Distinctio XVIII

Ad quid ergo voluit pali et mori, si ei vhiutes ruit enim nobis per mortis ac passionis toleranliam, quod per praecedenlia non meruerat, scilicet aditum

Ainbrosius: « Tanlum fuit peccatum noslrum, ut sal-::. vari non possemus, nisi unigenitus Dei Fjlius pro no-

De usu voluntatis Christi,

Supra egit Magister de voluntate Christi. In hac parte agit de usu voluntatis, qui consistit in exercitio niereiuli. Dividilur aulein pars ista in duas partes. In quarum prima agit de merito Christi in se. Secundo vero agit de ipso ad nostram utilitatem orilinalo, ibi: Ad quid ergo voluil pali el mori etc.

Prima pars dividitur in quatuor parles secundum quatuor quaestiones, quas detenninat. In prima deterniinat Magister, cui meruerit principaliter, ostendens, quod aliquid meruit sibi. In secunda vero determinat, quando mereri incepit, ostendens, quod ab instanti conceptionis, ibi: Nec solum hoc me-

Ad intelligentiam autem huius partis, in qua agitur de merito Chrisli, incidit hic quaeslio circa dno.

Primo quaeritur de ipsius merilo quantuni ad usum sive exercitium.

Secundo vero quantum ad praemium sive fructum.

1 In Glossa;id Hebr. 9,15. apud Lyranum, sumta ex Albis moreretur, debiloribus niortis, sed sic dignos nos fecit lestamenli el prninissae heredilalis ». Quod non potuerit quani per morlem suam, sed quod s per aliani sum est, qualiter per Christi mortem aditus regni sit nobis paratus. consistil in exercitio merendi. ruit etc. In tertia vero delerminat, quid meruerit, ostendens, quod non tantum gloriam impassibilitatis, sed etiam exaltationem nominis, ibi:,Vec tanlum gloriam impassibilitatis etc. In quarta vero delerminat, qua necessitate meruerit, ibi: Sivero quaeritur, ulrum Christus etc.

Secunda vero pars principalis dividitur in duas partes. In quarum prima proponit eflicaciam meriti Christi respectu nostri. In secunda vero mulliplici auctoritate confirmat, ibi: Sed quomodo per mortem nos a diabolo redemit etc. Subdivisiones partium manifestae sunt in litlera.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum Christus meruerit ab instanti conceptionis.

Secundo quaeritur, utrum aliquid meruerit post conceptionem.

Tertio quaeritur, utrum aliquid meruerit in passione.

3 Deest in pluribus codd. et edd., refraganlibus codd. D E et edd. 1,8. — Hic respicilur losue 20, 6.

1 Cod. 0 In quarta ostendit, quando et qualiter meruerit.

2 Codd. A K adiiciunt autem.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum Christus meruerit ab instauti conceptionis. Et quod sic, videtur.

1. Leremiae trigesimo primo: Novum faciet u0minus super terram, mulier circumdabit virum, ergo Christus fuit vir ab instanti conceptionis; sed constat, quod non fuerit vir quantum ad aetatem: ergo fuit vir quantum ad animi vigorem: habuit igitur quantum ad animam virtutem et operationem viri perfecti. Sed haec consistit in rnerendo: ergo Christus meruit a suae conceptionis primordio.

2. Item, hoc ipsum videlur auctoritate Gregorii et Magistri in liltera: « Non solum meruit Chrislus, quando Patri obediens crucem subiit, sed ab ipsa conceptione, ex quo homo factus est». Et hoc ipsum potesl elici ab auctoritate Gregorii consequente.

3. Item, Christus ab instanti conceptionis suae fuit beatus; sed beatitudo est habitus in actu: ergo a primo instanti conceptionis suae habuit actum gloriosum. Sed qua ratione per gloriam habuit actum gloriosum, eadem ratione per gratiam habuit aclum virtuosum: ergo videlur, quod a primordio suae conceptionis Christus meruit.

4. Item, lux propter suam nobilitatem et actualitatem in eodem instanti incipit esse et lucere: ergo si anima Christi multo nobihor et potentior et deiformior est, videtur, quod in instanti eodem, in quo incepit esse, coepit habere operationem sibi debitam. Sed talis est operatio meritoria: ergo etc.

5. Item, sicut animae nostrae se habent ad demeritum, ita anima Christi se habet ad meritum; sed animae nostrae in ipso instanti infusionis habent reatum culpae originalis 5: ergo anima Christi ab ipso instanti conceptionis et infusionis habuit meritum virtutis.

1 Vers. 22. Argumenlum, quod ex hoc loco deducilur, buit esse completum, quam habuerit meriti usum: ergo non meruit a primordio conceptionis.

2. Item, omne quod exit ab otio in actum, prius quiescit, quam agat, et omne tale prius est, quam operetur; sed anima Christi incepit mereri: ergo de non operante facta est operans: ergo in merendo exivit ab otio in actum: ergo prius quievit: ergo non meruit ab instanli conceptionis.

3. Item, meritum est a voluntate deliberaliva, in quantum deliberativa est; sed ubi est deliberatio, ibi est collatio; ubi autem haec est, ibi est temporis successio: ergo non videtur, quod meritum Christi potuerit esse a suae conceptionis principio.

4. Item, Angelus non peccavit in primo instanti suae creationis; et tamen ita cito usum liberi arbitrii habuit, sicut aliqua anima rationalis, cum creatus esset in cognitionis perfectione: ergo pari ratione videtur, quod nec anima Christi ab instanti conceptionis mereri potuerit.

5. Item, omne illud, quod anima Christi habuit a primordio conceptionis suae,habuit ab alio; sed meritum ortum habuit a libero arbitrio gratia informato: ergo non videtur, quod usum meriti habuit ab ipso conceptionis primordio. Christus certo meruit ab instanti suae conceptionis, si loquamur de habitu, et probabiliter eliam quoad aclam.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est

habitus actus vel usus. Si ergo loquamur de merilo quanlum ad habitum, qui reddit habentem i. dignum praeuiio, sic, absque dubio concedendum est, quod a principio suae conceptionis Christus meruit, quia omni bono et praemio dignus fuit propler plenitudinem gratiae, quam Deus animae suae contulit et infudit. Et ab hoc non discordat aliquis doctor catholictis. — Si autem fiat sermo de merito quantuin ad virtutis aclwm sive usum, in quo proprie altendilur completa ralio merendi, sic est dui. plex modus dicendi: unus, quod Christus meruit statim post principium conceptionis, non aulem in ipso primo inslanti. Et ratio huius est, quia operatio debet sequi esse substantiae; ideo necesse fuit, animam Christi prius esse quam agere, praecipue eo actionis genere, quod spectat ad usum voluntatis deliberalivae; talis aulem est actus nieritorius. Et ideo si dicatur alicubi, Christum a primordio suae conceptionis meruisse; dicunt verum esse, secunduni quod a dicit onlinem ad principium extra sumtum, non intra.

Est et alius modus dicendi, quod Christus quan- 2. tum ad virlutis asum et actuin ineruit in ipso conceptionis primordio; hoc enim dalum esl ei per gratiam perfeclissimam, ut in primo instauti, in quo incepit esse, non tantum haberet habilus virlutum, sed etiam actum, unde simul coepit esse et iisiun comprehensionis habere; ct anima Christi in eodem instanti habuit creari et inlundi, el gratia informari et exire in actuin meriti, qui quidem consistit in motu bonae voluntalis.

