Distinctio XVII

Cap. III. De capilulis quibusdam Ambrosii et Hilarii, ubi de dubilatione et limore Christi agitur. quibus significare videtur, Chrislum secundum humarat? Nisi forte lam irrationabilis fueril, ut pati mortem tinmerit, quae palientem se glorificatura essel? Sed forte timuisse usque eo existimabiliir, ut transferri a gnosceres, religiosius fuerat hoc confileri, quam ad id paterelur, orasse, quem pali velle eognosceres ». « Non ergo sibi tristis, neque sibi orat transire calicem, sed

omnia post mortem suam desilura, usque ad inorlein

Supra egit Magister de natura assumta quantum ad conditiones nalurae et quantum ad pleniludinein gratiae et quantum ad defectum passibilitatis. Hic incipit quarla pars, in qua agit quantuin ad usum virlulis. Et quoniam usus virtutis comparationem habet ad voluntatem, a qua egreditur, et ad praemium, quod meretur; ideo pars isla habet duas partes. In prima determinat de voluntate Christi. In secunda determinat de merito, ibi: Dc merito etiam praetermittendum non est. Et quoniam affectus voluntatis dignoscilur per petitionem oralionis; ideo Magister simul delerminat de voluntate C.hristi et de oratione Christi.

Dividitur autem pars ista in partes tres. In

quarum prima movet dubitationeni. In secunda eam

Ad intelligentiam autem huius partis incidit hie

<uaestio circa duo.

Et primo quaeritur de voluntate Christi.

Secundo vero quaeritur de oratione Christi.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum in Christo fuerint plu-

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utruni in Christo fuerit voluntatum pluralitas. Et quod sic, videtur.

Secundo vero quaerilur de earum nuinero et Tertio quaeritur de illarum voluntatum concor- 1. loannis sexlo: Pfon veni facere

2 Kdd. dubitiitionem motum. 1'aulo infcrius pro pnrte cdd.

:l l'io iijiliir cudd. CUrisli, ct pro truxil non pauci codd. 4 Vcrs. 38: Quio dcsccndi dc caelo, non ul fnciani voluntentis; sed voluntas Chrisli secundum Divinitatem eadem est cum voluntate miltentis: ergo necesse est, quod Chrislus habuerit voluntatem secundum humanitatem et secundum Divinitatera: ergo habuit plures voluntates.

2. Item, Damascenus, tertio libro: « Habere eura dicimus in duabus naturis duplicia ea quae sunt duarum naturarum naturalia, duas voluntates naturales, et divinam et humanam ».

3. Item, cuilibet naturae intellectuali respondet voluntas; sed in Christo fuerunt plures naturae intellecluales, sicut in praecedentibus 2 monstratum est: ergo plures voluntates.

4. Item, Christus meruit, sed meritum non est nisi secundum voluntatem creatam; Christus etiam omnia creavit, sed creatio non est nisi a vo-- luntate increata: ergo Christus habuit voluntatem increatam et creatam: ergo habuit plures voluntates.

Contra: 1. Damascenus, in libro terlio'1: «Quorum substantia est eadem, horum et voluntas est eadem; et quorum diversa voluntas, horum diversa subslantia»; sed divina natura et humana uniuntur in Christo in unitate hypostasis, quae est substantia individua, ila quod in Christo non sunt plures hypostases, sed una: ergo si in Christo non est reperire plures hypostases, nec plures voluntates.

2. Item, voluntas facit volentem, ergo plures voluntates faciunt plures volentes; sed Christus est unicus volens: ergo unicam tantum habuit voluntatem 5.

3. Item, voluntas esl illud in homine, penes quod residet regimen et dominium omnium eorum quae aguntur in ipso et per ipsum; hoc autem in Christo non potest esse nisi unum solum, quia non possunt esse plura dominantia in uno et eodera absque controversia: ergo necesse est, in Christo esse voluntatem unam solam.

4. Item, in Chrislo esl tantum una pejrsonalitas, quia personalitas dicit nobilissimam conditionem, quae reperitur in substantia rationali; sed voluntas est nobilissimum et supremum substanliae ralionalis: ergo sicut in Christo est una tantum personalitas, ita videtur, quod sit lantum una voluntas.

Ih Christo plures sunt voluntates.

Respondeo: Dicendum, quod cum in Christo sint plures naturae intellecluales, videlicet divina et huraana, necesse est, in Christo plures esse voluntates. — Sicut enim in una natura corporali nobili ista duo se concomitantur, videlicet lux et calor; sic et in natura spirituali perfecta necesse est duo reperiri his duobus correspondentia, videlicet cognitionem et affectionem; sed cognitio est actus rationis, et affectio s voluntalis. Cum ergo in Christo sint plures nalurae spirituales, necessarium est in Christo ponere plures intellectus el plures voluntates; et hoc manifestat Magister in littera per multimodas Sanctorum auctoritates. — Unde et concedendae sunt rationes ad hanc partem inductae.

1. Ad illud vero quod obiicitur, quod quorum substanlia est eadem, et voluntas est eadem; dicendum, quod subslanlia dicitur multipliciter: uno modo dicitur substantia idem quod essenlia vel natura; alio modo dicitur subslantia idem quod suppositum. Damascenus autem in praedicta auctoritate accipit substantiam pro essentia vel natura. Argumenlum vero in contrarium adduetura procedit de substantia-supposito sive substantia, quae esl individua; et hoc patet per ipsum Damascenum. Ipse enim dicit sic: « Naturales, et non hypostaticas, id est personales, airaus voluntates »; et hoc probat ipse, quia in tribus personis una est voluntas, non propter unitatem in personis, sed propter unitatem in natura.

2. Ad illud quod obiicitur, quod voluntas facil

volenlem; dicendimi, quod hoc, per se loquendo, intelligitur de natura, per consequens autem intelligitur de persona; et quoniam plures naturae possunt esse in una persona: hinc est, quod ad pluralitatem voluntatum, etsi consequatur pluralitas nalurarum, non tamen consequitur personarum pluralitas. Ideo non sequitur: sunt plures voluntates, ergo plures, qui volunt; sed bene sequitur: sunt plures naturae, secundum quas insunt. Et hoc est quod dicit Damascenus: « Quia duas naturas Christi duas eius naturales voluntates et naturales actus aimus. Quoniam autem una duarum naturarum est hypostasis, unum aimus et volentem et agentem naturaliter secundum ambas».

