Distinctio XXIX

exprimens ordinem, super illucl Canlicoriiin: Ordinasunt, malis filiis praeponendi sunt. Secundum hoc in Evangelio ad cuiusque dileclionem proprium ponil: Diliges Dommum Deum ticum ex lolo corde lico, el ex insinuatur, quae in affectu caritatis dislinclio sil hamus, et ante omnia Deum, secundo nos ipsos, tertio parentes, inde filios el fralres, posl domesticos, cleinum inimicos diligamus. ritatis fratri debeamus impendere, quantum Deo. Inmagis diligimus Deum ». — Ex hoc ct praemissis testimoniis Augustini asserunt, omnes homines parifer diligendos a nobis et lantum, quanlum nos, Deum autem plus quam nos, corpus vero noslrum miiius quam nos, vel proximos. Nec in enumeratione praemissa quatuor Verum quia praemissa verba Ambrosii ordinem ut paritas non adaffectum referatur, sed ad bonum, quod eis oplatur, quia caritatem oinnibus oplare clebemus, ul paria bona mereantur; sicut Apostolus diquod ail: Ut tanlum diligamus fratres, quantum nos, ita intelligi potest, id est ad lanlum bonum diligamus fratres, acl quantum nos, ut lanlum bonum eis optemus in aeternitate, quaiitum nobis, elsi non lanto affeverbis Domini: Mater mea el fratres mei hi sunl, qui verbum Dei faciunt; ail: « Non iniuriose negligit ma- Deuin. Dicil eliam: Diligile inimicos, nec addit ex tota virtute nec sicut le ipsum, secl simpliciter. SufTicil rentes el fllios ». — Ad quod dicenclum est, duo esse Dei, et in omnibus communiler naluram diligamus, pinquis, qnac.

Cap. III.

De gradibus carUatis.

Scieodum quoque esl, diversos esse gradus caritalis. Esi enim caritas incipiens, proficiens, perfecta, perfectissima. Unde Augustinus: « Perfecta caritas liaec tur; cuin fuerit nutrita, roboralur; cum fuerit robo-

Supra delerminavit Magister de carilale quantum ad essentiam et definilionein et quantum ad diligibilium numeruiii et dislinctioiiein. Hic sequilur tertia pars, in qua determinat de ipsa quantum ad diligendi ordinem. Dividilur autem pars isla in partes tres. In quarum prima delerminat de ordine caritalis per comparationem ad ea quae per caritatem diliguntur. In secunda per comparationem ad ea beneficia, quae per caritatem impenduntur, ibi: Unde et super hoc saepe movetur quueslio. Tertio per comparationem ad gradus, qui in caritate reperiuptur. ibi: Sciendum quoque esl, diversos esse gradus caritatis.

Prima et ultima parlibus reinanentibus indivisis. media pars dividitur in partes duas. In quarum prima ponit Magister circa hanc materiam diversorum opiniones. In secunda dissolvit incidentes

Ad inlelligentiam aulem liuius partis quaerilur hic de ordine caritatis. Circa hoc auteni incidimt sex dubilabilia.

1'riinuin est de ordine carilatis coinmuniter respectu diligendorum.

Secundum est de ordine ipsius per comparalionein noslri ad Ueum.

Tertium est de ordine eiusdem 4 per comparahifbetj quam ul animam suam ponat quis pro amicis suis. Quod ulique dictum est de opere dilectionis, quia ad boc ul ipsi 2 fiant nmici. dubitationes. ibi: Solet eliam quaeri, si parentes nostri etc.

Prima pars dividilur in partes tres. In quarum prima opponit ad partem unam. In secunda vero opponit ad partem alteram, ibi: Quibus obviat illud praeceplum Legis. ln tertia vero subiungit opinionem siiain, ibi: Verum quia pruemissa verba Ambrosii etc.

Similiter alia pars, in qua removet dubitationes incidentes, tres habet partes secundum tres dubitationes, quas dissolvit, quarum una oritur ex alia. Primam dissolvit, ibi: Solel quaeri: siparenles. Secundam ibi: Verumtamen latebrosa quaestio haec esl. Tertiam ibi: Solel quaeri, cur Deus prueceperit inimicos diligere etc. Summa autem harum partium satis est manifesta ex his quae dicuntur iu littera 3. tionem noslri ad proximum.

Quartum est de ordine ipsius per comparationem patris ad filiuni.

Quintum est de ordine caritatis per comparationem domestici ad extraneum.

Sextum et ultimum est, utrum ordo carilalis atteodatur quantam ad efTecluin 5 lantiun. an sinml quantum ad affectum et cflectum.

3 ln cdd. desideratur haec ultima proposlUo: Swmma av.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, ulrum ordo sit in caritate respectu dibgibilium. Et quod sic, videtur.

1. Canticorum secundo: Ordinavit in me cari- &Uem; sed ordo caritatis non attenditur nisi in diligendo: ergo etc.

2. Item, Augustinus de Doctrina christiana 2 dicit, quod «primo diligendus est Deus, qui est supra nos, secundo, quod nos sumus, tertio, quod iuxta nos, quarto, quod infra nos »: ergo secundum hoc patet, quod ordo est in caritate respectu diligendorum. Constat enim, quod illa non ordinantur ad invicem secundum ordinem temporis, sed secundum ordinem excellentiae et dignitatis.

3. Item, hoc ipsum ostenditur auctoritate Ambrosii, qui assignat in littera ordinem caritatis in diligendo: si ergo recte, videtur, quod ordo sit ponendus in caritate respectu eorum quae ex caritate diliguntur.

k. Item, hoc videtur ratione: caritatis est rectificare affectum 4; sed affectus non est rectus, nisi praeponat maius bonum minori bono, et hoc dicit ordinem: ergo in caritate ponendus est ordo.

3. Item, caritas diligit plura diligibilia; aut ergo aeque primo, aut non aeque primo. Non aeque primo; hoc constat, cum caritas habitus sit unus-5, et unus habitus unum principale habet obieclum. Si non aeque primo: ergo unum per prius, et alterum per posterius: ergo est ibi necessarius ordo.

4. Item, magis compelit ordo amori deliberativo quam naturali; sed videmus, amorem naturalem ordinatum esse respectu diligibilium: ergo multo fortius videtur esse circa amorem deliberativum. Sed talis est amor caritatis: ergo etc.

Contra: 1. Ordo praesupponit distinctionem: ergo nbi non est distinctio, ibi non est ordo; sed caritas respectu diversorum diligibilium non est distincta nec multiplicata: ergo nec respectu eorundem erit ordinata.

2. Item, ubicumque est ordo, ibi est proportio; sed diligibilium ex caritate nulla est proportio, quia nulla est proportio creati ad increatum, modica, vel nulla est proportio corporis ad spiritum: ergo si non est ordo vel proportio inter diligibilia, videtur, quod caritas respectu eorum non sit ordinala.

3. Item, ordo maxime spectat ad cognitionem, quia «sapientis est ordinare 9 »: ergo si non ponitur ordo in cognilione respectu cognoscendorum, multo minus debet poni ordo in carilate respectu diligendorum. Si tu dicas, quod immo ordo est in scientiis; obiicitur de ipsa fide, quae est habitus cognitivus, qua etiam creduntur diversi articuli, se invicem excedentes secundum gradum et dignitatem, sicut illi qui sunt de divinitate, excellentiores sunt, quam illi qui sunt de humanitate 10: si ergo non ponilur ordo in fide respectu credibilium, non debet poni ordo in caritate respectu diligibilium.

4. Item, sicut in fide una est ratio credendi, scilicet summa Veritas, sic in caritate una est ratio diligendi, videlicet summa Bonitas; sed propter unicam rationem credendi fides omnibus articulis assentit aequaliter: ergo pari ratione videtur de carilate, quod et ipsa omnia diligenda debeat aequaliter diligere.

5. Item, caritas naturali quadam inclinatione inclinat ad diligendum bonum: si ergo ipsa est habitus unus et idem, et « idem, manens idem, semper est natum facere idem 12 » in his quae naturaliter 8 Cfr. supra pag. 9, nota I. — Edd. creati enim ad inmanens.

iiiclinant ad aliquid: videtur ergo, quod caritas omnino uniformiter et aequaliter nioveat ad ainanduin omne diligibile.

6. Item. si ordo attenditur in caritate, aut attendilur quantum ad /labihan, anl quanlum ad ucfiim. Quantum ad habitum non; constat, cum ille sit unus et idem. Si quantum ad actum: ergo viiletur, quod in dormiente iion sit caritas ordmata, iiirn in eo non exereeat aclum suuin.

Esl igilur quaeslio, penes quid attendatur ordo jn caritate; et quare magis attendatur ordo in ipsa quam in alia virtute, cum omnis virtus. sicut dicit Augustinus in libro de Moribus Ecclesiae, sit «ainor ordinatus »; et rursus, cum circa omne bonum sit modus. species et ordo; cur potius carilas dicitur onlinata quam modifivata:

conclcsui. Carilas ordinata ast respectu eorum t/uae sunt eas caritati tltTit/nitda.