Uterque lamen istorum modoriuu satis est rationabilis, sed primus facilior est et communior et secundum ipsum plana ad obiecta responsio. — ptionis suae meruisse; hoc dicitur quantum ad habilwm; et hoc innuit ipsum verbum Gregorii cum 1 Alan. ab Insul., Theolog. Regul. regni. 90: Meritum boni dicit: « Non sibi plus Christus meruit per crucis patibuhuu, quam ab ipsa conceptione per gratiwm uirtutum». Notabile est, quod dicit «per virtutum gratiam», non per virtulum usum. Habuit enim gratiam a principio, ita quod in ipso principio; usum vero habuit a principio, ita quod post prinripium. — Et si tu obiicias de beatitudine et de luce, qui hoc tenent generaliler respondent, quod in omni crealura esse praecedit operari tam in corporali quam in spirituali, tam in actu naturae quam in actu gratiae, lam etiain in actu gratiae quam in actu gloriae. — Nec obstat illud quod obiicitur de merito animae. Anima enini habet originale peccatum in sua infnsione per niodum habitus, non autem quantum ad actum. — Et sic secundum istam viam patet responsio ad omnia obiecta. liabuit usum liberi arbitrii propler excellentissimuin gratiae donum et quantum ad actum vialoris et quanlum ad actum comprchensoris; satis faciliter poterit ad obiecta in contrarium responderi. habet veritalem, si intelligatur de prioritate quantuin ad ordinem naturae. Si autem intelligatur de prioritate quantum ad durationem, non habet veritatem, secunduin qund expresse dicit Augusfmns octavo super Genesim ad litteram 8, ubi dicit, quod in luce corporali esse non praecedit agere; et in Angelis, de quibus dicit, quod in primo instanli suae condilionis eas res cognoverunt, quae simul cum eis in esse prodierunt. Et in sexto de Trinitate dicit, quod « si ignis esset aeternus, splendor ab igne egrediens esset aeternus». Et ideo satis rationabiliter potest dici, quod illud non habet veritalem de ordine durationis, sed de ordine naturae.

2. Ad illud vero quod obiicitur, quod sub- Ex quo [Gregorii verbo] recle infert Magister, Christum non

stantia, quae incipit agere, exit ab otio in actum; dicendum, quod illud non habet generaliter veritatem, nisi intelligatur de operatione, sine qna substantia operans polest esse; de alia autem non habet verilalem, pro eo quod crealura simul incipit esse et operari; nec incipit operari, quia exit ab otio in actum, sed quia exit a non esse in esse h Hoc modo potest intelligi in Christo quanlum ad actum gratiae et virtutis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod meritum est a voluntate deliberativa; dicendum, quod quamvis secundum processum naturae deliberatio indigeat successione et tempore; tamen secundum plenitudinem graliae et gloriae possibile est ipsi animae in instanti discernere, quod alias non posset facere «sine continuo et tempore2». Et sic per deiformitatem gloriae intellectus potest simul plura intelligere, quamvis per naturam non intelligalur nisi unum solum simul et semel. Et quia anima Christi erat in plenitudine gratiae et gloriae; hinc est, quod non indigebat mora temporis ad discernendum, quid eligendum, quid fugiendum, quid amandum, quid odiendum.

4. Ad illud quod obiicilur de Angelo, dicendum, quod non est simile; non enim sic polerat simul et

I. In tota hac distinctione multn suppomintnr, quae a tlieo-

Secundo quaeritur, utrum Christus aliquid meruerit post conceplionem. Et quod sic, videtur.

1. Ad Philippenses secundo: Humiliavit semetsemel cognoscere plura, secundum quod anima Christi cum plenitudine gratiae. Praeterea, peccalum dicit motum deordinatum et contrarium naturali rectitudini, sed meritum dicit naturalis rectitudinis complementum; et licet non decueril, aliquam subslantiam creari cum actu contrario rectiludini naturali, decuit tamen creari in actu et cum actu consonante ipsi naturae et eam complente, maxime illam, in qua Deus a primordio suae conditionis plenissime habitavit, sicut fuit anima Christi.

2. Ad illud quod obiicitur, quod illud quod inest a primordio conditionis inest aliunde; dicendum, quod si illud intelligatur praecise, ita quod anima Christi se habeat solummodo per modum suscipientis et nullo modo cooperantis, non habet veritatem. Potuit enim ipsi animae dari, ut cooperaretur Deo statim, cum fuit, et ita quod aliquid haberet in se, quod non tantum esset aliunde, verum etiam a se; et sic potuit esse in actu virlutis et exercitio meriti.

Si quis igitur velit sustinere hunc inodum dicendi, non videtur multum deviare a probabilitate rationis nec etiam a pietate fidei, quae, quanto plus potest, ipsi Christo gratiae et honoris attribuit. ipsum usque ad morlem; et post: Propter quod et Deus exallavit illum etc. Sed humilitas non est causa exaltationis nisi per modum meriti: si ergo

hoc fuit posl conceplionoin, ergo Christus post conceptionem aliquid meruit.

2. item, Augustinus, Iractans illud verbuin praemissum: « lluniilitas claritalis est meritum, claritas huniilitatis est praemium»: si ergo humiliatio in Cbristd subseeuta fuit ipsain conceptioneni, necessario etiam sequitur, quod meruerit, postquam conceptus fuerit.

3. Item, in libro de Regulis fidei mereri ita definitur: «Mereri apud Deuin dicitur qui nulla necessitate compulsus hoc facit quod facere debet»; sed hoc fecit Chrislus post suam conceplionem: ergo apud Deuin inernit.

4. Ilem, opera Christi fuerunt multo nobiliora, quam sunt merita aliorum Sanctorum: si ergo opera aliorum Sanctorum sunt digna relributione, videlur, quod mullo fortius opera Christi: ergo videtur, quod Christus apud Deum meruerit.

!>. Item, si non meruit apud Deum, postquam conceptus fuit: ergo videtur, quod frustra Deo servivit et quod frustra fecit, quidquid fecil post conceptionem. Si ergo hoc est impiuin dicere, necesse est, Chrislum post conceptionem aliquid meruisse.

Skd contoa: 1. Mereri est facere opus de gein oninibus potentiis naturalibus; sed liberum arbitrium Christi ab ipsa conceplione deleriniualiiin fuit ad bonum: ergo non potuit exire iu opus de genere laudabilium, ergo nec in opus nierilorium.

2. Iteni, mereri est facere opus remuneratione dignum; sed liberum arbitrium, iam existens in statu remunerationis, iam non facit opus ulteriori remuneratione dignum, sicut patet in Beatis; sed tale fuit liberum arbilriuin Christi, cuni esset in statu comprehensoris: ergo videtur, quod post conceptionem suam nihil omnino mereri potuerit.

3. Uem, quicumque meretur, proficit in bonis animae, scilicet in gratia et gloria; sed Christus non potuit proficere supra id quod accepit a conceptione: ergo non videtur, quod post conceptionem mereri potuerit.

4. Ilem, quicumque meretur aliquid, de nonsuo facit suum per opus et obsequiuin, et de eo quod est sibi indebilum, facit debitum; sed Christus non potuit facere de indebito debituin, vel de non-suo suuin — onmia enim sua erant per graliain conceptionis, sicut ipse testatur: Omnia lua mea sunt — ergo non videlur, quod post conceptionem aliquid meruerit.

5. Item, quod eodem inodo se habet nunc et prius natum est consiiniles operationes ellicere; sed liberum arbitrium in Christo eodem modo se habet post conceplionem et post resurrectionem, et gralia siiniliter, et haec duo sunt principia merendi: si igitur post resurreetioneni non ineruit, ergo nee post conceptionem. Si lu dicas, quod aliter el aliter se habet, quantum est ex parte carnis; hoe non solvit, quia meritum non respicit slatum carnis, sed statum caritulis: ergo si Christus post conceptionem halmit caritatem patriae aeque nobilein et perfeclam, sicut modo habet, nec est eius caritas variata; si modo non habet usum merendi, videlur, quod nee tunc habuerit. Christus post conceptionem actu meruit, nobis quidem meruit gratiae infusionem, graliae proveclionem el bonorum operum multiplicationem; sibi autem id quod iam sibi debebatur, fecit debilum alio modo.

Rkspondeo: Ad praedictorum fntelligentiam est prie et parlim improprie, tertio modo simpliciter proprie. — Simpliciter abusive mereri dicitur qui facit aliquod opus de genere bonorum, tamen facit illud inalo modo, id est mala intentione, sicut ille qui dat eleemosynam cum murmure; talia eniin opera aliquando remunerantur a Deo ex immensa sua largilate, sicut innuitur de Xabuehodonosor in leremia. — Ille vero meretur partim proprie, parlim abusive, qni facit opus de genere bonorum et bona intentione, verumtamen non ex caritale; sicut aliquis peccator facit opera de genere bonoruin et propler Deum, in quibus de congruo se disponit ad graliam. — Ille vero meretur simpliciter proprie, qni facit bonum opus et bona intentione et ex caritate. Et primuni quidem meritum dicitur meritum mterprelalivum; secundum dicitur merituni congrui; tertium dicitur meritum condigni.

