Distinctio XX

naturam a Deo reparari. situm infirmari. — Secunda est haec: nullatenus decet summam benignitatem pro peccato unius hominis totam posleritatem eius sempiternaliter damnari. — Tertia est haec: nullatenus decet summam sapientiam nobilissimam creaturam permittere universaliter fine suo fraudari. — Quarta est haec: nullatenus decei summam virtutem permittere, servum suum ab alio in sempitermun iniuste detmeri.

1. Ex prima afguitur ila: si non deret Dei inlinnari; et Dens prnposuerat lioniinein perilucere ail healiliiiliiiein, el perduci non habet, quamdiu manet in statu ruinae: ergo indecens est, hominein in lali slaln relinqui: ergo ab oppositis decens est, ipsum reparari et relevari.

2. Ex secunda arguitur sic: non decet lotam posteritatem sempiternaliter damnari pro peccatn unius hominis: sed tota sempiternaliler damnaretur, nisi reparatio interveniret: ergo congruum liiit et decens, ut Deus hoininein repararet.

3. Ex terlia arguitur sic: non decet summam sapienliam permittere, universaliter nohilissimam creaturam line suo fraudari; sed nisi reparatio inlerveniret, omnes homines fine suo essent fraudati,et ita vane omnes filii hominum essent conslituli; quod divinae sapientiae non congruit, quae nihil incongruum facit:ergo restat, quod valde congruum fuit, genus humanum reparari.

4. Ex quarta arguitur sic: non decet summam virtutem perniiltere, servos suos iniuste et violenter ab adversario detineri; sed nisi reparalio intervenisset, multi servi Dei et Sancli detinerentur in limbo: ergo congruum fuit et decens, per reparationis beneficium subveniri generi hiunano.

Sed contra hoc obiicitur sic: 1. Si indecens ul>sset> genus humanum non reparari, et inconveniens; et « quodlibet ininiinum inconveniens, sicut dicit Anselmus in primo Cur Deus homo Deo est impossibile»: ergo fuit impnssibile, Deum genus humanum non reparare. Et ex. hoc elicitur duplex inconveniens: unum, quod Deus non reparavit genus humanum propter misericordiam, sed potius propter vitandam indecentiain; aliud, quod non reparavit ex liberalitate, sed ex necessilate. Quod si verum est, non tenemur ei ad tantas gratiarum actiones; quod impium et crudelissimum est dicere 6.

± Item, nobilior creatura est Angelus quam homo, et propler beatitudinem est facta, sicut homo; sed non decuit Deum relevare angelum a suo lapsu: ergo nec decuit reparare genus humanum.

3. Item, sicut decet divinam sapientiam et bonitatem relevare cadentem, sic eliam decet sustentare stantem; sed non decuit Deum tenere genus humanum, ne laberetur: ergo videtur, quod non decuit ipsmn relevare post ipsum lapsum.

4. Ilem, non decet Deuin facere ronlra suam iustiliam; sed homo, cum peccavit, meruit a Deo in aeternum separari: si ergo per reparationem Deo habet coniungi, videtur, quod nunqnam decuit, genus humanum reparari.

5. item, sicut homo meruit per peccatum mortem carnis, ita etiam meruit morlem sempiternae ilamnationis; sed non decuit Deum sic reparare genus humanum, ut non moreretur morte carnis: ergo non decuit sic reparare, ut non moreretur morte sempiternae damnationis.

6. Ftem, non decet Deum facere contra dispositionem suae sapientiae; sed Deus talem fecerat hominem, ut, si vellet stare, staret, et si vellet cadere, caderet: ergo sicut non decet Deum facere de stante, ut cadat, ila non decet ipsum facere de cadente, ul resurgat: ergo non decet eum reparare humanam naturam.

c o n c l v s i o. Genus humanum reparari, congruum et decens est tum ex parte Dei, tum ex parte hominis.

Respondko: Dicendum, quod absque dubio congruum esl et decens, reparari genus humanum; congruum, inquam, est et decens non solum ex parte Dei, sed etiam ex parte hominis. Ex parte Dei, quia decet Dei potentiam, sapientiam et mise-" ricordiam, sicut in opponendo monstratum esl supra. — Ex parte vero hominis congruentia est si- ei militer, si consideretur dignitas hominis conditi et modus labendi et status lapsi. — Dignitas namque hominis tanta erat, ut propter ipsum facta sunt uni- Sent. d. 21. a. 3. q. 2.

versa. Si ergo homo careret suo fine, iam omnia essent suo flne defraudata. — Modus vero labendi fuit, quod humana natura totaliter cecidit, alio peccante, et alio suggerente; et ideo decens fuit, ipsam per alium relevari, ut, sicut filii peccaverunt in parente, et parens peccavit, diabolo suggerente, sic etiam homo repararetur, Domino relevante. — Slatus etiam hominis lapsi reparationi congruit, quia in illo statu simul fuit poenitenlia cum miseria; et poenilentia quodam modo placabat divinam iustitiam, miseria vero provocabat misericordiam.

Et sic patet, quod per omnem modum congruum fuit, reparari genus humanum, congruum, inquam, ex parte ppificis, et congruum ex parle operis. Sed congruitas ex parte operis pura congruentia est, ita quod non ponit necessitatem. Congruitas vero ex parte opificis ponit necessitatem, necessitatem, inquam, non inevitabilitatis, quae dividitur in coactionem et prohibitionem, sed necessitatem immutabilitalis, quae consurgit ex stabilitate et immutabilitate divinae dispositionis. Haec autem non arctat divinam potentiam ad oppositum, sed eam determinat ad tale propositum. Unde Anselmus in secundo Cur Deus homo 2: « Cum dicimus, Deum aliquid facere necessitate, intelligendum est, quod hoc facit necessitale servandi honeslatem, quae necessitas non est aliud quam immutabililas honestatis».

Ex his quae dicta sunt, patet responsio ad propositam quaestionem. Si enim quaeratur, utrum congruum sit, reparari genus humanum; concedendum est simpliciter, quod verum est. Si vero quaeratur, utrum sit necessarium; non est simpliciter respondendum, sed distinguendum. Est enim necessariura ex parte Dei, non ex parte nostri; et ex parte Dei 3 non quacumque necessitate, sed necessitate immulabilitalis, quae non opponitur libertati voluntatis, ac per hoc nec gratiae nec liberalitati.

1. Et per hoc patet responsio ad primum obieop- ctum; non enim sequitur, si Deus reparat necessitate suae immutabilitalis, quod propter hoc non reparet ex liberalitate suae benignitatis; haec enim simul possunt stare.

2. Ad illud quod obiicitur, quod creatura angelica nobilior est etc.; dicendum, quod quamvis Angelus nobilior sit creatura 6, non tamen est adeo ad reparalionem idoneus, sicut homo, propter modum labendi et slatum hominis lapsi. Homo enim poenituit, angelus vero obstinatus fuit: homo totaliter, angelus particulariler cecidit; homo per alium, angelus per se ipsum; et haec sunt quae faciunt angelum ad reparationem minus idoneum.

3. Ad illud quod obiicilur, quod non decuit Deum tenere hominem, ne caderel; dicendum, quod si homo voluisset stare, nunquam Deus dereliquisset eum, ut caderet; sed quia stare noluit, non debuit ipsum conservare invitum; sed quia homo post lapsum voluit resurgere, ideo decuit Deum sibi manum porrigere, ita quod manus ista ad illos se extendit, qui voluntarie resurgunt 6, non ad eos qui nolunt resurgere.

4. Ad illud quod obiicitur, quod non decet Deum facere contra suam iustitiam; dicendum, quod verum est. Decet tamen aliquid ipsum facere praeter rigorem iustitiae, quia reparatio humani generis non repugnat divinae iustitiae. Concurrunt enim in illa simul misericordia et veritas, sicut videbitur infra. Unde quod dicitur, quod homo meruit per peccatum in aeternum separari a Deo; hoc verum est, quantura est de se; possunt tamen alia merita intervenire, quae infringent illam obligationem, et in quibus servabitur ordo iuslitiae divinae.

b. Ad illud quod obiicitur, quod per peccatum meruit homo ita puniri poena sempiternae daranationis, sicut poena mortis; dicendum, quod non est simile, quia de poena mortis statim fuit sententia lata, de poena vero sempiternae damnationis adhuc differtur sententia. Et quia divina sententia est irrevocabilis, postquam lata est — licet mutari possit sententia per proplwtiam praedicata, sicut patet in lona — antequam feratur, potest remedium inveniri; ideo reparari potuit genus humanum, ut non incurreret poenam damnationis sempiternae in aliqua eius parte, quamvis non fuerit liberatum, ut non incurreret poenam mortis. — Et si lu quaeras, quare sententia ista fuit lata, et illa dilata, cum homo meruisset utramque de se; dicendum, quod prima est via poenitentiae. secunda vero aufertlocum poenitentiae; ideo non debebat secunda sententia inferri contra hominem. quamdiu erat in statu viae.