Kesfondko: Ad praedictorum inlelligentiam est notandum. quod caritas est vinculum lit/ans, iuxta dlud quod dicit Apostolus ad Colossenses tertio, ubi vocat eain nnculum perfectionis; et Dionysius in capitulo quarto de Divinis Nominibus dicit, quod « amor est virtus unitiva». Unde cum ainor caritatis sit amor maxiiue liberalis. niulla rireumplectilur et in unum colligil. Unde caritas non tantuin unit fmi eum, in quo est. sed eliain quodain modo ligat ei quod natuni est ad eundem finem pervenire.

Xec tantum est caritas vinculum ligans, sed etinm pondus inclinans; « quod enim est pondus niam igitur unuinquodqiu per suum pondus habet ordinari, et caritas pondus est et aequa ponderatrix: hinc est, quod ipsi caritati maxiine coinpelit ratio ordinis. Et quoniam ipsa est rinculum ligans et circttmplectens multa; ideo non laiituin ->. ordinat ipsuin diligentein in jinem, sed etiam ad iis;i ililrrin, semndum qund ratio tulit/rntli et ipse 1 l.iLi. I. c. 15. ii. 2't; sed i IV. supra pag. 173, nolu I. — habitus caritatis diversimode comparatur ad illa. — Concedendae igitur sunt rationes ostendentes. carilatem esse ordinatam respectu eoruin quae sunt ex caritale diligenda. ordo.attendilur in caritate ratione habitus relaU ad actum n. obiectum. Quamvis auleni in caritale non sit distinctio ex parte /tabittts, est tamen distinctio ex parte ipsorum diligendorum et ex parte actmtin, ratione cuius diversitatis manduta caritatis habent iiiulliplicari. et ipsa caritas habet ordinari.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nbi est ordo. ibi esl proportio; dicendum, quod proportio dupliciter accipitur: slricle et large. Si stricte dicatur P proportio, sio dicit quandam conunensurationem et est rerum eiusdem generis; et hoc modo non habet veritatem praedicta propositio. quod ubiciunque est ordo, ibi sit proportio. Si vero accipiatur lari/r, ut dicalur proportio quaecumque habitudo. quae attenditur secunduni convenientiain analogiae: hoc inodo proporlio est boni creati ad increatuni. el etiam ordo secundum rationeui causalilatis et primitatis c. Finis enim dignior est et excellentior et praeponitur his quae sunt ad finem. et quantuni ad hoc attenditur ordo in caritale.

3. Ad illud quod obiicilur, quod ordo maxinie videtur spectare ad actum cognitivae. cum sapientis sit ordinare; responderi potest primo dislinguendo, quod duplex est ordo: quidam partiuiu in loto et rerum in universo, tjuidam vero eoruiu quae sunt in finem ad ipsuin fineni. Et quamvis prinius ordo principaliter sit circa cognilionem, secundus tamen principalius consistit circa affeclionem et dilectionem. cuius est in finem inclinare. Ordo autein caritatis attenditur per comparationem ad finem: el ideo non est simile de ipsa et de habitu cognitivai.

Aliter potest dici, quod ordo in habitu attenditur per comparationem ad actum et obiectum. sicul prius ilictuin est. Quoniam igitur summa Bonitas aliler el aliler habet roinparari diversis diligibilibus s>iiii i iiii ferens sursum, corpus deorsum, unumquodque In loet ab eis habet participari secundum plus et minus, ut patet in corpore et spiritu; hinc est, quod amor caritatis dicitur ordinatus. Per hunc etiam modum, si quis habitus cognitivus consideret aliqua, in quibus sit maior et minor veritatis evidentia, utique in tali habet reperiri ordo, sicut prior est scientia principiorum quam conclusionum; et sic potest ad illud responderi per interemptionem. Et si obiiciat de ficle, dicendum, quod non est simile: omnes enim articuli ad summam Veritalem uniformiter comparantur, secundum quod a fide creduntur. Fides enim in credendo omnes articulos assentit primae Veritati, tanquam dictanti et asserenti; ideo uniformiter et aequaliter omnes illos credit 3.

4. Ad illud quod obiicitur, quod una est ratio diligendi in carilate, sicut una ratio credendi in fide; dicendum, quod etsi una sit, non tamen sic uniformiter habet comparari ipsa Caritas ad diligibilia, sicut ipsa Veritas ad credibilia; plus enim est optabilis ipsa summa Bonitas Deo quam nobis, et spirilui nostro quam corpori 4; ideo non est simile hinc et inde.

5. Ad illud quod obiicitur, quod idem, manens idem, natum est facere idem; dicendum, quod illud habet veritatem de eo quod naturaliler inclinatur 5, tam ratione sui quam ratione sibi acliuncti, et hoc

I. Cum molus caritalis sit duplex: interior in a/fectu et respectu eiusdem obiecti. Nam secundum diversitatem obiectorum fit diversificatio operationum; unde sol amplius illuminat crystallum, quara illuminet lapidem vel lignum; utrumque autem horum deficit in caritate. Nam ipsa caritas regitiva est ipsius voluntatis et simul cum illa habet moveri, quae quidem voluntas voluntarie inclinatur ad ipsa volita. Praeterea, unum obiectorum esl magis amabile quam reliquum, sicut unum corpus est magis illuminabile quam aliud et ab eodem lumine magis illustratur.

6. Ad illud quod ullimo obiicitur, ulrum attendatur quantum ad habitum, aut quantum ad aclum; dicendum, quod attenditur quantum ad feabilum comparatum. Unde quamvis habitus caritatis sit unus, tamen dicitur ordinatus, etiam si non sit in actu, quia habilitat animam ad hoc, ut ordinate moveatur; unde iustus dormiens dicitur habere caritatem ordinatam. — Ex his autem. quae dicta sunt, patet, quare caritas magis dicitur orclinata quam virtus alia, magis etiam dicitur ordinata quam modificata. Hoc enim est, quia proprium est ipsius simul habere rationem vinculi liganlis et ponderis inclinantis; pondus autem ordini correspondet 9.

De hac I. quaeslione: S. Thom., hic a. I; S. loc. cit. a.

cimn m deleciattle quam proprium. Durandus insqper recensel

Secuuilo quaerilur de ordine earilalis per comnoslri ad Deum, et est quaeslio, utruin caritas in diligendo praeponat Deum nobis. Et quod sic, videtur:

I. Primo per illud mandatum, Deuteronomii: Diliges Domiituin Deuni Inum e.v loto cortle luo et ex tola anima tua; hoc dicitur esse primum et summnni mandatum: si ergo nulli alii praecipitur ut impendamus totum alTectum nisi soli Deo; videtur, quod in dilectione caritatis Deus teneat prhnum et suminum locum.

-2. Iteni, hoc ipsum ostenditur per Augiistiiium et Ambrosium. quorum uterque, sicut in liltera z ponitur. in ordine diligendi Deum nobis praeponit.

3. Item, hoc ipsum videlur per rat.ionem: quoniam « propter quod iiuiimquodqiie. el illml magis3»; sed caritas. quiilquid diligit, diligit propter Deuin: ergo primo et principaliler et niaxime diligil ipsum Detim: ergo secunduin ordiiiem caritalis Deus praeponilur nobis.

'i. Itein, secundum quod vult philosophicum iliicunienUim, «finis magis est eligendus, quam ea quae sunt ad finem »; sed ad ordinem caritatis speiiit. ut magis diligat ea quae sunt magis eligenda: si ergo bonuni increatum est finis. et bonum crealum est quod est ad finem; videtur, quod in ordine caritatis semper bonum increatum, quod est Deus, praeponatur bono creato, quod nos sumus.

Sed contba: 1. Gralia est perfectio naturae, dineni sui perlectibilis, videtur, quod idem ordo in caritate liabeat salvari: igitur caritate magis debeimis diligere nosmetipsos quam Deum.

-.. Ilem, « si aliquod unuin addatur aliquibus 1 Vei 'i. - M.itth. 22, 38: Hoc cst nnximiun el pri- S. Itmiav. — Tom. III. Med., Iiic q. 2. aequalibus, necesse est, illa post addilioneni esse aequalia0»: ergo pari ralione, si addatur inaequalibus, post additionem erunt inaeqnalia; sed amor noslri anle adventum caritatis praeponderat amori Dei, ergo et posl ipsius adventum: igitur secufldum ordinem caritalis magit debemus nos diligere quam Deuni.

3. Ilem, allectus amoris sequitur notitiam cognitionis, « incognita enim non possumus diligere '»; sed magis cognoscimus nosmetipsos, quam cognoscainus Deum, quamdiu sumus in statu viae: videtur ergo, quod ad ordinem caritatis spectet plus nos quam Deum diligere, secundum stalum praesentem.

h. Item, videtur. quoil sallmn aei/ilal.iter: quia quantum aliquis diligit Deum, tantum appetit frui Deo et beatifioari in ipso; et quantum appetit frui Deo, tantuni appetit suam beatilndineni; et quantum suam bealiludinein appetit, tantuni se diligit: ergo videtur, quod quantuni quis diligit Deum. tantum diligat semetipsum.

i. Item, motus caritatis in Deuin linitus est. cuin sit a virtute finita; similiter motus caritatis m se ipsum; et possibile est, motum caritatis in Deum reinitli, et inotiim caritatis in se ipsum intendi; sed quando aliqua duo sunt finita, quorum unum inleiidiliir, et aliud reniittitur 9, possibile est, illa pervenire ad aequalitalem: irgo videlur, quod ex caritate possnmns nos el Deum aeijualiter diligere: et sic redit idem quod prius.

ii. Item, amor est «vis nnitiva"'»; sed impossibile est, quod aliqnis uniatur alii magis quam sibi: ergo impossibile est, magis alium amare quain se: igitur non videlur, quod in caritatis ordine Deus nobis ipsis sit praep&nendus.

