errori Sabellii, qui posuit, proprietatem patris cuilibet trium personarum convenienter posse attribui. Non recipitur etiam, quod sit lilius totius Trinitatis per creationem, quia talis locutio appropinquat errori Arii, qui posuit, Christum esse puram creaturam. Non recipitur etiam, quod sit lilius tolius Trinitatis pcr gratiam; quia lalis locutio appropinquat errori Nestorii, qui posuit in Chrislo duas naluras et duas personas, divinam scilicet et humanam;el quantum ad liuniaii.im personam tlixit Christuni Filium Dei per gratiam. Ergo senno praedictus oumi modo erroris impietati appropinquat: et ideo respuilur ab his qui perili sunt in sacra Scriptura. — Unde rationes ad hanc partem concedendae sunt, quamvis non mullum cogant.

I. Ad illud quod obiicitur, quod tota Trinitas possedit et fecit et creavit secundum humanam naturam; dicendum. quod Trinitas 3 alios homines simpliciler 1'ecit secundum omnem sui nnlurani: Cliristum aulein non simpliciler seciiiidiiin omnem naturam 1'ecit, quia secundum divinam naturam eum solus Pater genuit; el ideo non est siinile de Christo et aliis hominibus. Quanivis enim alii homines possint dici creaturae Dei, hoe tamen de Christo non recipitur, sicnl infra melius videbitur.

± Ad illud quod obiicitur, quod nos sumus fratres Chrisli; dicendum. quod ex hoc non sequitur, quod Christus sit lilius tolius Trinilatis, sed quod nos dicamur filii Dei Patris per eum, quamvis « nos per gratiam, ipse vero per naturam », sicut dicil C.regorius super illud: Ascendo ad Patrem meum et Pulrem vestrum, loannis vigesimo 5.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Ires personae se habent ad naturam e assumlam per indifTerenliam; dicendum, quod verum est; sed non sic se habent per indifferentiam respectu personae assumentis, quii aliam habitudinem habet ad personam Patris, aliam ad personam Spiritus sancti. Cum autem dicitur Chrislus Filius esse Dei Patris, hoc magis dicitur respectu naturae assumentis quam assumlae; quod patet, quia dicitur Filius Palris unigenitus el naturalis. Et ideo ratio illa non cogit, quia ab insufficienti precedit.

4. Ad illud quod obiicitur, quod Pater non dicitur pater tantum respectu Filii, sed etiam aliorum, quorum est causa et principium ex tempore; dicet,- dum, quod sicut Pater ex hoc, quod temporaliter aliquos adoptat, dicitur eorum pater ex tempore, sic etiam Chrislus per generationem temporalem potest dici filius Virginis; non tamen potest concludi quod sit lilius totius Trinitatis. Non enim est simile. Nulla enim confusio proprietatum incurrilur, nec aliquod veritati fil praeiudicium, aul errori in aliquo appropinquatur, si dicatur Paler esse pater Filii solum per generationem, et aliorum per creationem; non sic autem, cum dicitur Christus esse illius tolius Trinitatis. Nam si intelligatur per generationem, incurrimus in errorem Sabellii; si per creatio nem, appropiiiquanius erron Arii; si solum per adoptionis gratificalionem, errori Nestorii.

o. Ad illud quod obiicitur de natura suprema, media e; infima, iam patet responsio per praedicla. quia, cuiu illa sit creata, non recipitur circa Chrisluni filiatio alicuius ratione illa. — Polest tamen dici, quod non est simile de subslanliis exlremis ad mediam, quia tum ratione substantiae divinae tiim ratione carnis genitus est et assimilatur suo principio producenti, scilicet Patri et Matri: Patri in deitale, et Matri in humanitate; non sic autem est ratione aniinae; et ideo noii est simile.

6. Ad illud quod ultimo obiicitur de proprietalibus absolutis, quod non faciunt confusionem; dicendum. quod non est simile, quia illae proprietates principaliter respiciunt naturam, utpote esse passibilem et immortalem!; sed filiatio respicit ipsam hypostasim, circa quam multi fuerunt errores, qui-

De conceptione Christi in Consequenter quaeritur de conceptione Christi in comparatione ad graliam intervenientem. Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur de gratia illa in comparatione ad merita Ecclesiae.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum Christi conceptio vel incarnatio fuerit ex mera gratia, an hoc impetraverunt sanctorum Patrum merita. Et quod fuerit ex mera gralia, videtur.

1. Ad Titum tertio: Apparuit benignitas et Salvatoris nostri non ex operibus iustitiae; sed apparitio illa benignitatis et humanitatis est Filii Dei humanalione, sicut in Glossa dicitur: « Cum benignus et humanatus Deus noster apparuit»: ergo videtur, quod Filii Dei humanatio non fuerit mediantibus nostris meritis.

2. Item, super illud Psalmi 4: Respice in testamentum sanctum tuum; Glossa: « Meminit promissionis, quia merita deflciunt »; et loquilur de promissione incarnationis: ergo etc.

3. Item, de eo quod per merita acquiritur, non tantum tenemur ad gratiarum actiones, sicut pro eo quod gratis datur; sed de Christi donatione tenemur ad omnimodas gratiarum actiones: ergo videtur, quod illam non impetraverint merita Ecclesiae.

4. Item, quod est fundamentum tolius meriti Ecclesiae meritis eius non potest reddi; sed Christi incarnatio est fundamentum totius meriti Ecclesiae, quia per ipsum, quotquot sunt, reconciliati sunt Deo et Patri, nec aliquis salvatur nisi per eum 5: ergo non videtur, quod incarnatio Christi per merita Patrum sive ipsius Ecclesiae poterit impetrari.

1 Cod. Iv el edd. 1, 2 mortalem. Paulo inferius pro viris bus praedicta locutio videtur appropinquare; et ideo, quamvis illae recipiantur a viris cathohcis tanquam catholicae, haec respuitur tanquam adversaria fldei christianae 2.

ad gratiam intervenientem.

Secundo, in comparatione ad meritum Virginis Mariae.

Tertio, in comparatione ad dignitatem naturae assumtae.

Sed contra: 1. super illud Psalmi 6: Propter miseriam inopum el gemitum pauperum; Glossa, ibi: « Exsurgam, id est mittam Filium, propter gemilum paaperum, qui pro malis gemunt et peccatis conteruntur; nam aliter non essent digni auxilio»: ergo si propter gemitum facti sunt digni missione Filii Dei, videtur, quod incarnatio sive Filii Dei conceptio eorum meritis impetrata fuerit.

2. Item, qui meretur principale meretur et accessorium 7; sed incarnatio Filii Dei fuit ordinata ad nostram gloriflcationem; sed nostram glorificationem potuerunt Sancti mereri: ergo et conceplionem Christi.

3. Item, qui meretur quod maius est, mereri potest et quod minus est 8; sed maius est nostra beatificatio, quam sit Filii Dei incarnatio, quia illud esl flnis istius: ergo cum meruerunt sancti Patres suam beatitudinem, meruerunt ergo Filii Dei conceptionem.

4. Item, qui petit aliquid in oratione ex carilate, perseveranter, pie et ad salutem, meretur illud quod petit, maxime cum talis rei petitio Deo placet; sed antiqui Patres maximo desiderio petebant Filii Dei incarnalionem, et hoc perseveranter, pie et ad salutem, et Deo placebat, quod tale quid peterent: ergo videlur, quod meruerunt Filii Dei incarnationem.