6. Ad illud quod obiicitur, quod non decebat Deum facere conlra ordinem suae sapientiae; dicendum, quod genus humanum reparando contra sapientiam suam non fecil, quia ex sapientia sua fecerat ipsum reparabilem, praevidens eius lapsum. Nec valet illud quod obiicit: nec decuit facere de stante, ut caderet: ergo nec decuit de labente, ut resurgeret; quia, quamvis « nullo sapiente fiat homo deterior 9 », aliquo tamen sapiente potest fieri raelior. Et licet non deceat Deum de bono facere malum, decet tamen de malo facere bonum.

6 Edd. addunt quam homo.

Secundo quaeritur, ulrum magis congruat, genus humanum reparari per satisfactionem quam per aliam viam. Et quod sie, ostendilur per quatuor suppositiones

quarum prima est haec: illa via magis conveniens fuit ad reparationem humani generis, in qua magis servalur ordo divinae iustitiae. — Secunda est haec: illa via magis congruit reparationi humani generis, in qua magis servalur ordo divinae sapientiae. — Terlia est haec: illa via magis convenit reparationi humani generis, in qua magis servatur praesidentia divinae potestatis. — Quarta est haec: illa via magis convenil reparationi humani generis, in qua magis servatur honorificentia divinae maiestatis.

1. His praesupposilis, arguitur sic: magis serordo divinae iustitiae, cum malum punitur, quam cum relinquitur impunitum; sed cum peccator reparatur per satisfactionem, malum punitur; cum sine satisfactione, relinquitur iniptiniluin: ergo magis servatur ordo divinae iustitiae in reparalione per satisfactionem quam sine satisfactione: ergo per primam suppositionem via ista magis convenit reparando generi humano.

2. Item, secundo arguitur sic: ordinatio peccantium in suppliciis, sive peccati in poena, manifestat decorem divinae sapientiae, quae non patitur, universum ex aliqua sui parte turpari; sed cum peccator relevatur per satisfactionem, ad culpam sequitur poena; cum vero sine salisfaclione, culpa non ordinatur per poenam: ergo reparatio generis humani per satisfactionem plus convenil divinae sapientiae quam sine: ergo per secundam suppositionem via ista reparandi magis est congrua et idonea in se.

3. Item, tertio arguitur sic: si malum non puniretur et relinqueretur sine aliqua satisfaclione, iniustitia nulli legi subiaceret; et si hoc, divina po- 3 Anselm. loc. cil. c. 15. ait: Ipsa namque perversitatis

testas non omnibus praesideret; sed cum pro peccato satisfactio exigitur, peccator subditur poenae auctoritate divinae iustiliae: ergo in modo reparandi genus humanum per satisfactionem magis praelucet praesidentia divinae potestatis quam per aliam viam: igitur per tertiam suppositionem via ista magis est congrua l.

4. Item, quarto arguitur sic: peccator, cum peccat, per praevaricationem Deum inhonoral 2: si ergo peccatum dimittitur sine satisfactione, peccatum relinquitur absque honoris ablati recompensatione; cum autem salisfactio redditur, honor recompensatur: ergo in modo reparandi hominem per satisfactionem magis servatur honoriflcentia divinae maie: statis quam per alium modum: igitur per quartam supposilionem hac via reparationis magis congruit genus humanum reparari.

Ex his eisdem rationibus non solum potest concludi, quod haec via sit magis congrua, sed etiam, quod alia non potest esse congrua; verumtamen non sunt ita efflcaces ad probandum secundum, sicut ad probandum primum, quia praeter has 3 congruentias possunt et aliae reperiri, licet istae sint magis excellentes.

Sed contra: 1. Magis decet Deum facere quod magis facit ad ostensionem suae benignitatis et misericordiae; sed dimittere peccata omnia absque aliqua satisfactione poenae, hoc est maioris misericordiae quam exigere ab illis poenam: si ergo Deus est misericordissimus et benignissimus, adeo ut benignior cogitari non possit; videtur ergo, quod modus ille reparandi, qui est praeter satisfactionem, magis conveniat divinae excellentiae'1.

2. Item, modus ille magis convenit reparalioni humani generis, qui magis est ostensivus divinae sufflcientiae; sed si sic Deus genus humanum repararet, quod nullam requireret satisfactionem, magis appareret divina sufficientia — ostenderetur enim tunc, quod emendarum nostrarum el bonorum nostrorum non indiget 6 — ergo modus reparandi absque omni salisfactione magis esset conveniens humano generi.

3. Item, ille modus magis convenit reparationi humanae, qui magis est ostensivus divinae potentiae, pro eo quod reparatio est quaedam recreatio; sed si Deus absque omni satisfactione solo verbo reparasset genus humanum, sicut fabricavit mundum, maior esset ibi divinae virtutis ostensio: ergo magis convenit isle modus humano generi reparando.

4. Itein, modus ille magis convenit reparationi generis humani, in quo homo magis astringitur ad amandum et laudandum Deum; sed si Deus culpam homini reliquisset absque omni satisfactione et poena, esset magis amandus et laudandus ab homine, homo enim plura a Deo percepisset: ergo talis modus reparationi humanae magis congrueret.

5. Item, modus ille magis congruit reparationi generis humani, in quo magis erudilur homo ad exsecutionem divini mandati et imitationem Dei; sed homo debet remittere et condonare alii culpam et poenam: ergo si Deus homini debuit dare exem- plum perfectionis, videlur, quod magis Deum decuerit reparare genus humanum totum relaxando quam satisfactionem aliquam exigendo.

6. Ilem, ille modus reparandi magis decet Deum, qui est a Deo immediate, quam qui est a Deo mediante adiutorio creaturae — quoniam sicut decuit Deum magis per se ipsum creare, sic magis videtur esse decens per se ipsum recreares — sed reparalio per satisfactionem est mediante creatura satisfaciente: ergo videtur, quod magis decuerit Deum reparare genus humanum absque omni satisfactione per se ipsum, quam mediante salisfactione per creaturae adiutorium. Magis fuil congruum et ex parte Dei et ex parte nostra, genus humanum reparari per sat.isfactionem.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio magis congruum fuit, genus humanum reparari per satisfaclionem quam per aliam viam, secundum quod dicit Anselmus, et Augustinus. Et ratio huius est ex parte Dei et ex parte nostra. Ex parte, inquam, Dei, quia universae viae Domini misericordia veritas l, cum ipse sit summe iustus et misericors. nihil benignius cogitari queat; et nihil sit rectum aut decens,

Et ideo in reparalione generis huniani, quae est exceilentissima viaruin Dei, congruuin est, ut simul currat misericordia cum iustilia. Et iileo decens l'uit, ut Deus ab Iiomine satisractionem exigeret pro iniuria sibi facta, et si hoino non posset, lunc misericordia divina subveniret dando sibi niedialorem, qui pro eo satisfaceret. Et isle modus magis fuil congruus quam alius. Nam si Deus culpam non dimisisset, sed vindictam exegisset; non manifestaretur eius misericordia; si vero omnino dimisisset nec salisfactionem exegisset, non manifestaretur iustitia. Si ergo istae duae conditiones sunt in Dei opere servandae praecipue, magis cougrnebat, humanam naturam reparari per satisfactionem quam per aliam viani, ex parte Dei reparantis.

Magis etiam congruebat ex parte noslri, pro eo quod reparatio nostra ad hoc erat, ut nos reduceret a culpa ad iusliliam, a miseria ad gloriam. Sicut ergo, cum genus hiimanuin cecidit per culpam, Deum inhonoravit per praevariralionein et inordinatam delectationem; sic, cuin redit a culpa ad iustitiam, decens est, ut Deum honoret sustinendo poenain, et in bo.C inagis reparalur ad normam iuslitiae. Rursus, sicut gloriosius est acquirere vitam aeternam per merila quani sine merilis, sic gloriosius est reconciliari Deo per satisfactionem quain sine. — Modus igitur reparandi per satisfactionem plus convenit nostrae iusli/icalioni et nostrae glorificalioni. Si igilur haec duo principaliter consideranlur in reparatione generis humani, planum est, quod hic modus reparandi magis conveniens est tam ex parle Dei reparantis, quam ex parte humani generis reparati. — Unde raliones, quae hoc ostendunt, concedendae sunl.