C 0 N C L U S I 0. Secundum ordinem caritalis Deus praeponendus esl nobis in lanlum, ul amor respectu noslri nec aequari possit nec praeponi amori Dei, salva subslamtia habitus caritalis.

Respondko: Dicendum, quod secundum ordinem caritatis Deus praeponendus est nobis in lanlum, ut amor respectu nostri nec aequari possit nee praeponi amori Dei, salva substantia habitus caritatis.

Ralio autem huius est ista: quoniam caritas facit, Deum diligi tanquam flnem ultimum et tanquam summum bonum; et quia flnis ultimus est unus solus, et summum bonum similiter non habens aliquid superius se, vel sibi aequale: hinc est, quod secundum carilalis legem impossibile est aliquid plus Deo, vel aequaliler ipsi Deo amare. Caritas enim, quia diligit Deum sicut summum bonum, diligit eum super omnia; quia diligil ipsum sicut finem ullimum, diligit eum propter se. Quod autem diligitur propter se et super omnia diligitur dilectione fruilionis; quod vero propter aliud diligilur diligitur dilectinne usus. Cum ergo caritatis sit omnia ad Deum tanquam ad flnem ultimum referre, sicut ponderis est corpus ad locum proprium inelinare; hiric est, quod caritas facit, nos Deniii plus quain nosmetipsos diligere. — Unde concedendae sunt rationes, quae sunt ad partem illam.

1. Ad illud quod obiicitur, quod gratia est perleclio nalurae; dicendum, quod in natura est considerare aliquid per modum posilionis, et aliquid per moduin privationis et defeclus et corruplionis. Illud aulem, quod est 3 in natura per modum positionis, a gratia habel perfici et salvari; quod autem est ibi per modum corruptionis et privationis a gra.lia habet corrigi et suppleri. C.um ergo dicitur, quod nalurae est plus se ipsam quam Deum diligere; dicendum, quod haec non esl conditio reperta in natura, spectans ad ipsius penfectionem, sed potius ad ipsius corruptionem; ideo non sequilur, quod per graliam baheal salvari, inimo potius sequitur, quod per gratiam habeat amoveri.

2. Ad illud quod obiicitur, quod si unum addatur inaequalibus, adhuc erunt inaequalia eadem inaequalitale qua prius; dicendum, quod illud habet veritatem, quando illud additum aequaliter respicit utrumque illorum inaequaliuin: sic autem non est 1 Cod. U diligere. in proposito. Nam caritas principalius respicit illum affeclum hominis, qui est in Deum, quam illum qui est in semetipsum; unde in adventu caritatis minuitur amor sui et intenditur amor Dei.

3. Ad illud quod obiicilur, quod affectio sequitur cognitionem; dicendum, quod affectio dicitur sequi cognitionem non solum a parte claritatis in cognoscendo, sed etiam a parte bonitatis consideratae in ipso cognito. Licet autem clarius cognoscat se ipsum homo quam Deum, tamen nullus habens caritalem aestimat se tam bonum et tam amabilem, quantum aestimat Deum. Et ideo dilectio sequens cognilionem praeponit ipsum Deum nobis in diligendo magis quam e converso.

4. Ad illud quod obiicilur, quod quanlum quis diligit Deum, tantum desiderat frui Deo; dicendum, scentiae sive desiderii Cuin ergo dicitur: quantum quis diligit Deum, tanlum desiderat frui Deo; diligere potest dicere motum amicitiae, vel motum concupiscentiae. Si dicat motum concupiscentiae, absque dubio veritatem habet; sed hic motus non ponit in numerum cum dilectione noslri: et ideo non sequilur ex hoc, quod aequaliter Deum et nos diligamus. Diligere enim nos ex caritate non esl aliud, quam summum Bonum nobis optare — Si vero diligere Deum dicat molum amicitiae; tunc hoc quod est ta.nium et quantum, possunt imporlare proporlionalilatem, ut sit sensus: si multum vis Deo bonum, mullum desideras Deo frui; vel potest importare proporlionis commensurationem sive aequalitatem. Primo modo habel veritatem, secundo vero modo veritatem non habel. Per caritatem enim diligo summum bonum Deo et summum bonum mihi, ita quod volo, quod Deus habeal suninmm bonum et sit summum bonum per essentiam, mihi vero per parlicipationem; et multo magis oplo sibi quam mihi. Et ideo non sequitur ex hoc, quod amor Dei possit aequari amori nostri, salva carilate, vel etiam amori alicuius crealurae, utpote amori gloriae et fruitionis Dei sive beatitudinis creatae.

Posset etiam responderi aliter per interemptionem ad illam: quantum desideras frui Deo, lanlum diligis lemetipsum, secundum quod tantum el quanlum dicunt commensurationem, quia potest quis desiderare frui Deo propter se el super omnia, quamvis nullo modo concedendum sit, quod ex caritate diligat se propter se el super omnia.

5 Cfr. supra d. 27. a. I. q. 2, ubi eliam illuslranlur quae

'i. Ad illud q uod obiicilur, quod inotus caritatis in Deum est linilus et in nos ipsos simililer, et ita per intensionein et remissionem possunt aequari; dicendum, quod licet ulerque sit flnitus, quia a virtule fmila procedit; tainen ratione ipsius obiecli iiiiuiii excedit reliquum in infiniluni. Nec hoc est jnconveniens, quia fmitum potest aliud fmitum excedere in infinituin, sicut linea punctuin, et super- Qcies lineam. Unde sicut infmita puncta non possunt lineae aequari, sic nec amor ipsarum creaturarum secuiidum legem caritalis potest aequari amori Creatoris. Sicut eniin ex punctis nunquain potest constitiii linea. sic nec ex infinitis bonis crealis potest constitui summum bonum animae ralinnalis. Amor autein Dei, salva caritate, nunquain potest sic remitti, quin Deus dihgatur ut linis et ut summiiiu lionum; nec amor creaturae potest ita intendi, quin 'creatura diligatur ul bonum ad summuin bonuin ordinatum: et ideo non sequitur, quod motus illi ad aequalitatem venire possint.

(i. Ad illud quod obiirilur, quod niliil potest

Tertio quaeritur de ordine caritatis per comparationem nostri ad proximum, et est quaestio, utruin secuodum ordioem caritatis praeponendum sit bonum proprium bono ipsius proximi. Et quod sic, videtur:

I. Primo per auctoritatem Augustini et Ambroin littera, qui inunediate post dileclionem Dei ordinant dilectionein sui.

"2. Item, Ecclesiastici decimo quarto 7: Quisibi nequam esl, cui alii bonus erit? Per hoc videtur, ipiod iioii potesl aliquis aliinn ordinate diligere, nisi prius ordinate diligat se.

:!. Item, Augusfums iu Enchiridio 8, tractans illud verbum: Dat.e eleemosynam, el omnia munda sniu vobis: « Qui vult ordinate eleemosynam dare a se debet incipere et eam sibi primo dare. Est enini eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictuin est: Miserere animae tuae, placens Deo». alii inagis uniri quain sibi; responderi potest dupliciter: priumiii. quod hoc potest inlelligi de unione quantum ad naturalem convenieiUiam, vel quantuin ad amoris inhaerentiam. Priino modo verum est, secundo modo falsum, quia boc secundo naodo amor dicitur virtus uniliva.

Aliter potesl dici. quod Deus magis est intimus unicuique rei quani ipsa sibi; et plus pendet esse rei a Deo eonservante quam ab ipsis principiis intrinsecis 3; et coniplementuiii beatitudinis spiritus rationalis liabel a Deo, non a se ipso. Et ideo, cuin dicitur, quod nihil potest alteri inagis uniri quam sibi ipsi; si lioc intelligatur de ipsis creaturis, veritatein habere potest; si vero intelligatur de ipso Deo, verilatem non habet. Deus eniin iutime illabitur ipsi animae 4; et ideo aninia ex intiiuis mednllis afleclionis habet Deo adhaerere; et cum habet caritalem, amplius tendit in ipsum quam in se, et in eo requiescit amplius quam in se, quia melius est Deus ei quam ipsa sibi. Si ergo prius debet homo sibi misereri quain alii, videlur, quod secunduin ordinein carilatis amor sui sil amori proximi praeponendiis.

4. Ilem, sicut natura appelil suam copseryationeiu, sic caritas suam perfectionem,; sed nalura inagis appetit conservationem sui in se quani in suo simili 9: ergo et caritas plus appetit perlici in se ipsa et in anima. in qua est, quam caritatem aliain appetat perlici in anima aliena: ergo secunduni rectum ordinem carilatis amor sui praemitti debel ainori ipsius proxiuii.

