Distinctio VIII

Quaeri etiam solet, utrum debeat dici Christus bis genitus, ut dicilur Dei et hominis Filius. — Ad quod dici potesl, Chrislum bis natum esse duasque nalivitates habuisse. Unde Augustinus in libro de Fide ad Petrum: «Paler Deus de sua n.atura genuit Filium; Deum sibi « Duas Chrisli nativitates veneramur: unam ex Patre ante saecula, quae est super causam et rationem et

quia natus est homo ex muliere el tempore conceptionis,

Supra egit Magister de incarnatione Verbi quantum ad unionem naturarum et quantum ad unionis modum. In hac vero parte intendit agere quantHm ad coinmunicationem idiomatum et proprielatum. Et dividitur haec pars in duas partes, in quarum prima agit de communicatione idiomatum respicientium naturam. In secunda de conimuriicatione proprietatum et idiomatum respicientium personain, infra distinctione decima: Solet etiam a quibusdam quaeri. Pars prima dividitur in duas partes, in quarum prima inquirit, utrum divinae naturae competat nasci de Virgine, quod quidem est proprielas humanae naturae. Secundo vero inquirit, utrum caro Chrisli debeat adorari adoratione latriae, quod quidem est proprietas divinae natu-

Ad intelligentiam autem huius partis incidit hic quaestio circa duo.

Primo quaeritur de nativitate temporali in comparatione ad divinam naturam.

Secundo quaeritur de eadem in comparatione ad nativitatem aeternam.

Circa primum quaeruntur tria.

De nativilate temporali in Utrum haec sil concedenda:

Circa primum sic proceditur el quaeritur, utrum haec sit concedenda: divina natura est de Virgine nata. Et quod sic, videtur:

1. Primo auctoritate Hilarii, in libro de Trinilate quarto 3: « Nihil nisi natum habet Filius »; sed 1 Muiii codd. perperam tres.

ed<i. exhibent Sed quidquid, scntcnlialiter convenll eiim dlctu S. Ilonav. — Tom. III.

Prima pars, quae continet praesentem distinctio-

Primo quaerilur, utrum concedendum sit, divi- Secundo quaeritur, utrum nasci de Virgine pro- Tertio vero quaeritur, utrum esse hominem conad diuinam naturam. natura est de Virgine nala.

2. Item, expressius Datnasrenus, tertio libro,

capitulo duodecimo: « Theotocon, id est Dei genitricem, vere et principaliter sanctam Mariam Virginem praedicamus »; sed « Deus est nomen naturae »: ergo Virgo Maria erit genitrix divinae naturae: ergo divina natura est nata de Virgine.

3. item, expressissime Auguslinus de Fide ad Petrum: « Nalura aeterna atque divina non posset temporaliter concipi et nasci nisi secundum susce-. ptionem veritatis humanae »: ergo videtur, quod vere et proprie debeat dici concepta et nata de Virgine.

4. Item, incarnatio ordinatur ad nativitatem — unde et persona Verbi ideo nata est, quia incarnala — sed conceditur, quod divina natura sit incarnata, ut habitum est supra distinctione quinta: ergo et concedi debet, quod sit de Virgine nata.

o. Item, assumere carnem nihil aliud est quam nasci in utero; sed haec conceditur, quod divina natura assumsit carnem de Virgine: ergo concedi debet, quod nata fuerit in utero Virginis. Sed ad nativitatem in utero subsequitur nativitas ex utero: ergo si divina natura nata fuit in Virginis utero, sequitur, quod fueril nata ex Virginis utero.

6, Item, magis consonat divinae naturae nasci de Virgine, quam pati conveniat virtuti, et infirmari conveniat fortitudini; sed Bernardus 5 dicit, quod « in illa unione fuit fortitudo infirmala »: ergo multo fortius concedi debet, divinam naturam esse natam de Virgine.

Sed contra: 1. Damascenus, libro quarto: «Coquod nasci non est naturae, sed hypostasis »: ergo nasci de Virgine nalurae non competit, sed solum personae.

2. Ilem, nobilior, et prior esl nativitas aeterna quam temporalis; sed divina nalura non dicitur esse nata propter Filii nativitatem aeternam, ut in primo libro ostensum est: ergo multo minus non debet dici nata propter temporalem nativitatem.

3. Itein, cuicumque competit nasci, competit esse ab alios; sed divinae naturae non competit esse ab alio: ergo divina natura nec aeternaliter nec temporaliter debet dici nata.

4. Item, cuicumque competit nasci, competit 1 De Fide orlhod. — Verba Deus est nomen naturae sunt ratio filiationis: ergo si divina natura dicitur esse nata de Virgine, divina natura dicitur filia Virginis.

5. Item, sicut se habent proprietates divinae nalurae ad humanam, sic proprietates humanae ad divinam; sed haec est simpliciter falsa: humanitas in Christo est aeterna: ergo et ista: divina natura in Christo est de Virgine nata.

6. Item, quod nascitur ex aliquo est natura conformis cum eo, ex quo nascitur: si ergo divina natura nata est de Virgine, videtur, quod divina natura et Virgo Maria sint eiusdem naturae; quod est falsum et impossibile.

Praedicla loculio ob duplicem causam non debet recipi.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit Magisler in littera, haec non recipitur tanquam propria: divina natura est de Virgine nata. Et hoc propter duo, videlicet propter vitandam confusionem proprietalum personatium et proprietatum naturalium sive essenlialium, quae duo praecipue sunt observanda circa sermonem catholicum et veritatis fidei expressivum. — Non igitur recipitur, quod vina natura sit nata de Virgine, propter confusionem personalium; propter quod etiam non conceditur, quod sit nata de Patre. Et hoc est quod dicit Magisler in liltera: « Quae res non est de Palre genita, non videtur de Matre nata; nec res aliqua filiationis nomen habet in humanitate, quae illud non teneat in divinitate ».