I. Ad illud vero quod obiicitur de manifeslaoP- tjone benignilalis et misericordiae, dicendum, quod summa benignilas et inisericordia in Deo non excludunt iustiliam, et ideo non sic debuit manifestari 3 in opere reparationis, quod iustitia non haberet locum; sed ita debuit manifestari divina misericordia, quod simul cum hoc oslenderetur divina iustitia. Et hoc idem factum est, cum Deus reparavit genus humanum per mortem Filii sui, ubi fuit maxima aequitas in exigendo tantae satisfactionis pretium, et maxima benignilas in tradendo unigenitum Filium suum.

1 Cfr. Anselm., Proslog. c. II, el IV. Senl. d. 46. a. 2,—

2. Ad illud quod obiicitur, quod magis manifestaretur divina sufilcienlii, si non exigeret satisfaclionem; dicendum, quod sicut Deus exigit a nobis mandatoruin suoruni observantiam non propler suam indigentiam, sed propler ordinalionem noslram, qua debomus ei tanquam Domino obedire: sic et pecca torum exigit emeriiJain, non propter hoc. quod indigeat, sed ut nos reducat ad ordinalionem debitam. Et ideo obiectio illa procedebat ex supposilione falsi, cum dicebatur, magis sine satisfactione divinam sufficientiam manifestari.

3. Ad illud quod obiicitur, quod modus alius magis manifestaret divinam potentiam; dicendum, quod elsi in omni opere Dei ostendatur divina potentia, in opere lamen reparationis magis manifestatur benignitas et misericordia, et per consequens ipsa iuslilia eis annexa. Et ideo, cum posset uno verbo genus huinanum reparare, maluit lamen reparare ciun difiirullale et poenalitate, quia magis opportuDum erat, ibi ostendi misericordiam quain potenliam. Polentia enim satis claruerat in reruni eductione; sed adhuc latebal misericordia, quain oslendebat Deus in hominis reparatione '-.

4. Ad illud quod obiicitur, quod reparatio, praetermissa satisfactione, magis astringeret nos ad laudandum et ainandum Deum; dicendum, quod hoc falsum est; plus enim nos astringit ad amorem et laudem Dei hoc, quod dedit Unigeiiitum suum pro nobis, quam si absque hoc condonasset nobis et poenam et culpam. Multo enim maius fuit, quod Deus pro nobis mortem subirel, quam peccata nostra condonaret; multo etiam maius fuit dando nobis Filium peccala condonare, quam si simpliciter peccata condonassel. Qui enim proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, quomodo non omnia nobis cum illo donavit? sicut dicitur ad Romanos oclavo. Et sic patet illud, quod procedebat ex supposilione falsi.

li. Ad illud quod obiicitur, quod si satisfactionem non exegisset, magis praebuisset formam imitandi se; dicendum, quod etsi debeamus Deum imilari in aliquibus, non lamen nostrum est imitari in omnibus. Ad Deum enim spectat quaerere gloriam et vindictam, secundum quod dicitur ad Romanos duodecimo: Mi/ii vindicta, et ego relribuam; ad nos autem non pertinet, quia nostrum non est iudica

re, sed iudicari; et ideo in hoc non debuit dare formam imitandi se. — Aliter posset dici, quod Deus exigendo satisfaclionem magis praebuit nobis formam, quam si non exegisset. Praebuit enim exemplum et subditis vtpraelatis: subdilis in hoc, quod remisit et pepercit; praelatis vero in hoc, quod emendam requisivit, ut decor iustitiae servaretur, quod spectat ad eos qui iudicant terram, secundum illud Sapientiae primo: Diligile iustitiam qui iudicalis lerram.

Utrum aliqua creatura pura Tertio quaeritur, utrum aliqua creatura pura potuerit satisfacere pro toto genere humano. Et quod sic, videtur.

1. Una creatura pura potuit totum genus humanum inflcere per culpam suam 4: ergo si gratia est principium satisfaciendi, sicut culpa principium inflciendi; videtur, quod aliqua pura creatura per suam gratiam poluerit satisfacere pro toto genere humano.

2. item, non plus exigitur in iusta poena, quam commissum fuit in culpa: si ergo genus humanum lapsum fuit per transgressionem purae creaturae, videtur, quod pura crealura potuerit satisfacere pro genere humano.

3. Item, diabolus iuste perdidit genus humanum, quia extendit manum suam in innocentem: ergo si potuit esse aliqua pura creatura omnino innocens, quae se pro salute generis humani exponeret, et diabolus manum in eam extenderet; videtur, quod aliqua pura creatura redimere potuisset genus humanum de diabolica potestate, et ita satisfacere pro eodem.

4. Item, plus pensat Deus vitam et animam unius iusti quam vitam et animam innumerabilium peccatorum 6: si ergo aliqua pura creatura innocens et sancta se Deo et Patri obtulissel pro peccatoribus hostiam, facta esset recompensalio iusta, ergo et satisfactio debita.

5. Item, esto quod Christus fuisset pura creatura et mortuus fuisset in cruce, sicut mortuus fuit; quaero tunc: aut fuisset detentus in limbo, antwon. Constat, quod in limbo detentus non fuisset, quia non habuit reatum peccati originalis: ergo apertum fuisset ei caelum: meruisset ergo Christus apertionem

6. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod decentius fuisset reparare genus hunianum sine adiutorio humano, et ita sine satisfactione 2; dicendum, quod hoc falsum est. Summae enim bonitatis est communicare creaturae operationes nobiles, secundum quod ipsa nata est suscipere; et crealura aliquid potest facere in reparatione, quamvis solius Dei sil operari in primaria rerum productione, ubi non esl operatio in aliquam materiam praeiacentem 3. satisfacere pro toto genere humano. ianuae. Si ergo ianua non habuit aperiri nisi per sufficientem satisfactionem, videtur, quod pura creatura satisfacere potuisset pro toto genere humano.

Sed contra: 1. Si pura creatura esset, aut set homo, aut non-homo. Si esset purus homo, ergo esset peccator et debitor: ergo non potuisset esse mediator et reconcilialor, cum ipse indigeret reconcilialione. Si esset non-homo; sed pro homine non debet satisfacere nisi hoino, quia ad eum pertinet satisfactio, in quo fuit transgressio: ergo si nec purus homo nec non-homo potuit satisfacere pro toto genere humano, videtur, quod nulla pura crealura potuerit 7.

2. Item, satisfactio debel proportionari offensae et iniuriae; sed tanta est offensa et iniuria, quantus est ille cui infertur: cum igitur Deus sit infinitus, offensa et iniuria Dei est infinita. Sed nulla creatura nec eius operatio est infinita: ergo nulla pura creatura potest satisfacere pro offensa et iniuria Deo illata. Sed talis fuit iniuria Adae et posteritatis suae, quia Deum contempsit 8: ergo etc.

3. Item, nullus satisfacit, nisi restituat tantum et amplius, quantum abstulit; sed nulla pura creatura valet totum genus humanum, quod per peccalum Adae fuit Deo subtractum, restiluere: ergo nulla pura creatura potest satisfacere pro ipso 9.

4. Item, nullus potest satisfacere pro omni homine, nisi posset influere in omnem hominem iustitiam, sicut primus parens transmisit culpam; sed nulla pura creatura potest aliis influere iustitiam vel dare gratiam, sicut ostensum fuil in primo libro: ergo nulla pura creatura potest satisfacere pro toto genere humano.

5. Item, non minus obligamur Deo pro bene- 8 Vide Anselm., I. Cur Deus homo, c. 21. et II. c. 6.

ficio recreationis quam pro beneficio creationis: si ergo pura crealura genus humanum redemissel, tanlum essemus sibi obligati, quanlum noslro Creatori: ergo lantum teneremur cliligere creaturam quantum Creatorem. Si ergo impossibile est, nos ad hoc obligari; impossibile fuil, puram creaturam satisfacere pro tolo genere humano.

C 0 N C L U S I O. Nulla pura creulura potuit satisfacere pro toto genere humano, nec respectu iniuriae nec respectu damni; nec decuisset, allerius generis creahiram ad hoc a Deo assumi.