Sed contra: 1. Primae ad Corinthios decimo tertio: Caritax non quaerit i/uae sua sunt; et iteruin alibi: Nidlus quoil saiim esl ipiaerat, sed i/uod alterius: ergo videtur, quod caritas secundum suam perlectioneni magis inclinet ad ainandmn alteruin quain ad ainandum se ipsuni.

2. Item, Matthaei vigesimo secundo i Diliges proximum luum sicut te ipsum;'hoc quod est sicut aut est nota similitudinis, aut aequalilalis. Si similitudinis tantum, eadem ralione posset dicere: diliges proximum tuum sicut Deum. Si aequalitatis: ergo non videtur, quod sit ordo dilectionis respeclu noslri ad dilectionem respectu proximi.

3. llem, Gregorius in quadam homilia: « Nemo acl se ipsum habere caritatem dicitur. Ad hoc enim, quod caritas sit, necesse est, ut dileclio in alterum tendat »: ergo caritas per prius ordinat hominem ad alterum quam ad se ipsum: ergo in ordine caritatis videtur quod nobis praemitti debeat proximus.

4. ltem, caritas est amor liheralis 3; sed liberalitas magis allenditur respectu alterius quam respectu sui: ergo amor carilatis magis consislit in amando alterum quam in amando se ipsum.

5. Item, amor caritatis superveniens tollit curvitalem ipsi naturae, sicutpatet: quia, cum homo plus diligat se quani Deum anle carilatem, post adventuni caritatis vertitur ordo, ut plus diligat Deum quam se ipsum: si ergo mulal ordinem quantum ad dileclionem Dei, pari ratione quantum ad dilectionem proximi: videtur ergo, quod dilectio proximi praemillenda sit secunduin ordinem caritalis dilectioni respectu noslri.

6. Iteni, caritas facil, nos cdnforriiatfe voluntalem nostrain voluntati divinae; sed Deus non magis diligit nos quam proximos nostros, imino magis diligit proximos nostros, si sinl meliores nobis: ergo videlur, quod secundum ordinem caritalis plus debeo diligere proximum quam nie ipsum. Si tu dicas, quod Deus non vult, qiiod eonformemus voluntatem noslram sibi in hoc; obiicitur contra hoe, quia Deus vult, quod nos magis desideremus honorem suum quam commodum proprium; vult eliam, quod magis amemus el appretiemur illud quod magis est amandum et appretiandum; sed salus centum animarum magis facit ad honorem Dei et magis appretianda est quam salus unius animae: si ergo « nomine proximi intelligilur omnis homoG», videtur, quod amor proximi praeponendus sit amori sui. Et hoc confirmatur per illud quod dicit Apostolus ad Romanos: Optabam enim ego ipse anathema esse a Chrislo pro fratribus meis.

! Vers. 39. — Pro quod est cod. Z quod dicil. In finc arg.

Conclusio. Amor salutis propriae praeferendus est amori salulis alienae.

Respondeo: Dicendum, quod secundum ordinem caritatis amdr salutis propriae praeponendus esl amori salulis alienae, secundum quod auctoritates Sanctorum innuunt manifeste, et secundum etiam quod consonat et dictat iudicium rationis rectae et instinclus naturae. — Ratio enim huius est: quoniam unumquodque plus appetit perfectionem in se ipso quam in sno simili; et quodlibet pondus plus trahit corpus, in quo est, ad situm sibi debitum, quam trahat aliud corpus illi annexum: hinc est, quod caritas per prius desiderat, Deuni nobis uniri et in nobis habitare, et nos in ipsum Deum lendere el in ipso quiescere, quam appetal in aliquo alio, qui nobiscum habeat aliquam similitudineni.

Concedendae sunt igilur raliones ostendentes, quod in ordine caritatis praefertur dileclio sui dilepropriam negligunt, ul procurent alienam s. Huius etiam signum est, quia, si homo ex caritate deberet diligere proximum quantum se ipsum, ila quod essel ibi omnimoda aequalitas, iarn duos proximos deberet diligere duplo quairi se ipsum, et tres in triplo, et sic ulterius ascendendo; quod in nullo habenle caritalem reperiri conlingil. quantumcumque perfecto. istam acceplionem consuevit dici, quod libido est amor boni proprii; et quanlum ad hunc modum dicit Apostolus, quod caritas non quaerit quae sua suntn. Alio modo dicitur bonum proprium bonum, quod pertinet ad se, ita quod in appetilu illius boni volunlas nec repugnat divinae voluntati nec praeiudicat communi utilitali, sicul est appetitus salulis propriae; et isto modo diligil quis se ex caritate;

et sic accipiendo non negat Apostolus, quin homo per carilatem debeat quod suum est quaerere, ciimi ipsemet cuperet dissoloi el esse cuni Christo, sicut dicitur ad Philippenses primo.

± Ail illiul quod obiicitur, quod secundum divimmi maiidatiiin debet homo diligere proximum sicut semetipsum; dicendum, quod sicut non est nota perfcclac aequalita Hs sive comniensiirationis, sed expressae simUiludinis, quae in hoc attenditur, quod homo debet diligere proximum ad illud bonum. ad quod diligit se ipsum, el post salutem propriam nihil tantum debet desiderare. sicut salutem alienam: et ideo non valet illud quod obiicit, quod similiter deberet dici in mandato illo, quod diligat proximum sicut Deum -.

3. Ad illud quod obiicitur de auctoritate Gregorii. quod caritas magis proprie ordinat ad proximum quam ad se ipsum; dicendum, quod hoc non dicitur, quod carilas per prius respiciat ordinem hominis ad proxiinum quam ad se ipsum, sed quia iion sufficit, quod aliquis amor sit carilas, ut homo aniel se ipsuin; licel enim amor caritatis a sc ipso incipiat, debel tamen in alterum protendi.

4. Ad illml quod obiicitur. quod carilas est ainoi liberalis; dicendum, quod quamvis liberalitas quantum ad suam complelionem respiciat alterum, tainen quanlum ad suum initium prius respicit ipsuni. qui liberalitatem impendit, sicut el misericordia. de qua dictum esl quod primo debet homo sui ipsius misereri.

'). Ad illud quod obiicilur. quod amor caritatis superveniens lollil curvilatem nalurae; dicendum,

est, qua quis diligit se plus quara Deuin; secunda est, qua quis diligit se plus quani proximum. Gratia aulem superveniens primam corrigit et tollit. secundam vero dirigit et cum ea currit; et sicratio illa non valel, quoniam non est simile hinc inde.

6. Ad illud quod obiicitur. qtiod debemus voluntalem nostram voluntati divinae conformare; dicendtim, quod Deus cum dicilur alterum altero magis diligere. hoc non esl. quia intensius diligat unum quain reliquum. cum circa amorem ipsius nec cadat inlensio nec remissio; sed hoc dicitur, quia uniiin ordinat ad maius bonum quam reliquum 5; et boc bene potest concedi, quod quis magis debet diligere proximum quam se, cum proximus ipsum excedat in merilo; sed ex hoc non sequitur, quod amor proximi melioris praeponderet amori siu. Ordo enim caritatis non attenditur penes magnitudinem boni optabilis, sed penes praeponderationeni affectionis diligentis. — Et si tu obiicias, quod Deus vult, quod magis ainemus honorem suum quam commodum nostrum, et magis appretiemnr quod esl magis appretiandnm; dicendum, quod verum est. quod Dei honor plus debet in corde nostro praeponderare quam noslrum commodum; lamen carilas nunquam separat honorem Dei a commodo nostro spirituali; nec est voluntatis divinae, ut nos appetanius aliquid, quod sit in detrimentum salutis nostrae, propler honorem suum. Sicut enim essentiale est naturae appetere esse, sic essentiale est gratiae appetere Deo placere et Deo adhaerere; ideo Deus nunquain illud a nobis exigit, ut magis salutem alienam quam propriam diligamus. — El quod dicit Apostolus, quod oplabat analhema a Chrislo esse pro fratribus, ilhul intelligitur ad tempus, vel sub conditione, videlicet si oiitabile essel. ctudens: n tt ideo pioxiuiuin quanttim ad salotem animae ma-

Utrufn magis diligendi siui Quarto quaeritur de ordine caritatis per comparationem patris ad fllium, et quaeritur, utrum magis sinl diligendi parentes quam filii, an e converso. Et quod primo sint diligendi parentes, videtur:

1. Primo per mandatum Domini;'praecipit enim parentes, Exodi vigesimo 2: Honora patrem tuum etc: si ergo mandata Dei tradita sunt secundum ordinem caritatis, videtur, quod amor caritatis principalius ad parentes quam ad filios habet ordinare.

2. Item, auctoritate Ambrosii, quae habelur in littera; dicit enim, quod « primo diligendus esl Deus, secundo parentes, deinde filii »..

3. Item, hoc ipsum videtur ratione: quoniam secundum legem caritatis grati debemus esse de beneficiis acceptis; sed plura beneficia accipimus a parentibus quam a filiis: ergo magis debemus eis esse grati. Sed qui magis est gratus alii magis ipsum diligit: ergo parentes in ordine caritatis sunt filiis praeponendi.