Cum igitur quaeritur, utrum Chrislus meruerit, non quaeritur de primo et secundo modo, sed quaeritur de tertio. Ad hoc igitur respondendum, quod mereri ex condigno tribus uiodis contingit. Uno modo mereri est ex indebito facere debilum, sicut meretur quis in gratiae infusione et motu liberi arbitrii. Alio modo mereri est de debito facere magis debitum, sicut contingit de profectu in profectum, de virtule in virtutem. Tertio modo mereri est de debito uno modo facere debitum alio modo, ul de debito per habitum facere debitum per usum, et de debito per alium actum facere debitum per unum aeque bonum.

Omnibus his modis Christus meruit nobis. Mei. ruit enim nobis gratiae infusionem, meruit et gratiae provectionem, meruit et bonorum operum multiplicationem. Sibi autem non meruit nisi tertio modo tantum post conceptionem. Ipse enim non potuit facere sibi de indebito debitum, cum omni bono esset dignus. Non potuit facere de debito magis debitum, cum omni gratia ab ipsa conceptione esset a. plenus z, sed quod erat debitum uno modo fecit debitum pluribus modis; et ita meruit secundum terlium modum dicendi meritum solum, non propter imperfectionem a parle meriti, sed propter perfectionem a parte merentis. Et hoc est quod dicitur in littera: «Non profecit Christus secundum meritum quantum ad virtutem meriti, profecit tamen quantum ad numerum meritorum. Plura enim habuit merita in passione quam in conceptione ». — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, Christum post conceptionem usum et exercitium meriti habuisse.

1. Ad illud quod obiicitur, quod potentia determinata ad unum non facit opus de genere laudabilium; dicendum, quod determinatio polentiae Si sit per necessitatem natwrae, tunc tollit arbiLrii libertatem, ac per hoc tollit dignitatem meriti. Si autem sit determinatio per confirmalionem gratiae, cum talis confirmatio simul stet cum libera voluntate, sic non tollit ab ipso opere bonitatem moris, cum sit voluntarium, ac per hoc nec qualitatem meriti. In Chnsto autem fuit liberum arbitrium determinatum ad unum non per necessitatem naturae, sed per confirmationem gratiae 4.

2. Ad illud quod obiicitur, quod habens munus gloriae non facit opus remunerabile; dicendum, quod illud verum est, quando aliquis est simpliciter in statu patriae; cum autem non tantum esl in slatu comprehensoris, verum etiam in statu vialoris, tunc opus eius esse potest remunerabile propter statum viae; et sic est reperire in Christo secundum divinam dispensationem. Nam sicut anima Christi propter coniunctionem sui cum Divinitate habet statum patriae, sic propter coniunctionem sui cum carne habet statum viae et miseriae pro illo tempore. Et ideo, sicut poluit esse in statu vialoris simul et comprehensoris, sic habuit gloriam ad comprehendendum et graliam ad merendum. — Et est simile de Angelis, in quibus ponimus vim admini- / strativam et contemplativam, secundum quarum unam merentur, et secundum alteram fruunlnr et praemiantur 5.

3. Ad illud quod obiicitur, quod quicumque meretur, merendo proficit; dicendum, quod proficere est duobus modis: vel incremenlo 6 habitus, vel in multitudine actuum; vel per alia verba: est proflcere quantum ad virtulem merendi et quantum ad numerum meritorum. Primo modo accipiendo profectum, non compelit tertio modo dicendi meritum, secundum quem tertium modum dicitur meruisse Christus. Alio modo accipiendo profectum, competit sibi, sicut patet per supra habitam distinctionem.

4. Ad illud quod obiicitur, quod mereri esj facere de indebito debitum; dicendum, quod illud verum est quantum ad aliquem modum merendi, sed non quantum ad omnes, sicut prius dictum est; et ideo non habet locuin in proposito.

b. Ad illud quod obiicitur, quod liberum arbitrium eodem modo se habet nunc et prius; dicendum, quod verum est per comparationem ad superius, scilicet ad Deum; non tamen est verum per comparationem ad inferius, scilicet ad carnem passibilem, ex cuius coniunctione tam liberum arbitrium quam gratia ipsum perficiens habet pertinere ad statum viae. Unde non valet illud quod obiicit de carne, quod non est principium merendi; hoc enim verum est, per se loquendo, facit tamen ad meritum, dum facit ad statum meriti, sicut patet in coniunctione animae ad carnem et eius separalione. Anima enim nostra statim, dum a carne separatur, amplius non habet merendi vel demerendi statum.

3 Hic c. 2.

Tertio quaeritur, utruni Chrislus aliquid meruerit in passione. Et quod sie, videtur:

1. Primo per textum Apostoli: Humiliavit usque ad mortem, propler quod et Deus e.mllavit illum etc.; quod verbum tractans Magister dicil: « Aperte dicit Apostoltts, propterea Christutn exaltatum per impassibililatis gloriam, quia est humiliatus per passionis obedientiam»: ergo meruit in passione.

2. Item, Augustinus 8, exponens verbttm praedictum: « Ul Christus clarificaretur resurrectione, prius humiliatus est passione»: ergo videtur, quod per meritum passionis pervenerit ad gloriam resurrectionis.

3. Item, nihil est magis meritorium quam opus patientiae, propter quod dicitur lacobi primo: Patientia opus perfeclum habet; sed patientia consistit in tolerantia passionis: ergo videtur, quod Christus in passione multum meruerit.

4. Item, nihil est satisfactorium, nisi quod est meritorium; sed passio Christi fuit satisfacloria, sicut dicunt Sancti: ergo fuit meritoria: ergo Christus meruit patiendo. Dionys. Carlh., dc hac ct scq. q. hic q. I.

5. Item, omnis qui patitur, aut passionem promeiuit, aut per passionem meretur, alioquin paterelur sine iustitia, pateretur etiam frustra; sed Christus non meruit passionem, quia immttnis fuit a culpa omni: nieruit ergo per passionem, alioquin passus esset iniuste et frustra, quod esset magnae impietatis et insaniae.

Sed contha: i. « Passionibus, sicut dicit Philosophus, nec laudamur nec vituperamnr »; sed per omne, per quod meremtir, laudamur: ergo passionibus non mereimir: ergo Christus patiendo non meruit.

2. Item, « passio est effectus et illatio actionis'»; sed qualis est causa, talis est effeclus: si ergo actio passionem infeiens non fuerit meritoria, videtur, quod nec ipsa passio meritoria fuerit: ergo Christus in passione non meruit.

3. Item, nihil est meritorium, nisi quod est voluntarium; nihil autem est voluntarium, nisi quod est a principio inlrinseco, sicut patet per definitionem voluntarii, quam ponit Philosophus in Ethicis: « Voluntarium est cuius principium est in ipso »; sed passio Christi fuit ab extra, sicut patet: ergo non fuit meritoria.

4. Item, nihil est meritorium, nisi quod est secundum naturam; sed « passio est motus contra naturam », sicut dicit Damascenus: ergo impossibile est passione mereri: ergo etc.

5. Item, omne meritum ortum habet ab aliqua virtute; omnis autem virtus consistit in ratione, ut ratio est 2: ergo omne meritum consistit circa rationem, ut ratio est. Sed passio Christi solummodo fuit circa sensualitatem et circa rationem per modum naturae: ergo non videtur, quod Christus in passione aliquid meruisset.

Christus non tantum meruit in actione, sed etiam in passione.

Respondeo: Dicendum, quod Christus non tantum meruit in actione, sed eliam in passione. Non enim passus fuit frustra, sed ex rationabili causa; nec passus fuit propter demeritum culpae, sed propter amorem veritatis et iustitiae.

Et propterea notandum, quod in passione est agentis, sed passionis sustinentia est a voluntate patientis. Quantum ad primum passio non est meritoria nec demeritoria, quia est ab extra 3; quantum ad secundum potest esse meritoria et demeritoria: meritoria autem, si quis eam perferat ex voluntate bona; demeritoria autem, si quis eam sustineat impatienter et ex voluntate iniqua. Quoniam igitur Christus passionem pertulit non tantum ex voluntate bona, immo etiam ex voluntate optima; hinc est, quod passio eius fuit meritoria, non solum sicul passiones Sanclorum, sed inter omnia merita tenuit principatum. — Et concedendae sunt rationes, quae hoc ostendunt.

