Distinctio XXII

ul tolus est homo vel Deus, sed non totum. totus in caelo, totus ubique. Persona enim illa aeterna

cst». — Ex his apparel, quod Christus eodem tempore totus orat in sepulcro, tolus in ioferno, totus ubique, 3. sicut et modo toitis est, lll»icillll(lie esi, scd non tOllllll. est nalurae, alius auteni liyposlascos ». Sic cl huiusmodi.

Cao. IV. Si ea qwie dicunlur de Deo vel de Fi/in Dei, possint dici ite homine illo yel de filio hominis.

Solet etiam quaeri, si congruenter dici mssi filius

Supra egit Magister de saparatione facta in morle Christi. In hac vero parte agil de conseqiientibus ad separalionem. Dividitur autein pars ista in tres partes. In quaruui prima inquirit Magisler, utruin Cliristus fuerit homo in tritluo. In secunda vero, ubi fuerit in illo tritluo, ibi: Ific quaerilur, si Christus in morte alicubi eral homo. In tertia vero ad maiorem explanationem inquirit, utrum concedendum sit, illum hominem descendisse decaelo, ibi: Solet etiam quaeri, si congruenter dici possil etc.

Prima pars, in qua inquirit, ulrum Christus in triduo fuerit homo, dividitur in duas partes. In quarum prima opponit. In secunda dissolvit, ibi: Quibus respondemus, quia, licet homo mortuus fueril etc. que esse, sicut dicitur Filius Dei vel Deus dc caolo venissc, vel ubique esse.

Ad qood dicimus, si ad unilatem personae referatur dicit intelligentia, sane dici potest; si vero est. Unde Augustinus: « Una personn est Chrislus, qni tanien cx forma servi tantum cnicilixus est, non seciindiim boc, quod Deus gloriae ost el secundum quod gloriflcal sues; et lamen dicitur Deus gloriae crucifixus, recto quidem non ex virlule Divinitatis, sed clor inlelligal ». licianl, ne ossa regis Idumaeac consumantur usque iu cinerem.

Secunda vero pars principalis, in qua inquirit, ubi fuerit homo, similiter habet duas. In quarum prima inquirit, ubi fuerit secundura huinaniutem. In secunda vero inquirit. ulii luerit secundum sui totalitatein, ibi: Et, ideo totus eodem lempore erat etc.

Similiter tertia pars. in qua inquirit, ulriini filius hominis deseenderit de caelo, habet duas partes. In quarum priina quaestionem praedictam determinat. In secunda vero praedeterminata in totali parte ista epilogat, ibi: ffacc quidem de corrigia calceamenti etc. Quae quidem pars divitli potuit contra totam partem praecedentem, sed sub aliis partibus diffusioribns comprehensa fuit ad vitandam divisionis confusionera.

Ad intelligentiam autem huius partis incidunt hic sex dubitabilia.

Primo quaeritur, ulrum Christus in triduo fuerit homo.

Secundo quaeritur, utrum secundum quod homo, fuerit in loco determinato.

Tertio quaeritur de requietione corporis in se-

Circa primum sic proceditur et quaerilur, utrum Christus fuerit homo in triduo. Et quod sic, videtur.

1. Augustinus: « Talis fuit illa susceptio, quae faceret Deum hominem et hominem Deum»;sed susceptio non mutata mansit in triduo, sicut prius ostensum est: ergo Christus in triduo fuit homo.

2. Item, magister Hugo de sancto Victore -: «Quid stultius, quam quod homo tunc esse desinal, quando vere esse incipit»! Ex hoc arguit ita: cum ergo homo sanctus incipiat esse beatus, quod est esse verissimum, stultissimum est dicere, quod lunc desinat esse: ergo de quolibet homine post mortem verum est dicere, quod sit homo: ergo multo fortius hoc debet concedi et dici de Christo.

3. Item, omne habens humanam naturam est homo; sed Christus in triduo erat habens humanam naturam: ergo Christus in triduo erat homo. Maior et minor per se manifestae sunt.

4. Item, quotiescumque anima et corpus uniuntur in unam hypostasim, faciunt hominem; sed in triduo anima et corpus uniebantur in unam hypostasim in Christo: ergo Christus in triduo erat homo.