4,. Itein, principialum plus pendet a principio quam e converso; sed ubi est maior dependentia, ibi est maior inclinatio; et ubi maior inclinatio, ibi maior amoris conversio: cum ergo habens patrem et filium ad patrem comparalur sicut principiatum ad principium, ad filium vero sicut principium ad principiatum; videlur, quod secundum regulam amoris magis debet converti ad patrem quam ad filiiun.

Sed contba: 1. Secundae ad Corinlhios duodecjmo «: Non debenl filii thesaurizare parentibus, sed parentes filiis; sed nemo debet thesaurizare nisi ei quem debet diligere: si ergo magis debent thesaurizare parentes filiis quam.e converso, magis debent secundum caritatis ordinem parentes filios diligere, quam filii parentes.

2. Ueni, secundum ordinem naturae humor procedit a radice ad ramos, non e converso: si ergo conversio amoris in rationalibus similis esl derivationi humoris in vegetabilibus, et pater comparatur ad filios, sicut radix ad ramos; videtur, quod sequam filii, an e conuerso. cundum rectum ordinem amplius sint diligendi filii quam parentes.

3. Item, caritas respicit boni communicationem secundum convenientiam et eonlbrmitatem; sed plus boni communicant parentes filiis quam e converso 8: ergo videtur, quod amor caritatis secundum rectum ordinem prius et abundantius reddat habilem ad diligendum filios quam parentes.

4. Item, gralia est perfectio naturae; sed videmus, quod naturaliter homines plus diligunt filios quam parentes 9: ergo videtur, quod consimilis ordo debeat esse in amore gratuito. Secundum ordinem caritatis parentes plus diligendi sunt quam fdii, ceteris paribus.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Ambrosius, secundum ordinem caritatis parentes praeponendi sunl filiis; et hoc intelligendum est ceteris paribus, sicut infra manifestabitur. — Ratio enim huius est: quia amor gratuitus facit memorem esse perceptorum beneficiorum — propter quod et sacra Scriptura praecipiendo et admonendo inducit nos ad palerna beneficia recolenda — et quia plura beneficia percepimus a parentibus quam a filiis: ideo secundum ius divinum plus eis tenemur et magis eorum saluteni diligere et procurare debemus. Et concedendae sunt rationes, quae hoc ostendunt.

Ad rationes autem, quae ad oppositum adducuntur, respondendum est, quod illae rationes currunt de dilectione naturali, secundum quam magis inclinatur affectus hominis ad filios quam ad patrem. Et ratio huius est, quia natura appetit conservari in suo simili et magis diligit illud, in quo habel principalius salvari; et quoniam pater habet salvari in filio secundum ordinem naturae, non e converso: hinc est, quod secundum naturae ordinem maiorem habet ad filium inclinationem, quia magis vult ipsum quam patrem habere superstitem. Dilectio aulem gra- « Vers. 14.

luita magis respicil beneficioram collationem et supernorum civium completionem. ad quam indifferenler parentes et filii comparantur.

I. -2. 3. Et per hoc patel responsio ad illa tria, quae primo obiiciebanlur.

4. Ad illiid vero quod ultimo obiicitur. quod gratia debel esse conformis naturae: dicendum. quod natura in quibusdam currit via consona cum gratia, in quibusdam currit via opposita, in quibusdam currit via disparata. In hoc enim quod homo pltis diligit se quain proximum, natura gratiae concordat, sicut supra oslensum esl; in hoc quod diligit se plus quam Deum. ipsi graliae repugnat; in boc

Quinto quaeritur de ordine caritatis per coinpalatioiiein domestici ad exlranenm, et est quaestio, utruin domesticus sit extraneo praeponendus. Et quod sic, videtur:

1. Per illud qtiod dicitur ad Galatas iilliino -:

bonum ad omnes, maxime autem ad dium-xtirn /idt-i: et primae ail Timotheuni quinto: Si quis suorum et maxime domesticorum curam ikiii liabel, fidem negaoit et est infideli deterior. E tiliaqiii istaiuin aiictoiitatum ostendi polest, quod domeslicus extraneo debeat praeferri; per onam ostendilur positive el per aliam deslructive. autem quod diligit filium plus quain patrem, quia intendit salvari in illo. procedit quasi via diversa. Et ideo gratia superveniens ordinem in primo affe- (Aasalvat el perficit, in secundo simpliciter mutat, in tertio vero novum ordinem dat,te, tamen, quod affeclum illum non exlerminat. Unde aeslimo, quod homo habens carilatem et habens parentes et filios, dum inovelur affectu gratuitae dileclionis. magis desiderat parentum salutem; dum movetur affectu naturae, magis desiderat filii sanilatem. Nec esl bic opposilio dilectionis naturalis ad gratnitam propler considerationem diversam. soluliones, nihil determinans.

2. Ilem, boc ipsum oslenditur auctoritate Ambrosii, quae ponitur iti littera % qtii dicit, domeslicos collocandos esse quinto loco in ordine caritatis, extraneos vero in sexto.

:. item, hoc ipsum videlur per rationent. Diffusio caloris corporalis prius est ad loca propinquiora quaiii ad remotiora: ergo a simili, communicatio amoris spiritualis prius respicit naluraliler quod est propinqiiiitn, quam quod esl remotum: si ergo domeslici sunl piopiiiquiores nobis quam exlranei, vel inimici; videtur, quod iu ordine caritatis primo sint collocandi.

4. Item, ad illos prius et principalius caritas ordinat, quibus magis astringiinur et ligamur — ordo enim caritatis consonat legi iustitiae — sed secundum legem iustitiae magis obligamur domesticis quam extraneis: ergo domestici praeferri debent extraneis in ordine carilatis.

Sed contoa: 1. Ad Colossenses lertio: Renovamini secundum novum hominem, ubi non est rnasculus et femina, gentilis el hulaeus, sed omnia in omnibus Christus: ergo secundum lioc homini habenti carilatem nemo est extraneus: ergo secundum legem caritatis nulla est distinctio, nullus ordo inter domesticum et extraneum.

"2. Item, Augustinus in libro de Vera Religione: « Non sic homo ab homine diligendus est, ut diliguntur carnales fratres vel (ilii vel coniuges vel cognati vel affines aut cives; nam ista dilectio est temporalis. Xon enim tales necessitates haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si nostra natura, in praeceptis et imagine Dei manens, in istam corruptionem non relegaretur »: ergo videtur, quod ordo caritatis penes extraneum et domesticum et propinquum nullatenus attendatur.

3. Item, ratio diligendi proxiumiu ex caritate est ipsa imago Dei: si ergo doinesticus et extraneus aequaliler sunt imago Dei, videtur, quod ex caritate aequaliter sunt diligendi.

4. Item, caritas diligit bonum, quia bonum: ergo ille qui est magis bonus, magis esl ex caritate diligendus, sive sit domesticus sive extraneus: ergo propinquitas et familiaritas, vel extraneitas nihil videntur facere ad ordinem caritatis.

c o n c lu s i o.

Secundum ordinem caritalis domestici praeponendi sunt exlraneis.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod praedictus ordo,qui assignatur secundum has differentias, quae sunt propinquum et i. remotum, domesticum et extraneum, a quibusdam dicitur esse ipsius dileclionis naluralis, caritatis autem non est nisi loleranlis; sustinet enim caritas in via, cum sit imperfecta, imperfectionem ipsius naturae. Unde hi voluerunt dicere, quod ordo cari- 1 Crr. Aristot., VIII. Etliic. c. 9. latis, qui competit ei secundum se, altenditur penes maius bonum et minus bonum, non autem secundum propinquum et remotum. — Sed hic modus dicendi non videtur concordare verbis Ambrosii nec verbis Magistri. Nam Ambrosius hunc ordinem assignat in ipsa dilectione gratuita, de qua dicit sponsa in Canticis: lulroduxit me rex in cellam uinariam, ordinavit in me caritatem. Et Magister in principio distinctionis dicit, quod « peccat qui praepostere agit » et hunc ordinem pervertit; quod non esset, si talis ordo solummodo esset caritatis sicut lolerantis.

Et ideo est alius modus dicendi, quod ordo, qui attenditur penes praedictas differentias, non tantum est ipsius caritatis sicut tolerantis, sed etiam est ipsius sicut regulanlis naturam et ei consonantis. Quod enim primo diligantur propinqui quam extranei, hoc non est naturae inordinatae, sed polius dc ordinalione naturae. — Sicut enim prius tactum est, rectus ordo diffusionis est, ut prius communicetur propinquiori et deinde remotiori. Quoniam ergo caritas rectum ordinem a natura non aufert; hinc est, quod caritas superveniens illuin ordinem nalurae perficit,et perficiendo dicitur eodem ordine ordinari, non quia ordo ille competat sibi s secundum se, sed quia competit ei ratione naturae, in qua est.

Propter quod attendendum est, quod duplex ordo attenditur in caritate: unus, qui ei competit secundum se ipsam; et iste ordo attenditur penes bonum et magis bonum et maxime bonum. Unde caritas de se magis movet ad amandum spiritum quain corpus, et Deum summum quam spiritum creatum. Alius vero est ordo, qui competit ei ratione naturae substratae; et hic attenditur secundum has differentias, quae sunt proprium et alienum, propinquum et extraneum. Affectus enim caritatis snbsternit sibi affectum naturae et illum perficit et regit secundum id quod habet in se rectitudinis 10. — Concedendum est ergo, quod secundum ordinein caritatis domestici praeponendi sunt extraneis; rationes etiam, quae hoc ostendunt, concedendae sunt.