Respondeo: Dicendum, quod de duobus confieri satisfactio et requiri, videlicet de iniuna et de damno. bi igilur Deus requint salisfactionem ab humano genere; aul requirit pro ulroque, i. aut pro altero horuin. Si pro ulroque, planuni est, quod impossibile est, aliquain puram creaturam Deo satisfacere pro humano genere, pro eo quod tam gravis est iniuria, quae infertur Deo ob excellentissimam eius dignitatem, quod nulla pura creatura potest recompensare aliquid illi aequale. Si vero exigat satisfactionem de solo damno, condonando iniui. riam; nec sic potest pro toto genere humano satisfacere aliqua pura creatura. Aut enim illa creatura esset homo, aut non essel homo. Si esset liomo, cum unus purus homo non pnssil aequivalere toti generi humano, talis homo, oflerendo se ipsuni Deo, nunquam recompensaret dumnum, quod Adam intulit, corrnmpendo tolum genus humanum. Si esset non-homo; nec sic adhuc posset damnum recompensare, si pura creatura esset; aut si posset,non tamen satisfaceret, quia ad illud genus spectat satisfactio, ad quod spcctavit transgressio!. Aut si hoc possel, non tamen deceret, quia naturam humanam in stalum pristinum non revocaret; esset enim ex hoc subiecta alii generi creaturae.

Et ex hoc habetur, quod non solum pura creatura non posset Deo satisfacere, si esset allerius 3. generis, sed etiain, nec si esset a Deo assumta, convenirel, ut pro humano genere satisfacerel. — Et cum pura creatura non posset pro toto genere humano satisfacere, nec alterius generis creaturam deceret ad hoc assumi; oportuit, ut persona satisfacientis esset Deus et homo. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes, quod nulla pura creatura posset satisfacere pro toto genere huinano.

1. Ad illud quod primo obiicitur in contrarium, quod pura creatura potuit totum genus humanuin inficere; dicenduin, quod non est simile: quia aliqua pura creatura potuit esse principium lotius generis humani secundum propagalionem carnalem, per quam genus humanum corrumpitur et inficitur; sed nulla pura creatura potuit esse principium totius generis humani secundum regcneralionem spiritualem

2. Ad illud quod obiicitur, quod non plus exigitur in iusta poena, quam commissum est in culpa; dicendum, quod culpa non solum aggravatur ex parte condilionis peccantis sed etiam ex parte eius, in quem peccalur; et licel peccans fuerit pura creatura, ille tameii, in quem peccavit, fuit Creator. Ideo, cum exigitur, quod satisfaciens non sit pura creatura, hoc non est supra id quod commissum est in culpa; oportet enim, quod persona salisfaciens pro peccati gravilate satisfaciat secundum omn.es conditiones, secunduin quas habet aggravari.

3. Ad illud quod obiicitur, quod diabolus iuste amisit genus humanum, quia extendit nianum in eum, iu quem non habebat ius; dicendum, quod in hoc non exprimitur sufliciens ralio satisfactionis, sed modus vincendi diabolum. Et bene verum est, quod aliqua pura creatura innocens potuisset diabolum vincere; sed tamen ex hoc non sequitur, quod possel Deo satisfacere. Longe enim plus est recompensare Deo illalam iniuriam quam vincere diabolicam fraudem.

4. Ad illud quod obiicitur, quod plus pensat Deus aniinam iusti quam animas innumerabilium peccatorum; dicendum, quod Deus in satisfactione non quaerit recoinpensationem de genere humano, secundum quod est in statu peccati, sed secundum quod fuisset, si non peccasset; et hoc modo nullius puri hominis vitam Deus tantum appreliatur, sicut totam generationem humanam.

5. Ad illud quod quaeritur, si Chrislus fuisset pura creatura, utrum moriens introisset in caelum; dicendum, quod sic; ex hoc tamen non sequitur, quod 8 meruisset ianuae apertionem, quia caelum nunqnam fuerat sibi clausum, hoc posito, quod non habuisset peccati originalis reatum. Alii vero, qui reatum peccati originalis habebant, propter hoc non fuissent in caelum introducti; et ita adhuc remansisset ianua clausa, pro eo quod non fuisset sufliciens satisfactio persoluta.

catum in ratione moralis offensae esse simpliciter et intrinsecus

Ulrum aliquis, adiutus gralia, Quarto quaeritur, utrum aliquis, adiutus gratia, potuisset satisfacere pro se ipso. Et quod sic, videlur:

1. Quia tres sunt partes poenitentiae: contritio, test de peccato suo conteri et ipsum confiten: ergo potest satisfacere pro se ipso. Si lu dicas, quod potest de actuali, sed non de originali; contra: maius est actuale quam originale, quia maior est ibi improbitas voluntatis, et gravius etiam quis punitur pro actuali quam pro originali: si ergo per adiutorium gratiae potest satisfacere pro suo actuali, multo fortius videtur, quod pro suo originali.

2. Item, o satisfacere, secundum quod dicit An- Scot., loc. cit. — Richard., hic q. 5. potuisset satisfacere pro se ipso. selrnus, est honorem debitum Deo impendere»; sed quilibet homo, adiutus gratia, potest honorem debitum Deo impendere: ergo quilibet potest Deo pro peccato suo satisfacere. Si tu dicas, quod non potest impendere honorem, quem debet pro iniuria prius facta; conlra: nulla iusta potestas exigit ab homine plus, quam potest — «anathema enim sit, qui dicit, Deum praecepisse impossibile4» — ergo nullum honorem debet Deo reddere, quem non possit.

3. Item, homo existens in gratia potest mereri summum bonum, quod Deus est: ergo si multo maius est mereri summum bonum quam reconciliari sibi el confoederari, videtur, quod multo magis pro quolibet peccato suo possit satisfacere, non solum actuali, sed eliam originali.

4. Item, existens iu gralia aut non erat dignus aliqua porna, aut temporali sola: si ergo debitor poenae leinporalis potest illam poenani solvere, videtur, quod homo pro quolibet peccalo, quod habet, possit satistaccre: ergo pro originali.

;>. Itein, gratia adveniens in aniniam aeque bene delet culpaiii originalem, sicut actualem; sed sirnt se habet gratia sccnndinn essenliam ad culpae deletioncin. ita se habet seciinilum opera ad satisfaetionetn; sed gralia, adveniens in animam, liberat eam ab omni culpa, tam originali quam actuali: ergo inovens animam 2 potesl satisfacere pro oiuni culpa prius deleta: ergo quilibet homo potest satisfacere pro se ipso.

Sed contiia: I. Si quilibet homo posset satisfacere pro se ipso, ergo Christus gratis mortuus esset: si ergo hoc est inconveniens et absurdum, restat, quod et illud, ex quo sequitur.

2. llein, sicut iniuria peccali tolius generis humani est inlinita ratione eius, c.ontra quem est, sic et illa quae est in quolibet peccato singulari: ergo si aliqnis puros hoino non potuit satisfacere pro toto genere huinano 4, pari etiam ralione videtur, quod non possil satisfacere pro se ipso.

3. Item, impossibile esl, quod aliquis satisfaciat pro culpa, quamdiu manet in eo radix et causa culpae — «satisfacere enim est, sicut dicit Augustinus s, causas peccatorum exridere » — sed vilium humanae originis nunquam separatur a carne peccati: ergo videtur, quod nullus honio, qni originale peccatiuu habuit, possit satisfacere pro originali. Mai.or manifesta est per Augiistiniini, sed minor manifestatur per hoc, quod quilibet generat lilium habentem originale peccatum.

4. Uem, ad hoc, quod liat satisfactio, necessarium est, quod lial damni recompensalio; sed propler peccatum originale quilibet habet necessitatem moriendi, et corpus mortuum est propler peccatum, sicut dicit Apostolus 6: ergo si quis debet satisfacere pro originali peccato, tenetur reddere animam pro anima. Sed quilibet est mortis debitor pro originali peccato: ergo non videtur, quod aliquis, qui originale peccatum contraxit, possit unquam satisfacere pro illo.

5. Item, quod originale peccatum sit culpa, boc habet, quia processit a voluntate Adae: si ergo requiritur satisfactio de ipso, secundum quod culpa, nnllns potest pro originali satisfacere, nisi satisfaciat pro culpa Adae. Sed pro culpa Adae nullus polesl satisfacere, seciindiim quod originalis est, nisi satisfaciat pro toto genere humano: ergo aprimo, nullus potest satisfacere pro peccalo originali alicuius hoininis, nisi salislaciat pro toto genere humano. Sed boc non potest aliquis purus nomo: ergo nnllns potest satisfacere pro originali sno. Nullus, quanlumvis qratitt adiutus, poluil pro culpa originali satisfacere, ne semiplene i/ttidem; nec pro suo proprio peccato plene, sed tantum semiplene. quando simul fit salisfactio de iniuria et de damno; satisfactio vero semiplena est, quando, remissa offensa, satisfactio fit pro tlamno. Intelligendum igitur esl. quod pro nullo peccato, in quo lit aversio a Deo, potest satisfacere aliquis purus homo satisfactione plenaria, nec pro se ipso nec pro aliis, propter hoc quod olfensa et iniuria illa snperexcedit puram creaturam. — Si vero loquainur de satisfactione semiplena, illa videlicet, in qua, reinissa of fensa, requiritur emenda de damno;sc dicendum, quod homo potest satisfacere pro suo actuali, sed non pro originali.