3. Ad illud quod obiicitur, quod voluntas dicit illud, penes quod residet regimen et imperium eorum quae sunt in ipso volente; dicendum, quod subiectionis. Primo modo accipiendo imperans convenit ipsi voluntati generaliter; et hoc modo possibile est, plura imperanlia reperiri in eodem, in quo reperiunlur plura a coactione Libera, sicut in Christo est reperire liberum arbilrium secundum divinam naturam et humanam. Si autem dicalur imperans et dominans per privationem omnis subie-

I. Error Monolhelitnrum, reprobntus iam a Concilio Chal-

Secundo quaeritur de voluntatum numero et sufficientia; dividit enim Magister 6 voluntates Chrisli in tria membra, qnoruni unum est voluntas divini- 1 I.ibr. III. de Fide orthod. c. li: Quoninm igilur dune ctionis; sic bene concedendum est, quod necesse est esse unum solum. Sed tale imperium non competit omni voluntati; non enim competit voluntati humanae, quae debet esse subiecta divinae, sed illi voluntati competit. quae nihil habet superius se. Ideo ex hoc non potest argui, quod in Christo non sint plures voluntates, sed quod non sint plures voluntates divinae s.

4. Ad illud quod obiicitur, quod voluntas est proprietas spectans ad dignitatem, sicut et personalitas; dicendum, quod aliter et aliler dicitur haec proprietas et illa ad dignilatem speclare, secundum valde albus; vel in comparatione, sicut dicitur albissimus omnium. Et quod dicitur per superabundantiam absolute potest pluribus convenire; quod aulem dicilur per superabundantiam in comparatione convenit uni soli. Dico ergo, quod personalitas accipitur penes dignitatem excellentiae respectu omnium, quae sunt in ipsa persona, et ideo in uno non potest esse nisi una personalitas; voluntas autem non sic, quia dicit potentiam substantiae ralionalis nobilem et perfectam. Et ideo sicut plures naturae nobiles possunt se compati in una persona in Christo, sic et plures voluntates. tatis, aliud voluntas rationis et tertium voluntas carnis seu sensualitatis. Sed quod isla divisio sit super- /lua, videtur:

Damasceni est completa, quae est per duo membra, videtur, quod praedicla divisio sit superflua.

2. Item, Philosophus dicit in tertio de Anima et etiam in Topicis, quod « volunlas est in sola rationali »: ergo nulla voluntas videtur esse sensualitatis; et si hoc, tertium membrum praedictae divisionis superfluit.

3. Item, penes voluntatem altenditur liberum arbitrium; sed in Christo non sunt nisi duo libera arbitria: ergo non nisi duae voluntates: ergo etc.

4. Ilem, voluntas consequitur naturam; sed in Christo sunt lantum duae naturae: ergo tantum duae voluntates.

Sed contra: Quod sint non tantum duae, sed etiam plures quam tres, videtur:

1. Auctoritate Hugonis in libello, quem fecit de Voluntalibus Christi 5, ubi ait sic: « Fuit in Christo voluntas Deitatis et voluntas rationis et voluntas pietatis et voluntas carnis »: ergo quatuor differentiae voluntatis.

2. Item, sicut Christus habuit sensualitalem, ita habuit synderesim; et sicut sensualilatis est appetere bonum carnis, ita synderesis est appetere bonum honestatis c: ergo sicut ponitur aliqua voluntas in Christo secundum sensualilatem, ita videtur, quod deberet poni secundum synderesim, et ita quatuor volunlatis differenliae.

3. Item, voluntas secundum Damascenum 7 dividitur prima divisione in thelesim et bulesim, hoc est in naturalem et deliberalivam; istae duae differentiae constat quod fuerunt in Christo, sicut et praedictae: ergo videtur, quod Christus habuerit voluntates plures quam tres.

4. llem, voluntas sequitur cognitionem; sed in Christo est reperire quatuor genera virtutum cognoscitivarum, quia in ipso cognoscebat sensus exterior, cognoscebat sensus interior, cognoscebat intellectus humanus, cognoscebat intellectus divinus 8: si ergo cuilibet cognitioni respondet affectio, et cuilibet affectioni volunlas; videtur, quod in Christo fuerit quadruplex voluntatis differentia.

Est igitur quaestio de praedictae divisionis sufficientia. Secundum duas naturas in Christo sunt duae voluntates, secundum potentias sunt tres, secundum actum volendi vero quatuor.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est tentiam, per quam quis vult, aut secundum modum volendi. Et secundum istam triplicem considerationem tripliciter habet dividi voluntas in Christo. — Secundum enim comparationem ad natura.m dividi habet divisione bimembri. Duplex enim in Christo est voluntas, divina videlicet et humana secundum duas naturas; et sic considerat Damascenus voluntatem Christi, cum eam dividit in duo membra.

Si autem consideretur voluntas secundum potentias'0, per quas quis vult, sic dividi habet divisione trimembri. Nam in Christo fuit potentia divina et potentia rationalis creata et potentia sensitiva, per quarum quamlibet in actum volendi exibat. Et sic dividit Magister in littera per tria membra, ila quod illa tria habent reduci ad divisiones duas bimembres, quae sunt per differentias immediatas, quia voluntas in Chrislo fuit aut divina, aut humana; et si humana, aut sequens cognilionem sensitivam, aut sequens cognitionem inlelleclivam. Et sic patet sufficientia praedictae divisionis in tria membra.

Per comparalionem autem voluntatis ad modum volendi habet multiplicari voluntas in Christo divisione quadrimembri; et sic consideravit magister Hugo voluntatem Christi, cum eam per qualuor membra divisit. Ait enim sic: « In Christo fuit voluntas Divinitatis et voluntas rationis et voluntas pietatis et voluntas carnis: voluntas Divinitatis per iustitiam sentenliam dictabat, voluntas rationalis per obedientiam veritatem approbabal, voluntas pietalis per compassionem in malo alieno suspirabat, voluntas carnis per passionem in malo proprio murmurabat». — Et sic palet secundum diversos modos dendi voluntatum Christi numerus et sufficientia, quia secundum diversas considerationes multiplicari habet modo divisione bimembri, modo divisione trimembri, modo divisione quadrimembri sine aliqua repugnantia. Et in hoc manifesta est responsio ad per.

obiecta, praecipue ad auctoritatem Hugonis et Damasceni.

2. Ad illud vero quod obiicitur de verbo Phiprolosophi, quod voluntas est in sola rationali; dicendum, quod Philosophus accipit voluntatem stricte, videlicet pro appetitu raliocinativo; Magister autem et Sancti accipiunt voluntatem large ad omnem humanum affectum, sive procedat ex ratione, sive procedat ex sensu.

3. Ad illud quod obiicitur, quod penes voluntatem altenditur liberum arbitrium; consimili modo respondendum est, quod hoc intelligitur de voluntate proprie dicta; et sic verum est, quod in Christo non habet nisi duas differentias; Magister autem accipit nomen voluntatis pro appetitu.