Propter vitandam etiam confusionem proprietatum naluralium non recipitur. Sicut enim in beatissima Trinilale distinctae sunt personae ad invicem et earum proprietates; sic in Christo naturae sunt distinctae ad invicem et earum proprietates, quamvis conveniant in supposito; et ideo proprietas unius naturae non debet 13 praedicari de allera natura in abstraclione considerata, ne ex hoc intelligatur, quod divina natura et humana sint una essentia. Quod enim praedicatur de altero in abstra- 8 Nam, ut Aristot., II. de Anima, text. 47. (c. 4.) dicit,

ctione non inlelligitur convenire ei solum ratione suppositi, verum etiam ratione formae. Et ideo praedicta locutio recipi non debel. Et concedendae sunt rationes hoc ostendentes.

1. Ad illud verbum Hilarii dicendum, quod aliop- quid habet improprietatis et debet sic exponi: nihil habet Filius nisi natum, id est, nihil habet, quod non nascendo accepit. Et hoc melius in primo libro i explanatum fuit.

2. Ad illud quod obiicitur de auctoritate Damasceni, quod Virgo Maria est Dei genitrix; dicendum, quod concedendum esl, quod Deus natus est de Virgine; ex hoc tamen non sequitur, quod divina natura sit de Virgine nata, pro eo quod hoc nomen Deus, quia significat in concretione, supponit personam; non sic divina nalura, quae significat in abstractione. Unde et haec conceditur: Deus generat: quamvis haec non concedatur: divina natura vel essentia generafcft Unde in omnibus talibus processibus esl sophisma secundum accidens. Aliter enim et ahter significatur divina natura per hoc nomen Deus, et aliter per hoc nomen natura; ideo in millo cogit auctoritas illa.

3. Ad illud quod obiicitur, quod divina natura dicitur concipi et nasci; dicendum, quod, sicut dicit Magister in littera, Augustinus ibi extendit nomen naturae, ut stet loco personae; et hoc quidem nmltoties facit. Sed communis usus talem modum loquendi non admiltit; ideo ex lali aucloritale non debet argui, immo polius debel exponi.

4. Ad illud quod obiicitur, quod incarnatio est via ad nativitatem; dicendum, quod verum est: ad

I. Pro conclusione, quae esl doctrina comnuinis, plurcs; nativitatem personae, quae est suppositum nalurae assumtae; sed non oportet, quod sit via ad nativitatem nalurae. Incarnatio enim non facit conimunicationem idiomalum ratione convenientiae in natura, sed potius ratione convenientiae in persona 6.

o. Ad illud quod obiicitur, quod assumere carnem est nasci in utero; dicendum, quod verum est, secundum quod assumere idem est quod in unilatem sui accipere, et hoc modo propriura est personae. Secundum autem quod assumere dicitur de divina natura, arcipitur largius; et hoc modo assumere non est idem qtiod in utero nasci, sed potius carni uniri 6.

6. Ad illud quod obiicitur, quod fortitudo esl inftrmata. et sic de aliis; dicendum, quod verba illa non sunt trahenda ad consequentiam. Conceditur enim aliquid dicere ei qui vult excitare devolionem et elevare in admirationem. quod tamen reprehenderetur in eo qui sermonis catholici proprietatem et veritatem inquirit. — Possel etiam et aliter responderi, quod non est simile. Quamvis enim hoc nomen essentia vel nalura non supponal pro persona; nomina tamen appropriala, ut virtus -et sapientia, pro persona siipponunt et locutionem veram reddunt. Unde sensus est: fortitudo est infirmata, id est persona, cui appropriatur fortitudo, Christus videlicet, qui est Dei virtus el Dei sapienlia Verbum scilicet Patris, cui competit esse Dei virtutem et Dei sapientiam. Et ideo, quamvis talia praedicata conveniant et altribtiantur nominibus appropriatis, non tamen sequitur, quod attribui possint essenliae vel naturae proprie et vere.

Ulrum nasci de Virgine Secundo quaeritur, utrum nasci de Virgine vere dicatur de natura assumta. Et quod sic, videtur.

1. Eius esl generari cuius est generare, licet eiusdem numero; sed generare est aclus ipsius naturae.: ergo el generari. Sed cuius est generari, eius est nasci: ergo si generari competit naturae assumtae, convenit ei nasci de Virgine.

2. Item, bene sequitur: isle generat hunc hominem, ergo hominem; sed hunc hominem dicere est dicere personam, hominem vero naturam: ergo bene sequitur, si persona est nata, quod natura est nata.

3. Item, omne quod incipitesse, aliquo genere mutationis incipit esse; sed humana natura in Christo incipit esse; nec est dare aliud genus mutationis quam generationis 2: ergo fuit concepta et nata.

4. Item, Christus natus est de Virgine aut ratione supposili, aut ratione naturae; sed non ratione supposili, quia illud est aeternum: ergo ratione naturae: ergo natura humana proprie dicitur nata de Virgine.

Sed contra: 1. Sicut se habel divina nalura ad nativitatem aeternam, sic natura humana ad nativitatem temporalem; sed divina natura non est nata nativitate aeterna 3: ergo nec humana natura in Christo nativitate temporali.

2. Item, nativitas ad nihil terminatur nisi ad ens completum; sed ens completum dicit personam: ergo generatio non terminatur ad naluram, sed ad personam.