Ratio aulem huius est, quia peccatum actuale dicit (lepiavationeni voluntatis, sed originale dicit individuum, sed corruptio nalurue, ut est alterius principium. — Item, quia voluntas est vertibilis, et corruptio in ea existens est facile mobilis; quia vero natura uno modo movetur, corruptio in ea existens est difficile mobilis. Quoniam igitur deordinalio voluntatis, introducta per actuale, estpersonae singidaris et facile mobilis, recompensari potest per usum gratiae gratum farientis, quae respicit personam singularem; quia vero depravatio nalurae est respiciens propagationem, et ita naluram communem, et uHerius eradicari non potesl omnino: ideo pro damno illato nemo potest satisfacere per gra- 5i

tiam singularis personae. IUa enim non tollit omnino originalis peccati radicem rab eo in quo est, nec per se nec per] usum suum; et ideo non potest omnino tollere reatum et obligationem. Impossibile igitur fuit, quod aliquis pro peccato originali alicuius hominis satisfaceret, nisi omnino a peccato originali mundus esset, nisi etiam haberet gratiam communem, hoc est gratiam capitis, cuius pleniludo nata est in alios redundare. Talis autem non potuit esse nisi homo et Deus, qui esset aliorum caput, sicut in praecedentibus fuit oslensum, quia millus nisi Deus potest influere aliis motum et sensum.

Et sic patet, quod pro minimo peccato originali, nec quantum ad salisfactionem plenariam nec quantum ad satisfactionem semiplenam, potuit satisfacere nisi Christus, id est homo et Deus. De actuali vero potest quidem purus homo, adiutus gratia, satisfacere, sed satisfactione semiplena, quae suppletionem et complementum recipit a passione Chrisli. Christus enim satisfaciens pro omni offensa, omnibus impetravit gratiam quanlum ad sufficientiam: et merito illius satisfactionis homo suscipiens graliam satisfacit postea Deo pro laesione, quam intulit sibi actualis culpa 2.

Et ex hoc patet, quomodo passio Christi influit in Sacramenta, el quare amplius influit in Sacramentum baplismi, quod esl remedium contra originale, quam in Sacramentum poenitentiae. Et hoc est fundamentum multorum, quae in quarto libro 3 determinantur et supponuntur ab hoc libro. — Concedendum est igitur, quod nullus, adiutus gratia, satisfacere potuit pro se ipso. Concedendae sunt etiam rationes, quae hoc ostendunt.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur, quod satisfactio est pars poenitentiae; dicendum, quod ipsa poenjtentja sjcut ostensum est, efficaciam habet a passione Christi, non solum post passionem, sed etiam ante; quia 4 Christus per passionem suam omnibus impetravit gratiam poenitentialem, et Deus praecedentibus Patribus dedit gratiam propter satisfactionem passionis promissam, sequentibus vero propter solutam. Et sicut nos iustiflcamur in fide passionis praeteritae, ita ipsi iustificabantur in fide passionis futurae. Unde et qui praeibant, et qui sequebantur clamabant: Hosanna filio David 5. Unde ex hoc non habetur, quod aliquis sufficienter possit satisfacere pro se. — Praeterea, ratio illa non concludit de originali, sed solum de actuali. Poenitentia enim non est contra originale, sed contra actuale. — Nec 1 Dist. 13. a. 2. q. 1. seqq. — Aliquanto superius pro alivalet quod obiicit, quod gravius est actuale quam originale; dicendum enim, quod etsi originale m posteris sit minus quam actuale, tamen quantum ad suam originem peccatum originale valde fuit grave, cum totam naturam humanam infecerit. Satisfactio autem peccati originalis respicit ipsam originem; et ideo dico, quod difficilius fuit satisfacere pro originali quam pro actuali, quia non potest fieri satisfactio pro uno originali, quin fiat pro omnibus; non sic autem est in peccatis actualibuse.

2. Ad illud quod obiicitur, quod satisfacere est honorem debitum Deo reddere; dicendum, quod est debitum, quo tenemur Deo iure conditionis, et est debitum, quo obligamur Deo reatu praevaricationis. Dico ergo, quod debitum, quod cadit in notificatione satisfactionis, est debitum secundo modo dictum, et hoc quidem non potest solvere per se ipsum; ipse enim se reddidit impotentem, et ideo, nisi succurreret ei divina misericordia, salvari non posset. Et ideo non obligatur ad impossibile; quamvis enim sit ei impossibile per se, est tamen ei possibile per divinum adiutorium.

3. Ad illud quod obiicitur, quod homo existens in gratia potest mereri summum bonum; dicendum, quod non est simile, quia gratia singularis bene habet ordinationem ad hoc, quod faciat, hominem mereri summam beatitudinem, sed non ad hoc, quod faciat, hominem satisfacere pro culpa originali, sicut prius ostensum fuit.

4. Ad illud quod obiicitur, quod existens in gratia non mereretur nisi poenam temporalem; dicendum, quod verum est; sed tamen nulli peccalori datur gratia nisi merito satisfactionis et passionis Christi. Unde gratiae collatio satisfactionem originalis non facit, sed praesupponit; ideo non sequitur, quod aliquis per gratiam possit satisfacere pro originali culpa.

5. Ad illud quod obiicitur, quod gratia aequaliter delet omnem culpam, ergo aequaliter satisfacit pro omni culpa delela; dicendum, quod non est simile propter hoc, quod deletio culpae attenditur in imaginis reformatione et conversione ad Deum; et quia per conversionem ad Deum 9 deletur omnis aversio, una gratia delet omnem culpam; satisfactio vero respicit obligationem ad poenam, et possibile est, quod una obligatio ad poenam solvatur, altera remanente. Ideo non sic indifferenter comparatur gratia ad satisfaciendum pro omni culpa, sicut ad delendum omnem culpam 10.

Utrum Deus debuerit nwdum Quinto quaeritur, utrum Deus debuerit modum satisfaciendi per passionem Christi acceptare. Et quod sic, videtur.

1. Debituin niortis nullo modo melius solvitur per mortem gratuitam; sed oinnes eramus debilores mortis: ergo optime satisfactum est Deo per mortem illius qui non erat debitor mortis.

2. Item, nullo modo melius emendatur peccatum, quod commissum est per suavitatem, quam per supplicii acerbilatem: si ergo peccatum humani generis commissum fuit per gustum et suavitatem ligni vetiti, videtur, quod deeentissiinus modus satisfaciendi fuil per supplicium crucis!.

3. Item, convenienlissimus modus satisfaciendi est per dilflcultatem pro peccato, quod quis commisit multa facilitate; sed facillimum fuit primo homini abstinere a peccato: ergo difficillimus modus satisfaciendi fuit illi peccato convenientissimus. Sed hoc est sustinendo mala usque ad mortem: ergo et hoc modo satisfecit Christus 3: ergo etc.

4. Item, decentissimus modus satisfaciendi de elatione est per abiectionem et viliflcationem; sed nulla maior vilificatio fuit, quain quae fuit in sustinentia opprobrii crucis: ergo lalis modus satisfaciendi maxime conveniebat nostrae infirmitati: ergo decuit, ipsum a summo medico acceptari.

5. Sed contra: 1. Maximae crudelitatis est honiinem iustissiinum morti tradere; sed Christus fuit iustissimus: ergo crudelissimum fuit ex quacumque causa tradere ipsum morti: ergo talis modns salisfaciendi nullatenus debuit a Deo acceptari. Si tu dicas, quod non tradidit ipsum morti; contra hoc est quod dicitur ad Philippenses secundo: Faclus est obediens usque ad morlem; et in multis aliis locis dicitur illud idem.

6. Item, maximae perversitatis et iniustitiaeest damnare innocenlem, ut absolvatur nocens; sed nos omnes sicut oves erravimus, ipse vero peccalum 1 Cfr. diclum Anselmi, infra in corp. quaest. ailatum.

per passionem Chrisli acceptare. non fecil: ergo videtur, quod iniuste fecerit Dominus, cum tn eo posu.it iniquitales omnium noslrum.