4. Ad ilhid quod obiicitur, quod volunlas consequitur naturam; dicendum, quod voluntas consequitur naturam, sicut polentia consequitur substantiam; et quia in una substantia possunt esse plures potentiae, nihil impedit, in Christo reperiri plures voluntates 3 ex parte unius naturae, scilicet naturae humanae, et unam ex parte divinae naturae, et ita in universo tres.

5. 2. 3. Ad illud quod obiicitur, quod multo plu- Pro res deberent esse per aticloritatem Ilugonis et propter synderesim et thelesim etbulesim; dicendum, quod

Utrum istae volunlales in Christo Tertio quaeritur de illarum voluntatum conformitale el concordia, et quaeritur, utruin istae voluntates fuerint in Christo conformes, vel repugnantes. Et quod sint repugnantes, videtur:

1. Ex ipsa dominica oratione, qua dicebat: Non sicut ego volo, sed sicut tu vis: ergo aliud volebat Christus, secundum quod homo, et oppositum, secundum quod Deus: ergo voluntas humana non erat conformis divinae.

2. Item, Augustinus, super Psalmum trigesimum ex illis auctoritalibus non potest argui, quod in Chrislo sint plures voluntates quam tres, nisi accipiatur divisio voluntatis secundum modos volendi; per quem modum ralionalis voluntas multiplicari habet in voluntalem rationis et pietalis, hoc est secundum conditionalem et absolutam s, dividi etiam habet in naturalem et deliberativam. Sed per hoc non potest argui, quod praedicta divisio sit insufliciens, quia accepta est secundum potentias; uni enim potentiae possunt respondere plures modi volendi.

/». Ad illud quod obiicitur, quod quadruplex est in Christo cognitio, et ita quadruplex debet esse affectio; dicendum, quod cognitio sensitiva exterior non habet perfectionem absque interiori. Sicut enim vult Augustinus, non est perfecta visio ex concursu organi el obiecti, nisi adsit interior intentio copulans unum cum altero, sicut dicitur in libro de Trinitate undecimo 6. Illam autem intentionem vocat Augustinus sensualitatem, dicens, quod sensualitas est illa, « per quam intenditur in corporis sensus »; et penes hanc attenditur appetitus carnis. Et ideo Magister ex parle cognitionis sensitivae unam tantum ponit voluntatem, scilicet voluntatem sensualitatis; si enim acciperet secundum sensus exteriores, iam non una, sed quinque essent voluntates secundum quinque differentias sensuum exteriorum 7. fuerint conformes, vel repugnantes. secundum: « Quantum distat Deus ab homine, tanlum distat voluntas Dei a voluntale hominis; unde gerens hominem, Christus ostendit privatam quandam hominis voluntatem»: ergo si privata voluntas est voluntas repugnans voluntati divinae, videtur etc.

3. Item, Christus flebat de destructione Lerusalem, ergo volebat Lerusalem non destrui; et secundum divinam iusliliam volebat, eam destrui: ergo voluntas huniana adversabatur divinae.

4. Item, videtur, quod voluntas rationis et sensualitalis adversentur sibi invicem, quia, secundum quod dicit Augustinus de Trinitate, voluntates sunt contrariae, quae sunt contrariorurn volitorum; sed voluntas rationis volebat mori, voluntas sensualitatis volebat vivere: ergo sensualitatis et rationis erant voluntates contrariae.

5. Item, pavor el securitas sunt alTectiones contrariae; sed in voluntate rationis erat securitas, in voluntate sensualitatis erat limiditas: ergo contrario modo afficiebalur voluntas rationalis et volunlas sensualis. Sed tales sunt voluntates sibi invicem adversantes: ergo etc.

6. Item, aut ratio assentiebal sensualitati refutanti s mortem, aut repugnabat. Si assentiebat: ergo assentiebat in contrarium voluntati divinae: ergo peccabat mortaliter. Si repugnabat: ergo voluntas rationis et sensualitatis fuerunt in Christo repugnanles.

Sed contra: 1. Voluntas humana secundum ordinem debet esse subiecta divinae: ergo si in Christo repugnabat, videtur, quod in Christo erat inordinatio et culpa.

2. Item, omnis motus, qui adversatur voluntati divinae, est motus ad illicitum, et omnis talis motus est peccatum: ergo si Christus secundum humanam volunlatem aliquid volebat adversum voluntati divinae, ergo in Christo erat peccatum. Sed hoc est falsum: ergo etc.

3. Item, aut voluntas sensualitatis in Christo subiacebat omnino rationi, aut adversabatur. Si omnino subiacebat: ergo nulla erat ibi repugnantia. Si adversabatur in aliquo: ergo caro in Christo concupiscebat adversus spiritum. Sed «nonnullum vitium est, cum caro concupiscit adoersus spiritum »: ergo in Christo fuisset vitium et peccatum.

4. Item, aeque ordinatus vel ordinatior fuit Christus in se ipso, sicut Adam in slatu innocentiae; sed in stalu innocentiae nulla fuit in Adam repugnantia voluntatum 5: ergo nec in Christo fuit aliqua repugnantia voluntatis sensualitatis ad rationalem, nec ralionis ad divinam: ergo nulla.

1 Libr. XI. c. 6. n. 10, hoc utcns exemplo: « Voluntas vic o n c l u s i o. In Chrislo fuit voluntatum concordia, quamvis ex parte volili non essel identitas.

Kespondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod conformitas voluntatis ad voluntalem in duobus consistit, videlicet in volito et in ratione volendi. Conformitatem in volito dico, quando diversae voluntates unum et idem volunt. Conformitatem in ralione volendi dico, quando idem eodem modo volunt, vel altera earum vult illud eodem modo, quo superior vult eam velle. Cum igitur ad perfectam conformitatem isla duo concurrant, alterum eorum est de necessitate conformitalis, videlicet conformitas in modo, alterum vero aliquando de necessitale, aliquando de congruitate, aliquando praeter necessitatem et congruilalem, videlicet conformitas in volilo. Possibile est enim, quod voluntates sint conformes, ita quod una subsit alteri; et tamen non volunt idem, quia voluntas superior non vult inferiorem velle, quod ipsa vult, sed magis velle contrarium.