6 Psalm. II, 6. — Glossam exhibet Petr. Lombard. in hunc

C 0 N C L r S I 0. Incarnatio Christi quoad essentiam non cadit sub merilo; quoad circumslantiam temporis aliquo modo cadit sub merilo sanctorum Patrum;

quoad e/fwaciam quodam modo cadit sub merito, quodam modo non.

Respondeo: Dicendum, quod de beneficio incarnationis, sicut de aliis beneflciis divinis, est tripliciter loqui; videlicet quantum ad substantiam vel essentiam, et quantum ad efficaciam, et qiianlnm ad circumstantiam. Si loquamur de ipso quantum i. ad essentiam, sic dicendum, quod illud beneficium erat supra sanctorum Patrum merita, propterea quia non est iustae relributionis, sed dignationis eminentissimae; et non sequitur merita hominis lapsi, sed potius est fundamentum omtiis meriti, quia nullus Deo placere potuit post lapsum absque fide istius beneficii, vel in generali, vel in speciali. Secundum hanc viam procedunt rationes et auctoritates ad primani partem adductae.

Si vero loquamur de beneficio incarnationis quantum ad efficaciam; sic, cum eius efficacia esset duplex, videlicel quod ordinabatur ad liberationem a servitute culpae, et a reatu carentiae visionis Dei, quodain modo cadit sub merito, quodam modo runt sancti Palres, et cadit sub merito; quanlum vero ad ereptionem de statu culpae, non cadit sub merilo, nisi quis large sumat meritum ad meritum congrui et condigni 3.

Si vero loquamur de beneficio incarnationis 3. quantum ad temporis circumstanliam; potest concedi absque calumnia, quod cadit sub merilo praecedentis Ecclesiae. Sancti enim Patres llagranlissimis desideriis meruerunt incarnationis accelerationem; in quorum persona dicit Isaias, sexagesimo quarto 4: Utinam dirumperes caelos el desceiuleres etc. — Et sic patet, quod incarnationis benelicium tpiantum ad essenliam non cadit sub merito; quanlum vero ad lemporis circumslantiam cadit sub merito sanctornin Patrum; quantum vero ad e/ficaciam mediam quodain niotlo cadit sub merito, quodam modo non. — Et quoniam raliones inductae ad primam pirlfin currunt quaolum ad illud quod esl sive quantuin ad excellentiam sui in se, osteniliint, ipsum non cadere sub merito praecedentis Ecclesiae; ideo sunt concedendae.

1. Ad illud quod primo obiicitur in contrarium de Glossa Psalmi: Propter miseriam inopuni et gemi- lum pauperum; dicendum, quod Glossa illa intelligitur de beneficio jincarnationis quantum ad efficaciam nostrae liberalionis a poena, sicut patet ex ipsa Glossa; vel quantum ad accelerationem temporis, sicut colligitur ex ipsa littera 5. Si luobiicias, quod Deus non citius incarnatus est, quam disposuerat ab aeterno, propler nierita Patrum; dicendum quod propter merita Patrum Deus praeviderat, se acceleraturum; et sic tecit, sicut praeviderat.

2. Ad illud quod obiicitur, quod qtti meretur principale meretur et accessorium; dicendum, quod illud habet instantiam, quando illud accessorium non solumniodo praeparat ad praemium, sed etiam praeparat ail meritum. Et quoniam Christi incarnatio praebebiit sanctis Palribus viam merendi per fidem ipsitts, hincest, quod illa proposilio non habet veritatem in proposito. — Potest etiam alio modo praedictae locntioni instari. Non enim habel veritatem, quando illud accessorium non necessario adhaeret principali; et tale est incarnatio Filii Dei. Potuil enim Deus alio modo genus humanum glorificare et salvare quam per Filii incarnalionem: propter hoc non sequitur, quodsi sancti Patres ineruerunt sui glorilicationem, quod Christi ijicarnationem. — Posset tamen concedi, quod qttantnm ad e/ficacia.m liberationis potuerunt sancli Patres mereri beneficium incarnationis, non tamen simpliciler, sicut priits ostensum est.

3. Ad illud quod obiicitur, qttod qui meretur quod maius est, meretur et quod minus; dicendum, quod praedicta propositio instantiam habel in gratia Qtgloria; quia gloria cadit sub merito, gratia vero non; sic et instantiam potesl habere in proposito. — Posset etiam responderi per inleremptionem assumtionis 8. Cum eniin assumit, quod maior est glorificatio quam incarnatio; dicendum, quod falsum est, nisi glorifcatio intelligalur cuin praesuppositione incarnationis, vel nisi intelligatttr respeclu alicuius personae specialis, utpote respectu Petri vel Pauli — melius eniin esl Petro videre Deum in gloria, qtiaui hunianam naturani a Verbo esse assumtam — simpliciler tamen loquendo, melius esl, Filiinn Dei incarnari, quam Petrum glorificari; quia Filii Dei incarnatio valet toti generi humano, Petri 5 Psalm. 11,6: Propter miseriam inopum c( gemitum

glorificatio sibi soli. Et ideo non sequitur, quodsi aliquis potest sibi niereri suam glorificationem, quod mereatur Christi conceptionem.

4. Ad illud quod obiicitur, quod qui petit perseveranter, pie et ad salutem, meretur;. dicendum, quod veruni est, si pelat pro se; sed nnllns petiit, quod Filius Dei assumeret se, et ideo nullus

Secundo quaeritur de conceptione Christi in comparatione ad meritum beatae Virginis Mariae, et est quaestio, utrum meruerit beata Virgo Maria Christum concipere, an fnerit conceptio illa solum ex munere divinae gratiae. Et quod beata Virgo meruerit Christum concipere, ostenditur:

1. Per illud quod dicitur Lucae primo: Beala, gwae credidisti; quoniam perpcientur in te quae dicta sunt tibi a Domino; sed annuntiata erat conceptio a Domino: ergo ideo concepit, quia credidit. Sed constat, quod fides sive credulitas non fuit causa efficiens conceptionis: ergo fuit causa meritoria.

2. Item, in collecta, quae dicitur communiler ab Ecclesia: « Omnipotens, sempiterne Deus, qui gloriosae Virginis Mariae corpus et animam, ut dignum Filii tui habitaculum effici mereretur, Spiritu sancto cooperante praeparasti » etc. Et ex hoc colligiboc meruit; petendo tamen aliis merebanlnr vitam aeternam sibi; et ideo non infructuose orabant. — Posset etiam dici, quod adhuc habet illud instantiam: quando quis quaereret a Deo excellentiam gloriae Pelri, qui esset parvae caritatis, non hoc meretur, quia hoc quod petit, merita sua excedit. Per hunc modum et in proposito potest instantia inferri. tur, quod beata Maria meruit et quod digna fuit: ergo meruit merito condigni concipere.

3. Item, Bernardus quinto de Consideratione ad Eugenium 4, tractans illud Matthaei decimo tertio: Simile est regnum caelorum fermento etc., dicit, quod « mulier fuit Sapientia, quae fermento fldei beatae Virginis in incarnatione tria sata commiscuit, novum, antiquum, aelernum.: novum in animae creatione de nihilo, antiquum in assumtione corporis de natura Adam, aeternum in unione divinitatis». Ergo fides beatae Virginis aliquo modo cooperata est in ista commixtione; sed non quantum ad principium solum effectivum: ergo per modum meriti.

k. Item, beata Virgo aut habuit gratiam sufficientem 5, praeparantem ipsam ad conceptionem Filii Dei, aut non. Si sic; sed gratia sufficienter praeparans facit mereri illud, ad quod praeparat, merito condigni: ergo videtur, quod beata Virgo ex illa gratia meruit conceptionem Filii Dei, cum ea bene usa fuerit. Si non; aut ergo caruit illa gratia sufQcienter praeparante, quia ipsam non potuit recipere, aut quia eam noluit Deus, vel non potuil dare; sed non, quia non potuit Deus, vel noluit dare, cum sit omnipotens et vellet sine dubio sibi idoneum habitaculum praeparare. Si quia Virgo non potuit recipere: ergo multo minus potuit Filium Dei concipere, ad cuius conceplionem gratia illa praeparabat. Quodsi omnia ista sunt inconvenientia, relinquitur primum, videlicet quod beata Virgo meruit conceptionem Christi per gratiam sibi datam.