3. Item, actus et operatio non terminatur nisi ad hoc aliquid 6: ergo si hoc aliquid non dicit naturam, sed potius hypostasim; videtur, quod humana natura in Christo non debeat dici nala nec concepta.

1 Aristot., V. Metaph. tcxt. 5. (IV. c. 4.) nit: Natura vero dicatur de natura assumta.

4. Item, humana natura dicit simul carnem et animam; sed sicut caro est per propagationem, ita et anima per creationem: ergo sicut haec non recipitur, quod humana nalura in Christo exeat in esse per creationem, ita non debet concedi, quod exeat per generationem: ergo non videtur haec admittenda: humana natura est nata. Concedendum est, humanam naturam in Christo esse natam de Virgine.

Hespondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod humana nalura dupliciter potest accipi: uno modo ratione partium constiluentium, alio modo ratione formae communis, consequentis totum compositum. Et utroque modo est verum dicere, quod humana natura est assumta a Verum est enim, quod assumsit carnem et animam; verum est etiam,quod assumsit formam consequentem compositionem, videlicet humanitatem 6.

Utroque eliam praedictorum modorum contingit dicere humanam naturam natam de Virgine. Nam si humana natura dicalur compositum, hoc modo potest concedi, quod sit nata de Virgine, non ratione totius, sed partis, scilicet carnis, quae in utero Virginis concepta fuit et ex utero Virginis prodiit. — Si vero natura humana dicatur forma communis, consequens totum compositum, sic concedi potest, quod adhuc fuil nata in Christo, non ratione sui, sed ratione suppositi, in quo habet exislere, et eliam in quo habet mulliplicari. Propter quod etiam dicit Philosophus 8, quod « natura in productione talis formae occulte habet operari »; generando enim

hunc hominem, generat hominem. — Sic igitur concedendum est, humanam naturam in Christo natam esse de Virgine utrolibet praedictorum modorum. Sed uno modo dicitur esse nala ratione partis constitutivae per synecdochen; alio inodo ralione parlis subiectivae; et sic quodam modo per accidens. — Concedendae sunt igitur rationes ad hanc partem inductae, licel aliquae earum procedant sophistice.

I. Ad illud quod obiicitur, quod divina natura in Christo non est nata, ergo nec humana; dicendum, quod non est simile, quia dwina natura non multiplicatur in suppositis, sed est una in generante genito; et ideo non recipit vocabulum dislinctivum. Natura vero humana multiplicari habet et plurificari in parente et in prole. Hinc est, quod generatio in divinis terminatur ad personam; in creaturis non solum ad personam, verum eliam ad naturam

± 3. Ad illud vero quod obiicitur, quod generatio terminatur ad ens completum; dicendum,

Tertio quaeritur, utrum homo veraciter dicatur de divina natura. Et quod sic, videtur.

1. Haec est vera: divina natura est persona Dei propter srrmmam simplicitatem et identitatem, quae est in Deo; sed de quocumque praedica- Urr Filius Dei, praedicatur homo: igitur haec est vera: divina natura est homo.

2. Item, homo est divina natura; haec est vera, quia aliquis homo, utpole Christus, est divina essentia vel natura: ergo a simplici conversa divina natura est homo.

3. item, Deus et divina natura convertuntur, igitur de quocumque praedicatur unum, et alterum; sed haec est vera: Deus est homo 8: igitur haec est vera: divina natura est homo. videntur, sinl a nalura, an ab arte, aii: « Nalura igilur in his quod 3 verum est per se et primum; ex hoc tamen non sequitur, quod ad naturam non possit terminari, sed quod non terminatur ad naturam, circumscripta hypostasi; et hoc quidem verum est. — Et per hoc patet responsio ad sequens.

4. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod anima exit in esse per creationem; dicendum, quod etsi sola pars hominis traducatur, videlicet caro, nihilominus tamen totus hoino dicitur nasci et generari, pro eo quod intentio naturae non terminatur ad alteram partem per se, sed prout habet coniungi et perflci ex altera. El ideo totus homo dicitur natus, quamvis tantum ex altera parte traducatur; non enim intendit homo generare carnem, sed hominem — Si vero quaeritur, quare non dicitur exire in esse per creationem, sicut per generationem; dicendum, quod generatio non excludit creationem praeambulam; creatio vero, cum sit ex nihilo, aliam exclutlit productionem, secundum quod dicit proximam crealurae et immediatam eductionem 6.

5. Item, aut divina natura est homo, aut non-homo. Si est homo, habeo propositum; si est non-homo; setl Filius Dei est divina natura: ergo Filius Dei est non-homo. Quodsi hoc est impossibile, restat, quod haec est vera: divina natura est homo.

Sed contra: I. Sicut se habel humana natura ad esse Deum, sic se habet divina ad esse hominem; sed haec est simpliciter falsa: humana natura est Deus: ergo et haec est simpliciter falsa: divina natura esl homo.

2. Item, de quocumque praedicatur esse hominem, praedicatur esse mortale: ergo si divina natura est homo, divina natura est mortalis.

3. Item, de quocumque praedicatur homo,

inest ei humanitas; sed cuicumque inest humanitas, informatur humanitate: ergo de illo solo praedicatur homo, respectu cuius humanitas est forma. Sed humanitas non est forma divinae naturae: ergo haec est simpliciter falsa: divina natura est homo.