Quoniam igitur conformitas in ralione volendi fuit in omnibus voluntatibus Chrisli, quia sic volebat sensualitas, sicut volebat ratio eam velle; sic volebat eliam ralio Christi, sicut divina voluntas volebat ipsam velle: ideo concedendum est, quod in Christo fuit voluntatum concordia et consonanlia, quamvis ex parte voliti non esset identitas, quia unaquaeque voluntas quod suum erat volebat. — Et hoc est quod dicit magister Hugo: « Secundum divinam volunlatem quod iustum erat voluit; secundum voluntatem ralionis iustitiae consensit et iustitiam approbavil; secundum autem voluntatem pietatis sine odio intime condoluit miseriae, quemadmodum secundum volunlatem carnis iustitiam non accusabat, sed poenam recusabat. Unaquaeque voluntas quod suum erat operabatur, et quod ad se pertinebat sequebatur: voluntas divina iuslitiam, voluntas rationalis obedientiam, voluntas humani tatis misericordiam, voluntas carnis naturam; neque II K. ratinnis et sensualitatis. Dcinde pro adversantes codd. U

altera alteri contraria erat. Sicul eniin Deilati natura erat iustitiam non deserere, sic canii intererat naturam servare, et pietati alienam niiseriam non amare. iustum itaque cami eral, quod passionem suam noluit, quia hoc erat secundum naturam; et iustum Deo erat, quod passionem illius voluit.quia hoc erat secundum iustitiam ». Et sic patet, quod licet diversa essent volita, voluntates lamen io Ghristo habuerunt consonantiam. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod voluntates in Christo non fuerunt repugnantes, nec humana voluntas divinae, nec sensualis rationali; alioquin sequerelur. in Christo fuisse peccalum transgressionis et vitium corruptionis, sicut obiectum fuit; quorum utrumque est alienum a Christo. in quo fuerunt omnes motus rationales recti, et omoes motus sensualitalis pacati, iuxta illud, quod dicit Augustinus signatum fuisse per animalia, quae fuerunt in arca Noe quieta et pacata.

1. Ad illud vero quod priino obiicitur in connon concluditur, contrarielatem voluntatum fuisse in Christo, pro eo quod alius et alius modus volendi non inducunt conlrarielatem, nisi prout ronsiderantur secundum idcm. Unde quia alius et alius modus volendi consideratur circa aliam et aliam voluntatem, ideo non inducunt contrarietatem nec repugnantiam. — Sed iste modns respondendi non sufficit, quoniam, si aliqui duo homines, qui habent diversas voluntates, contrario modo se habeant circa aliquod volitum, dicuntur habere voluntates contrarias.

Et propterea potest aliter dici, quod conformitas voluntalis ad voluntatem dupliciter attenditur, vel secundum assimilationem, vel secundum subiectionem. Dominus autem a voluntate sensualitatis non requirebat conformitatem assimilalionis, ut idem vellet, quod ipse vellet; sed conformitatem subicciionis, ut id vellet, quod Deus ordinavit eam velle; et Dominus in praedicta petilione tollit conformitatem assimilalionis, cum dicit: Non sicut ego, et ponit conformitatem subieclionis in hoc, quod ostendit, se velle divinae voluntati subesse. Unde in praedicto verbo insinuatur duplex voluntas in Christo, una videlicet rationis, quae erat similis et subiecta divinae voluntati; altera vero sensualitalis, quam ratio subiiciebat voluntati divinae, licet ipsa sensualitas contrarium appeteret; et ita, quainvis non esset similis, erat tamen subiecta, ac per hoc non erat conlraria.

2. Ad illud Augustini quo dicitur, quod voluntas humana in Christo distabat a voluntate divina; dicendum, quod Augustinus intendit ibi ponere distantiam quantum ad diversitatem voluntatum et quantum ad distantiam volitorum, non autem quantum ad subiectionis ordinem in volendo; et ideo illa distantia non ponit controversiam.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Christus nolebat, Lerusalem destrui, voluntale humana; dicendum, sicut Hugo 4 dicit, quod illa erat voluntas pielatis, quae ideo flebat, quia misericordiam diligebat; el quia Deus sic volebat eam velle, ideo divinae vohmtati nou repugnabat; erat enim ibi conformitas in ratione volendi, quamvis non esset in volito. Quod enim sic vellet, hoc habebat a Deo, et Deus volebat, eam sic velle.

4. Ad illud quod obiicitur, quod voluntas sensualitatis repugnabat 5 rationi, quia volebat contra rium; dicendum, quod contrarietas ex parte voliti non dicit contrarietatem in voluntate, nisi sint tales voluntates, quae non tantum sunt natae conformari per subieclionem, sed eliam per identitatem ex parte voliti.

b. Ad illud quod obiicitur, quod contrariis affeclionibus disponebantur, utpote securitale, timore, gaudio et Tristitia; dicendum, quod una illarum affectionum subiecta eral alteri et quodam modo materialis; sicut diclum fuit supra, quod gandiuni in Christo non contrariebatur dolori, quia gaudebat de ipso dolore; sic et in proposito intelligendum est.

6. Ad illud quod obiicitur, quod ratio consentiebat sensualitali, aut dissentiebat; dicendum, quod

quodam modo consentiebal, quodam modo dissentiebat, secundum quod aliquis polest alicui dupliciter consentire, aut volendo idem, quod ipse vult, aut volendo ipsum velle. Ratio autem sensualilati consentiebat volendo, eam sic moveri, et hoc idem eral licitum sensualitati, unde non volebat nisi licilum; non autem consentiebat volendo idem ipsum, quod sensualitas, hoc enim esset illicitum voluntati rationis. Et hoc non ponebat, carnem concupiscere adversus spiritum, sive rebellionem sensualitalis ad rationem; illa enim rebellio ponit utrumque dissensum.

I. Quaestio haec procedit de conformilale voluntalum in prae-

Consequenter quaeritur de oratione Christi. Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum decuerit Christum orare.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum decuerit Christum orare. Et quod sic, videtur.

1. Lucae sexto 4: Exivit in montem orare et erat w, oratione Dei; sed Christus nihil fecit, nisi quod ipsum decuit: ergo conveniens fuit, ipsum orare.

2. Ilem, cui competit sacrificium offerre, eidem quantum ad aclum volendi; et hoc idem 2 pertinet ad naluram lapsam per poenam et culpam. Et est ponere consensum quantum ad utrumque, ita quod sensualitas subiaceat rationi; et hoc pertinet ad naturam institutam. Et est ponere medium, ita quod consentiat ratio sensualitati respectu aclus volendi, sed non respectu voliti; et hoc perlinet ad naturam habentem poenam absque culpa, qualis fuit natura a Christo assumta, quae aliquid habuit de nalura institula, aliquid de natura lapsa.

Secundo quaeritur, utrum in omni oratione sua fuerit exauditus.

Tertio quaeritur, utrum illa oratio, qua oravit in passione, fuerit sensualitatis, aut ralionis. competit orare; sed Christo maxime competebat oblatio sacrificii pro salute generis humani: ergo ei maxime competebat orare.