5. Item, haec est vera: Christus in triduo iacebat in sepulcro; aut ergo secundum quod Deus, aut secundum quod homo; sed non secundum quod Deus: ergo secundum quod homo: ergo Christus in triduo erat homoJ.

1 Libr. I. de Trin. c. 13. n. 28. — De minori nfr. supra d. pulcro.

Quarto quaerilur de descensu animae ad inferos.

Quinto quaeritur de liberatione animarum de inferno.

Sexto et ultimo quaeritur de traduclione animarum ad caelos.

6. Item, Chrislus in triduo non desiit esse sacerdos: ergo Christus in triduo non desiit esse homo. Prima patet per hoc quod dicitur in Psalmo 5: Tu es sacerdos in aeternum; et ad Hebraeos septimo: Christus habet sempitemum sacerdolium. Necessitas illationis in hoc ostenditur, quod sacerdos erat, secundum quod homo.

7. Item, Christus propter assumtionem animae rationalis, rationalis erat rationalitate creata; sed Christus in triduo habuit animam rationalem sibi unitam: ergo Christus in triduo erat rationalis rationalitale creata: ergo erat Angelus, vel anima, vel homo. Sed non erat Angelus, vel anima: ergo erat homo.

Sed contra: 1. «Mortuus diminuit de hominis6»: ergo quicumque est homo mortuus, est deficiens a completa ratione hominis; sed completum non praedicatur de diminuto: ergo si Christus in triduo erat homo mortuus, haec est falsa: Christus in triduo erat homo.

2. Item, secundum naturalem philosophum homo est compositum ex anima ralionali el carne; sed Christus in triduo non erat compositum ex anima rationali et carne: ergo Christus in triduo non erat homo vere.

3. Item, nulla forma praedicatur de toto, quia forma, sed quia est forma consequens totum combum, ex quo homo factum est, nunquam postea homo esse

positum: si ergo homo praedicatur de Christo, necesse est, quod nominet formam consequentem totum rompositum; sed in Chrislo soluta erat compositio in triduo: ergo in triduo non poterat dici liomo. Maior propositio manifesta est per indurtionem et per auctoritatem Avicennae, qui eam ponit, et per auctoritatem Ruethii, qui dicit, quod «species est totum esse individui ».

4. Item, corrupto superiori essentiali, necesse est, corrumpi inlerius; sed esse vivum superius est ad «e hominem et est ei essentiale, quia « vivere est esse vivenlis2»: ergo si Chrislus in triduo desiit esse vivus, Christus in triduo desiit esse homo: non ergo Christus in triduo erat homo.

5. Item, Christus in triduo nec videre poterat nec audire nec loqui: ergo si erat homo, erat homo caecus, surdus et mutus; sed hoc est absurduin dicere de Christo: ergo falsum est dicere. quod Christus in Triduo fueril homo.

(i. Item, sicut unio divinae naturae et humanae facil, Deum esse hominem, ita unio aniinae ad carnem facit, esse animalum: ergo cessante unione animae ail carnem, cessat esse animalum; et si cessat esse aniinatuiii, cessat esse animal; et si cessat esse animal, necessario cessat esse homo<: ergo a primo, cuin in Chrislo fuerit separatio animae a carne in triduo, Christus desiit esse homo in triduo: non ergo fuit homo in triduo.

7. Item, ad hoc ipsimi sunt rationes Magistri in littera, quae super hoc fiiiidantur: oinnis honio aut est mortalis, aul immorlalis, omnis etiam hoino est alicubi homo; sed Christus in triduo nec erat mortalis nec erat immortulis nec erat alicubi homo — quia non in sepulcro, cum non esset ibi nisi corpus; non in inferno, cum non esset ibi nisi anima — ergo Christus non fuit homo in triduo.

c o n c lit s i o. Christus in triduo non fuit homo, si loquamur de praedicatione simpliciter actuali.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod circa hoc fuit triplex modus didici de quolibet hoinine mortuo. — Secundus vero modus dicendi est, quod hoc non debet concedi de aliis; potest tamen concedi de Christo. — Terlius vero modus dicendi est, quod illud non debel concedi de Chrislo nec de aliis hominibus. Et primum modum dicendi tenuit magister llugo de sancto Victore; secundum modum tenuit Magister Sententiarum; tertium vero tenet communis opinio doctorum Parisiensiiiin.