I. Ad illud quod obiicitur, quod in Christo Iesu non est distinctio masculi ef feminae, immo omnes unum in Christo; dicendum, quod Apostolus 6 Cap. 2,.. — Verba Ambrosii (Origenis) vide hic lit.

per hoe non vult excludere distinctionem el gra- 'hun et onlinem in inembris Christi, sed hoc vull ostendere, quod in omni sexu et aetate et de oinni conditione quisque potest per Christum pervenire ad salutem, ita qund iiullus excludendus est a (ide. Et propterea ex hoc non habetur, quod caritas in diligendo meinbra Christi non servet ordinem.

2. Ad illiid quod obiicitur de auctoritate Augustini de Vera Religione, responderi potest, quod illam auctoritatem ipse retractat in primo Retractationnm. — Aliter etiam potest dici, quod Augustinus non vult remove.re a caritate considerationem illarum conditionum simpliciter; sed hoc vult dicere, quod caritas illas conditiones non considerat primo et principaliter, secundum quod amor naturalis et carnalis. Et hoc patet per illud quod subiungit: « Amare enim in homine quod lilius est, hoc non est in eo amare quod ad Deicrri pertinet, sed quod pertinet ad se »; constat, quod de eo intelligit, qni ihligit filium principaliter, quia est ab eo genitus, non quia est ad Dei imaginem factus. Et propterea ex auctoritate illa non habetur, quod penes illas conditiones non attendatur ordo caritalis, sed quod

I. Huic quaestioni, uirum ordo caritalis respiciat etiam affepore civitatis unius, vel populi, qua communicant omnes con-

Sexto et iillinio quaeritur, utrum ordo caritatis atteinlattir penes effectiun tanluin, an simul penes affectuin et efTectum. Etquod penes utrumque, viilctur.

l. Priinae loannis tertio: DUigamus non verbo s. Bonav. fom. ui. non sunt principales rationes diligendi ex caritate. Quamvis autem non sint principales, possunt tamen esse annexae et concomilantes, et ex hoc ad carilatis ordinem facientes.

3. Ad illud quod obiicitur, quod ratio diligendi proxinunn esl imago; dicendum, quod ista esl ratio communis et generalis, sed praeter hanc possunt esse aliae speciales. Ordo aulem et distinrtio, quamvis non attendatur penes conditiones generales, attendi potest penes speciales. Et propterea, quamvis dnmesticusel extraneus sint uniformiter ad imaginem Dei. non tamen sequitur. quod sint uniformiter diligemli.

4. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod caritas diligit bonum, quia bonum; dicendum, quod verum est de ipsa caritate secundum se. Sicut enim praetactum est, ordo eius in se attenditur penes bonitatem maiorem, vel minorem; sed in caritate non tantum attenditur ordo secundum se, sed etiam ralione naturae subslratac; et ratione illius assignatur ordo inler domesticum et exlraneum. Et sic patet, quod ratio illa non repugnat ordini caritatis. neque lingua, sed opere et veritate: non est vera dilectio, nisi sit in corde et opere, in alfeclu et iu effectu: ergo pari ratione non esl verus dilectionis ordo, nisi penes illoruin ulrumque attendatur.

tio dilectionis exhibitio est operis »: ergo ubi esl maior operis exhibitio, ibi probatur maior esse dilectio, et e converso: si ergo caritas ordinala est in diligendo, videtur, quod ordinari debeat in corde et in facto.

3. Item, ordinatio in effeclu ortum habet ab ordinatione in ajfectu: si ergo caritas ordinari debet in ejfeclu, necesse est, quod primo ordinetnr in a/fectu. Sed caritas ordinata est quantum ad effectum, sicut patet per illud quod dicit Aposlolus: Operemur bonum acl omnes, maxime aulem ad domesticos: ergo necesse est, caritatem ordinatam esse quantum ad affectum.

4. Item, « magis pensat Deus, ex quanto homo facit, quam quantum facit2»: ergo si ordo caritatis est Deo acceptus, videlur, quod non solum consistat in opere exteriori, sed etiam in affectu interiori.

Sed contra: 1. Quod non consistat in affeclu, videtur per illud quod dicitur in Proverbiis, decimo octavo: Vir amicabihs ad societatem magis erit amicus quam fraler; sed constal, quod ista amicitia, de qua Sapiens loquitur, non adversalur ipsi caritati, itnrno potius est ei consona; sed secundum islam dicit, quod magis diligitur homo bonae societatis quam frater secundum carnem: videtur ergo, quod secundum praeassignalas differentias non attendatur ordo dileclionis quanlum ad affectum.

2. Item, delectatio in familiaritate consequitur ad dilectionem et affectum diligendi; sed multi sunt, qui plus delectantur loqui cum amico suo quam per orationem loqui cum Deo: ergo videtur, quod nullus talis caritatem habeat ordinalam; quod valde durum videlur dicere.

3. Item, quod non altendatur penes effeckim, videtur, quia multi sunt impolenles ad impendenda opera dilectionis: ergo tales non possunt habere ordinem caritalis; quodsi hoc est falsum, restat elc.

4. Ilem, si ordo caritatis attendatur penes effeclum, ergo recle et secundum ordinem caritatis agit qui praebendale beneficium potius dat suo consanguineo quam alicui exlraneo; quod tamen reprehendit propheta Michaeas, tertio: Vae! qui aedificat Sion in sanguinibus; et Ezechiel, quadragesimo quarto: Sufficiat vobis domus Israel, qui introducitis incircumcisos in sanctuarium Dei; ubi reprehenduntur illi qui beneficia ecclesiastica magis conferunt domesticis quam aliis.

c o n c l u s i o. Carilatis ordo respectu diligibilium diversorum non solum attenditur quantum ad effectum exteriorem, sed etiam quantum ad interiorem affectum, quod intelligitur, ceteris paribus.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandnm, quod, secundum quod dicit Magisler in littera c. aliqui dicere voluerunt, quod huiusmodi ordo caritatis attendatur solum quanlum ad effectum exteriorem, non quantum ad affeclum interiorem nisi per comparationem noslri ad Deum; per comparationem autem proximi ad proximum solum consistit ordo quantum ad exteriorem effectum. Et innituntur his auctoritatibus Augustini, quae in littera 7 ponuntur, in quibus videtur expresse sentire, quod ordo caritatis respectu proximi attendatur solum in exterioris operis exhibitione. Et hoc ipsum videlur dicere in libro de Vera Religione, ubi dicit, quod «haec est perfecla iustitia, ut plus potiora bona et minus minora diligamus». Ex quo videlur posse elici, quod istae differentiae propinquitatis nihil faciant ad affectum dilectionis. — Verumtamen, sicut dicit Magister in liltera, et verba Ambrosii sonant, el rationes prius inductae comprobant, ordo caritatis per comparationem nostri ad proximum et unius proximi ad alterum non solum attenditur secundum effeclum, verum eliam secundum affectum; et hoc idem intelligehdum est, ceteris aliis paribus. Si enim in duobus dilectis est par dignitas et necessitas, quanlum est de istis proprietatibus et conditionibus, aequaliter sunt amandi effectu et affectu; sed si in altero illorum superaddatur sanguinis propinquitas, facit ipsum magis amabilem utroque modo. El isto modo intendit Ambrosius caritalis ordinem assignare respectu proximorum; quod notat, cum dicit 10, « quod domestici, si boni sunt, malis flliis sunt praeponendi ». tertio cod. W subslifuit dicens. — Seq. Script. locus est Ezech.

El si tu quaeras: cum ad ordinem caritatis eoncurrant merili dignilas et indigenliae opportunitas, sicut et propini/uittts, quare magis Ambrosius assignat ordinem caritatis penes propinquilatem quam penes bonitatem, vel indigeniiae necessitatem? dicendum. quod conditio bonitatis nec est nobis ita nola nec esl in se ita stabilis el firma, sicut propinq nitatis conditio. Ahquis enim. qui hodie est malus, cras erit bonus, et qui hodie esl minus bonus, cras fortassis eril melior; simililer est de necessilate et opportunitale. Ideo penes gradus necessitatis, bonitatis et opportunitalis non poluit ita certitudinaliter ordo caritatis assignari, sicut penes conditiones propinquilalis.

Concedendum est ergo, quod ordo caritatis secundum differentias praeassignatas non soluiu altenditur quantum ad effectum exleri.orem, sed etiain quantum ad a/feclum interiorem; et hoc intelligendum est, aliis paribus. Unde et rationes, quae hoc ostendunt, concedendae sunl.

Ad evidentiam autem rationum % quae addncuntur in contrarium, nolandum est. quod multipliciter contingit affeclum nostrum accipi, et effectum multiplicem reperiri. ita quod ordo caritatis nec omnem ajfectum respicit unilormiler nec omnem effectum. Accipilur enim aliquando affectus pro passione, aliquando vero pro motu, ita quod affectuspassio dicitur quaedam mulcebris complacentia, affectus vero motus dicitur quaedam rationalis eligentia. — Affeclus autem motus dupliciter adhuc accipilur. Nam quidam est a caritate eiicitus, quidam vero imperatus. Affeelns a caritate elicitus est ille qno quis optat alteri summum Bonum; affectus vero imperatus est ille quo quis optat alii aliquod bonuin temporale, quod est ordinatum ad conservationem naturae. — Sic igitur triplex est affectus: unus a caritale elicitus, quo quidem opto alicui summum Boiium; alius imperatus, quo opto alicui aliquod bonum terrenum; terlius vero annexus, quo deleelor in allerius bono, qui magis tenet rationem passionis quam motus.