1. Ad illud vero quod obiicitur, quod passiosiones; prout autem coniuncta est eis voluntas bona, vel mala, sic habent sortiri rationem meriti et demeriti, laudis et vituperii. Et sic fuit in passione Christi, qui oblatus est, quoniam ipse voluit, et li- 1 Libr. II. de Fide orthod. c. 22. benter et patienter passionem sustinuit, quoniam pro transgressoribus exoravil 6.

2. Ad illud quod obiicitur, quod passio est effectus actionis; dicendum, quod verum est quantum ad efficaciam in genere naturae, potest tamen nihilominus esse effectus voluntatis internae 6 quantum ad voluntatis complacentiam, et per hoc habet poni in genere moris. Et quoniam voluntas passionem acceptans fuit bona, quamvis voluntas passionem inferens fuerit mala; et hinc est,quod quamvis actio displiceret, passio tamen grata fuit: ideo non sequitur, quodsi actio fuit demeritoria, quod propter hoc passio. Actio enim non erat causa passionis in genere moris.

3. Ad illud quod obiicitur, quod passio fuit involuntaria; dicendum, quod quamvis hoc sit verum quantum ad violentiam, quae est ab extra; non tamen est verum quantum ad sustinentiam, quae esl ab intra. Et ideo ratio illa non concludit, quod nullo modo passio Christi esset meritoria; non enim tantum erat ab extra, sed etiam quodam modo erat ab inlra per complacentiam et suslinentiam.

4. Ad illud quod obiicitur, quod passio est conrationis, aut quia est contra naturalem appetitum salutis. Primo modo accipiendo naturale, sic illud quod est contra naturam, est vitium, nisi forte sit supra naturam, sicut est in assensu fidei. Secundo modo accipiendo naturale, sic illud quod est contra naturam, potest esse meritorium, quamvis sit poenale; et hoc modo accipit Dainascenus, cum dicit, quod «passio est contra naturam».

b. Ad illud quod obiicitur, quod omne meritum consistit circa actum rationis; dicendum, quod verum modum imperantis, vel per modum acceplantis. Quamvis autem passio Chrisli non esset in ralione per modum elicienlis, vel per modum imperantis, erat tamen per modum acceptantis; et hoc dabat ipsi passioni rationem meriti, dat etiam passionibus

sione Christi, de causa, modo et effectibus eiusdem vide apud

Cbnsequenter qttaeritur de inerito Christi quantum ad fructuin sive quantum ad praemium. Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum Christus ineruerit sibi Dei fruitionem.

Utrum Chrislus sibi meruerit Dei Circa primum sic proceditur et quaeritnr, utrum Christus sibi meruerit Dei fruitionem sive praemiuin substantiale. Et quod sic, videtur:

1. Quia, sicut se habel gratia ad gloriam, sic se habet meritum ad praemium; sed Christus habuit gratiain ordinalam ad gloriam: ergo halmit meritum ordinatum ad praemium. Sed gloria consistit in Dei fruilione, quae est praemium substantiale: ergo etc.

2. Item, qui meretur ex caritate tanto maius quid meretur, quanto maiorem habet caritatem 3; sed caritas Christi fuit maxima: ergo ei debebatur maximum praemium. Sed maximum praemiura non est nisi praemium substantiale, quod Deus est: ergo etc.

3. Item, gloriosius est habere praemium per merita quam sine meritis; sed Christus in gloria excellit omnes Sanctos: ergo si alii Sancti habuerunt praemium substantiale per merita, multo fortius videlur de Christo.

4. Item, Angeli sancti per merita habuerunt praemium substantiale, secundum communeni opinio- 1 Edd. sui corporis.

Secundo quaeritur, utruni meruerit corporis glorificationem.

Tertio quaeritur, utruin ineiuerit nobis ianuae apertionem.

sive praemium substanliule. nem omnium; sed Angeli simul habuerunt gratiam et gloriam, sicut in secundo libro ostensum fuit: ergo si non fuit minoris eflicaciae gratia in Christo quam in Angelis, videtur, quod Christus subslantiale praemium meruerit, quamvis meritum secundum tempus praemium non praecesserit.

5. llein, cuni Deus inducit aliquam formam subito, quam creatura acquirit per successionein, nihil omitlit Deus de illis dispositionibus, quas natura introduceret successive; sicut patet, si Deus subito de aqua faceret ignem, introduceret in naturam aquae raritatem et siccitatem et caliditatem: ergo si creatura nata est pervenire ad praeinium gloriae per merita gratiae, videtur, quod merita non defuerunt Christo, quamvis gloria collata sibi fuerit a suae conceptionis primordio.

Sed contba: 1. Augustinus. decimo lertio de Trinitate: « In rebus per tempus ortis illa summa gratia est, qua homo in unilate personae coniunctus est Deo»; el in Enchiridio dicit, quod « nullis praecedentibus merilis, homo ille copulatus est Deo»; sed illa copulatio non potuit esse sine Dei fruitione, generatione elementorum ngeiis ail: Generatio enim in contrarin

quae est praemium substantiale: ergo non videtur, quod meritum.

2. Item, Augustinus in Enchiridio: « Facta est quodam modo ipsa gratia illi homini naturalis, qua nullum posset admittere peccatum »; sed gratia talis est gratia consummata, quae non est aliud quam gloria sive praemium substantiale: ergo praemium substantiale fuit Christo quodam modo naturale. Sed nihil tale acquiritur per merita: ergo etc

3. Item, meritum naturaliter antecedit praemium; sed usus vel actus virlutis naturaliter sequitur habitum: cum ergohabitus gratiae et gloriae simul fuerit in Christo, videtur, quod merita subsecuta sunt substantiale praemium: ergo non ordinantur in Christo ad substantiale praemium promerendum.

4. item, dispositio naturalis antecedit illud, ad quod disponit; sed deiformitas gloriae disponebat animam Christi ad unionem Divinitatis, dispositione, inquam, congruitatis 3: ergo deiformitas gloriae in Christo naturaliter praecedebal unionem personalem, quamvis simul esset tempore. Sed unio personalis naturaliter in Christo antecedebat meritum et liberi arbitrii usum: ergo in Christo merita sequebantur substantiale praemium secundum ordinem naturae: redit ergo idem quod prius.

b. Item, meritum praemii substantialis potissime consistit in actu et affectu carilatis, secundum quem 4 anima habet in Deum moveri; sed secundum illum affectum Christus non erat in statu viatoris; sed in statu comprehensoris: si ergo non merebatur in quantum comprehensor, sed in quantum viator, non merebatur secundum illum affectum caritatis, in quo consistit merilum praemii substantialis: ergo videtur, quod substantiale praemium non meruerit.

Christus, proprie loquendo, non meruit sibi praemium substantiale.

Respondeo: Dicendum, quod communiter non conceditur, quod Christus sibi meruerit substantiale praemium; et hoc Magister innuit in littera 5 satis expresse.

Ratio autem huius est: nam meritum dicit ordinationem ad praemium, sicut dispositio ad complementum, sicut via ad terminum; et ideo necesse esl, meritum praecedere praemium vel tempore, vel secundum ordinem naturae. Neutro autem modo debuit in Christo praecedere nec praecessit, propter hoc quod anima Christi non esset ad unionem idonea, nisi esset beatissima et deiformissima, quod quidem fit per gloriae influentiam. Si ergo necesse fuit, unionem illam antecedere omnia merita secundum ordinem naturae, necesse etiam fuit, deiformitatem gloriae in Christo praecedere omnem usum gratiae; et ideo gloria in Christo praecessit orania merita propter summam dignitatem, quae fuit in anima Christi a sua creatione, videlicet propter unionem ipsius ad Verbum. — Et ideo concedendum est, quod Christus, proprie loquendo, non meruit sibi substanliale praemium. Et concedendae sunt rationes, quae ad hoc inductae sunt. dicendum, quod quoad quid est simile, quoad quid non. Simile enim est quantum ad conditionem disponendi, sed non est simile quantum ad originem, pro eo quod tam gratia quam gloria est habitus infusus divinitus, non a nobis; sed merilum est usus procedens a libero arbitrio gratia informato. Ideo in Christo potuit esse ordo gratiae ad gloriam, salvo ordine utriusque ad unionem; non sic autem est de ordine meriti ad praemium, sicut ostensum est prius.