4. Item, si divina natura est homo, aut ratione essentiae, aut ratione personae. Non ratione essentiae, quia humanitatis et divinitatis essentiae simpliciter sunt distinctae; non ratione personae, quia natura non supponit pro persona, sicut supra in primo libro dictum est: ergo haec est simpliciter falsa: divina natura est homo. Locutio: diuina nalura est homo,potesl tantum concedi, si praedicatur ratione suppositi.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut in primo lihabitum fuit, in divinis est reperire praedicationem per idenlitatem et per denominalionem, licet non usquequaque proprie omnino. Differt autem praedicatio per denominationem a praedicatione per identitatem, quia, cum aliquid praedicatur per modum denominativum, praedicatur sub ralione formae; ut cum dicitur: Pater generat. Cum autem praedicatio est per identitatem, potest praedicari ralione suppositi; ut cum dicitur: divina essentia est Pater, sensus est: divina essentia est ille qui est Pater. Et hoc modo non praedicatur ratione suppositi nisi illud nomen, quod claudit intra se suum suppositum, sicut est nomen substantivum, vel substantivatum. Hunc igitur duplicem modum praedicandi reperimus in divinis secundum catholicum modum loquendi, ut aliquid praedicetur ratione formae, aliquid ratione suppositi.

Cum ergo quaeritur, utrum divina natura sit homo; distinguendum est, quia iste terminus homo i. dupliciter potest intelligi praedicari: quia si intelligatur praedicari ratione supposili, tunc est vera, et est sensus: divina essentia est homo, id est, divina essentia est ille qui est homo; et reducitur ista praedicatio ad praedicationem, quae est per identitatem quantum ad principalem compositionem; quantum vero ad implicalionem 4 clauditur ibi praedicatio per unionem. Divina enim essentia est Filius Dei per identitatem; sed Filius Dei est homo per unionem.

1 Dist. 4. q. 1. et d. 5. a. 1. q. I. — Si autem fit praedifiatio ratione formae sive per modum cuiusdam denominationis, falsa est; et est sensus: divina natura est homo, id est, divina natura est humanitate informata. Et hoc modo locutio est falsa, licet secundum sensum priorem habeat veritatem, sicut ostendunt rationes ad primam parlem inductae. dicendum, quod falsum est, pro eo quod humana natura non praedicatur de sua hyposlasi per identitatem, sicut divirta praedicatur 5 propter summam simplicitatem. Unde haec est falsa: Christus est humana natura; quamvis haec sit vera: Christus est divina natura. Et ideo non sequitur, si haec est falsa: humana natura est Deus, quod haec sit falsa: divina natura est homo.

2. Ad illud quod obiicitur, quod de quocumque praedicatur esse hominem, praedicatur esse mortale; dicendum, quod hoc est verum quantum ad praedicationem, qua homo praedicatur per modum denominandi. Quantum vero ad praedicationem, qua praedicatur ralione suppositi, non habet veritatem. Homo enim, cum sit nomen substantivum, ratione supposili potest praedicari; mortale vero, cum sit nomen adiectivum, adiective retentum 6 ponit rem suam circa illud, de quo praedicatur. Et sicut non sequitur: divina essentia est Pater, ergo divina essentia generat; sic non sequitur: divina essentia esl homo, ergo moritur vel nascitur.

3. Ad illud vero quod obiicitur, quod de quocumque praedicatur homo, inest ei humanitas; dicendum, quod verum est de illo modo praedicationis, cjuo modo praedicatur ratione formae; sed non de illo quo praedicatur ratione suppositi; tunc enim non signifkatur, quod humanitas insit ei, de quo praedicatur, sed quod inest alicui, quod habel idenlitatem cum eo, de quo praedicatur.

4. Ad illud quod obiicitur, quod haec non est vera ratione subslantiae vel personae: divina natura est homo; dicendum, quod etsi divina nalura non supponal pro persona, homo tamen pro persona potest supponere, divina vero natura subiicitur ratione sui; ita quod veritatem habet ratione utriusque: ratione unius ex parte subiecti, ratione vero alterius ex. parte praedicati, videlicet ratione personae 8.

5 Codd. F U supplent de sua. Subinde pro summam sim-

Consequenter quaeritur de natiyitale temporali in comparatione ad aeternam. Et circa hoc quaerunlur tria.

Primo quaeritur, supposito quod in Christo duplex sit nativitas, utrum concedendum sit, Christum his natum esse.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum concedendum sit, Chrislum bis natum esse! Et quod sic, videtur.

1. Augustinus de Fide ad Pelruin 2: « Unigeni- Dei secundo nalus est, semel ex Patre, semel ex Matre »; sed primo et secundo nasci non est nisi bis nasci: ergo videtur, quod Filius Dei his nalus est.

2. Item, Damascenus 3: « In Christo duas nativitates veneramur »; sed ubicumque est duplex nativitas, ibi est duplex nasci, et ubicumque est duplex nasci, ibi est bis nasci: ergo etc.

3. Item. Cliristus semel genitus est ex Patre, secundum illud Psalmi: Semel locutus est Deus; Clossa, id est. « Filium genuit»; et semel natus est ex Matre; et constat, illud semel el illud non est unum, sicut temporale etaelernum: ergo ponunt in numerum. Si ergo semel et semel faciunt bis, Christus est bis natus.

4. Item, actio geminata geminat passionem: igitur si alia est generatio, qua Pater, et alia, qna Mater genuit. ergo alia et alia vice genitus est Christus a Patre et a Matre: ergo est pluries natus; sed non ter, vel quater, et sic de aliis: ergo bis natus.

Sed contra: 1. Bis dicil consimilis actus geininationem — unde non dicitur aliquis aliquid fecisse bis, eo quod legit et disputavit — sed gene- Secundo quaeritur, utrum in Christo sint flliationes duae.

Tertio quaeritur, utrum sit naturalis filius ratione utriusque nativitatis, scilicet temporalis et aeternae. ratio aeterna et temporalis non est idem actus nec consimilis: ergo ratione illius duplicis nativitatis non potest dici bis natus.