3. Item, nulli magis competit orare, quam ei qui est pontifex et sacerdos; sed Christus fuit pontifex noster el sacerdos, secundum quod dicitur ad Hebraeos: ergo sibi maxime competebat oratio.

k. Iteni, oratio spectat ad perfectionem vitae contemplalivae; sed decuit Christum habere perfectionem in utraque vita: ergo etc.

o. Item, nullum decet magis orare, quam eum qui est dignus exaudiri et facilius potest impetrare; sed nullus est dignior exauditione quam Christus: ergo videtur, quod sibi maxime convenit orationis usus.

Sed contra: 1. Augustimis de Correplione et gralia 3: « Nemo quaerit ab alio quod per se polest »; sed Christus omnia poterat per se: ergo nihil debebat ab alio petere, ergo nec orare.

2. Item, oratio est actus personae inferioris respectu eius quem orat; sed persona Christi est aequalis Patri: ergo non decuit Chrislum orationem fundere ad Deum.

3. Item, « oratio est ascensus inlellectus in Deum 5 »; sed inlellectus Chrisli semper erat sursum, sicut Deo unitus, et in continuo fruitionis actu: ergo non videlur, quod rompeteret ei usus orationis.

4. Item, « indivisa sunt opera Trinitatis », ergo impletio petitionum spectat ad totam Trinitatem, ergo qui petit aliquid ab una persona, petit et ab omnibus; sed non decet Christum petere aliquid a se — nullus enim se ipsum orat, vel petit aliquid a se ipso — ergo non videtur, quod decuerit Christum aliquid a Patre per orationem impetrare.

o. Item, volunlas Chrisli hominis erat per omnia conformis voluntati Patris, ergo nihil petebat, nisi quod sciebat Patrem velle: ergo etiam si non peteret, nihilominus quod petebat implerelur: ergo fruslra petebat aliquid. Sed nihil decuit Chrislum frustra facere: ergo non decuit Christum orare.

C0NCLUSIO. Christum absque dubio decuit orare, maxime in diebus carnis suae.

Responbeo: Dicendum, quod absque dubio de- Cens fuit, Chrislum orare, maxime in diebus carnis suae. — Ralio autem huius condecentiae potest quadruplex assignari, videlicet propter nierilum, pter virtutis exemplum, propter verilatis argumenlum et propter officium explendum.

Propter meritum: quia sua pelitione et postulatione merebalur nobis, qui minus idonei eramus ad susceptionem beneficiorum Dei — Propter exemplum, nt scilicet discipulos suos, et per consequens alios invitaret ad oralionis studium, in cuius exercitio maxime superatur adversarius; propter quod Dominus dicebat discipulis, Matthaei vigesimo sexto: Vigilate et orate, ul non intretis in tentationem. — Propter verilalis argumentum, ut ostenderet, se esse verum hominem et vere a Deo missum; propler quod dicitur loannis undecimo 10: Gratias ago tibi, Domine, quoniam audisti me; ego autem sciebam, quoniam me semper audis; sed propter populum istum, qui circumstal, dixi, ul credant, quia lu me misisti. — Propter officium, quia Christus habebat dignitatem sacerdotis et pontificis; unde sicut ad ipsius ofilcium perlinebat sacrificium offerre pro peccatis, ita el pro peccatoribus exorare. Unde ad Hebraeos quinto: Omnis pontifex ab hominibus assumlus pro hominibus constiluilur in his quae sunt ad Deum; et post, infra septimo: Talis decebat ut esset nobis pontifex sanctus, innocens, impollutus, segrcgalus a peccatoribus el excelsior caelis faclus. — His igitur de causis congruum fuit et decens, usum oralionis in Christo reperiri; unde el rationes ad hoc inductae sunt concedendae.

1. Ad illud quod obiicitur, quod nemo petit ab alio, si possit illud implere, quodpetit; dicendum, quod illud verum est, secundum quod petitio et impletio attribuunlur eidem ratione eiusdem naturae; sic autem non est in proposito. Nam petere et orare competit Christo secundum naturam assumtam; sed posse implere debetur ei secundum naturam assumentem. — Vel aliter potest dici, quod sicut motus aliquando est propter supplendam indigentiam pro- 7 Hebr. 5,7. — Cod. 0 in carne sua vel in diebus carpriam, aliquando propter supplendam indigentiam alienam; sic et petitio et oratio. Cum autem aliquis orat propter propriam indigentiam supplendam, verum est quod dicit Augustinus: « Nemo petit ab alio quod ipse potest per se implere ». Cum autem petit propter supplendam indigentiam alienam, non requiritur defectus potestatis in petente, sed defectus potestatis, aut idoneitatis in eo, pro quo petitur, qui quidem defectus suppletur ex merito ipsius oralionis. Cum enim aliquis dignus orat pro indigno, quodam modo acquirit sibi idoneitatem ex suae orationis merito.

2. Ad illud quod obiicitur, quod oratio est aclus personae inferioris; dicendum, quod hoc verum est, altribuendo inferioritatem personae secundum eam naturam, secundum quam competit ei oratio. Oratio enim est actus conveniens personae ratione naturae; et sic non habet instantiam in proposito, quia, quamvis persona Christi ratione Divinitatis sit aequalis Patri, secundum tamen humanitatem minor est Patre, iuxta illud Ioannis decimo quarto: Pater maior me est.

3. Ad illud quod obiicitur, quod oratio est ascensus intellectus in Deum, secundum Damascenum; dicendum, quod ascensus potest dici large, vel stricte. Secundum quod large dicitur, sic potest dici intellectus ascendere in Deum, quando fertur in eum qui supra se est, implorando misericordiam, quae est supra se, aut relevando 2 miseriam, quae est infra se; et hoc modo accipiendo, non tantum competit nobis, verum etiam Christo; et sic cadit in definitione orationis. Alio modo ascensus in Deum dicit novam Dei considerationem, prout dicit elevationem intellectus nostri ad Deum, procedentem gradatim a consideratione creaturae ad considerationem Creatoris. Et hoc modo non cadit in notificatione orationis

Patet, quod Chrislo ut honiini competebat et competit orare nisi secundum statum viatoris. Primo modo accipiendo ascensum, fuit in Christo 3; secundo vero modo accipiendo, quodam modo fuit, et quodam modo non fuit. Fuit quidem quantum ad hoc, quod Christus in actu orationis se revocabat ab occupatione vitae activae, ut totus esset intentus operationi vitae contemplativae. Quantum autem ad hoc, quod Christus erat continue comprehensor, sive vacaret actioni, sive cessaret ab actione; sic non dicitur fuisse in eo innovatio ascensionis per eum modum, per quem est in nobis.

h. Ad illud quod obiicitur, quod poslulatio orationis respicit tolam Trinitatem; dicendum, quod verum est ex consequenti, licet quaedam orationes dirigantur ad Patrem, quaedam ad Filium. — Quod autem subiungitur, quod nemo petit aliquid a se; dicendum, quod verum est in eo qui est unius tantum naturae; sed qui est diversarum naturarum bene potest petere aliquid a se, ita quod secundum unam naturam sit petens, et secundum aliam sit exaudiens. Et sic est in Christq, qui erat Pontifex petens secundum humanam naturam, et erat Rex et Princeps exaudiens secundum divinam 4.