2. Ad illud quod obiicitur, quod maxima caritas meretur maximum praemium; dicendum, quod illud est verum, si caritas teneat rationem merendi, secundum quod maxima; sed caritas Christi secundum motum ipsius in Deum, qui erat maximus et intensissimus, plus tenebat rationem praemii quam meriti, immo erat ipsum praemium; ideo cum essel ipsum praemium, non merebatur subslantiale praemium.

3. Ad illud quod obiicitur, quod gloriosius est habere praemium per merita; dicendum, quod illud habet veritatem in eis qui solum habent uniri Deo per conformitatem affectionis — in islis enim est gratia et gloria quasi accidentalis et per modum acquisitionis — et a natura sua nati sunt indifferenter esse boni et mali. Secus autem est de homine assumto a Verbo, qui non tantum unitus est Deo per conformitatem affectionis, sed etiam unione personali, ut non dicatur divinus, sed Deus; et pro tanto « isti homini gratia est quodam modo naturalis7», et multo gloriosius est ei habere glorinm a sua prima

creatione, quam habere eain per acc[uisilionem; sicut mullo gloriosius est esse Deum, quam esse Dei servum. Et ideo auctoritas illa non habet locum circa Christum.

4. Atl illud quod obiicitur, quod Angeli babuegelis usus liberi arbitrii praecessit infusionem gratiae, et ideo in ipsa infusione gratiae motus liberi arbitrii gratia informatus, in quo consistit meritum, potuit praecedere ipsum praemium ordine nalurae, quamvis esset simul lempore. Secus autem est in Christo, qui prius ordine nalurae habuit deiformitatem gloriae quam usum voluntatis deliberativae, sicut prius ostensum est.

5. Ad illud quod obiicilur, quod Deus subito

Si aulein quoad hoc quaeritur de possibili, tunc ( ul cliam in aliis

Secuiido qtiaeritur, utrum Christus meruerit sui corporis glorificationem. Et quotl sic, videtur:

1. Auctorilate Magislri in littera: «Merito huiniet aninia impassibilis facta est et caro immortalis»: ergo Christus meruit immortalitatein carnis, ergo glorificationein corporis.

2. Item, sicul per humilitatem pervenitur ad exaltationem, sic passio via est perveniendi ad impassibilitatem; sed Christus hoc modo pervenit ad impassibilitatem corporis: ergo illam prius promeruit.

3. Item, efficacius meretur quis sibi quam alii — hoc non habet instantiam de his quae sunt nala cadere sub merito — sed Christus meruit aliis resurrectionem et corporis glorificationem 4: ergo multo fortius meruit sui corporis gloriflcationem.

k. llem, nihil plus requiritur ad rationem meriti nisi merendi principium el status et ordo meriti ad praemium; sed haec omnia reperiuntur in 1 Codd. K bb adiiciunt boni. inferius pro consislil cod. Z faciendo nihil omittit de his quae successive concurrunt in operatione creaturae; dicendum, quod cum creatura inducit aliquam perfectionem vel forinam, duo est ibi considerare, videlicet qualitates et dispositiones a parte suscipientis, et operationes a parte agentis et praeparantis. Cum igitur dicitur, quod Deus nihil omittit operando subito de his quae natura introducit; hoc est verum de qualitatibus et disposilionibus informantibus susceplibile, sed non est verum de operibus praeambulis ad illas dispositiones. Et ideo ex ratione hac non polest concludi, quod merita in Christo praecesserunt praemium, cum merituni consistat in opere procedente a voluntate; sed hoc potest concludi, quod in Christo fuit perfectio virtutum et habituum, quae animam habilitant ad gloriam sive ad substantiale praeiniuni. Christo ex parte glorificationis corporis — habebat enim caritatem, quae erat principium boni operis; habebat etiam statum merendi ex parte inferiori; exspeclabal eliam gloriflcationem corporis de futuro — si ergo omnia illa concurrunt 8, quae requiruntur ad meritum; videtur, quod Christus gloriflcationem corporis sui merebatur.

Sed contra: 1. Praemium est excellentius merito, quia Deus remunerat supra condignum; caritas Christi superexcedebat 6 gloriflcationem corporis: ergo opus ex caritate illa procedens dignum erat maiori remuneratione: non ergo ordinabatur ad glorificationem corporis sicut ad praemium.

2. Item, anima Christi beatificata fuit absque meritis propter unionem ipsius ad Deitatem: ergo pari ratione videlur, quod corpus Chrisli absque meritis debuerit effici gloriosum.

3. Item, Christus nunquam habuit debitum mortifii: ergo videtur, quod ipsi corpori Christi de se deberetur gloria immortalitatis: non ergo videtur, quod eam per merita acquisierit.

4. Item, aut gloriosius erat Christo habere gloriam corporis sine meritis, aut per merita. Si sine meritis, et quod gloriosius est Christo est attribuendum: igitur Christus gloriam illam sibi non meruit. Si per merita, pari ratione erit et de gloria animae. Si ergo illam non meruit 2, videlur, quod nec istam.

o. Item, aut necessarium erat, Christum mereri gloriam corporis, aut non. Si non erat necessarium; cum Christus nulla fecerit praeter necessaria/, non videlur, quod Christus gloriam illam acquisierit per merita. Si necessarium erat: ergo Christus meritis indigebat ad sui glorificationem. Sed contra: Deus parvulos glorifical per solam gratiam absque meritis suis: ergo si multo maior gratia fuit in Christo, non videtur, quod ad sui glorificationem meritis indiguerit.

6. Item, si Christus meruit sibi gloriam corporis sive stolam secundam, ergo patiebatur ad utilitatem suam, non ergo solum patiebatur propter indigentiam nostram: et si hoc verum est, tunc non tenemur ei ad tantas gratias agendas, ad quantas teneremur, si nihil sibi meruisset, sed solum pro nobis crucifixus esset.

C0NCLUSI0. Christus sibi meruit glorificationem corporis, non solum in agendo, sed etiam in patiendo.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio Christus sibi meruit glorificationem corporis non solum in agendo, verum etiam in paliendo, sicut Magister expresse dicit in litlera 5.

Ratio autem huius est, quia Christus, Dei et ex hominum mediator, simul debuit esse comprehensor et viator: comprehensor propter suam dignilatem, et vialor propter noslram necessitatem; et ideo partim debuit esse in statu gloriae, partim in statu miseriae. In slatu autem miseriae non debuit esse secundum superiorem partem, sed secundum inferiorem, id est secundum carnem. Et ideo secundum divinam dispositionem necessarium fuit, differri corporis Christi glorificationem, ut Christus esset in statu, in quo pro nobis posset mereri et satisfacere. Dum autem Christus nobis merebatur et pro nobis satisfaciebat, faciebat opus Deo placentissimum, et ita remunerabile secundum aliquam parlem gloriae. Cum igitur remunerari non posset quantum ad stolam primam, sed quantum ad stolam secundam; merebatur utique tunc Christus proprii corporis gloriam. — Unde concedendae sunt rationes, quae sunt ad istam partem. habet semper veritatem; etsi enim 6 hoc verum sit de praemio substantiali, quo Deus remunerat hominem supra condignum, non tamen oportet, quod ubique habeat locum; maiori enim bono potest mereri homo minus bonum. Et ideo non valet ista ratio in merito, quod respicit secundam stolam. — Posset tamen aliter dici, quod praemium est excellentius merito, secundum quod fit comparatio ad statum et ad opus, per quod quis meretur; et sic non habet instantiam in proposito. Nam status corporis fuit nobilior post glorificationem quam ante; gloria etiam corporis excedebat in bono labores corporis, quos Chrislus sustinuit. — Posset etiam tertio modo quod illud habet veritatem de merito, quod ordinatur ad praemium finaliter et cum praecisione; sic autem non est in proposito. Nam Christus principaliter 8 non merebatur propter corporis sui glorificationem, sed propter humani generis reparationem.

2. Ad illud quod obiicitur, quod anima sine meritis habuit stolam primam; dicendum, quod non est simile; quia unio divinae naturae ad humanam potius patitur imperfectionem ex parte carnis quam ex parte animae, propter hoc quod est ibi carentia minoris boni, ut melius potest haberi ex his quae habita fuerunt in praecedentibus; ideo, quamvis gloria animae praecesserit omnia merita, gloria tamen corporis potuit sequi, ac per hoc mediantibus meritis acquiri.