3. Item, Deus morlem non fecit nec deleclatur in perdilione vivorum: si ergo Deus delectatur in satisfactione et non delectatur in alicuius morte; non videtur, quod debuerit acceptare mortem Christi pro satisfactione.

4. Item, multo melior est vita Christi, quam esset mors: ergo si mors Chrisli potuit Deo satisfacere pro nobis, multo magis vita eius debuit satisfacere: ergo magis debuit acceptare vitam ad satisfaciendum quam mortem.

5. Item, non est modus ordinatus satisfaciendi, in quo additur peccalum super peccalums; sed Christus occidi non poterat sine gravissimo peccato: ergo inordinatus modus satislaciendi videtur esse per mortem Christi.

(i. Item, gravius fuit peccatum occidentium Christum, quam esset peccatum Adae: ergo si non potuit fleri satisfactio pro peccato Adae, nisi Christus semel moreretur; videtur, quod non poluerit satisfactio (ieri pro peccato occidentium Christum, nisi Christus secundo occideretur; pari ralione nec de occisione illa, nisi occideretur lertio, et sic in infinitum: ergo non videtur, quod talis modus satisfaciendi sit completus nec a Deo acceptandus. Modus nostrae satisfactionis, factae per Christum, fuit congruenlissimus et maxime a Deo acceptandus.

Respondeo: Dicendum, quod modum istum ultra ceteros debuit Deus acceptare, quia nobilissimus est inter omnes, qui possent esse vel excogitari. Fuit enim acceplabilissimus ad placandum Deum, congruentissimus ad curandum morbum, efficacissimus ad attrahendum genus humanum, prudentissimus ad expugnandum generis humani inimicum.

Primum quidem fuit aeeeptabilissimus ad placandum Deum; propter quod dicit Anselmus secundo Cur Deus homo, capitulo undecimo: « Nihil asperius et difficilius potest homo pati ad honorem Dei sponte et non ex debito quam mortem. Et nullatenus magis potest se ipsum dare homo Deo. quam cum se morti tradit ad honorem ipsius». Et hoc est quod dicitur ad Ephesios quinto ]: Tradidit semetipsum oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis.

Secundo etiam fuit congruenlissimus ad curandum morbum. Primus enim homo peccaverat per superbiam et gulam et inobedientiam, sicut dicit Gregorius, et in secundo libro fuit oslensum; voluit enim assimilari Deo per scientiae sublimitatem, gustare ligni suavitatem et transgredi praecepti divini limitem. Et quoniam curatio habet fieri per contrarium; ideo modus satisfaciendi congruentissimus fuit per abiectionem, humiliationem et divinae voluntatis impletionem. Et haec omnia satis relucent in ipsa passione; et de his dicit Apostolus ad Philippenses secundo: Humiliavit semetipsum, faclus obediens usque ad mortem, morlem autem crucis.

Tertio autem fuit e/ficacissimus ad attrahendum genus humanum. His enim solis passio ad salutem valebat, qui mera voluntate per amorem Deo adhaerebant. Non enim decrevit Deus aliter genus humanum salvare nisi libero voluntatis arbitrio; et nullo alio modo, salvo volunlatis arbitrio, Deus hominem magis potuit attrahere ad amorem suum, quam sustinendo pro eo crucis patibulum: propter quod dicitur Ioannis duodecimo 5: Ego, si exallatus fuero a terra, omnia traham ad me ipsum. Et Hugo, de Arrha sponsae «: Ut ostenderet tibi, quantum te diligeret, non nisi moriendo a morte te liberavit, ut non tantum pielatis impenderet beneficium, verum etiam caritatis moustraret affectum».

Quarto etiam fuit ad vincendum adversarium prudentissimus. Decebat enim, ut Christus sua prudentia superaret diabolum, sicut diabolus sua aslutia decepit hominem primum. Propter quod dicitur Iob vigesimo sexto G: Prudentia eius percussit superbum; et quadragesimo: NunqUid poteris capere leviathan hamo? Propter quod dicilur distinctione praecedenli, capitulo primo «: Venit Redemptor, et 1 Vers. 2. victus est deceptor, tetendit illi muscipulam crucem suam, posuit ei quasi escam sanguinem suum».

Ex his quatuor rationibus satis apparet, quod modus iste satisfaciendi pro nobis fuit congruentissimus et a Deo maxime acceptandus. Et concedendae sunt rationes, quae hoc ostendunt.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur in contrarium, quod magnae crudelitatis fuit hominem iustissimum tradere morti; dicendum, quod Deus eum non tradidit infligendo mortem, vel praecipiendo aliis, quod ipsi eum traderent, sed permitlendo et voluntatem ipsius acceptando; et ideo nulla fuit in Deo crudelitas, quia non sanguinem Christi sitivit, sed voluntatem eius optimam acceptavit; haec est summa responsionis Anselmi in libro Cur Deus homo. Unde si dicatur aliquando Pater eum tradidisse morti, vel voluntate Patris passus esse, et aliquod consimile, modo praemisso intelligendum est: non quia Pater eum coegerit invitum, sed quia suscepit voluntarium et devotum.

2. Ad illud quod obiicitur secundo, quod impium est damnare innocentem et nocentem absolvere; dicendum, quod illud verum est, si innocens damnatur invitus; sedsi innocens velit se offerre et exponere 8 pro salute nocentis, nihil prohibet, quin oblatio eius debeat acceptari. Et isto modo in proposito intelligendum est fuisse, quia Christusnon coacte, sed voluntarie pro salute nostra sustinuit passionem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Deus non delectatur in perditione alicuius; dicendum, quod verum est, quod Deus non delectatur in poena, secundum quod est afflicliva et naturae corruptiva; delectatur tamen, et placet sibi optima voluntas, per quam poena sustinetuf et ad honorem Dei ordinatur et ad absolutionem hominis rei.

k. Ad illud quod obiicitur, quod melior fuit vita Christi quam mors; dicendum, quod absque dubio verum est; tamen non sequitur, quod non magis debuerit satisfacere per mortem quam per vitam 9, duplici ex causa: primum quidem, quia satisfactio debet esse poenalis, et maxima satisfactio maxime poenalis; secundo vero, quia maioris perfectionis est velle mori ad honorem Dei quam velle vivere, et ex maiori caritate procedit et terminos naturae magis excedit; et ideo ratio illa non cogit.

ii. Ad illud quod obiicitur, quod non est ordinatus inodiis satisfnciendi, ubi peccituin additur super peccatum; dicendiiiii, quod verum est, quando peccatum additur super peccatum ex parte eius qui debet satisfacere; sic autem non est in proposito. Nam Christus moriendo non peccavit, sed quantum in se fuil, omnia peccata delevit. Et Si tu dicas, quod talem inodum eligere debuit, in quo nec ipse nec alius peccaret; dicendum, quod illud non oporlet. In boc enim inanifeslaliir summa sapienlia Dei, quod scit de malis non tantuin elirere bona, verum etiain optima; quod maxime fecit in morte Chrisli preliosissima.

0. Ad illud quod obiicitur ulliino, quod gravius fuit pcccatuin oceidenlium Cliristum etc.; dicendum, quod quidquid sit de gravitate, quia de lioc ad praesens

I. Haec quaeslio proprie agit de congruentia motli, quo non est quaestio -'; tamen esto, quod gravius fuisset, non oportebat propter lioc seCundo Cliristuni pati. Nam unica passio Christi non soluin sulTiciebat ad satislaiienduin pro peccato Adae, sed etiam pro omoi peccaloriiin iiiiiltitudine. Unde mors Christi ipsis occidenlibus valebat, si vellent ad Cliristum converti; stigantis et gentilis cruciflgentis, secunduin quod Chrislus plus habebat de bonitate, quam illi haberent de malitia. Praeterea, sicut dicil Anselnms, excusabat eos ignorantia aliquo modo, sicut dictum est supra; et ideo non oportebat, pro peccatis eorum Cluistum iterum q)ali, sed, sicut dinl Apostolus ad Hebraeos decimo: una oblalione oonswmmavit in semp ilernum sa n clificatos. seqq. (cl'r. eliam IV. Senl. d. &$. a. 2. q. 2. in corp.), ubi duquam deficere a laude sibi debila, si propter ignorantiam opor-

Ulrum alio modo potuerit Sexto et ultimo quaeritur, utrum alio modo potuerit Deus genus humanum salvare. Et quod sic, videtur:

1. Primo per illud quod dicit Leo Papa in quosermone in ramis palmarum: « Omnipotentia Filii Dei, quae propter eandem essentiam est aequalis Patri, potuisset liberare genus humanum solo imperio voluntatis suae, nisi divinis operibus maxime congruissel, ut nequitiae hostilis adversitas eo quem vicerat, vinceretur ».