Sed contra: 1. Augustinus in Encbiridio, et hafilius, insinuat nobis gratiam Dei, qua hoino nullis praecedentibus meritis in ipso exordio naturae suae, quo coepit esse, Verbo Dei copularetur »: ergo videlur, quod nulla merita praecessernnt conceplionem Christi vel incarnalionem.

2. Item, maius est meritum totius Ecclesiae quam singularis personae: ergo si incarnatio non cadit sub merifo lotius Ecclesiae, nec sub merito Virginis Mariae.

3. Item, quod cadit sub merito non tenet plene rationem gratuiti — nam si gratia esl ex merilis, iam non est gratia, sicut dicit Apostolus ad Romanos — sed Filii Dei incarnatio ad maximam perlinu.it gratiam, secundum quod dicit Augustinus: ergo videtur, quod eius conceptionem non meruit beata Virgo Maria.

4. Item, hoc est inaestimabilis dignationis, quod Filius Dei aeterni efficiatur filius unius pauperculae mulieris: ergo non fuit ex aequitate vel iustitia retributionis, igitur nec ex merito Virginis. Maria non merito condigni, sed tantum merito congrui el post annuntiationem etiam dignitalis potuit mereri concipere Filium Dei.

Rf.spondko: Dicendum, quod est loqui de mer'l secimdum triplicem gradum et differentiam. Est enim meritiiin congrui, in quo 4 peccator dicitur gratiam sibi mereri, cum ad gratiam se disponit: et est meritum digni, quo scilicet vir iustus orat pro alio et meretur exaudiri; et est meritum condigni, quo quis ex tanta caritate meretur tantam gloriam 5.

Dico igitur, quod beata VirgoMaria concipere Filium Dei ante incarnalionem meruit merito congrui, quoniam prae sua nimia puritate et humilitate et benignitate idonea erat, ut efficerelur Dei Mater. Posl annuntiationem vero, postquam consensu, et Spiritus sanctus in copiositate gratiae in eam descendit, non solum habuit congruitatem, sed dignitatem; et ex lunc meruit non solum merito congruitatis, sed dignitatis obumbrari et impraegnari virtule Allissimi. Sed merito condigni non potuit mereri concipere Filium Dei, pro eo quod hoc excedit omne meritum, etetiam, quia erat ipsius meriti gloriosae Virginis fundamentum. Sive enim dicamus, Deum lieri hominem, sive dicamus, mulierem fieri malrem Dei, utrumque est supra statum, qui debetur creaturae; et ideo tam hoc quam illud fuil benignitatis et gratiae. Et propterea, sicut dixi, quod gratiam primam potest mereri iustus peccatori merito dignitatis, non merito condigni, ne gratia perderet rationem gratiae; sic potest concedi, quod beata Virgo non tantum inerito congrui, sed merito dignitatis meruit conceptionem, quia per copiosam gratiam Spiritus sancti ad conceplionem illam 11011 solum congrua, sed etiam digna fuit 8.

Ex his patere possunt rationes et auctoritates, quae ad utramque partem adducuntur. Nam rationes, quae ad primam partem adducuntur, currunt de merito secundum primam, vel secundam acceptionem. Rationes, quae ad secundam partem adducuntur, currunt de merito tertio.

1. Ad illud tamen verbum, quod dicitur de liltera, dicendum, quod non privantur simpliciter merita, sed praecedentia merita, et hoc non in quocumque, sed in natura assumla, quia non habuit merita ad unionem praecedenlia; quia simul concepta el assumta fuit et formata, sicut ostensum fuit supra.

2. Ad illud quod obiicitur, quod maius est meritum totius Ecclesiae quam Virginis Mariae; dici potest, quod ralio illa non cogit, quia maius est meritum Patrum quam Virginis extensive, nec tamen

oportet quod intensive; quia beata Virgo, postquam, annuntiatione audita ab Angelo, sanctificata fuit a Spiritu sancto, tanto munere gratiae est implela, ut aliquid digne posset mereri, quod non possent, si omnes alii Sancti essent congregati simul.

Tertio quaeritur de gratia illa, quae fuit in conceptione, in comparatione ad dignitatem naturae assumtae, et estquaestio, utrum gralia illa teneat rationem proprietatis naturalis, vel gratuitae. Et quod tenet rationem proprietatis naluralis, videlur:

1. Primo per auctoritatem Augustini, quae poi. nitur in littera: «In naturae humanae susceptione fiebat quodam modo illi homini gratia naturalis, ut nullum posset admittere peccalum».

2. Item, hoc ralione videtur. Quod inest rei a sua prima origine inest ei naturaliter 3; sed anima Christi ab instanli conceptionis habuit gratiam, nec potest nec potuit ab ea separari grafia illa: ergo videtur, quod illa gratia naluraliter fuerit innata.

3. Item, quod inest rei a principio intrinseco inest ei naturaliter 4; sed gratia Christi ortum habebat a persona Verbi, quae non est alia a persona Christi: ergo ineral ei a suo principio intrinseco;et si hoc, lunc ineral per modum proprietatis naluralis magis quam gratuitae.

4. Item, proprietas, per quam res ordinatur ad actum naturalem, est naturalis; sed per gratiam ille homo erat Filius Dei naturalis et est: ergo videlur, quod gralia sibi collata fuerit ei ad modum proprietatis naturalis.

Sed contra: 1. Gratia et natura dividuntur ex opposito; sed quandocumque duo aliqua oppnnuntur, unum non denominat reliquum: ergo si naturale dicilur a natura, videtur, quod nulla gratia sit naturalis, aut si est naturalis, non est gratia.

2. Item, plus distat naturale a gratuilo, in quantum huiusmodi, quam meritorium; sed perfecta gratia Christi non potuit esse ex merilis 6: ergo multo fortius videlur, quod non fueril naturalis.

3. Item, « naturalibus nec laudamur nec vilu- 1 Vide scholion ad praecedenlem quaesl.

4. 4. Ad alia duo non oportet respondere, quoniam procedunt secundum tertiam viam, sicut apparet. Nam dignitas niliil aufert liberalilalis gratiae nec benignitatis misericordiae; immo simul cum illis manet, sicut intuenti apparet. peramur7»; sed Christus laudabilis erat per gratiam, quam habebat: ergo non videlur, quod gratia illa fuerit ei naturalis.

5. Item, excellenlior est unio humanae naturae ad divinam in unitate personae quam per conformilat.em gloriae; sed natura non elevatur ad gloriam, quantumcumque excellat, nisi mediante gratia, quae excedit terminum naturae, et quanto magis excedit, tanto magis tenet rationem gratiae: si ergo quod collatum est Christo multo magis excedebat terminos naturae, quam quod collatum est aliis hominibus; videtur, quod gratia eius plus habuit de ratione gratuiti et minus de ralione naturalis, quam gratia collala eius membris.