3. Ad illud quod obiicitur, quod corpus illud 10 non habebat debitum mortis; dicendum, quod ex hoc non potest concludi, quod Christus gloriam corporis non meruerit, nisi eo modo dicendi meritum, quo quis dicitur de indebito facere debitum. Hoc autem modo Christus sibi non meruit, sicutprius dictum fuit, sed alio modo dicendi, videlicet quo quis de debito uno raodo facit debitum alio modo.

Et ideo, licet immortalitas deberetur Christo, nihilominus tamen immortalitas potuit cadere sub eius merito, isto modo accepto.

4. Ad illud quod quaeritur, si erat magis gloriosum habere per merita quam sine meritis glorificationem rorporis; dicendum, qtiod hoc erat maxime gloriosum, quia conveniebat Christo in quantum redemptor et mediator; quod quidem est ollieiiim magnae gloriae et excellentiae, videlicet ut per humilitatem passionis perveniret ipse cum membris suis ad sublimitatem resurrectionis. Et ideo non est simile ex parle animae, quia non sic decet mediatorem Dei et hominum habuisse stalum viatoris secundum partem superiorem animae, sicut ex parte carnis.

5. Ad illud quod obiicitur, si erat necessarium mereri gloriam corporis; dicendum, quod nccessadicitur. necessarium est alicui coniedere ad hoc, quod possit vivere; et isto modo non fuerunt necessaria merita Christo, quasi eis indigeret, sed sunt necessaria nobis. Alio niodo dicitur necessarium ex su/ficientia, sicul necessarium est. Iucein copiosam diffuiidi per partes diversas; et hoc modo necessarium 1'uit. Christum mereri, quia. cum esset confir-

I. Olorificalio corporis praeter quatuor dotes corporis, quae

Tertio quaeritur, utrum Christus meruerit nobis ianuae apertionem. Et quod sic, videtur:

1. Auctoritate Augustini super Epistolam ad He- 6: « Per aliam hostiam non potuit nobis ape- 1 Scil. habere per merila. Cfr. hic lit. Magistri, c. 5. — matus in bono et esset in statu, in quo poterat mereri, necessarium erat, ipsum tunc facere quae essent Deo placita et reinuneratione digna a. Ideo patet, quod non est simile de parvulis, qui propter imperfectionem et impotentiam assequunlur gloriam per merita aliena, utpote per merita Christi, sicut contrahunt culpam propter peccatum primi parentis.

2. Ad illud quod obiicitur, quodsi meruit sui corporis glorifirationem, quod passus est pro se; dicendum, quod pali pro se potest aliquis dupliciter: aut ita quod utilitas propria dicat finem principaliter moventem; et hoc modo, si Christus passus fuisset pro se, minus liberaliter passus esset, iiiinusque essemus ei obligati ad gratiarum actiones. Alio modo pati pro se potest dicere utilitatem propriam, non principaliler moventem, sed quodam modo concomitanlem et consequentem; et hoc modo non diminuit de liberalitate benefirii. Et sic Christus passus fuit pro se, quia patiendo aliquid meruit sibi, licet non pateretur propter commoduin suum, sed propter merilum nostrum. Sine passione eniin Christus nihilominus fuisset gloriosus, non solum in anima, sed etiam in corpore; nos vero sine passione defectum babuissemus non soltun ex parte animae, verum etiam ex parle corporis, nisi Deus alio modo subvenisset. riri aditus et fieri salus nisi per mortem Unigeniti, cuitts tanta fuit humilitas et patientia, ut eius merito pateret credentibus in eum aditus regni».

3. Item, hoc videtur auctoritate Magistri in littera: « Christi humilitas, qua mortem gustavit, ingressum regni caelestis omnibus suis, implelo Dei decreto, aperire valuit»; quod si verum est, redit idem quod prius.

4. Item, nullus introibat in caelum, antequam Christus pateretur et moreretur, sed descendebat ad limbum, sicut patet per vetus Testamentum 2; sed modo ascendunt: ergo videtur, quod modo aperta sit ianua per Christi meritum.

5. Item, si aliter quam per Christi merita potuissemus introire in gloriam paradisi, ergo sine morte et passione Christi possemus salvari; et si hoc: ergo Christus mortuus esset gratis s. Quoclsi hoc est inconveniens, constat, quod non fuit aperta ianua paradisi nisi per merita Christi.

Sed contra: 1. Si Christus meruit nobis apertionem ianuae paradisi, aut ergo paradisi ierrestris, aut caelestis. Paradisi terrestris non, quia morientes non ingrediuntur illuc; et praeterea, Henoch et Elias ingressi fuerunt ante Christi adventum 4. Paradisi caelestis non, quoniam in caelo nulla posita fuit custodia vel clausura; homo enim non fuit de eo eiectus: ergo non videtur, quod per merita Christi sit aperta ianua alicuius paradisi.

2. item, si Christus aperuit nobis ianuam meritis suis, aul ergo merito actionum, aut merito passionum. Si merito actionum: ergo videtur, quod frustra fuerit passus, ex quo actiones suae sufficiebant quantum ad merilum. Si passionibus: ergo videtur, quod Christus profecerit quantum ad meritum 5.

3. Item, omne meritum consistit in radice caritatis, et caritas in Christo non crevit, ergo omne quod Christus meruit, ab initio meruit; sed aditum regni ab initio nobis non meruit, alioquin non oportuisset ipsum pati: ergo nunquam videtur, quod aditum illum potuisset nobis deinceps mereri.

4. Item, aut iustum erat, nobis ianuaui aperiri, aut iniustum. Si iustum: ergo circumscriptis meritis Christi, debebat nobis patere aditus regni. Si iniustum; sed Christus nihil meruit nisi iustum: ergo Christus non meruit nobis apertionem.

5. Item, caritas meretur gloriam ex condigno; sed Abraham habuit caritatem, sicut nos habemus: aut igitur Deus cum eo iniuste egit, aut eum in gloriam introduxit; et si hoc, aditus regni patuit anle adventum Christi: non ergo aperta fuit ianua per merita eius.

6. Item, fides Christi ante adventum Christi ita introducebat hominem a statu culpae in statum gratiae., sicut et post adventum: ergo et pari ratione sic debuit introducere a statu viae in statum gloriae tunc, sicut nunc: ergo si nunc fidelibus morientibus patet ingressus in caelum, videtur, quod et ante adventum Christi: ergo ianua caeli non fuit aperta per eius merita. Christus per suam satisfactionem meruit nobis paradisi caelestis apertionem.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod est paradisus terreslris, et est paradisus caelestis, et Adam peccante, utriusque ianua clausa fuit. Clausio autem ianuae paradisi terrestris signum fuit clausionis ianuae paradisi caelestis. Est autem paradisus caelestis aperta visio Dei 8; clausio autem huius ianuae fuit impossibilitas videndi Deum facie ad faciem, quae impossibilitas consurgebat ex merito peccali Adae et ex decreto divinae sententiae, quo scilicet Deus decreverat neminem ad sui aspectum admittere, nisi facta esset sibi emenda et satisfactio pro illo peccato. Et quoniam emenda et satisfactio facta est ei per Christum, sicut melius infra manifestabitur; hinc est, quod per meritum Christi patuit nobis ingressus in caelum. — Unde concedendae sunt rationes et auctoritates, quae hoc ostendunt.

1. Ad illud vero quod obiicitur de paradiso caelesti et terrestri; dicendum, quod per meritum Christi patuit nobis aditus in paradisum caeleslem, cuius ianuae clausio facta fuit nobis per divinam sententiam, sicut praedictum est, et Magister recitat in littera 10. Propter hoc ratio indncta procedit per supposilionem falsi.

2. Ad illud quod quaeritur, utrum meruerit nobis apertionem ianuae actione, vel passione; dicendiiin, quoil per passionem. Per passionein eniin satisfecit et pretium persolvit; nec sequitur propter hoc, qaod in inerito profereril, quia non sibi, sed nobis ineruit; et ideo non potest concludi ex hoc, quod ipse profecerit, sed quod nos profecerimus.

3. Ad illud quod obiiritur, quod nieriliini totiiin consistit in radice caritalis; direndtini, qund est meritum ndrplionis vitae aeternae, et est meritum dimissionis poenae. Meritum vitae aeternae consistit in radice caritatis, nierituin autem remissionis poenae non tantuin consistil in caritate, sed etiam in passionis acerbitate. Aperlio autein ianuae principahter consistebat quantum ad ineritum tlimissionis poenae, pro eo quod illa aperlio fieri habebat per opus satisfactionis; salisfaclio aulem lit inaxime per opera poenalia.