5. Ad illud quod obiicitur, quod Christus nihil petebat, nisi quod sciebat Deum velle; dicendum, quod verum est; sed Christus bene sciebat, quod Deus quaedam volebat, quia sciebat, Christum ea nobis impetraturum per suam oralionem; et ideo, orando et petendo quod Deus volebat, non frustra orabat, quia hoc ipsum, quod Deus disposuerat, nobis sua oratione impetrabat. Cum enim Deus disponit vel vult aliquid facere, non disponit in omnem eventum, sed praesuppositis congruentibus antecedentibus; sicut disponit nos salvare, si tamen velimus per bona merita salulem acquirere; sic et in proposito intelligendum est 6.

Secundo quaeritur, utrum Chrislus in omni oratione sua fuerit exauditus. Et quod sic, videtur:

1. Per illud quod dicitur loannis undecimo: Ego autem sciebam, quoniam semper audis me; sed illud audire non est aliud quam exaudire: ergo etc.

2. Ilem, super illud Psalmi: Desiderium animae eius tribuisti ei, el volunlale labiorum eius non fraudasti eum; Glossa: « Voluntate labiorum, id est verborum eius, hoc est per verba prolata, non fraudasti eum; quidquid enim dixit, factum est »: ergo etc.

3. ltem, Christus magis dignus est exaudiri quam membra eius, petentia in nomine eius; sed Ioannis decimo quarlo 3 dicitur: Quidquid pelieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis: ergo inulto fortius, quidquid ipse petiit, obtinuit.

h. Item, voluntas Christi fuit divinae voluntati conformis, ergo nihil desidcravit et petiit, nisi quod Deus voluit; scd omne quod Deus voluit, fecit 4 et facit: ergo omne quod Chrislus petiit, impetravit.

5. Item, quod Christus petiit, petiitpie, perseveranter et ad salutem, nec habuit in aliquo remorsum conscientiae; sed quicumque petit sic, impetral quod petit 6: ergo omne quod Christus petiit,

Sed contra:. In Psalmo dicitur de Christo:

2. Item, in littera dicitur: « Chrislus clamans non exauditur ad salutem corporalem; bonum quidem petiit, scilicet ut non moreretur; sed melius erat, ut moreretur »: ergo Christus non fuit in omni eo, quod petiit, exauditus.

3. Item, Christus peliil et oravit, ul calix transiret ab eo; sed calix non transiit ab eo: ergo non in omni eo, quod petiit, fuit exauditus.

4. Item, Christus oravit pro suis crucifixoribus; nec tamen omnes salvari fuerunt: ergo non fuit exauditus in omnibus.

5. Item, Chrislus oravit pro discipulis suis, ut servarentur a malo, secundum quod dicitur Ioannis decimo septimo: Non tantum proeis, sed etiam pro eis qui credituri sunt etc.; sed non omnes fuerunt servari a malo: ergo non in omnibus quae petiit, exauditus fuit. Christus exauditus fuit in omni eo, quod petiit voluntale rationis sive absoluta, non vero in omnieo, quod petiit volunlate pietatis vel carnis.

Respondeo: Dicendum, quod cum oratio sit petitio procedens ex voluntate et desiderio; secundttm quod voluntas humana fuit in Chrislo secundum triplicem differentiam, sic et oratio. Nam quaedam oratio fuit exprimens sive procedens a voluntate rationis, quaedam a voluntate pielatis, quaedam a voluntate carnis. — Oratio procedens a voluntate rationis procedebat a voluntate, quae quidem requirebat exaudiri; et talis oratio in omnibus est exaudita, lum propter hoc, quod ista voluntas erat per omnia conformis roluntati divinae; lum etiam, quia adeo petebat digne et sancte, quod in omnibus erat exaudienda pro sua reverentia 12 et dignitate. — Oratio autem procedens a voluntate pietatis et vcluntate carnis non fuit in Christo exaudita per 0111- nia, tum quia hac vobmtate non conformabatur Deo in omni volito, sicut habitum est prius; tum etiam, quia illa petitio plus ordinabatur ad nostram instructionem quam ad divinam exauditionem. Magis enim petebat hac voluntate. ut nos erudiret, quam ut Deum ad suam petitionem inclinaret.

Ex his patet responsio ad quaeslionem propositam et ad rationes ad utramque partem. Concedendum est enim, quod Christus exauditus fuit in omni petitione, qua petiit ut exaudiretur, hoc est in omni eo, quod petiit voluntate rationis sive voluntate absoluta. Unde rationes, quae ad primam partem inducuntur, verum concludunt. Concedendum est nihilominus, quod non in omni eo, quod petiit voluntate carnis vel pietatis, fuit exauditus, sicul rationes ad secundam partem inductae ostendunt. Non enim petebat, ut exaudiretur, sed ut nos erudire-

I. Omnes concorditer docent, hanc quaestionem cum distin- De hac (2.) quaestione: Alex. Hal., S. p. III. q. 16. m. 2.

Utrum oratio, qua Christus oravit

Tertio quaeritur, utrum illa oratio, qtia oravit in passione, ut calix transferretur a se 4, fuerit a ratione, an a sensualitate. Et quod a sensualitate, videtur:

1. Auctoritate Magistri in littera: «Secundum affectum sensualitatis Christus mori noluit, nec obtinuit quod secundum islum affectum petiit»: ergo videtur, quod petitio illa ex voluntate sensualitatis processerit.

2. Item, hoc ipsum ostenditur ex ordine verborum, cum dicit: Non sicut ego volo, sed sicut tu 6; aut hoc dicit ratione voluntatis sensualitalis, aut rationis. Quantum ad volunlatem rationis non dicit, quia illa erat per omnia divinae voluntati conformis: ergo hoc dicit quantum ad voluntatem sensualilatis: ex illa ergo voluntate procedebat postulatio orationis propositae. mur; sicut petiit, calicem a se transferri, et suis crucifixoribus condonari, unum 2 ex voluntate carnis ad ostensionem naturae assumtae, alterum ex voluntate pietalis ad oslensionem benignitatis et misericordiae.

1.2. Ad illud tamen quod obiicitur de auctoritate Psalmi, dicendum, quod hoc dicitur de capite ratione membrorum, sicut Glossa ibidem 3 exponit; el multa consimilia reperiri consueverunt in Scriptura.