Gratia unionis quodam modo fuit homini

Christo naturalis, quodam modo non. test dici. Uno modo dicitur gratia unionis gratia disponens de congruo ad unionem; alio modo dicitur gratia unionis ipsa unio gratis facta; tertio modo dicitur gratia unionis ipsa gratia faciens unionem. — Et quocumque horum modorum dicatur gratia unionis, verum est, quod tenet rationem gra- conciusio i. luiti; verum est etiam, quod ahquo modo habet proprietatem rei naturalis. Et hoc insinuat ipsa litlera Augustini, cum dicit, quod «quodam modo fieret illi homini gratia naturalis»: non dicit, simpliciter fieret, sed quodam modo.

Si enim dicatur gratia unionis, id est gratia disponens ad unionem, quodam modo est natur conciusio 2. minativa vocabula constituantur: prius ut re parlicipent, post

ralis, quodam modo non. — Nam proprietas naturalis comparatur ad aliquid sicut ad subiectum, et sicut ad causam. Secundum comparationem, quam habet ad subieclum, naturaliter dicitur inesse quod inest a primordio ipsius rei et inseparabiliter et ab ea non recedit. Secundum comparationem, quain habet ad causam, dicitur naturaliter inesse proprietas, quae causatur a principiis subiecti, et per quain ipsum subiectum efficit operationem naturalem. Primo modo dicitur gratia Christi fuisse naluralis, per quam ad unionem disponebalur, quia gratiam habuit a primordio suae nativitatis el gratiam perdere non potuit. Secundo vero modo non fuil naturalis, quia 2 potius ordinabalur ad operationem supra naturam; non habebat etiam ortum a principiis naturae, sed potius a divina voluntate. Et propterea secundum istum modum accipiendi verum dicitur, quod gratia quodam modo fuit Christo naturalis, quodam modo non. Et ista possunt accipi ex his quae dicuntur in textu.

Similiter, si gralia unionis dicalur ipsa unio 3. gratis facta, quodam modo fuit naluralis, quodam inodo non: Naturalis, inquam. fuit propter inseparabililatem, quia natura humana sic fuit unita divinae a sua prima formatione, quod ab ipsa separari non potuit. Quodam modo non fuit naluralis, sed gratuita, in hoc scilicet quod terminos naturae excedit et ex mera Dei voluntate processit.

Similiter, si tertio modo dicatur gratia ipsa uirlus tjratis faciens unionem, sicut ipse Spiritus sanctus, sic quodam modo fuit illi homini naturalis, quodam modo non. Naturalis fuit per communicationem idiomatum ratione personae Verbi, cui Spiritus sanctus connaturalis est. Non enim habuit Filius Spiritum sanctum per inlluentiam, sed potius, quia habet in se a Patre vim spirativam. Et propterea dicilur in Loanne, quod non est ei datus Spiritus ad mensuram. Per comparationem autem

ad naturam assuintam gratia illa non eral illi homini connaturaiis, quia Spiritus sanclus non erat in eo per principia naturae creatae, sed per gratiam inhabitantem. — Et sic patet, quod omni modo intelligendi 6 gralia illa quodam modo fuit illi homini connaturalis, alio modo non. dunt. Verum est enim, quod «gratia illa, sicut dicit Augustinus, quodam modo naluralis fuit illi homini»: non tamen simpliciter, sicut rationes ostendunt.

4. Illa tamen ratio, qua ostenditur, quod gratia illa est naturalis, quia ordinat ad actum naluralem, non valet, quia assumtio est falsa; quoniam, etsi per graliam illam disponatur, ut sit filius naturalis, non lamen propter hoc ordinatur ad operationem naturalem. Iloc enim non dicitur propter hoc, quod illi naturae assumtae conveniat a Patre per gratiam illam aeternaliter et naturaliter generari; sed hoc est, quia per graliam illam disponitur ad unionem, quae facit idiomatum communicationem, et unio illa supra naturam esl. Et ideo non est mirum, si gratia, quae ad illam unionem reddit naturam congruam, est supra naturam.

5. Simililer alia ratio, quae dicit 8, quod gratia illa a principio intrinseco est,. non cogit; quoniam aliter accipitur intrinsecum in proposito, et aliter, cum dicitur, quod naturale est quod est a principio iutrinseco. Nam intrinsecum, prout cadit in notificationem proprietatis naturalis, dicitur esse illud quod est de constitutione naturae; non sic autem persona Verbi est illi intrinseca.

6. 2. Aliae vero duae rationes sunt concedendae, quia non probant, quod gratia illa simpliciter fuerit naturalis, sed quod quodam modo conformitatem habuit ad proprietatem naturalem. Et hoc quidem veritatem habel, sicut iam ostensum est.

De conceplione Christi in Consequenter quaerilur de conceptione Christi in comparatione ad Virginem concipientem, et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum in illa conceptione aliquid Virgo Maria fuerit Spiritui sancto in aliquo

Circa primum sic proceditur etquaeritur, utrum in illa conceptione aliquid Virgo Maria fuerit Spiritui sancto cooperata in aliquo, mediante aliqua potenlia. Et quod sic, videtur:

1. Primo auctoritate Damasceni, quam ponit in littera L: « Praevenit Spiritus sanctus in ipsam secundum verbum, quod dixerat Angelus ei, purgans eam el potentiam deitatis Verbi receplivam praeparans, simul autem et generativam »: ergo si non solum habuit potentiam receptivam, sed etiam generativam, non solum se habuit Virgo Maria per modum recipientis, sed per modum agentis et cooperantis.

2. Item, vera mater cooperatur in filii generatione; sed beata Maria vere fuit Mater Christi: ergo vere fuit cooperata in eius conceptione virtuti Spiritus sancti.

3. Ilem, hoc conceditur et cantatur ab Ecclesia tanquam verus et catholicus sermo 3: «Genuitpuerpera regem»; sed generare agere est et actio virtutis generativae: ergo videtur, quod in illa conceptione generativa vis Virginis cooperata fuit divinae virtuti.

4. Item, aut Virgo Maria cooperata fuit, aul non. Si sic, habeo propositum; si non: ergo habuit se solummodo sicut materia: ergo sicut nulla est affinitas hominis ad limum, unde formatus est, sic nec Mariae ad Christum. Sed hoc est falsum: ergo elc.

5. Item, vir praebuit mulieri materiale principium, quando de eius costa formata est Eva; sed propter hoc ipsius mulieris non dicitur esse pater, ad Virginem concipienlem. eooperata.

Secundo quaeritur, utrum illa operatio vel cooperatio fuerit naturalis, vel miraculosa.

Tertio quaeritur, utrum ex illa cooperatione sit Virgo Maria Dei genitrix appellanda. aut maler, quia cooperatus non fuit in eius formatione; sed beata Virgb habitudinem matris habet ad Christum: ergo non solum praeparavit materiam, sed cooperata fuit ad inducendum formam.

6. item, veritas debet respondere figurae; sed Virgo Maria figurata est per virgam Aaron, et virga Aaron fronduit et floruit et fructum fecit, sicut habetur Numerorum decimo septimo 5; de flore autem pervenitur ad fructum mediante virtute activa reperta in planta, quae floruit: fuit igitur in virga virtus activa ad fructificandum: ergo videtur multo fortius in Virgine Maria.

Sed contda: 1. Ad Galatas quarto 6: Misit Deus Filium suum factum ex muliere; et ad Romanos primo: Qui factus est ei ex semine David; super quem locum dicit Glossa: «Apostolus dicit factum, sed non natum. Aliud enim esl ex semine admixto sanguinis coagnlo generare, aliud non commixtione, sed virtute procreare. Possunt enim homines filios generare, sed non facere». Ergo videtur, quod Virgo Maria solum se habuil ut materiale principium, ex quo corpus Christi dicitur factum.