2. Item, semel et bis dicunt vicissitudinem — idem enim est aliquid bis fieri et quod duabus vicibus fieri — sed apud Filium non cadit transmutatio nec vicissitudinis obumbratio: ergo non debet dici bis natus.

3. Item, bis dicit actus interruptionem — unde convenienter dicitur aliquis bis fuisse Parisius, sed non convenienter dicitur bis fuisse homo — sed generatio, quae est aeterna ex Patre, nullatenus fuit interrupta: ergo videlur simpliciter esse falsum: Christus bis natus est 8.

4. Item, hoc adverbium bis importat actus terminationem, quia de actu, qiii non terminatur, non est dicere, ipsuin bis exerceri; sed generatio aeterna non habet terminuni, quia Filius semper generatur a Patre: ergo etc.

o. Iteni, hoc adverhium bis importat successionis ordinem; sed circa Christi generationem aeternam respectu temporalis nulla cadit successio: ergo sicut aliquis non dicilur bis natus, qui simul generatur a patre et a matre; ita non videtur, quod Chrislus dicalur bis natus, cnm simul sit verum, ipsum dicere generari a Patre el a Matre; Pater enim nunc generat Filium. et in tempore nativitatis suae sic Virgo Maria enuit.

7 lac. I, 17. — Anle duabus vicibus codd. B 0 Z bb omit-

6. Item, nunc temporis et nunc aeternitatis non ponunt in numerum, cum unum claudatur in altero: ergo si Filius genitus est a Patre in nunc aeternitatis et a Matre in nunc lemporis, non videlur, quod debeat dici bis natus vel genitus. Concedi potest et debet, Christum esse bis nalum.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut vult Philosoactus multiplicari dicitur, aut quia est in alio et alio subiecto, aut quia in alio et aliotermino, aut quia in alio et alio tempore sive mensura. Cum igitur adverbium numerandi dicat numerum actus aliquo istorum modorum, necesse est, ut importet ipsum numerari. Adverbium enim, cum sit adiectivum verbi 3, sub ratione verbi importat illum numerum, qui estipsius actus, secundum quod actus, hoc est ex parle temporis sive durationis; et iste est numerus, qui est ex parte mensurae. Et quod hoc adverbium bis importet numerum actus ex parte mensurae, patet per ipsum modum loquendi. Non enim dicor bis comedisse propter duas res, quas comedi, vel propter plurificationem ex parte subiecti, sed propter multiplicationem ex parte temporis sive mensurae, quia comedi in alio el alio tempore. — Quoniam igitur generatio sive Chrisli nativitas aeterna mensuratur ipsa aeternitate, et nativitas temporalis ipso tempore, ita quod illa completionem habet in nunc aeternitatis, isla in nunc temporis; hinc est, quod concedi polest et debet, Christum bis esse natum. — Et concedendae sunt rationes et auctoritates ad hoc inductae.

I. Ad illud ergo quod primo obiicitur in contrarium, quod bis dicit eiusdem actus geminatiodicendum, quod non oportet, quod dicat geminationem eiusdem actus secundum unilatem univocationis, sed sufficit, quod dicat secundum convenienliam analogiae. Unde sicut potest concedi, quod Deus et homo sinl duo entia vel res, non quod dicantur duae res vel duo enlia aequivoce, sed analogice; ita concedi potest, quod generatio Chri- 1 Plurimi codd., reliclo consueto loquendi modo, in nusti et aeterna et temporalis sit duplex generatio. Et sic potest concedi, quod sit bis generatus; quia lantum se extendit numerus adverbiorum numeralium respectu verbi, quantum numerus numeralium nominum respectu nominum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod semel et bis dicunt vicissitudinem; dicendum, quod illud non est verum de significatione generali; sed semel dicit actus completionem. Quod autem dicit vicissitudinem, hoc solum est, quia adiacet actui temporali; et ideo, quia generatio Christi aeterna non subiacet actui temporali, non est necesse, quod quanlum ad illam dicant vicissitudinem 6.

3. Ad illud quod obiicitur, quod bis dicit interruptionem; dicendum, quod illud verum est in illis actibus, qui non numerantur sine interruptione, sicut legere, vel morari Parisius, vel aliquid tale. In his autem actibus, qui sine interruptione numerari possunt, non habel veritatem; sicul caelum dicitur bis esse revolutum, et tamen motus eius non dicitur esse discontinuatus vel interruptus. Numeratio enim revolutionum non venit ex motus discontinuatione, sed secundum circulationis completionem, et secundum illam completionem circulationis est numeratio dierum et temporum; et talis numeratio importatur per adverbium. Et quoniam generalio Christi ex Patre et Matre modum habet unum numerandi. ut praedictum est; ideo sane potesl concedi, Christum bis natum esse.

4. Ad illud quod obiicitur, quod bis importat terminationem actus; «dicendum, quod terminatio importat terminationem; si intelligatur terminatio communiter ad utrumque modum, dicendum, quod verum est. Si autem dicatur terminatio per desitionem non habet veritalem; hoc enim accidit numerationi alicuius actus, quod non possit esse sine actus desitione, sicut tactum est.

5. Ad illud quod obiicitur, quod bis dicit successionis ordinem; dicendum similiter, quod hoc non est de necessitate, sed quando importat actus geminationem 8 et successionem et respectu eiusdem principii; sic autem non est reperiri hic; et sic patet illud.

6. Ad illud vero quod ultimo obiicitur, quod nunc temporis et nunc aeternitatis non ponunt in numerum; dicendum, quod si loquamur de numero proprie accepto, veritatem habel; si autem large, falsitatem habet. Aeternitas enim et tempus sunt diversae mensurae per essentiam; et productio, quae mensuratur tempore, est alia a productione,

rum tlicersi generis, scilicet aeternitatis et temporis, (cfr. solut.