3. 4. 5. Ad tres rationes sequentes patet responsio per iam dicta, quia non ferunt instantiam pro quacumque oratione Christi, sed pro ea solum, quae procedebat ex voluntate carnis vel pielatis, sicut patet aspicienti. Petr. a Tar., loc. cil. a. 3. — Richard. a Med., loc. cit. q. 3 in passione, ut calix transferretur,

4. Item, nullus sapiens petit vel orat contrarium eius quod vult; sed ratio volebat mori: ergo petitio de evasione mortis non erat petitio rationis; et erat ralionis, vel sensaalitatis: ergo sensua- Htatis.

5. Item, peccatum est alicui petere B quod est peccatum appetere; sed appetere non mori peccatum esset ipsi voluntati rationali: ergo si illud petivisset, peccasset. Sed non peccavit: ergo non petiit: ergo petitio illa fuit a voluntate sensuali.

Sed contra: 1. Oratio sic definitur: « Oratio est ascensus intellectus in Deum»; sed sensualilalis non est ascendere in Deum: ergo sensualitatis non est orare: ergo praedicta oratio non potuit esse sensualilalis.

2. Item, alio modo definitur oratio: «Oratio est pius mentis affectus in Deum directus»; sed 7 Cod. F addit et quod debe.t velle.

sensualilas non habet lerri in Deuin: ergo quantum ad actuin sensualitatis non consislil usus oralionis.

3. Item, solius rationis est conferre; sed praedicla oratio fuit cuin collatione ijuadain, sicut patet, cuin dicitur: Non sicut ego volo, sed sicut tu: ergo non processit a sensualitate, sed a ratione.

4. Item, solius rationis est futura praecognoscere; sed oratio illa, qua petehatur calix fulurus transferri, erat ex futurorum praecognilione: ergo non erat sensualitatis, sed rationis. Christi oralio in horto ad Palrem quoad materiam fuit sensualitatis, sed quoad formam fuit rationis.

Respondeo: Dicendum, quod de praedicta oratione est loqui dupliciler: aut quantum ad materiam, aut quantum ad formam. Si loquamur de ipsa quantum ad materiam; ruin materia oralionis i. respiciat desiderium petentis, lalis petilio fuit pelitio sensualitatis 3, cuius desiderium eral ad non moriendum. Si autem loquamur de praedicta oratione quantum ad formam; sic, cum forma petitionis respiciat discretionem proponentis, et talis modus proponendi sit ad discretionem rationis, concedendum est, quod talis oratio fuerit vohmlatis rationalis.

El per hoc patet responsio ad quaestionem proot positam et etiam ad obiecta; ad quaeslionem propositam, quia non est simpliciter concedendum, quod talis oratio fnerit simpliciter ralionis, vel simpliciter sensualitalis, sed quodam modo huius, quodam modo illius: scimuditatis quantum ad mate-

Dub. I.

ln parte ista sunt dubitationes circa litleram, et primo quaeritur de hoc quod dicitur: Reliquit ajfectum infirmitatis, quo nemo vult mori, qui adeo naluralis est etc. Hoc enim videtur falsum, quia multi occidunt semelipsos — sicut patet in desperatis — et desiderant mori: non ergo verum est 1 Aristot., III. do Animn, lext. 57. (c. II.): Deliberaliva riam, sed ralionis quaiitum ad formam; item, sensualilatis ut moventis, sed rationis ut proponentis; ilem, sensualilatis ul pro quo, sed rationis ut a quo. Unde bene et recte consuevit dici, quod ratio fuerit advocatus sensualitatis — Secunduin hoc dissolvi possunt raliones ad ulramque parlem, quoniam procedunt his duabus viis, sicut patet aspicienti.

Sed lunc restat quaeslio: cum ratio sciret, sensualitatem in hac petitione nec exaudiendam nec dignam exaudiri, utpote quia petebat contrariuni divini propositi; quomodo hanc petitionem proposuit et pro ea allegavit? — Et dicendum est ad hoc, quod luiius fuit ralio triplex. Prima, ad manifestationem veritalis nalurae assumtae, quae naturaliler refutabat passionem; et in hoc erudivit nostram fidem. — Secunda vero, ad confirmandam noslram imbecillitatem, ut non diffidamus, si passionum pericula exhorremus; et in hoc erexit nostram spem. — Terlio, ut ostenderet, voluntalem nostram divinae voluntati esse per umriia. subiiciendam, iniod ostendit in condilione apposita, non sicut ego volo, sed sicut lu; et in hoc ordinavit in nobis carilatem, quae affectum noslrum divinae voluntati per omnia conatur subiicere. Unde magis oravit pro nobis in illa oratione, quam oraret pro se. — Et attendendum est, quod ratio 8 in petitione illa servavit formam prudentis et fidelis advocati, qui desiderium sensualitatis proponit, servata tamen forma iuris. Dictat enim ius divinum, quod omnis appetitus debet esse Deo subiectus. — Et per hoc patet determinatio obiectorum, patet etiam praedictae orationis finis et utilitas: quod dicit. - Itein, Augustinus narrat de quodam in libro de Civitate Dei 10, quod « leclo Platonis libro, ubi de immorlalitate animae disputavit, se praecipitem dedit de muro, ut de hac vita migraret ad eam quam credidit meliorem». Ex hoc ipso videtur, quod aliqui sunt, qui mori desiderant.

Respondeo: Dicendum, quod est affectus naturalis, et est affectus deliberativus. Affectu nalurali sibile est, non est de pelilione, in quantum proponilur pro sennemo vult mori, immo omnis homo refugit mortem. Affectu autem deliberativo potest quis appetere mortem et effugere vitam, non quia haec sit mors, et illa sit vita, sed ratione alicuius, quod est annexum, vel existimatur esse annexum; sicut desperati et vehementer in vita confusi propler confusionem annexam refugiunt vitam; sic est etiam de aliis incommodis. Per hunc modum etiam aliqui appetunt morlem, qui post mortem credunt quiescere et gaudere, sicut est in illis, de quibus opponit, in quibus non fertur instantia contra verbum Augustini. Augustinus enim loquitur per se, loquitur etiam de appetitu nalurali, non deliberativo.

Dub. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod pius mentis affectus appetit dissolvi et esse cum Chrislo, quia contrarium videtur, secundae ad Corinthios quinto 3: Nolumus exspoliari, sed supervesliri. Si tu clicas, quod voluntate naturali, sive sensualitatis nolebat exspoliari, sed volunlate rationis sive deliberativa cupiebat dissolvi; obiicitur contra hoc per hoc quod dicitur ad Philippenses primo 4: Permanere autem in carne necessarium est propler vos; sed Apostolus voluntate deliberativa id magis appetebat et volebat, quod erat fratribus magis necessarium: ergo illa voluntate videtur quod non appe- teret dissolvi, aut simul appetebat duo contraria.