2. Item, Damascenus: « Copulavit sibi de purissimis et sanctissimis Virginis sanguinibus, non seminans, sed per Spiritum sanctum creans»: si ergo creatio est actio solius Dei, in qua non cooperatur creatura; videlur, quod in nullo fuerit Virgo cooperatrix.

3. llem, Chrislus eodem modo fuit in parentibus, quo fuit in Virgine; sed in parentibus fuit «secundum corpulentam substantiam tantum8»: ergo nec in Virgine fuit nisi secundum corpulentam sub- Oct. assumi. B. M. V. n. S. — Circa finem arg. pro fuitigitur edd.

stantiam. Si ergo generalio dicit vim activam et eooperativam ad formani producendam, videtur, quod Virgo Maria in nullo fuerit Spiritui sancto cooperata.

4. Iteni, agens potentiae finitae non potest continuari nec cooperari in agendo cuin agente potentiae infinitae in ea operatione, in qua operalur virtus illa per modnin infiniti; sed conceplio Chrisli fuit in instanti, sicut ostensum fuit supra; producere autem rem in inslanti, quae nata est produci successive, lioc est polentiae in infinitum excedentis polentiam naturae: ergo si Virgo Maria nullam habuit potentiam nisi finitam, videtur, quod Spiritui sancto non poluit cooperari in conceplione illa. Beala Virgo vere cooperata est Spirilui sancto in conceptione Filii sui, subminislrando materiam, quae non solum habuit rationem materiae, sed eliam sufficientiam et virtutem ad prolis productionem.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio, cum i. Virgo Maria sit Mater Christi et vere ipsum concepisse dicatur, vere cooperala fuit Spiritui sancto in Filii sui conceptione. Et hoc 2 conimuniter et generaliter tenent doctores theologiae. De modo autem cooperandi diversi sentiunt diversa. — Quidam enim dicere voluerunt, quod Virgo Maria solum cooperala fuit ministrando principium materiale. Alii vero 3, quod cooperata fuit in ultimae formae induclione et in materiae praeparatione, quamvis non in tota operatione. Alii vero tenent medium inter utrumque.

Primi, qui dicunt, quod cooperata fuit solum niaterialis principii minislratione, moventur hac ratione: quia, sicut dicit Philosophus, mater in generatione prolis se habet sicut principium materiale, et semen viri sicut effectivum et operativum. Unde comparatur semen viri ad semen mulieris sicut artifex ad materiam, mulier vero non facit nisi materiam ministrare et exterius fovere. Et hoc lotum fecit Virgo Maria; et ideo vere mater est appellanda, quia nihil ei defuil, quod spectat ad veram matrem in generatione prolis. Spiritus autem sanctus quod tione non solum habet potentiam passivam, sed activam; unde quandoque proles magis assimilatur matri quam patri. Unde quod dicunt physici intelligendum est per appropriationem. Et iterum dicit Damascenus, quod Spiritus sanctus non solum dedit Virgini potentiam receptivam, sed etiam generativam; et sicut prius ostensum est, propter materiam solum non est appellanda mater, sicut patet in formatione mulieris de costa viri.

Et quoniam ista positio nimis parum dicit, ideo sunt alii, qui superaddunt et dicunl,quod non solum cooperata fuit Spiritui sancto ministrando prirtr cipium materiale, sed etiam in ultimae formae inductione. Nam in tota operatione cooperari non potuit, quoniam formatio corporis inslantanea, prout formatio comprehendit totam transmutalionem, fieri non polest nisi a virlule infinita. In ultimae autem formae 8 inductione cooperari potuit, pro eo quod ultima forma in instanti potest induci a nalura, vel a virtule creata; et ideo in hoc, in quo potuit, cooperata fuit Spiritui sancto polentia Virginis generativa, et pro lanto dicitur mater, quia operata fuit conceptionem et quanlum ad initium el quantum est fieri; quodsi conceptionem efficere non est virtutis creatae, sed increatae, similiter nec ipsum conceptum esse. — Rursus, indncens ultimam lbrinam nobilius est quam praeparans. Non igitur videtur decens, quod Spiritus sanctus praeparet per se, et ultimam formam inducat cum Virgine. — Diulcile est nihilominus assignare, quae sit illa forma ultiina, in cuius inductione cooperatur Virginis polentia generativa. Illa enim non potest esse anima, quoniam a sola creatione habet originem; non organizalio corporea, ut videlur, quia illa non inducitur subito, sed per successionem a natura; inducitur enim per molum, non per mulalionem; «motus enim esl transniutatio successiva;mutaUo, instantanea ». ut dicit Philosophus.

Et quoniam prima opinio parum dicit, et se- 2. videntur qui dicunt medium, videlicet quod beata Virgo habuit virtutem sibi divinitus datam, per quam administraret materiam illi conceptui, materiam, inquam, quae non solum habuit rationem materiae sive potentiae passivae, sed etiam sufficientiam. et virtutem ad prolis productionem. illa tamen virlus per se non poterat prodire ad perfectum actum nisi per successionem in tempore; sed quoniam non decebat, carnem Christi formari successive, sicut in praecedentibus ostensum est; ideo Spiritus sanctus sua infinita virtute produxit illam materiam ad actum completum. Et per hoc in nullo Virgini derogatur, si Deus sua virtute acceleravit, quod in aliis mulieribus successive producit ad esse. — Non eiiim fuit minor potentia in Virgine quam in alia muliere, immo multo maior, quia potentiam naturalem et supranaturalem habuit, per quam subministrare poterat materiam ipsa sola adeo, sicut mulier viro commixta; unde tota substantia Christi fuit de matre sua. Et ideo, si recte velimus sentire et loqui, veriori modo fuit Virgo niater Christi, quam sit aliqua mater filii sui. Unde et per illam virlutem ipsum in ventre per novem rnenses confovit.

Et sic patet, quod Virgo Maria aliquo modo fuit in conceptione Filii cooperata, videlicet subministrando sufficieritem materiam virtute activa, quae tamen supra posse suum accelerata fuit et ad complementum perducta per virtutera infinitam. — Et huic consonat sacra Scriptura, quae modo dicit Ghristum natum de Virgine, modo dicit factum,. Consonat etiam verbum Damasceni, qui dicit, quod virtutem habuit verbi susceptivam elgenerativam: generativam, quia. potuit seminarium corpori ministrare per virtutem sibi collatam divino munere; susceptivam vero, quia solum Dei Verbum poluit carnem assumtam in instanti formare, quod quidem Verbum susceptum est a Virgine. — Rationes igitur ostendentes, in Filii Dei conceptione Virginem aliquo modo cooperatam fuisse, sunt concedendae.

1. Ad illud vero quod obiicitur de Glossa super sed ponit, ibi aliquam vim esse supra vim naturae; unde removet viri seminis commixtionem, et ideo sic dicilur factus, quod nihilominus dicitur natus. Et est simile, si Deus uni virgae aridae daret vim germinandi, quam habet una viridis, et praeter hoc faceret ipsam in instanti fructificare; virga illa diceretur fructum fecisse et attulisse, et nihilominus fructus ille diceretur esse faclus ex illa virga, ita quod simul diceretur faclus et ortus. Sic et in proposito est intelligendum, talis enim praecessit figura huius conceptionis in virga.