/*. d illud quod obiicilur, quod aut erat iustum, aut iniustum, nobis ianuaui aperiri; dicendum, quod ante satisfactionem, reatu manente, iustum erat, ianuam nobis claudi; sed satisfactione iam facta, iustum erat, nobis ianuam aperiri. Unde Christus satisfaciendo fecit nobis de indebito debitum, ac per hoc vere et proprie nobis meruit aperiri caelum. Unde cum 3 dicilur, quod Christus nihil meruit nisi iustum; dicendum, quod illud habet veritalem, si intelligatur, qtiod illud retiueat rationem

Dib. I.

In parte ista sunt quaestiones circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit: Merttit a conceptione non modo gloriam inipassibilitatis corporis, sed etiam impassibilitatem animae; quia «ubi unum propter alterum, ibi unum tantum8»; sed immortalilas non est in corpore nisi per animam, sicut nec vita; passibilitas etiam non esl in anima nisi per corpus, cum anima sit substantia incorporalis: restat ergo, quod idem est omnino mereri impassibilitatem corporis el impassibilitatem animae. — Praeterea, corpore existente impassibili, necesse est, animam esse impassibilem: ergo non videtur,quod impassibilitas corporis debeat connumerari impassibilitati animae.

1 Cfr. hic lit. Magislri, c. 5. iniustitiae post ineritoriiiu interventionem; sic autem non est hic, sicut visum est.

'J. Ad illud quod obiicitur, quod caritas meretur gloriam aeternam ex condigno; dicendum, quod post lapsum liominis caritas non nierelur nisi praeambiilo inotu lidei; fides autem absoluta non sufficit, nisi sit fides Creatoris et Mediatoris, sine qua neino potest iuslificari 4; ideo elficacia omnis meriti fundata est super inerila Christi. Et propterea non sequitur, tpiod caritas mereatur gloriam, circuniscriptis meritis Christi, vel introducat in ipsam, pro eo quod meritum caritatis nostrae non excludit merita Christi, sed potitis includit.

li. Ad illud quod obiicitur, quod fiiles Christi ante passionem introducebat in gratiam, ergo pari ratione et in gloriam; dicenduin, tprotl non est simile, quia status graliae bene conipatitiir secum obligationem ad poenam; non sic autem status gloriae, qui excludit omnein iinperfeclionein poenae et culpae. Ideo, quamvis Dominus daret gratiam propter satisfactionem promissam non tainen debuit dare gloriam, nisi satisfactione soluta. Et ideo non patebat ingressus in regnuin, nisi prius interveniret passio Christi, per quam solveretur pretium satisfactorinm, et nos non tantuin liberaremur a culpa, sed etiam absolveremur a realu. Ilaec autem melius inferius a inanifestabuntur. tas est dos corporis: quod autem animae, videtur, quia gloria est per infiuentiain animae in carnem.

Respondeo: Dicendum, quod in anima passibili tltiplex est genus passionum: ununi. qubd patitur in se per affectiones; aliud, quo compatilur corpori propler corporis laesiones. Ad hoc autem, quod anima efficiatur perfecte impassibilis, necessarium est, quod ab utraque passione efficiatur perfecte immunis; et ita duplex impassibilitas reperitur in anima: una, quae est proprie ipsius animae; allera, quam communicat cum corpore. Et istas duas intendit Magister in littera connumerare. Et sic patet responsio ad primo quaesitum.

Ad illud vero, quod quaeritur secundo, cui ner Ad t

prius insit impdssibiUtas '-; dicendum, quod per prius inest animae, sicut et passibUilas quantum ad causam primam, utpote in homine primo, in quo per corruptionem animae facla est corruptio corporis; quamvis in aliis anima efficiatur passibilis propter coniunctionem sui cum carne rorrupta; e contrario vero est gloria impassibilitatis, quae quidem est a superiori, et magis inest corpori ratione animae quam e converso. — Quod ergo obiicit, quod impassibilitas est dos corporis; dicendum, quod dos corporis esl, sed non sic praecise est corporis, quod non sit animae; dicitur tamen magis esse dos corporis, quia anima habet dotes secundum se multo excellentiores.

D(J8. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Meruit eliam sibi donari nomen, c/uod esl super omne nomen. Hoc enim videtur esse falsum, quia nomen illud, quod est super omne nomen, habuit ab aeterno 3. Si tu dicas, quod meruit illius nominis manifestationem in humana natura; hoc videtur esse falsum, quia daemones in Evangelio frequenter dicebant, ipsum esse Filium Dei, sicut colligitur ex multis Locis 4: ergo iam nomen eius anle passionem erat manifestatum. — Item, in Lege promissus erat Filius Dei, sicut dicit Isaias nono: Vocabilur admirabilis, consiliarius, Deus, fortis. — Item, primae ad Corinthios secundo: Si cognovissent; dicit Glossa, quod maiores ludaei sciverunl, quod esset Chrislus: ergo videtur, quod nomen eius ante passionem fuerit manifeslatum. — Sed contra hoc est quod dicitur primae ad Corinlhios secundo: Si cognovissent, nuncjuam Filium Dei crucifixissenl; et Anselmus in libro Cur Deus homo dicit, quod tantum scelus, sicut est Filii Dei occisio, nunquam per poenitentiam expiassent, nisi ignoranlia excusasset.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio Christus per passionem suam meruit sui nominis clariflcalionem. Clarificatio autem nominis ipsius Christi in hoc consistit, ut communiter homines noverint, illum qui in humana natura apparebat, esse Filium Dei et redemptorem mundi.

Ad illud vero quod obiicitur, quod illud iam est super omne nomen, notitia coniecturali, sed notitia certitudinali non nisi post passionem. Et per hoc dissolvi possunt rationes et auctoritates ad utramque partem 7. — Vel aliter. Est notitia universalis, et est notitia particularis; quamvis aulem Christus esset notus aliquibus, quod esset vere Christus; tamen non fuit universaliter cognitus usque post passionem. — Vel aliter. Est notitia nominis duplex, quanlum ad vocem et quantum ad imponencli rationem: quantum ad vocem, cum cognoscitur, quod aliquis sic vocetur;et sic multi cognoverunt, Christum vocari Lesum ante passionem; sed rationem, quare sic vocarelur, videlicet quia venerat salvare populum a peccatis eorum, non cognoverunt usque post passionem.

Et sic clarificatio nominis Christi esl manifestatio cognitionis habitae de Christo, qua cognoscitur esse Dei Filius et Christus et Lesus; et quodlibet istorum est nomen super omne nomen. Nam Filius Dei nominat personam in una natura: Christus autem et Lesus nominant personam in cluabus naturis; sed Christus nominat personam in humana nalura relata l ad divinam, quia dicitur unctus. Lesus autem nominat personam in divina natura relata ad humanam, quia Lesus dicitur Salvator esse;etideo in nomine Iesu Christi debet omne genu curvari, sicut in nomine Filii Dei.

Et pcr lioc jjatel responsio ad quaestionem proad positam, quia noinen Pilii Dei tripliciler dicitur clarificari seftindiim triplex eius noinen, sive quantuin ad certificatiouem, sive quantum ad diffusionem, sive quanluin ad ratinnis nominandi expressionem, ita quod certificatio respicit □otiliam nominis Filii Dei, diffusia ootitiam nominis Christi, expressio rationis uominaudi notitiam iiominis lesn. — Patet etiam responsio ad obiecla, quia Christus secundum haec Iria noinina 1'uit COgDitus quodam inodo, fuit etiam quodam modo ignoraius. Secundura eum modum, secundmn quem ignoralus fuit, meruit, oomen suum per passionein clarilicandum esse s.

DlIB. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit: ln qua enim forma crucifixus est, in ea forma exaltatus est; quia exaltatio Christi est ad aequalitalem Patris, sicnl dicilur in Psalmo: Dixi.t Dominus Domino meo: sede a dextris meis; sed nou est aequalis Palri seeundiim tormam servi, sed secundum formam Divinitatis: ergo secundum eain exaltatus fuit. — Item, ei competit exaltatio, cui omne genu flectilur caelestium, terrestrium et inferunrum; sed hoc est divina nalura:ergo etc. — Sed contra hoc est, quia eius est exaltari. euitis esl liuiniliari: sed «divina nalura non poluit humiliari », sicut dicit Ansehnus in libro de Incarnatinne Verbi: ergo nec exaltari. — Praeterea, quod est altissimnm quomodo potest exallari? Si igitur divina natura est huiusmodi, videtur etc.