Si quis autem velit diligenler considerare, quilibet modorum praediclornin habet aliquid de veriesse aptitudinate, aut partim secunduin esse actuale, parlim secundum aptitudiuale. Praedicatum enim aut dicit essentiam subiecti, aut aclum subiecti. Tunc est praedicatio secundum esse actuale, quando subiectum est ens in actu, et forma praedicati actu inhaeret subiecto et est eius actus; sicut, homine existente, dicitur: homo est animal. — Tunc autem est praedicatio secundum esse aplitudinale, quando nec subiiTtiim est actu, nec forma praedicati actu inhaeret subiecto, sed necessaria est ordinatio unius ad alteruin, fundata super principia naturae; sicut, nulla rosa existente, conceditur, quod rosa sit flos. — Tunc autem est praedicatio parlim secunduni esse aptitudinale, partim secundum cs.se actuale, quando suppositum est in actu, forma vero praedicati non inest ei secundum actum, sed secundum necessariam ordinationem. fundatam super principia naturae.

Cum ergo quaerilur, utrum Christus sit homo in triduo; si loquanuir de praedicatione secundum esse aptiludinale, non tantum est verum de ipso, sed etiam de omni homine mortuo,quia secundum veritalem fidei nostrae et scientiam theologiae, quando homo moritur, remanent principia eius, in quibus salva est ordinatio non solum respectu formae hominis, sed etiam huius hominis; alioquin non esset vera resurrectio. — Si autem loquamur de praedicatione partim actuali, partim aplitudinali; sic potest concedi de Chrislo, quod fuerit homo in Triduo, quia erat persona in aclu, quamvis forma hiiinanitatis servaretur in aptitudine coniunctionis aniinae et carnis; sed hoc non potest dici de aliquo alio homine 8. — Si autem loquamur de praedicatione simpliciter actuali, nec de Chrislo, nec de alio homine est verum dicere, quod sit homo, quamdiu est anima separata a carne. Nihil enim facit, hominem esse actu, nisi actualis coniunctio animae cum carne.

Si igitur isti tres modi dicendi intelliguntur secundum tres praedictos modos praedicandi, sic in omnibus reperitur veritas, et nulla est inter eos 1 Vide verba Porphyriij tom. II. pag. 99, nola 2. allegata.

contrarietas; et verum sensit Hugo de sancto Victore, et veruni dixit Magister, si intellexerunt iuxta praeassignatos modos, et verum tenet communis opinio. Et per hoc ad omnes rationes ad utramque partem adductas satis potest patere responsio.

Verumtamen, si verba Hugonis velimus amplius hominem mortuum, non solum quantum ad esse aptitudinale, sed etiam quantum ad esse actuale. Posuit enim, quod post mortem salvaretur esse hominis; et quod anima separata esset persoha; et quod iterum multo fortius deberet homo dici anima quam corpus, si hoc admitteret usus. Unde arguit in hunc modum!: cum homo ex anima et corpore constet, tamen propter unam partem, quae est corpus, dicitur homo corpus, multo ergo magis propter partem illam, quae est anima, debet dici anima. — Et in hoc dicto magister Hugo communiter non sustinetur. Nec enim anima separata est persona, sicut ostensum fuit supra; nec homo est anima sua; nec verius est homo, cum moritur, quam cum vivit, quantum ad esse naturae, licet fortassis possit augeri in eo esse gratiae; nec corpus, secundum quod est pars integralis hominis, praedicatur de homine: et ideo non sine causa opinionem magistri Hugonis communis opinio non approbat in parte ista.

Magister autem Sententiarum non solum voluit dicere, quod Christus in triduo fuisset homo praedicatione partim actuali, partim aptiludinali, immo vere et actualiter. Et volunt aliqui hoc imponere ei, quod hoc dixit, quia fuit de tertia opinione, quae dixit Christum hominem secunduni habitum. Unde volebat dicere, quod aclu esset homo, quia actu hcibebat