2. Item, hoc ipsum dicit Augustinus de Trinitate, et habetur in littera: «Dicimus, alium modum possibilem Deo fuisse, cuius potestati cuncta subiacent; sed nostrae miseriae sanandae convenientiorem alium non fuisse».

3. Item, hoc ipsum ostenditur expressius auctoritate Gregorii, vigesimo in Moralibus 3: « Qui nos fecit existere ex nihilo revocare etiam sine morte et passione sua potuit».

1 Serm. 63. (serm. 12. vel 14. in Passione Domini) c. I: seq. q. hic q. I. genus humanum salvare.

4. Item, hoc ipsum ostenditur per dednctionem ad inconveniens: quia, si non poluisset nos alio modo liberare, ergo tunc fuisset divina polenlia lirnitata, et persona Christi passioni subiecta; quod omnino est absurdum: ergo et illud, ex quo sequitur.

Contra: 1. Super illud ad Hebraeos secundo: Decebat auclorem salulis eorum per passionem consummari; Glossa «: Nisi Christus moreretur, homo non redimeretur, et non redemptus periret, et frustra essent omnia facta»: si ergo hoc est impossibile, restat, quod primum est impossibile, scilicet Christum non mori pro salute generis humani. El si hoc, impossibile fuit, alio modo genus humanum liberari quam per mortem Christi.

2. Item, Anselmus in libro Cur Deus homos: «Non potuit transire calicem, nisi biberet, non quia non posset vitare mortem, si vellet, sed, sicut dictum est, impossibile fuit aliter salvare mundum »: redit ergo idem quod prius.

3. Ilem, sicul dicil Augustinus: « Nullus alius modus fuit isto congruentinr »: si ergo « optimi est optima adducere», sicut boni est bona facere; videtur, quod necessarium fuit, summam bonitatem istum inodum eligere. Si ergo necessarium fuit eligere istum modum, impossibile fuit alio modo salvari.

4. liein, Deus, cum sit summe iustus, negare se ipsum non potest 2: ergo si debet reparare genus humanum, necesse est, quod reparet per viam iustitiae; sed reparatio per viam iustitiae non polest esse nisi per satisfactionem, sicut supra fuit ostensum; satisfacere autem pro toto genere humano non potest nisi Deus et homo; modus salisfaciendi sufliciens esse non potest, nisi ut solvatur anima pro anima, et detur vita pro vita: ergo a primo, impossibile fuit, quod Deus humanum genus repararet alia via. Genus humanum ex parte Dei reparantis et liberantis poluil alia via quam per mortem Christi reparari; licel ex parle generis humani reparati non poluit salvari- nisi hac via a Deo determinala.

Rkspondko: Dicendum, quod cum quaeritur. ulrum alio modo genus hiimamim potuerit reparari, mani reparali. Si ex parte Dei reparantis, sic i. absque dubio aliter potuit genus humanum liberare et reparare, sicut Sancti dicunt; et magisler Hugo de sanclo Victore alium modum assignat in Libro de Sacramentis, et Magister recilat in littera. Non enim est limitanda divina potentia, immo etiam, sicul solo nutu mentis et imperio voluntatis potuit creare, ita etiam potuit reparare. — Si autem quaeratur de polenlia ex parle generis humarii reparali et liberali; sic dicendum, quod determinatum fuit sibi posse ad hanc viam; et isto modo intelligendo concedi potest, quod genus humanum non potuit aliter reparari; sicut conceditur, quod nullus homo pntest salvari, nisi credat in Christum. Non enim patet nobis alia via salutis, nec esl aliud nomen sub caelo, in quo oporteat nos salvos fieri. Potuisset tamen Deus, si voluisset, aliud nomen dare, in quo salus nostra consisteret. — Concedendae sunt igitur rationes ad primam partem, quoniam ostendunt, alium mndum nostrae salulis Deo fuisse possibilem, quantum esl ex parte divinae pntenliae. auctoritates illae intelliguntur, quantum est ex parte noslra, praesupposita dispositione divina, qua nos sic, et non alio modo, liberare decrevit. Per hunc eliam moduni intelligenda est auctoritas Ambrosii, quae posita fuit supra distinctione decima octava, capitulo ultimo. «Tantum, inquit, fuit peccatum nostrum, ut salvari non possemus, nisi unigenitus Dei Filius morerelur prn nobis debitoribus mortis»; hoc, inquam, intelligendum est, quia Deus nos aliler non decrevit salvare. Per hunc etiam modnin intelligendae sunt auctoritates consimiles.

3. Ad illud quod obiicitur, quod oplimi est genere potest esse magis et minus bonum; et Deus adducit nptima in genere, et ideo sic facit optima, ut eliam possil facere meliora et minus bona. Ideo quamvis isle modus esset nostrae miseriae convenientior, non lamen oportuit. quod ita eligeret istum modum, quod non posset eligere alium modum.

4. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod Deus non potest facere conlra suam iustitiam, et iustitia non potest praeter satisfaclionem culpam dimittere; responderi potestper inleremplionenv duarum propositionum, quas propnnit: quarum prima est haec, quod non potuit liberari genus humanum nisi per viam iustiliae, potuil enim liberare per viam misericordiae; nec in hoc fuisset factum praeiudicium iustitiae, si hoc facere voluissel. Potuisset enini nnmia demerita delere et hominem in priori stalu conslituere; nec remansisset aliquid inordinatum in universo nec etiam impunituin. Peccalum enim fert secum poenam suam, per quam ordinatur; et ita si sine satisfactione genus humanum liberasset, non propter hoc contra iusliliam fecisset. — Potest etiam responderi per inleremptionem illius, quod nullo alio modo potuit satisfacere nisi per mortem. Quamvis enim hoc esset magis congruum, fortassis modicum supplicium in tam nobili persona suffecisset ad humani generis reparationem; sed Dominus in liberando supererogavit, propter quod dicitur: Coprosa apud eum redemptio. Esto tamen, quod non alio modo poluisset satisfieri pro genere humano, nec genus humanum aliter redimi, sicut multi concedunt; tamen ex hoc non sequitur, quod alio modo non potuerit Uberari. De liberatione enim flrmiter

per salisfactionem imperfeclam alia via fieri potuisse. Sed quoad

Dub. I.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit: iuste illo deserente, peccantem peccati auctor illico invasit. Hoc enim videtur inconvenienter diclum. Sicut enim Adam peccavit in consenliendo, ita diabolus peccavit seducendo: ergo sicut fuit iustum, hominem tradi in potestalem diaboli, ita iustum fuit, diabolum tradi in potestatem hominis. — Item, gravius peccavit peccati auctor quam consentiens in peccatum: ergo multo fortius debuit tradi diabolus in potestatem hominis, quam homo in potestatem diaboli.

Respondeo: Dicendum est ad hoc, quod tam diabolum quam Adam invasit sententia iudicis condemnantis; uterque enim punitus fuit, sicut scribitur tertio Genesis; sed tamen magis decebat secundum ordinem divinae iustitiae, hominem subiugari, quam e converso, propter hoc quod homo sponte subiecit se illi consentiendo 5.

Dub. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Remissio peccatorum, per sanguinem Christi data, a diabolo eruit, ut sic iustilia vincatur diabolus, non potentia. Videtur enim secundum hoc, quod Deus poscredo, quod alio modo potuit liberare; de redem- De plione vero nec nego nec audeo affirmare, quia lemerarium est, cum de divina potentia agitur, terminum ei praefigere. Amplius enim potest, quam nos possumus 2 cogitare. redemptionem per COndignam satisfactioneni et secunduni pOten- — Durand., hic q. I. set facere per iuslitiam aliquid el non per potentiam, et e converso. Sed contra hoc est, quod est summe iustus et summe potens: ergo nihil potest facere nisi iuste et potenter. — Item, esto quod Deus fuisset usus potenlia in liberatione hominis; cum diabolus nullum ius haberet in eo, nullam iniuriam fecisset diabolo.

Respondeo: Dicendum, quod in auctoritate praemissa non separatur iustitia a potenlia, ita quod una sit sine allera in operatione divina; sed in hoc innuitur, quod aliquod esl opus, in quo per excellentiam manifestatur iustitia; aliquod. in quo per excellentiam manifestatur polentia; et Deus illum modum elegit, in quo manifestatur iuslilia, ut nobis daret imitandi formam. — Ad illud quod quaeritur, utrum si liberasset per potentiam, fuisset ibi iuslitia; dicendum, quod sic; sed lamen non fuisset ita manifesta 8.