Et eum sit triplex 4 affectus, ordo carilatis praeassignatus respicit affectmn a caritate elicilum principaliter, quia magis mihi debeo optare beatam vitam quam alii; et post me niagis patri meo quam alii, et sic ulterius procedendo. Affectum vero imperatum respicil minus principaliter; unde pro diversis opportunitatibus et conditionibus ordo quantum ad illum affectum potest variari et praeposterari. Affectum vero annexum, qui est passio mulcebris, minime respicit ordo caritatis; ille enim polius respicit sensibilem experientiam quam rationis eligentiam, sicut patet: quia plus deleclatur aliquis et gaudet in respiciendo socium, quem videt praesentem, quam in recolendo patrem,qui absens est, quamvis ipsum magis diligat; cuius signum est, quod 5 pro patre faceret multo maiora.

Similiter el ex parte e/fectus distinguendum est. Nain quidam est effeclus sive beneficium, quod respicit utilitatem communem, sicut collatio ecclesiaslici beneficii; quoddam, quod respicit personam singularem, et istud duplex est: quoddam enim est, quod respicit animae salutem; aliud vero, quod respicit sustentationem uitae praesentis. El sic triplex est effectus exterior: unus, qui est procuralio salutis aeternae; alius, qui est rclevatio temporalis necessitatis; tertius vero, qui est commissio beneficii ecclesiastici, qui est quodam modo spiritualis. — Primum autein istorum efiectuum respieil ordo caritatis principaliter; primo enim debeo procurare salutem nieam quam salutem proximi, et primo salutem patris quam alicuius alterius, et sic deinceps procedendo. — Secundum vero effectum respicit minus principaliter, quia secundum diversas opportunitates potest et debet homo magis et minus esse benelicus in collatione alicuius commodi temporalis. — Tertium vero effectum, qui est collatio alicuius beneficii ecclesiastici, minime respicit ordo caritalis; in collatione enim laliuin beneliciorum inultum attendenda est merili dignitas, et parum aul nihil sanguinis proximilas. Verendum enim valde est, ne sub pallio caritatis affectus lateal carnalilalis. — Ex his patent omnia quae obiecta 8 sunt.

I. Ad illud enim quod primo obiicitur de feclu amieabili, qui est ad socium magis quam ad fratrem: iam patet responsio: quia illud intelligitur de affectu, qui est cuiusdam mulcebris complacentiae, ratione cuius plus delectatur homo habitare cum bono socio quam cum fratre vel cum consanguineo.

-2. Ad ilhid quod obiicitur de hoc, quod plus delectatur homo loqui cum amico quam loqui cum Deo; similiter iam patet responsio: quia talis deleclatio sequitur sensibilem experientiam; et quia proximum suum videt, Deum autem non videt: hinc est, quod plus delectatur aliquando alloqui proximum quam orare Deum, licet multo plus Deum diligat quam auiicum suum. Licet autem isle affectus in viris carnalibus, qui huic mundo dediti sunt, aliquo modo sit lolerabilis; in viris tamen spiritualibus, quorum est experiri, quam suavis et dulcis est Dominus, valde est reprehensibilis el cum magna diligentia debet exstirpari.

3. Ad illud quod obiicitur, quod effectus non

Dub. I.

In parte ista sunt quaestiones circa litleram, et primo quaeritur de hoc quod dicit: Peccat qui praepostere agit. Videtur enim esse falsum. Ponatur enim, quod aliquis exponat se morti pro salute alterius melioris se, et sustineat penuriam, ut alii meliori se provideat ad sufficientiam; praemittit sibi alium, et tamen non videtur conlra caritatem facere, immo valde caritative procedere. — Item, esto quod faciam patri quidquid debeo, non obligor ad faciendum ei amplius: ergo si plus facio alii quam sibi, non praeiudico ei nec ordini carilalis.

Respondeo: Dicendum quod quaedam est praeposleratio huius ordinis ex debita causa, quaedam e- raeter causam; qUaedam contra debitam causam. Tunc est praeposteratio ex debita causa, quando quis bonum commune praeponit bono proprio in temporalibus; el haec quidem praeposteratio facit ad meriti cumulum, et licet videatur praeposteratio, mullo magis est perfectior ordinatio J. - — Alia est praeposteratio praeler causam debilam, uti si ex sola liberalitate voluntatis meae magis me exhibeam alicui extraneo quam domeslico et consanguineo, et etiam patri meo, considerando in ipso aliquam strenuitatem 5 magis quam Dei voluntatem, aut meriti dignitatem; et haec praeposteratip aufert meritum, quia in hoc non meretur. — Tertia vero est praeposteratio contra debitam causam, utpote si pater meus magis indigeat, et ego possim ei subvenire, el ipso neglecto, subveniam extraneo; et ista inducit peccatum, et de hac intelligitur auctoritas Magistri in littera. — Et per hoc patet responsio ad obiecta. non meretur cdd. non mereor. est in potestate nostra; dicendum, quod elsi non sit in potestate nostra effectum exterius impendere, est tamen in potestale nostra ipsum effeclum velle; et quando voluntas perfecta est, pro facto repulatur 2: et ideo defectus potentiae in exsequendo non tollit ordinem caritati, qui quantum ad effectum exteriorem habet attendi.

4. Ad illud quod obiicitur de beneflcio praebendali, iam patet responsio: quia quantum ad illum effectum 3 minime, ul dictum esl, attenditur caritatis ordo.

Dub. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit Ambrosius in littera: Multorum caritas inordinala est. Contra: caritas non potest esse informis, sed semper formata; et caritas formata semper eslordinata: ergo implicantur opposita, cum dicitur caritas inordi,- nala. — Ilem, videtur male dicere in hoc quod subdit: quod in primo est ponunt tertium, vel quartum. Si enim primo cji ligendus est Deus, et qui praeponunt aliquid Deo non habent caritatem; videlur, quod male dicat, quod aliqui habent caritatem inordinatam, ex eo quod ponunt Deum tertio, vel quarto loco.

Respondeo: Dicendum, quod nomen caritatis accipitur large et proprie: large ad quamcumque dilectionem, quae multum habet amatum carum; et ista potest esse ordinata, vel inordinata; ipse autem obiicit de caritate proprie sumta.

Dub. III.

Item quaeritur de illis sex gradibus, quos ponit Magister ibi: Ante omnia Deum, deindenos ipsos, post parentes, deinde filios, deinde domesticos, postmodum inimicos diligamus. Videtur enim in hac distinctione Magister, immo Ambrosius, esse superfluus, primo, quia Augustinus non enumerat nisi quatuor gradus, hic autem enumerat sex: ergo videtur, si Augustinus non est diminutus, quod iste sit superfluus. Si tu dicas, quod sub uno illorum membrorum, videlicet sub dilectione proximi, continentur quatuor de illis membris; ostendilur tunc, quod sit

diminutus, quia dileclio corporis nostri ibi non tangitur. — Item, sicut gradus sunt in dilectione proxiniorum, sic videtur esse in dilectione Dei: quia inultuni debemus diligere Deum creatorem. et aniplins reereatorem, et maxime glorificalorem: ergo insufficienter assignat gradus dilectionis. — llem, multae aliae sunt conditiones. in quihns membra Cliristi invieein coniungunlur praeler praedictas, videlicet relatio uxuris ad virum, discipuli ad magistrum, domiiii ad servum, subditi ad praelatum, quas omnes oinittit Ambrosius: ergo videtur insufficienter diligendoruin ordinem assignare.

Quaeritur ergo de numero et sufficientia ipsorum graduum.

Respondeo: Dicenduin, quod, sicut dictum fuit, ordo ab Augustino assignatus respicit ipsam caritatem secundum se; ideo attenditur secundum principales differentias boni, quae sunt bonum swpra nos et inlra nos et iuxla nos et infra nos. Ordo autein Ambrosii respicit ipsam caritatem, prout est in natura, quam dirigit et regit; et hic non tantum attenrlitur penes differentias boni, sed etiam rationem proprii et alieni, propinqui et remoti: et hic ordo multiplicalur in sex differentias.

Nam rarilas aut respicit bonuin simplicilrr, quod est siimmuni Ronum, et sic est primus grailus; aut respicit bnnum proprium, el sic est gradus secundtts; aut respicit bonum alienum ut sibi coniunctuni, el sic quadruplex esl gradus, secundum quod quadruplex est differentia modi coniunt/rit<li. Aul enim est coniunctio in naturae conforiniiatc, et sic est ultimus gradus, qui attenditur in dileclione hiimicorum; aut in naturae conformilale et coiversationis familiaritate, et sic est penullimvs, qui attenditur in dileclione domesticoniin; aut in liis et praeter haec in sanguinis propinquitate, et haec polest esse dupliciter: aul in ascen- (Inttln, et sic est filii ad patrem; aut in descendendo, et sic est patris ad filium, et penes haec accipiunlur duo gradus intermedii. — Et sic patet numerus et sufficientia illoruin sex graduum, patet eliain dissolulio obiectorum.