Respondeo: Dicendum, quod in carne nostra est tluo reperire, videlicet ipsam naturam et mfirmitatem aggravantem animam, secundum quod dicit Augustinus decimo tertio de Civitate Dere, quod corpus aggravat animam, non quia corpus, sed quia corruptibile. Cum ergo dicitur: Nolumus exspoliari etc., hoc dicitur quantum ad ipsam carnis naturam, de qua dicitur ad Ephesios quinto: Nemo unquam carnem suam odio habuit. Quantum autem ad infirmitatem aggravantem dicitur: Cupio dissolvi etc. Et sic nulla est ibi contrarietas.

Ad illud vero quod quaeritur, quomodo petebat simul dissolvi et permanere in carne; dicendum, quod est voluntas absoluta et voluntas con- 1 Sententia est: potest quis mortem appetere, non in quandilionalis; et nihil impedit duo opposita velle, ita quod unum velit voluntate condilionali, alterum voluntate absoluta. Volebat igitur Apostolus in carne permanere propter utilitatem fratrum voluntate absoluta, volebat nihilominus dissolvi et esse cum Christo, sed hoc non absolute, sed quantum in se erat; et sic nulla erat repugnantia, erat tamen quaedam mentis angustia ex hoc duplici desiderio; propter quod dicit: Coarctor ex duobus: desiderium habens dissolvi et esse cum Christo s.

Dub. III.

item quaeritur de illo verbo Ambrosii: Ul homo dubitat, ut homo locutus est. Videtur enim esse falsum: quia Christus habuit scientiam omnium futurorum sub certitudine: ergo videtur, quod de nullo potuerit dubitare. — Item, in quemcumque cadit dubitatio, cadere potest ignorantia et error; sed nullum istorum potuit in Christo cadere: ergo videtur, quod non potuerit dubitare.

Respondeo: Dicendum, quod dubilatio proprie dicit indifferentiam iudicii rationis respectu utriusque partis conlradictionis, ita quod neutrum praeeligat alteri 10; et hoc modo accipiendo dubitationem, in Christo non fuit dubitatio. Alio modo dicitur dubitatio indifferentia quaedam partis sensibilis ad sequendum affectum naturae inclinantem, vel rationem imperantem; et talis dubitatio poluit esse in Christo; et de hac intelligit Ambrosius, de alia vero currit obiectio.

Dub. IV.

Item quaeritur de illo verbo Hilarii: Non sibi trislis fuit, nec sibiorat transire calicem, sed discipulis. Videtur enim hoc esse falsum per ipsam orationis seriem. Ait enim: Transeat a me calix iste; si petit, calicem transire a se: ergo videtur, quod pro se oravit. — Item, sic petebat, sicut volebat; sed Christus sentiebat, aliquid se velle, quod non vellet Pater, sicut ipse dicebat: Non sicut ego volo, sed sicut tu: si ergo aliqua voluntate sua caquale faclum est ex peccalo, consequente vindicta, animam perhilicem passionis 1'ugicbat, vidolur, quod cum petiit, oalicem transire a se, pro se oraverit.

Respondeo: Dicendum, quod orare pro aliquo contingit dupliciter: aut secundiun formam orationis, aut secundum intentionem orantis. Secunduni formam orationis Christus orabatjtvo se, id est pro voluntate sua scnsuali; secunduni autem intentionem oranlis iu illa petiliono Cliristus non pro se oravit, sed magis pro nobis. Non enim credidit,se

Gap. I.

Si Chrislus meruit sibi ct nobis, ct quid sibi et quiii nobis. de quo (iii(lam diooro solent, quod non sibi, sed memnoni:i diiiliolo, a prccnto,;i poena et regni resoralioneni, quod et Deus exallavil illum et dedit illi nomen, quod sluiii proplerea oxaltnlinii per impnssihilitntis gloriam, Sed hoc tolum factum est in formn servi; in formn liiimilims merenlur, hic ostenditur ». — liis teslimoniis liam pnssionis meruit clnrificniimicm corporis, nec id rationem anima impnssihililnle donnln est, aut in rein petilione illa aliquid oblenturtitn pro se,nec ratio voluisset obtinore sibi liberationem a passione, sed potius oravit ob triplieein nostram ntilitaleni, sicut in praecedentibus laclum est. Hilarius ergo loquitur islo secundo modo; unde sermones sui, qui ponuntur in littera, referendi sunt ad principalom intentionem Christi; omnes aulem obioctiones currunt secundum viam priorem.

Cap. II.

Quod a conceptu meruit Cliristus sibi idem, quod per pussioncm.

Nec sohun hoc meruit Chrislus, (pinndo 1'nlri obediens crucem suhiit, sed elinm nh ipsn conceptione, ex quo honio fnctus est, per cnrilatem el iusliliain ot virluliini. Non igilur profecit seoiuidum unimae rnerigloriam impassibilitalis et inunortnlitniis corporis, illa nliquod bonum in se post niorlem, quod non hnhuil anle. Num igilur melior vel beaiior fuil quam

miseria immunis; ex quo nequit inferri simpliciter, quod beatior fuerit.

Cap. III.

De eo quod scriptum esl: Donavil illi nomen, est supra omne nomen.

Nee lantum gloriam impassibilitatis et immortali- 2. talis meruit, sed eliam donari sibi nomen, quocl est ctus est, habuit ex lempore per graliam. Verumtaerat in evidenli positum est, ut scirent homines et obedientiam passionis, qui, eo quod obedivit paliendo, sed qua.ni ante habebat, tunc manifeslata esl potestas. Ceterum Ambrosius 6 dicit, nomen illud douatuin esse turali donatione id dictum intelligit, qua aeternaliter Paler generando dedit Filio nomen, quod est super dientiam Christo donalum dicit; sed praemisso locutionis modo accipiendum esl.

Cap. IV.

Si Christus sine omni merilo habere valuit quod merilo obtinuit. litalis et impassibilitalis gloriam el nominis Dei manimerito iuslitiae el caritatis aliarumque virtutum. Non enim Christus homo esse potuit, in quo pleniludo virtutum et graliae non fuerit; nec virtules ei inesse potuerunt, cilicio morlalitatis indulo, qtiin per eas mereretur. Habens igitur has virtules secundum hominem immprtalitatis; non igitur potuit, faclus mortalis, sine assequi sine merilo passionis, quia per passionem nil sibi meruit, quod non ante per virtules meruerit.

Cap. V.

De causa passionis et morlis Christi.