2. Ad illud quod obiicitur de Damasceno, quod carnem illam fecit creans, non seminans; dicendum, quod sicut per actum creationis non intendit dicere, quod caro illa facta fuerit ex nihilo, sed quodsad perfectionem deducta est per virtutem infinilam; sic etiam per hoc, quod dicit non seminans, non privat potentiam activam a Virgine, sed removet consuetum modum operandi naturae, qui est per seminis commixtionem maris el feminae. — Utrum autem Virgo excitata a Spiritu sancto seminaverit, hoc est, ad locum matricis semen emiserit: quamvis aliqui dixerint, non est verbum illud frequenter in ore versandum, tum quia turpitudinem habet annexam, et homo habere debet munda labia in tali materia; tum etiam, quia certitudinem non habet ex se, nec verbis Sanctorum videtur multum consonare. Unde stultum est in talibusvelle ita curiose singula pertractare. Hoc tamen sufficiat dixisse, videlicet quod Virgo ministravit materiam aptam generationi Filii Dei secundum carnem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod non fuit in ea secunduni rationem seminalem; dicendum, quod verum est, si seminalis ratio dicatur illa, secundum quam natura consuevit operari; sic enim accipit Augustinus ibi 10. Ex hoc tamen non excluditur, quin aliqua potentia praeter morem solitum divinitus Virgini sit collata. Praeterea, ratione adhuc potenliae illius aclivae non debet dici fuisse ibi secundum rationem seminalem, pro eo quod ad actum perfectum perducta fuit per virtutem supra naturam; et respectu talis modi operandi fuit ibi solum potenlia obedientiae. Et est simile: si Deus post coramixtionem maris et feminae in instanti perducit foetum ad complementum organizationis pori Vat. supplet Christi. Subinde pro a Virgine cod. Z de

perfectae, talis formatio non diceretur esse facta secundum ratioiwm seminalem, quamvis esset ibi vis actiua respectu talis organizationis educendae in esse per temporis successionem; sic et in proposito intelligendum est.

k. Ad ullimam rationem dicendum, quod ratio

I. Cum beata Virgo vere sit Mnter Chrisli, communiler putant. In modo aulem hanc sententiam explieandi iidem non

Ulrum cooperatio illa beatae Secundo quaeritur, utrum illa cooperatio beatae Virginis fueril naturalis, vel miraculosa. Et quod naturalis, videtur.

1. Omnis illa operatio vel generalio est naturalis, ratione cuius genitus dicitur esse filius naturalis; sed Christus est filius naturalis beatae Virginis 2: ergo videtur, quod beata Virgo in eius conceptu fuerit naluraliter cnoperata.

2. Item, quando vir excitat et adiuvat potentiam mulieris, non privatur actu suo naturali: ergo si virlus Spiritus sancti 3 multo perfectius fecundavit, quam virtus seminis virilis fecundasset; ergo ipsius virtus generativae actum non abstulit, sed perfecit. Et si Boc verum est, tunc Virgo naturaliter fuit cooperata.

1 Vat. pirducendo. Mos pro et hoc esl quod codil. K Z et illa non cogit, quod Virgo Maria non liierit cooperata Spiritui sancto in Filii conceptione aliquo modo, sed solum, quod non fuerit cooperata in producendo illam materiam ad esse completum; et hoc est quod primum fuit concessum. Et per-hoc patet responsio ad obiecta. — Dionys. Carth., I0C. cil. q. 3. fuerit naturalis, an miraculosa.

3. Item, si aliquis operatur secunduni potentiam divinitus sibi collatam, operatio illa naturalis dicitur, non miraculosa, pro eo quod virtutes omnium naturales collatae sunt eis divinitus et operatio egrediens a potentia intrinseca natumlis est et exercetur naturaliler, nisi egrediatur voluntarie; sed potentia generativa collata fuit ei nec, cooperabalur ipsi virtuti agenli voluntarie: ergo vitletur, quod cooperaretur potentiae naturali.

4. Item, minor est habilitas in mortuo ad opera, quae sunt hominis viventis, quam in Virgine respectu mulieris praegnantis; sed si Deus de mortuo faciat vivum, operationes subsequeutes sunt sibi naturnles, sicut in Lazaro, qui naluralilcr comedebat et alia faciebat: ergo pari ratione, immo edd. I, 2 minor csl inhabililas, Vat. mtiitir cst iulutliililtts.

raullo fortiori videtur, quod illa operatio Virginis naturalis fuerit, postquam collata fuit ei potentia generandi.

Sed contra: 1. Nulla operatio naturalis est miquoniam ex opposito dividuntur; sed conceptio Filii Dei a Virgine fuit mirabilis: ergo non videtur, quod fuerit naturalis.

2. Item, nihil quod naturaliter fit, est novum, pro eo quod omne tale praecessit in suo simili; sed conceptio Christi a Virgine novum quid fuit, ut dicitur Leremiae trigesimo primo: Novum faciet Dominus super lerram.

3. Ilem, naturale esl illud quod idem est apud omnes; sed modus concipiendi beatae Virginis non solum non fuit apud omnes, sed eliam nusquam reperitur nisi in ea: ergo videtur, quod operatio illa non fnerit naturalis, sed miraculosa.

4. Item, si aliqua virtus operatur, illo manenle quod est ei incompossibile per naturam, illius operatio non est naturalis, sed miraculosa; sed virginitas incompossibilis est generalioni prolis per naturam: ergo si Virgo Maria concepit, permanens virgo, videtur, quod illa operatio non sit altribuenda naturae, sed magis miraculo. Cooperatio gloriosae Virginis ad conceptionem quoclam- modo fuil naluralis, quodam modo et multum fuit supernaturalis.

Respondeo: Dicendum, quod generativa potentia in Virgine fuit excilata a Spiritu sancto, et fuit supra posse suum elevata. Excitaia fuit, ut posset praeparare maleriam conceplui, secundum quod competit sexui muliebri; sed supra naturam fuit elevata, dum data est ei potentia praeparandi materiam, secundum quod tam nobili et tam perfectae conceptioni compelebat. Et ideo Virgo Maria potentiam habuit supra naturam et potenliam secundum naluram; et potenlia supra naluram fuit in sanctificalione collata; et utraque erat in illa conceptionis tempore in complemento suae operai. tionis constitnta. Et ideo operatio sive cooperatio partim quodam modo fuil naturalis, et quodam modo supra naturam. — Et est simile: si Deus daret mihi potentiam unum intelligere et multa simul ihtelligere; partim esset naturale in hoc, quod unum intelligerem, partim supra naturam in eo, quod 1 Cfr. Dionys., Epist. i. ad Catum; Anselm., de Concept. duarum illarum rerum intellectus non possunl simul per naturam stare. Sic et in proposito intelligendum est, quia hoc erat naturae consonum, ut Virgo ministraret humorem sufflcientem ad conceptum, quantum ministrat sexus muliebris; sed quod per se sola ministraret quantum ministrat mulier coniuncta viro, hoc erat supra naturam, et ideo admirabile el insolitum. Concedendum est igitur, quod et illa operatio non fuerit naturalis omnino, immo aliquid habuit supra naturam, immo multum habuit supra naluram, quia hoc inter omnia mirabilia fuit mirabile praecipuum, virginalem scilicet ulerum esse simul integrum et secundum. — Unde concedendae sunt rationes, quae hoc ostendunt.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod Christus fuit filius naluralis; dicendum, quod operatio supra naturam operationem naturakm non excluclit. Unde quamvis ipsum mirabiliter conceperit, potest tamen propter naturalem operationem concurrentem dici filius naturalis, ad ostendendam veritatem generationis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod quando vir excitat potentiam in femina, non aufert ei polentiam naluralem; dicendum, quod est verum; nec Spiritus sanctus abstulit operationem naluralem a Virgine, secundum quod decebat eam habere in conceptione tam nobili. In hoc tamen non est simile, quia vir non dat novam potentiam mulieri concipiendi nec elevat supra naturam, sed excitat et adiuvat ad exeundum in operationem sibi debitam. Non sic est in proposito, quia ipsi Virgini collala fuit virtus supra naturam. Unde aliquid potuit Virgo beata, quod nunquam potuit aliqua femina 8.