Secundo quaeritur, utrum in Christo sint fdiationes duae. Et quod sic, videtur.

1. Generatio est ratio sive causa filiationis, sicut actio causa relationis 3; sed in Christo est duplex generatio: ergo est duplex filialio; multiplicata enim causa, multiplicari videtur et effectus.

± Item, multiplicato uno relalivorum, necessario multiplicalur et reliquum, eo quod « relativorum est ad aliud se habere », et « quoties dicitur unum oppositorum, toties dicitur reliquum », sicut vult Philosophus: sed Christus secundum generationem aeternam est Filius Patris, secundum generationem temporalem est filius Matris: ergo etc.

3. Item, diversarum productionum diversi sunt termini; sed generatio temporalis et aeterna sunt diversae productiones: ergo si utraque terminatur ad Christum, secundum quod est filius, necesse est, Christum esse filium alium et alium: igitur in eo sunt filiationes plures.

k. itein, idem est esse natum et esse filium; sed si aliqua sunt eadem, numerato uno, numeratur et reliquum 6: ergo si Christus est bis natus, habel duplicem filiationem.

1 Vide solul. ad I. De seqq. cfr. II. Sent. d. 2. p. I. a. quae mensuratur aeternitate, et posterior illa: et ideo illae duae productiones possunt dici et duae mensurae. Nec valet, quod una clauditur in alia; hoc enim non est per continentiam, quae tollat numerum, sicut continetur pars intra totum, sed per quandam praesupposilionem, quae quidem relinquit ordinem sive distinctionem 2. hic q. 2. — Dionys. Carth., hic q. 2.

o. Item, abstracta filiatione aeterna, est intelligere filiationem temporalem, el e converso: ergo si illa sunt diversa, quorum unum esl intelligere, abstraclo alio, igitur filialio aeterna et temporalis est alia et alia in Christo.

Skd contra: 1. Filiatio est proprietas lis; sed in Christo non est nisi una persona: ergo non est nisi una sola filiatio.

2. Item, sicut Christus habet Palrem et Matrem, ita quilibet alius est natus ex palre et ex matre; sed nullus dicitur habere duas filiationes, quia genitus est ex patre et ex matre: ergo pari ratione in Christo non erunt duae filiationes, quia natus est Christus ex Patre et ex Virgine.

3. Item, ex hoc quod aliquis magister habet plures discipulos, hodie unum et cras alium, non habet diversos magistralus: ergo pari ratione nec et Christus debet dici habere plures filialiones ex hoc, quod genitus est a Patre prius et a Matre posterius.

4. Item, si alia persona nala esset de Virgine, esset confusio in proprielalibus personalibus propter pluralitatem filiationum, sicul dicit Anselmus: si

ergo in incarnatione Verbi nulla facta est proprietatuui confusio, videtur, quod nulla facta sit filiationurn plurificatio.

5. Itera, numerata proprietate, numeratur subiectum, ut si sunt duae albedines, sunt duo alba: ergo si sunt duae filialiones, sunt duofilii: ergo si in Christo sunt duae filialiones, in Christo sunt duo filii, et si Christus est duo filii, Christus est duo. Sed haec estfalsa, sicut improbata estsupra, el habetur in Symbolo: « Non duo tamen, sed unus est Christus »: igitur falsum est, duas filiationes esse m Christo. Cum in Ckristo non sint plures personae, non sunt plures in eo filiationes, licet dicalur bis natus, quia filiatio proprie personam respicit et non naluram nisi ralione personae.

Respondeo: Dicendum, quod quamvis concedal. tur, in Christo duas esse nalivitates, non lamen concedi debet, duas esse filiationes. — Et rat.io huius minum ad quemest, et ad principium a quo est. Numerus autem relationis secunduin differentiam formalem sive specificam causatur a principio, a quo est, sicut paternitas et dominium sunt duae relationes in aliquo homine, quae numerantur non ratione eius in quo sunt, principaliter, sed ratione eius a quo sunt; quia possunt esse duae relationes in homine respeclu eiusdem. — Plurificatio aulem relationis secundum numerum non venit principaliter ratione eius a quo est, nec ratione ad quem, sed ratione subiecti eius in quo 2, quoniam proprietas subiecti numerari habet ratione suppositi. Et 2. quoniam subiectum filiationis est ipsa persona, non natura nisi ratione personae; hinc est, quod cura in Christo non sint plures personae, non possunt esse plures filiationes. — Ideo concedendae sunt rationes ad hoc inductae.

1. Ad illud ergo quod prirao obiicilur, quod generatio est causa filiationis; iam patet responin- sae, sed ex parte subiecti. — Si autem quaeratur, quare multiplicatur generalio in Christo et non filiatio, cum utraque respiciat personam; dicendum, quod generalio significat per modum actionis; actio autem et passio non solum recipit numerationem ex parte subiecti, sed eliam ex parte mensurae, et ex parte principii. Et quoniam aliud est principium, et alia est mensura, temporalis et aelerna; ideo alia potest dici et alia generatio, quamvis non filiatio. — Alia etiam est ratio, quia, elsi generatio respiciat personam, tamen per consequens respicere polest et naturam. Unde humana natura in Christo potest dici nata, non tamen potest dici filia, quia filiatio proprie respicit-personam. Et quia in Christo est pluralitas nalurarum et unitas personae; ideo possunt dici plures generationes, quamvis non possint dici plures fitiationes.