Kespondeo: Dicendum, quod sicut nominatio debetur personae ralione alicuius naturae, sic etiam 6 exallatio. Sed attendendum, quod e.raltatio dupliciter habet intelligi circa Christum: aut secundum rem, aut secundum nostram cognitwnem. Exaltatio Chrisli secundmn rern esl sublimatiu Christi de statu praesentis vilae ad dexteram Patris; et haec quidem fuit in ascensione, et haec quidem exallatio convenit ei secundum humanam naturam, quae fuit elevata in caelum; et sic exaltari ad dexteram l'atris est subliinari ad poliora bona Patris. — Alio niodo est exallatio secundum noslram cognitioneui; et sic dicitur Christus exaltari iu cordibus nostris, quando credimus eum aequalem Patri: et sic e.mltari ad de.rl.eram Palris est exallari ad aequalitatem Patris; et noc modo exaltalio convenit Christo secundum eam naturam, secundum quain habet aequari ipsi Patri R.

Et secundum hanc distinclionem patet delerminatio rontroversiae apparentis inter Augustinum et Ambrosium, patet etiam respoosio ad obiecta. Augustinus enim loquitur de exaltatione reali, el sie currunt raliones ad secunilam partein; Ainbrosms vero de exaltatione secunduin cognitionem noslram, et sic currunt rationes ad primain partem.

Dim. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicil: Xam alii homines debitores erant, el vi.v unicuique sua ririus sufficiebat. Obiicilur enira contra hoc per hoc quod dicit Anselinus in libro Cur Deus komo: o Nullatenus potest homo magis honorem dare Deo, quam cum se tradit morti ad illius honoreiu». Si ergo servitia, quanto magis debita, tanto ininus grata; videtur, quod homines non sunt debitores mortis. — Item, quilibet esl debitor oiimis eius ipioil est et quod potest, quia totum a Deo accepit: ergo videtur, quod iiullus possit aliquid apud Deiun mereri nec moriendo nec aliquid faciendo. — Item, Christus debebat obedire Patri: sed Pater praecipiebat. quod moreretur pro salute humani generis: ergo videlur, quod Christus esset debitor morlis.

Respondro: Dicendum, quod est debitum ex caritate, el est debitum ex necessilate. Debitum ex caritate non tollit perfeclionem meriti; debitum vero ex necessitale quodam modo diminuit. Ouoniam ergo omnes alii debitores erant morti l de.bito necessitatis, quae quidem provenit ex reatu et obligatione culpae;ideo dicit Magisler, quod nullus poterat Deuin placare, quamvis voluntarie perferendo mortem posset Deo placere. Christus autem, quia sine debito mortis pertulit mortem, et placere potuit et placare: placere, quia ex bona voluntate; placare vero, quia praeter necessitatem.

Ad illud vero quod primo obiicitur de Anselmo, dicendum, quod, sicut patet ex ipsa serie textus, Anselmus loquitur ibi de Christo; attamen, esto quod illud de aliis intelligeretur, non sequitur propter hoc, quod homo non sit debitor mortis, quia potest honio facere per bonam voluntatem de necessitate virtutem. — Praeterea, aliquis est moriendi modus, ad quem non sumus necessario obligati.

Et per hoc patet sequens, quia debilum non tollit meritum simpliciter, sed meritum illius perfectae placationis, qua Deus reconciliatus est toti humano generi.

Ad illud quod obiicitur de obedienlia, iam patet responsio per ea quae dicta sunt.

Dub. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit Ambrosius: Salvari non possemus, nisi unigenitus Dei Filius moreretur pro nobis debitoribus morlis. Contra: nullus debitor morlis est dignus vita: ergo si Abraham fuit debitor mortis, non ergo fuit dignus vita. — Item quaeritur: de qua morte intelligi-

Cap. I.

Qualiler a diabolo el a peccato redemit nos Chrislus per morlem.

Nunc igitur quaeramus, quomodo per mortem ipsius a diabolo et a peccato et a poena redempti liberati, qui nos vinculis peccalorum tenebai. Sed quot. modo a peccatis per eius mortem soluti sumus? Quia tradidit in mortem pro nobis peccatoribus. Exhibila autem tantae erga nos dilectionis arrha, et nos move- 1 Cfr. infra d. 20. q. 3. seq. et Anselm. locc. cilt. tur? aut de morle corporali, aut de morte spirituali. Si de morte spirituali, falsum 3 est, quia viri iusti non sunt digni morte spirituali; si de morte corporali: aut naturali, aut violenta. De violenta non est verum, quia non omnes debilores sumus talis mortis. Si de naturali, tunc videtur, quod nihil faciat ad propositum, quia mors illa naturalis non impedit meritum, nec aliquis ab illa liberatur per Christum; omnes enim moriuntur.

Respondeo: Dicendum, quod mors dicitur mulpeccatum; el est mors separatio animae a visione Dei in perpeluum; et est mors separatio animae a visione Dei ad lempus Cum ergo dicil Ambrosius, quod « Christus mortuus est pro debitoribus mortis»; accipitur mors primo et quarto modo. Omnes enim suinus debitores mortis primo modo; et omnes debitores erant mortis quarlo modo; et nos ipsi debitores essemus, nisi pretium solutum esset.

Et per hoc patet responsio ad ea quae obiiciuntur, quia debitum talis mortis non opponitur dignitati vilae aeternae. Patet etiam, cuius mortis sumus debilores. Et si obiicit, quod mors naturalis non tollit perfectionem meriti; dicendum, sicut prius dictum fuit, quod non tollit perfectionem cuiuscumque meriti, sed meriti perfectae salisfaclionis pro salute generis humani. niur accendimurque ad diligendum Deum, qui pro nobis lanla 2 fecit; et per hoc iuslificamur, id est soluti rum erat, unde nos diabolus ad luenda supplicia detincbat, Christus exstinxit 4 », ut in hac vita tentando

Ouare? quia fortior, id est Chrislus, veniens in doscuit lidclium, ut tenlationcin, quae ci adhuc permilgtiine sine culpa, oimiitiin culparum chirographa deleta cscain sangtiinein suuin. Ille atitem sanguinem fudit 3 stra deleret. Unde ergo nos diabolus tenebal, delelum largiens.

Cap. II.

Cur Deus homo et morlims.

Factus est igilur homo mortalis, ul moriendo diacatis immimem faciat. Si enim per se homo esset, vel Angelus in homine, facile peccaret, cum utramque naluram per se conslet cecidisse 4 ». Ideo Dei Filius hominem passibilein sumsit, in quo et morlem gustavil; quo caeltim nobis aperuit et a servitute diaboli, id est a peccato — servitus enim diaboli peccalum est — ct a poena redemit.

Cap. III.

(Juomodo a poena (lltristus nos redemit.

A qua poenu? Temporali ct aelerna: ab aelerna suniiis ex parte, non ex tolo: a culpa, non a poena, nec omnino a culpa. Non enim ab ea sic redempli similis, ut iioii sit, sed ut non dominelur.

Cap. IV.

Quomodo poenam nostram portavit.

1'eccata quoque nostra, id est poenain peccatoruin nostrorum, dicitur in corpore suo super liynum tempore. — Ecce, a parte expositum esi, quomodo et quid Chrislus per morlem nobis mertiil et impelravil.

Cap. V.

Si Christus solus redemplor, ut mediator, debet dici. hominumque mediator. Sed mediator in Scriplura diet implevit illa sacramenta, quae sunt causa noslrae redemptionis. Proprie igitur Filius dicilur redemptor.

Cap. VI.

De mediatore.

Qui solus Aichur mediator, non Pater, vel Spiritus ad reconciliandum homines Deo. « Hic est arbiter, fide et imitalione iustificamur, icl est reconciliamur scilicet dum peccata delet, sed Filius solus impletione obedientiae, in quo patrata sunt secundum humanani naturani, per quae credentes et iraitantes iustificantur.

Cap. VII.

Secundum quam naturam sil mediator.