Ddb. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Legitur, quod Christus traditus sit a Patre, et quod semetipsum tradidit. Hoc enim videtur falsum. Si enim Deus tradidit eum in mortem, videtur, quod ludaei eum occiderunl auctoritate Dei: ergo Deus particeps fuit in illo homicidio. Si tu dicas, quod tradidit eum, 6 Supple cum cod. V Dem. — De obiect. seq. cfr. supra

quia permisit, euni occidi; siiniliter posset dici de (nolibet, qui occiditur, quia (uemlibet, qui occiditur, pennittit Deus occidi. — llein, qui potest aliiun liberare ab occisione, et non liberat, dicitur eura occidere interpretative: ergo cum Deus Pater potuerit liberare Filiuin, ut non occideretur; videtur, quod saltem interpretative debet dici eum occidisse.

Respondeo: Dicenduin, quod mors est privatio vitae, et haec habet comparationem ad inferenlem, et ad eum qui sustinet. Et secunduin hoc aliquis potest dupliciter tradere aliuin in mortem: aut quia facit, ut alii inferanl ei mortem, aut quia facit, ut ipse sustineat mortem. Quoniam ergo sustinentia inortis fuit a Deo Palre et fuit a Christo, quia Deus Pater voluit, quod ipse sustineret mortein, et ipse voluntarie sustinuit; hinc est, quod traditus dicitur a Patre, Iraditus etiain dicitur a se. Rursus, quia Ludas et Ludaei procuraverunt, ut alii inferrent ei mortem; hinc est, quod traditus dicitur a luda et a ludaeis. Et quoniam sustinenlia inortis fuit laudabilis, illatio autein fuit vituperabilis; hinc est, quod traditio Dei et Christi laudatur, traditio ludae et ludaeorum vituperalur. Et sic palet, quod inors a parte sustinentis fuit Deo placita et accepta, sed a parte infligentium fuit tantum permissa. — Et per hoc patet responsio ad primum obiectum.

Ad illud vero quod obiicitur, quod permittens alium occidi, cum possit prohibere, est particeps homicidii; dicendum, quod illud fallit in Deo, qui potest peccata omnia prohibere, et non prohibet; hoc enim spectat ad regimen suae providentiae, sicut in primo et in secundo libro fuit ostensum 3.

Dub. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Actus ludae et Ludaeorum mali, quibus operati sunt passionem, quae est bonum. Videtur enim implicare duo opposita. Si enim actus recipit denominationem a termino; et passio Christi fuit bona: videtur ergo, quod actus eorum fuerunt boni. — item, mors et vita opponuntur; sed Christi vita et generatio fuit bona: ergo mors et corruptio fuit inala. — Item, iuxta hoc quaeritur, utrum simpliciter dicendum sit, quod passio Christi fuit bona, vel mala. Cum enim habeat auctorem bonum et raalum, sicut supra dictuin est; non est maior ratio, quare magis debeat ab 1 Cod. K et in hoc, alii codd. et hoc. boc quam ab illo denoininari. — Quaeritur etiam, dato quod passio sit bona, utruin concedendiiin sit, quod ludaei operati sint bonum.

Respondeo: Dicendum, quod cum quaerimus de bonitate passionis, non quaeriinus de bonitate vel malitia in genere naturae, sed in genere moris. De hac igitur bonitate absque dubio est concedendum, quod passio Christi fuit simpliciler bona. Si enim pretiosa est in conspectu Domini mors Sanclorum eius, multo magis mors Christi fuit pretiosissima. — Triplici autem ex causa debet dici mors Christi simpliciter bona: una est slrenuilas virtutis ex parte suslinentis. Sustinebat enim illam passionem virtuosissime, quia patientissime et constantissime. — Secunda est ulililas redemptionis ex parte humani generis, quia per illam totura genus humanum est liberatum. — Tertia est honestas causae moriendi. Mortuus enim fuit pro veritate dicenda; unde Pilatus scripsit super eum causam: Lesus Nazarenus, rex ludaeorum 8. — Quainvis aulem passio Christi sit bona simpliciter, lamen actio ludaeorum fuit mala simpliciter, quiaex mala voluntate et radice processit; nec propter bonitatem passionis, quae exinde secuta est, bona dicenda esl; hoc enira fuit praeter intentionem ipsorum per operationem divinam, per quain Deus de mtiltis malis elicit multa booa.

Et per hoc patet responsio ad obiecla. Primum enim palet, quod non est ibi implicatio incompossibilium, sicut iam ostensum est. — Secundum etiam patet, quod mors et vita non opponuntur in genere Passio eniin dicitur, ut est in patientc 10; et ideo magis dicitur passio esse bona, ut est a bona voluntate patientis, quam raala, ut est a inala voluntate inferentis.

Ad illud quod ultirao quaeritur, utrura concedendntn sit, quod ludaei operati sint bonum, dicendum, quod est opus operans et est opus operatum. Cum ergo quaeritur, utrutn Ludaei operati sint bonum; bonum potest dicere bonitatem circa opus operans, vel circa opus operatum. Si circa opus operans, simpliciter est negandum, quia tale opus in Ludaeis simpliciter fuit malum. — Si circa opus operatum, quod quidem fuit mors et passio Christi, hoc dupliciter potest intelligi: aut primo et per se; et sic falsum est quod ludaei operati sunt bonum. Illud enim opus operatum bonitatem non habuit ex intentione Ludaeorum. Si autem intelligatur per accidens et ex consequenti, sic habet veritatem.

Cap. I.

Si in Christi morte separata fuit anima, vel caro a Verbo.

Post praedicta considerandum est, utrum in morte a Verbo sit separata anima, vel caro. — Quidam putaverunt, carnem, sicut ab anima, ita a Divinitate in morte carnem sibi univit, sicut superius praetaxatum est: per hoc Divinitas a carne. Huic suae probabilitati addunt auctoritatis testimonium. Ambrosius enim, tractans tempus, non suam potentiam exercendo illum delendit, Ludaei enim fuerunt operati passionem Christi, quae quidem fuit maximum bonum et saluberrimum toti mundo. xil proteclionem, sed non solvit unionem; separavit se foris, ut non adesset ad defensionem, sed non inest Christus, Divinitate recedente, id est effectum pominein vixisse, sicut anle morteoi. Nam in morle scita essel, vitae fons aruisset. Sensit igitur mortcin p;irticipatione humani affectus, queni sponle susceperat; non nalurae suae perdidit polentiam, pcr qtiam cuncta vebat». « Sed unde emisit? Ex carne. Quo einisit?Ad Patrem».

Cap. II.

Qua ratione dicilur Cliristus morluus vel passus.

« Recedente vero anima, morltia est caro Christi; et quia cat'o mortun cst, morluus est Christus. Sicut Separatio animae mors carnis fuit ». — Propter carnem ergo iinitam Verbo, quae inorlua est, tlieitur Deus mortuus, et propter carnem et aniinam, quae utraque dolorem sensit, dicitur Deus passus, cum Divinitas buin caro fnctiim esl, ut pcr carnem panis caelestis Detis, quia Deus eral homo. Quoinodo potes dicere, te ceperat, analhcma sil ». — Sane igiturdici potesl, quod poris ». « idem ergo patiebatur et non patiebatur, momorte anima, vel caro sit separata a Verbo, determinans veritatem. In secunda parte hoc confirmat per auctoritatem, ibi: Sicut Augustinus docet super Ioannem. Prima pars dividitur in quatuor partes. In quarum prima proponit Magister quaestionem et opponit ad partem falsam s. In secunda vero subiungit determinationem, ibi: Quibus respondemus, illam separationem etc. ln tertia vero resumit obiectionem partis adversae, ibi: Alii quoque auctoritati innitunlur etc. In quarta vero et uUima ponil determinationem et expositionera auctoritatis inductae, ibi: Quibus respondemus, quod si in his verbis etc. — Subdivisiones autem illarum 4 partium satis manifestantur in littera.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum in morte fuerit anima separata a Deitate.

Secundo vero, utrum Deitas fuerit separata a carne.

Tertio quaeritur, ulrum Verbum fuerit unitum carni et animae duplici unione. comparalionem ad unionis vinculum. separata fuerit a Deitate. Filii Dei, videtur, quod Filius Dei animam deposuerit in morte: ergo in morte anima fuit separata a Verbo.