Arl illml enim quod obiicitur de Augustino, iam palet respoosio, quia aliter assignatur ordo diligendnrum;ili m,'ii>liiu>. aliler ah Ambrosio.

Ad illml quod obiiritur de dileclione corporis nostri, dicendum, quod haec reducitur ad dilectioneiu sui.

Ad illml vrrn quoil oliiicitur. ipiod gradus sunt in dilectione Dei; dicendum, quod falsum est, quia unus est Deus dilectus, et illae non sunt nisi rationes moventes ad Deum diligendum et inducentes nos secundum plus et minus, quae tamen non constituunt ex parte dilecli diversitatem graduum Ad illud quod obiicitur de aliis conditionibus, secundum quas attenditur vinculum et coniunctio; dicendum. quod omnes possunt reduci ad istas. Nam uxor, cum sit caro viri, et e converso, reducitur arl dilectionem sui; pater vero spiritualis reducitur ad dilectioneni patris naturalis; ceteri consanguinei ad dilectionem lilii; dominus et servus, magister et discipulus ad domeslicos referuntur. Et sic patet, quod niliil superflaum, nihil etiam diminutum in praedictis gradibus continetur c.

Dub. IV.

Item quaeritur de solutione illius quaestionis, quain Magister proponit ibi: Solel etiam quaeri: si parentes noslri mali sunt etc. Rationes enim videntur esse ad utramque partem. Ratione enim propinquilalis videtur, quod mali parentes praeferendi sint bonis extraneis, cum parentes ponanlur in tertio gradu; ratione vero bonitatis videtur contrarium. Et si tu respondeas, quod non est conlrarietas, quia diversis respectibns possunt invicem sibi praeponi et habent se sicut excedentia et excessa; hoc non solvit, quia adlmc restat rjuaestio, quorl illorum magis excellit, utrum bonitas, vel propinquilas. Et quod bonitas, videlur, cuin caritas per se et primo respiciat bonitatem. Quod iteriini propinquitas, videtur, quia penes illain attenditur et assignatur orrlo caritatis. amat quis aliquem, quando eius facta acceptat et ipsum approbat et in bonitate eius complacet sibi. Amore vero beneficentiae amat quis aliquem, quando vult ei benefacere et diligit eum, non tantuin quia sil bonus, sed ut sit bonus. Quantuin ad primum ainorem ponderat bonilas, quanlum ad secundum ponderat pfopinquitas. Llnde esto, quorl pater meus sit malus, et alius extraneus sit bonus; magis rlebeo velle et desiderare et procurare, quod pater meus sil bonus et in caritate perinaneat rpiain alius extraneus, licet ipsuin et facta eius, qiiaiinliu esl in slatu peccati, non rlebeam approbare — Et per boc p:itel responsio ad quaeslionem proposilam. patet eliain responsio ad obiecta.

Dub. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Perfecla caritas haec est, ut quis paratus sit pro fratribus mori. Obiicitur enim contra hoc: quia, si haec est perfecta caritas, ut sit paratus pro fratribus mori; cum homo in imperfecta caritate consistens non sit paratus mori pro Deo, videtur, quod perfeclus amplius dga.t proximum, quam imperfectus Deum. Sed in contrarium huius est: quia caritas quantumcumque parva diligil Deum propter se et super omnia; hoc autem perfectus nunquam facit proximo.

luxta hoc quaerilur: cum caritas sit nobilissimvim opus Dei, et Dei perfectu sint opera; videtur, quod omnis caritas sit perfecta: male ergo hic distinguitur per perfectum et imperfectum.

luxta hoc etiam posset quaeri, quomodo caritas imperfecta habeat perfici et augeri; sed hoc fuit determinatum in primo libro, distinclione decima septima, et secundo, dislinclione vigesima septima 3.

Respondeo: Dicendum, quod signum perfectae caritatis et effectus est promptitudo moriendi pro fratre; ista tamen promptitudo non inest caritati solummodo ex dilectione fratris, sed ex dilectione fratris relata ad dilectionem Dei, quem perfeclus propter se et super omnia diligit et ob cuius amorem etiam pro ipso fratre vult mori. Ideo, quamvis hoc non reperiatur in viro imperfecto respectu Dei, non tamen sequitur, quod minus diligat Deuni, quam perfeclus proximum, sed quod minor esl dilectio unius respectu Dei quam alterius.

Ad illud quod obiicitur, quod caritas semper est perfecta; dicendum, quod perfeclum dicitur dutem de perfectione ordinis, qua quidem perfectione omnia opera Dei dicuntur esse perfecta; sic caritas, in quocumque statu sil, perfectionem habet, quia ordinala est in suum finem et polestc elicere debinaturam et secundum tempus, sicut in secundo libro, distinctione quarta est explanatum.

Dub. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod caritas, cum ad per feclionem venerit, dicit: Cupio dissolvi et esse cum Christo. Contra hoc est, quia beatus Martinus 8, qui valde perfectam habebat caritatem, in morte dicebat: «Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem ». — Item, hoc ipsum videtur per rationem, quia maioris perfectionis signum esl appetere laborare et affligi pro aliquo, quam appetere quiescere cum eo: ergo videlur, quod ad perfectam caritatem non pertineat dicere: Cupio dissolvi et esse cum Christo, sed magis: cupio laborare pro Christo.

Respondeo: Dicendum, quod desiderium quiescendi cum Christo potest venire ex duplici causa: vel propter laedium malorum praesentium, vel propter contemptum terrenorum et abundantem praeguslationem caelestium. Primo modo esl signum imperfectionis, non perfectionis, quia sic recusat laborare; secundo modo signum est perfeclionis, quia non recusat laborare, sed spiritus tanto amoris Christi desiderio stringitur, quod vix potest inter se et Deum interpositionem corporalis parietis sustinere; imde hoc signum est, quod amat Deum perfecte. — Alia vero, quae dicuntur in littera, satis sunt plana, et quaedam ex eis 10 satis declarabuntur in distinctione proxima.

Cap. unicum.

Si melias sil dihgere inimicos quam amicos.

Hic solet quaeri, quid potius sil plurisque inerili, i. horum potius sil, quaeratur; obscura est responsio, melior qui est ferventior; vel si unus idemque est, duin diligunt inimicos. Ait enim sic: « Magntim est erga eum qtti libi nihil mali fecerit, esse benevolum Deum seetinique agendo luctandoqiie, perducere; lamen, quia hoc lam magmim bonum tantae multitiidipcrcavil, si peccato suo movetur, ul rogct, non esl vero roganli el poenitenli non dimittit, non exislimel:. tur amicus quani inimicus, et ideo illud polius islo; delerminel isla secundum praemissam intelligenliam dicens, ibi comparalionem esse factam inler dileclionem, qtia diligilur tanttim amicus, et illam qua amicus et si lamen fratri roganti, qui in se peccavit, dimillil. Sed cum peccala non dimittantur alicui adulto, nisi caritalem habeat; seqoitur, ul caritalem habeat qui omnis homo inlelligilur in illo mandato 8: Dilig.es proxvmum luum sicut te ipsum? Si enim onmis honio proxinnis est, tunc et inimicus: praecipimur ergo et inimicos diligere. Et quia illutl praeceptum generdle fecerunt eis, el inimicos non odire. — Sed melius est, inlelligitur. quae tantuin perfectorum est, qui non sovero, quod sequitur, magis nos movet etc.

riti. Et circa hoc sex breviter possunt quaeri.

an hoc sil solius caritatis perfectae.

sto subire.

quantaecumque tentationi. Et quod sic, videtur.

parte affir-.?. mativa. Deum, quam cupiditas millia auri et argenti».

1 Cocl. l<. numerum)

rat. super hunc Ps., serm 17. n. 10. videtur obviare, ibi: Augustinus tamen sentire videtur. In tertia vero praedictam auctoritatem explanat, ibi: Ecce hic haberi videtur quod praelaxavimus.

Similiter secunda pars Ires habet partes. In quarum prima introducit quaestionem, quae ex auctoritatibus Augustini habet originem, qua quaeritur de dileclione inimicorum in comparatione ad diligentem. In secunda vero ponit determinationem quorundam, ibi: Quidam vero quod hic dicitur simpliciter tenere volenles. In tertia vero subiungit determinalionem suam, ibi: Sed melius esl, ut intelligatur etc.

Tertium est, utrum habens caritatem perfectam teneatur ea quae sunt perfectionis, implere.

Quartum est, utrum omnes, tam perfecti quam imperfecti, teneantur inimicos diligere quantum ad affectum.

Quintum est, utrum omnes teneantur inimicos diligere quantum ad effectum.

Sextum est, quid sit melius et maioris meriti, utrum diligere amicum, an diligere inimicum. quanttilacumque caritas excedit omnem cupiditatem sua virtute: si ergo magnitudo tentationis attenditur secundum magnitudinem cupiditatis, videtur, quod per quantulamcumque caritatem possumus maximae tentationi resistere.