"2. Ad illud quod obiicitur, quod mulliplicato uno relativorum, multiplicatur et reliquum; dicendum, quod illud verum est de multiplicalione formati et de eo correlativo, a quo dependet correlativum dependentia essentiali; qrrando autem correlativum 6 multiplicatur multiplicatione materiali, non habet veritatem; sicul est quando unrrs homo generat plures filios, et imus magister docet plures disciprrlos; tunc enim relatio, quae est in ipso, non dependet ab unoquoque eorum nisi dependentia accidentali, et desinente uno, salvatur relatio in altero. Unde quando quis generat posl primum filium alium, non nascitur in eo nova paternitas, sed primae paternilati innascitur novrrs respectus, quia pater est plurium, quam prius erat. Sic est inlelligenduin in proposito; unde Christus generatione temporali non acquirit novam filiationem, sed incipit esse filius alterius, scilicet Virginis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod diversarum productionum diversi sunt termini; dicendum, quod verum est, quando illae productiones sunt disparatae, ita qrrod una non- supponit aliam; sic autem non est in proposito, quia nativitas temporalis praesupponit aeternam nativitatem. Et ideo non oportet, filirrm esse alium et alium, quarovis alia et alia generatione generelur; suflicit enim, ut dictum fuit, ad pluralitatem generationum pluralitas naturarum, non sic aiitem ad pluralitatem filiationum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod idem est esse natum et esse lilium; dicendum, quod etsi de eodem dicatur, lainen fi lia t io proprie dicit relationem, et nativitas sive generalio ipsam productionem; relalio aulem et actio ex alia et alia causa habent mimerari. Et icleo non sequilur, quodsi pluriltcetur productio, quod plurificatur fdiatio.

o. Ad illud quod obiiciluf ulliino, quod. est intelligere filiationem temporalem, abstracta filialione aeterna; dicenduin, quod lioc non est propter diversitatem relationis m se, sed propter diversitatem respectuum; sicut si aliquis sit pater duorum, potest

Primam aulem opinionem ltichard. a Med. (hic a. 2. q. 2.)

Ulrum Chriitus sit filius

Tertio quaeritur, utrum Christus sit lilius naturalis ratione ulriusque nativitatis, videlicel temporalis et aelernae. Et quod sic, videtur. De generatione enim aeterna non est dnbium, de generatione vero temporali ostenditur sic.

I. Qiii conlormis est in natura ei, a quo geest fi I i ixs naluralis; sed Filius Dei conformis est Mariae, ex qua est natus: ergo est naturalis filius ipsius. intelligi esse pater unius, ila quod non allerius; et si aliquis videatur a duobus, potest intelligi videri ab uno, ita quod non ab alio. Ex hoc tamen non potest concludi, quod sit diversitas secundum rem, sed secundum rationem. Diversitatem aulem secundum rationem voco illam, quae solum est secundum respectum et comparalionem. sic explicat: « Dicendum sine. praciudicio, quod in Chrislo sunt — Richard. a Med., hic a. 2. q. 3. — Dionys. Carlh., loc. cit ratione utriusque naliuilatis,

2. Item, qui trahit naturam ab eo, a quo generatur, est filius naturalis; sed Christus a Virgine naturam traxit humanam: ergo est filius naturalis ipsius Virginis.

3. ltetn, nalura est principium rei genitae et filiationis eiusdem ex parte mulieris ex hoc, qttotl concipit, nutrit et parit; et hoc lotnm Virgini competit respectu Christi: ergo Christus est eius filius naturalis.

4. Item, si Christus est filius Virginis, aut ergo naiurcdis, aut adoptivus; non adoptivus, quia tunc non esset vera mater, nec ad Virginem spectat filium adoptare, nec Deus adoptari potesl a creatura in filiuui, sed magis e converso: ergo videtur, quod sit naturalis eius filius.

Sed contra: 1. Nullus, qui est filius per gratiam, est filius per naturam, quia natura et gratia ex opposito dividuntur; sed quod Christus fecit se filium Virginis, hoc fuit dignationis et gratiae: ergo non est filius naturalis.

2. item, nullus, qui voluntarie generatur, est filius naturalis, quia natura et voluntas sunt principia disparata; sed Christus voluntarie genitus est de Virgine: ergo non est eius fllius naturalis.

3. Item, nullus est filius naturalis, cuius generatio fit 3 supra naturam; sed generatio Filii Dei ex Matre fuit per miraculum supra naturam, et nativitas similiter: ergo non est naturalis eius filius.

4. item, nullus filius naturalis est prior suo principio generante, quoniam, si prior est, accidit ei, quod producatur ab illo: ergo non est naturalis filius; sed Christus prior fuit quam Virgo, quae ipsum concepit: ergo ex parte temporalis nativitatis Christus non potest esse filius naturalis.

c o n c l u s i o. Christus est filius naluralis secundum utramque nativitatem, temporalem videlicet et aelernam.

Respondeo: Dicendum, quod penes utramque nativitatem Christus est filius naturalis. — Et ratio huius est, quoniam utraque nativitas consistit in productione similis ex simili secundum similitudinem per convenientiam in natura 6. Unde secundum nativitatem a.eternam generatur similis Patri, secundum nativitatem temporalem generatur similis Matri. Ideo utraque nativitas est naturalis, et ratione ulriusque nativitatis Christus naturalis filius debet dici.

Si autem tu quaeras, quam habitudinem dicit iste terminus naluralis; dicendum, quod magis dicit habitudinem principii quam habitudinem formae. Dicitur enim filius naturalis qui est a natura et qui trahit naturam ab aliquo, non quod ipsa flliatio sit proprietas consequens ipsam naturam.