3. Ad illud quod obiicitur, quod quando operatur per aliquam potentiam sibi datam, naturaliter operatur; dicendum, quod aliquando dalur potentia ad actum nalurae consonanlem, aliquando dalur potentia ad actum excedcntem terminum naturae. Quando datur potentia ad actum nalurae consonanlern; tunc, etsi collatio illius polentiae sit mirabilis, operatio tamen est naluralis, sicut si detur polentia videndi caeco. Quando autem datur potentia ad actum excedenlem terminos nalurae; lunc non solum polentiae collatio esl mirabilis, sed etiam exilus illius potentiae in aclum est mirabilis, ul si asino detur potenlia loquendi, et lapidi potenlia videndi. Et quoniam virginem, manentem virginem, concipere, hoc est supra terminos naturae; hinc est, quod quantumcumque conferatur sibi potentia, ad- 5 Secundum Aristol., qui II. Topic. c. i. (c. 10.) ail: Conhuc tamen est operatio mirabilis. — Unde duplex fuil hic miraculiiin. videlicet mpotentiae collatione, et in ipsa operatione. In feeundatione autem niulierum sterilium. sirut Sarae et Elisabetli, solum fuit miraculum in restitutione potenliae, in lioc quod est ibi sterilis fecundata, sed non fuit ibi miraculum in exsecutione, quia non simul niansit sterilitas et fecunditas, immo fecunditas abstulit sterilitalem. Hoc autem fuit singulariter admirabile, quod fecun-

Tertio quaeritur, utruni Virgo Maria sit Dei genitrix appellanda. Et quod sic, oslenditur.

1. Damascenus tertio libro, capitulo duodecimo J: « Theotocon, id est Dei genitricem, principaliter et vere sanctam Mariam praedicamus Virginem ».

2. Item: « Iuste et vere theothocon, id est Dei genilriceiii, iioininainus; hoc enim nomen universum mysterium incarnationis constituit5».

3. Ilem, hoc ipsum vi detur ratione, quia quidquid dicitur de illo homine, dicitur de Filio Dei propter coniniunicationeiii idiomatum; sed Lesus fuit filius beatae Mariae: ergo Deus fuit lilius beatae Mariae: ergo a retativis beata Maria est mater Dei.

4. Ilem, sic se habet Filius Dei ad Virginem Matrem, sicul se habet Filius hoininis ad Deuni Patrem; sed Lesus est Filius Dei Patris: ergo Deus est Mariae Filius: ergo VirgoMaria est recteDei genitrix appellanda.

Sed contra: 1. Dimascenus tertio libro, capitulo duodecimo: «Christotocon, id est Chrisli genitricem, non dicimus Virginem»: ergo si Christus Deus est, videtur, quod non debeamus eam dicere Dei genitricem. ditas Virginis Mariae non abstulit virginitatem, nec virginitas exclusit fecunditatem.

4. Ad illud quod obiicitur ultimo, iani patet responsio de mortuo vivilicato. Licet enim inorluum vivificari sit supra naturam, tamen ex quo vivificatus esl, operationem naturae exercere non est adniirabile, quia hoc in nullo repugnat naturae; non sic autem est in Virgine concipiente 3.

5. Item, propter assumtionem humanae naturae a Filio Deus Pater non dicitur esse hominum genitor: ergo nec e converso Dei genitrix dicenda est Virgo l.

6. Item, iuxta hoc quaeritur, quare magis Damascenus vult, quod dicatur Dei genitrix quam Christi genitrix. Si enim in Christo intelligitur divinitas et humanitas, immo intelligitur tota Trinitas, secundum Ambrosium, in noniine Christi; non videtur, quod ulla fiat verilatis aut virginalis dignitatis imminutio.

c o n c l u s i o. Gloriosa Virgo appeUanda est non tam Christotocos, quam maler et genitrix Dei iusle et veraciter et devole, ut exsliiiguatur error Nestorii.

Respondeo: Dicendum, quod verba fidem christianam exprimentia debent esse ab errore longinqua et devotioin approximantia, inaxime dla, m quibus est sermo de Virgine Maria. Ipsa enim cunclas haereses interemit in universo mundo 12, Veritatem ex se ipsa concipiendo et pariendo; ipsa etiam reconcilialionem toti generi humano promeruit: et ideo erga eam ardere debet omnis Christianorum devotio. — Et propterea, quia beata Virgo illum concepit, qui non lantum dicendus est Christus propter unionem,sed

etiam Deus verus propter aeternam generationem; Dei genitrix debet dici, ut ex ipso vocabulo honoretur, et impietatis error exstinguatur, qui dixit, ei Mariam concepisse purum hominem. — Ad cuius erroris fomentum Nestorius, ut narrat Damascenus, verus doctor, voluit eam Chrisli genitricem, non Dei genitricem appellare, quasi purum hominem genuisset. Et ideo Damascenus, verus doctor et Virginis amator, docet nos vocabulum hoc effugere, non quia falsum, sed quia haereticus sub illo volebat occultare venenum. Unde Damascenus tertio libro, capitulo duodecimo: « Christotocon, id est Christi genitricem, non dicimus Virginem; quoniam in destructionem Theotocos, id est Dei genitricis, vocis nequam et inquinalus Nestorius cum patre eius diabolo invenit». — Concedendae sunl igitur rationes ostendentes, quod beata Virgo est Dei genitrix appellanda iuste et veraciter et devole.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de Damasceno, ticus sub illo verbo abscondebat venenum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod non est ei consubstantialis; dicendum, quod mater Dei dicitur

I. Nestorius, prave senliens de liypostatica unione, sibi sanctam Virginem; peperit enim secundum carnem carnem fa-

Dub. I.

In parte ista sunt quaestiones circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicitur: Uno nominato, tres intelliguntur; quia, nominata essentia, non de necessitate intelligitur persona: ergo nominata una persona, multo minus intelligitur alia. — Item, si, nominata una persona, intelligitur alia: ergo dicto, quod Pater generet, videlur, quod et Filius generet.

Respondeo: Dicendum, quod persona potest non propter hoc, quod ipsa genuerit eum secundum divinam naturam, sed propter idiomatum communicationem et mysterii incarnationis expressionem et ipsius Virginis honorilicationem. Unde ratio illa non valet: non est mater Dei secundum divinam naturam: ergo non est mater Dei; immo est ibi consequens, sicut si ita argueretur: hoc non praedicatur de illo per se: ergo non praedicatur de illo aliquo genere praedicandi.

3. Ad illud quod obiicitur, qUod Deus non dicilur genitor hominis; dicendum, quod potest dici; non tamen consuevimus ita uti illo vocabulo, quia illa appellatio non sic facit ad expressionem piae fldei, sicut illa qua appellamus Virginem matrem Dei.