1 Vide supra pag. 29, nota I. sed magis personam; est enim proprietas personae. Unde haec est magis propria: Christus est filius na- coroiiarium luralis vel natura, quam: Christus est filius essentialis, vel filius essentia. Natura enim plus dicit in habitudinem principii vel causae, quam dicit in habitudinem formae 6. — Fatendum est ergo, Christum filium naturalem Virginis esse ratione temporalis nativitatis, sicut rationes ad primam parlem ostendunt: et ideo concedendae sunt. filius per naturam; dicendum, quod si illud intelliga- Notandum. tur de gratia adoptionis, verum est;si vero intelligatur de gratia unionis, non est verum, quia, sicut habitum est supra, « ista gratia fuit quodam modo isti homini naluralis». — Aliter etiain potest dici, Alia s°lnli quod verum est secundum eandem naturam. Christus autem nominat hypostasim in duabus naturis, et secundum illam duplicem naturam naturalis est fllius Patris et naturalis est filius Matris, ita quod secundum divinam naturam comparelur ad Patrem, et secundum humanam comparetur ad Matrem. Si Notandum. autem mutua fiat comparatio, ut hypostasis illa secundum divinam naluram comparetur ad Matrem, et secundum humanam comparetur ad Patrem; sic non dicitur proprie filius naturalis; potest tamen dici naturalis filius per gratiam unionis, quae facit naturales proprietates invicem communicare B. naluram, quod est secundum naturam, ut diclum est supra, quia ibi divina potentia in nullo praeiudicabat naturae; et ideo modus ille operandi non excludit nalurae operationem nec aufert proli naturalem filiationem.

2. Ad illud quod obiicitur, quod nihil generatur naturaliter quod generatur voluntarie; dicendum, quod falsum est, secundum quod naturam voluntas concomitatur; undeesto, quod natura esset omnino obediens voluntati, sicut et in Adam eral, idem generaretur, patre volente et natura operante. Et quoniam voluntas Filii non tollit vim geherativam Matri; ideo non sequitur, quodsi voluntarie ex ea nascitur, quod non naturaliter nascatur 10.

3. Ad illud quod obiicitur, quod nullus filius est prior suo principio generante; dicendum, quod Notandum. verum est secundum eam naturam, secundum quam est filius eius; et sic non habet instantiam in proposito, quia Christus secundum humanam naturam posterior est Virgine, quae ipsum concepit. Si autem simpliciter intelligatur, habet instantiam in proposito, quia Christus habet in se duas naturas, se-

Dun. I.

In parte ista sunt quaestiones circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicilur: Res, quae non esl de Patre genita, non videlur de Matre nata. Sed contra: Humana natura non est ex Patre genita, ergo non est de Matre nata. — Item, Christus secuncundum humanam naturam « conceptus est de Spiritu sancto et natus ex Maria Virgine», ita quod Spiritus sanctus non est eius pater, licet Virgo sit eiusmater: ergo non videtur praedictus sermo veritatem habere.

Respondeo: Dicendum, quod Magister loquitur de illa nativitate, qua res aliqua dicitur nasci, ita quod vindicat sibi proprietatem sive denominationem Bliationis. Hoc aulem non habet humana natura in Christo; et ideo non est recta inslantia contra illud quod dicit Magister in littera 3.

Dub. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Unam nativitatem ex Patre veiieramur, quae est supra causam, ralionem, tempus et naturam. Sed contra: Generalio Filii Dei ex Patre est generatio naturalis: sed generatio naturalis est secunduin naluram, non supra naturam: ergo etc: ergo falsum dicit, quod slt supra naturam.

Iuxta hoc quaeritur: penes quae distinguuntur illa quatuor, quae in auctoritate proponuntur? Videlur enim, quod non sit nisi verborum inculcatio.

Respondeo: Dicendum, quod natura non accipitur ita communiter, sed pro natura creata; unde non vult dicere, quod generatio Filii sil supra naturam aeternam, quae est natura naturans, sed super naturam crealam, quae consuevit dici natura naturara. cundum quarum unam praecedit tam naturam creatam quam maternale principium. Ubi autem instantia est in proposito, ila quod non in alio, ferenda est secundum philosophicum documentum. naturam humanam, tempus ad virtutem caelestem, et natura ad virtutem 5 inferioris creaturae, ut sit sensus: generatio illa est supra causam, id est virtutem angelicam; et rationem, id est virtutem humanam; et tempus, id est operationem caelestem; et naturam, id est virtutem inferiorem. — Vel aliter, ut causa referatur ad virtulem agentem, et ratio ad potentiam agnoscentem, et tempus ad mensuram limitantem, etnatura ad modi operandi consuetudinem 6.

Dub. III.

Item quaerilur de hoc quod dicit, quod Christus natus est homo ex muliere in lempore conceplionis. Videtur enim falsum dicere, quia conceptio illa non fuit in tempore, sed in instanti. — Item, si conceptio sua fuit similis nostrae quantum ad tempus, ergo non videtur verum quod subiungit, quod fuit supra legem noslrae conceptionis.

Respondeo: Dicendum, quod conceptio dupliciter accipitur. Uno modo dicitur conceplio ipsa operatio naturae in formatione corporis usque ad susceptionem animae. Alio modo dicitur conceptio large in nutritione et perfectione corporis usque ad partum et egressum ipsius de ventre. Si igitur primo modo dicatur conceptio, sic Christi conceptio non fuit secundum nos, sed supra nos, nec fuit in lempore. sed in instanti. Si autem secundo modo dicatur conceptio large, sic fuit secundum nos, quia novem mensibus nutritus fuit et crevit in utero Matris, ut alii homines, antequam nasceretur. Et hoc suflicientius habitum est supra.

Cap. Unicum.

De adoratione exkibenda humanitati Christi.