4. Ad illud quod obiicitur, quare non dicitur Christotocos; dicendum, quod nomen Christi magis communicatur creaturis quam nomen Dei. Unde et David dicitur chrislus Domini et alii reges Israel; et ideo verbum illud magis erat propinquum errori. Nunc autem, quia ille error exstirpatus est, communiter eam vocamus et matrem Chrisli et matrem Dei,cum imploramus, oculos misericordiae suae ad nos converti. ctum Dei Verbum, secundum quod scriptum est: Verbum caro nominari respectu actus substantialis, vel personalis. Si respeclu actus essentialis; quia una essentia esl in tribus, et quidquid essentiale convenit uni, convenit alteri; et una persona nominata, nominatur et altera per necessitatem consequentiae, maxime cum aclus ille est respectu effectus creati, in quo relucent appropriata tribus personis 8. — Et sic palet responsio ad utramque obiectionem: utraque enim currit secundum praedicationem aliquam, quae ita convenit uni, quod alio modo est extranea alteri.

Dub. II.

Item quaerilur de hoe quod dicitur, quod nati ex aqua et Spiritu mncto non dicunlur filii aquae, sed matris Ecclesiae. Si enim Ecclesia non dicitur mater nisi secundum aliquam translationem, et similitudo Iranslativa polest reperiri in aqua, sicut et in Ecclesia; videtur, quod possint dici filii aquae, non dicitur filius eius 5?

Respondeo: Dicendum, quod filius et pater non solum dicuntur ab originis babitudine, sed debent renascitur. sed potius ad gratiam, per quam renascitur; Ecclesia autem expressam habet similitudinem ad euin qui in ea nascitur, quae nihil aliud est quam congregatio fidelium: ideo renali ex aqua dicuntur filii Ecclesiae, non filii aquae. — Per hanc non habet ad eum similitudinem. Et ideo recte Augustinus 4 infringil illud argumenlum per illa exempla: hoc Dascitur ex illo, ergo est filius eius; quia filialio plus dicil quam nativitas. Nam filiatio dicit originem cum assimilatione.

Dub. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Dicuntur etiam filii gehennae non ex illa nali, sed ad illam praeparati. Ex hoc enim, quod aliquid praeparatur ad aliquid post suum esse, videtur potius rationem patrise quam filii in se habere: ergo videtur, quod potius deberent vocari patres gehennae quam filii.

Respondeo: Dicendum, quod duplicem habet proprietatem filius respectu patris: una attenditur quantum ad emanationem, et altera quantum ad possessionis hereditationem; et prima antecedit, et secunda subsequitur. Et filii gehennae dicuntur non ratione primae proprietatis, sed ratione secundae, ad quam praeparantur per aliquam assimilationem in perversis actibus, in quibus imitantur diabolum, cuius habitatio est gehenna s.

Dub. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod divina gratia fuit Christus corporaliter replelus. Si enim gratia non fuit in corpore, sed spiritu; non videtur, quod fuerit repletus corporaliter, sed spirilualiter.

Respondeo: Dicendum, quod hoc verbum, quo Christus dicitur repletus corporaliter gratia, tripliciter exponilur. Uno modo dicitur repletio corporalis per oppositionem ad umbram figurae; veritas enim se habet ad figuram sicut corpus ad umbram; unde replelus corporaliter dicitur, id est vere,non tantum figurative 9. — Alio modo potest exponi, ut dicatur corporaliter repleri, quia ipsum corpus fuit in unitatem personae assumtum. Unde per corporalem repletionem intelligimus perfectam corporis et gratuitam animae unionem. — Tertio modo potest exponi, ut dicatur corporaliter repletus per similitudinem ad triplicem dimensionem: quia deitas fuit in Christo per essentiam, sicut in omnibus creaturis, et ita per modum Iongitudinis; et per graliam, sicut in omnibus Sanctis, et sic per modum latitudinis; et per unionem,et sic per modum profunditatis. Et istud laclum fuit plenius expositum in primo libro, distinctione trigesima septima.

Dub. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Natus de Spiritu sancto, quia eum fecit. Hoc enim non habetur in Symbolo; sed « conceptus de Spiritu sancto, natus ex Maria Virgine ». Quaeritur ergo, quare

magis attribuitur conceptio Spiritui sancto quam nativitas?

Respondeo: Dicendum, quod utrumque potest attribui utrique; in Symbolo tamen magis attribuitur ipsa conceptio Spiritui sancto quam nativitas, propter sanctiticationem, quae fuit in ipsa conceptione, et quia nomen nativitatis plus appropinquat ad actum generationis, et ipsa conceptio ad fabricationem corporis. Unde magis proprie dicitur conceptus de Spiritu sancto. Haec enim praepositio de tenetur ibi non materialiter nec substantialiter, sed potestative 2. Et ipsa conceptio potissime Spiritui sancto habet attribui.

Dub. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Conceptus de Spiritu sancto... quia per gratiam Dei et operalionem etc. Si enim haec est ratio, videtur pari

Cap. I.

Si persona vel.natura personam [vel [naturam assumserit, et si nalura Dei incarnala sit. stimonia partim implicila atque pcrplexa, partim vero documentis. Ait enim Augustinus in libro de Fide ad Petrum 2: «Deus unigenilus, dum conciperetur, veritatem carnis accepit ex Virgine; et cum nasceretur, integritatem virginitatis servavit in Matre». Et paulo ratione, quod Spiritus sanctus eum genuit; et hoc probatur per Glossam, Matthaei tertio: Potens esl Deus de lapidibus etc.: « In huius rei testimonium Deus genuit de Sara filium»: ergo videtur, quod multo fortius possit dici, quod generavit filium de Virgine Maria, si concepit de Spiritu sancto.

Respondeo: Dicendum est ad hoc, quod, sicut ctivae sive causae efficientis, maxime per voluntatem; generare vero dicit productionem alicuius per modum naturae, maxime cum attenditur quantum ad deductionem rei in esse. Et ideo non conceditur aliquo modo, quod ipsum genuit, quia ipsum formavit ex Virgine per voluntatem et gratiam, non per naturam. — Quod vero obiicit de Glossa, debet exponi causaliter: Deus genuit filium de Sara, id est fecit, ut Sara filium gigneret. Locutiones autem impropriae non sunt extendendae sonae suscepit, quod se luunilians per misericordiam incorruptacVirginis ulerum ex ea nasciturus iniplevit. tionalis incarnalus est». — His aliisque pluribus auctoritatibus evidenler ostendilur, non naluram personam, nec personam personam, sed personam naluram eliam inler doctos quaestio est, quia et in hoc plurisuscepti hominis — quoniam insepaiabilia sunt opera

qoi solus natoram noslram in ooitatem personae suae assumsit. Incarnationem quoque huius Filii Dci tola dicit, nisi forle naluram pro persona hic accipiat; alionem genitam esse, occurrunt nobis ex adverso quae in tractatu de Tnnitale disseruimus 3, ubi diximus, dum illud passus est, quod pati polerat, id est non eius divinilas, quam de Patre habet, ila vera semper aulem et quod commune esl stihstnnline possitlet el

sonae. — Ex his manifeste ostenditur, quod natura divina incarnata est. Unde et eadem vere dicitur suscepisse humanam naturam.

Cap. II.

An divina nalura debeat dici caro facta.

Sed quaerilur, utrum eadem divina natura debeat dici ca.ro facta, sicut Verbum dicilur caro factum. Si nimiam videretur ] facere expressionem, si natura dinegare quam temere asserere, ne, si illud dicatur, converlibilitns naturae in naturam significari puletur. Yerbi sive naltira hominis naturam, scilicet carnem et sui, id est personae, accepit. Natura autem divina hominem quidem accepit, id esl, hominis formam sibi univit, scd non in singularitatem et unitalem sui. Ser- '.. divina natura esse homo, vel facta homo, sicut Dei Filius. — Quidam tamen indifferenter utrumque concedunt.

Cap. III. Quare non accepit personam hominis, cum assumserit hominem, quod quidam probare nilunlur.