quia error est, sicut in praecedentibus ostensum fuit; nec ex verbis Magistri potest expresse haberi, sed alia de causa hoc dixit. Intellexit enim, in Christo duas fuisse nniones et vere, videlicet unionem animae ad carnem, et unionem divinae naturae et humanae. Et unio divinae nalurae et humanae faciebat, Christum esse hominem, iuxta illud quod dicit Augustinus: «Talis 1 Ila codd. AIKLHN T, codd. BO intellexerit; edd. intelfuit illa susceptio, ut faceret Deum hominem». Unio vero animae ad carnem faciebat, hominem illura vivere. Quia ergo in triduo mansit unio Divinitatis ad humanitatem, et soluta fuil unio animae ad carnem; hinc est, quod posuit Magisler, quod Christus in 'triduo non desiit esse homo, sed desiit vivere; ideo verum est secundum ipsum dicere de Christo, quod fuit homo in triduo, et quod fuit homo mortuus, quamvis non possit dici de aliquo alio. — Et in hoc etiam Magister defecit, quia ad hoc, quod aliquis sit homo, necessario praeexigitur et coexigitur unio animae ad carnem, cum homo dicat formam totius sive consequentem totum compositum. Unde nequaquam illa susceptio fecisset Deum hominem et hominem Deum, nisi Deus assumsisset corpus et animam, ut coniuncta ad invicem. — Et propter hoc positio Magistri communiter non sustinetur in parte ista. nec positio eliam magistri Hugonis, non quia omni modo 6 sit falsa locutio praedicta: Christus in triduo fuit homo, sed quia falsitatem habet intelligendo de praedicatione secundum esse actuale, secundum quam praedicationem versatur inquisitio circa praedictam locutionem; et isto modo videtur eam tractasse magister Hugo et Magister Sententiarum et communis opinio magistrorum, et secundum istum modum currit praesens inquisitio. — Ideo rationes ostendentes, locutionem praedictam esse falsam, concedendae sunt; procedunt enim secundum hanc viam.

1. Ad illud ergo quod obiicitur in contrarium, quod talis fuit illa susceptio etc.; dicendum, quod hoc fuit, non quia assumsit corpus et animam tantum, sed etiam, quia assumsit corpus et animam unita; et ideo desiit esse homo, non quia sit mutata unio Divinitatis ad carnem, sed quia solula fuit unio animae et carnis ad invicem.

2. Ad illam auctoritatem Hugonis,qua dicitur, quod nemo desinit esse 8, quando verius esse incipit; dicendum, quod nihil prohibet, quod veritas esse moralis augeatur cum diminutione veritatis esse naturalis; sicnl videmus, quod in. debilitatione virtutis naturalis frequenter fortificatur virlus moralis. Et ideo non oportet, quodsi homo incipit esse beatus secundum animam, quod propter hoc non desinat esse homo.

3. Ad illud quod obiicitur, quod habens luinianam naluram est homo; dicondum, quod nomine humanae nalurae aliquando intelligtinlnr prmcipia constituentia hominem; aliquando intelligilur forma hominis completiva, quae dat ipsi supposito complementum et operationem debitam illi speciei, secnndtim illud quod dicil Boethius: « Nalura est unamqnamque rem informans speciflca differentia ». Si ergo accipiatur natura primo modo, locutio est falsa; si secundo modo, locutio est vera; sed isto modo non habuit Christus humanain naluram in (riduo: et ideo non sequitur, quod fnerit homo.

4. Ad illnil quod obiicilur, quod quando anima et corpus uniuntur in eandem hyposlasim, faciunt hominem; dicendum, quod uniri animam et corpus sic talis hypostasis, quae sit hic et nunc; et isto modo non possunt uniri in eandein hypostasim. quin unianlnr ad invicem, ac per hoe quin faciant hominem. Alio modo possunt uniri in eandem hypostasim, ila tainen, quod illa hypostasis ex eis non constituilur, iinmo unitur eis etiam localiter separatis; et hoc modo uniri in eandem hypostasim non necessario facit liominem, quia non est ihi unio per constitutionem nalurae tertiae, qualis est unio materiae et formae, qualis etiam requirilur ad hominis esse. Et quia isto modo unita erant aniina et corpus in Christo in triduo, non modo praemisso; ideo non sequilur. quod Christus in Triduo fuerit homo.

I. Solallo huius quaestionis dependet a duobus principiis,

5. Ad illud quod obiicitur, quod Christus in triduo iacebat m sepulcro; dicendum. quod talis locutio est vera per synecduchen. Dicitor enina Clnistus iaenisse in sepulcro, qntepars humanitatis eius iacuit in sepulcro. Unde nec iacuit ibi secundum quod liomo nec secundum quod Deus, sed sefGundtim aliquid hominis. Sicul ergo non sequitur: Petrus est in tnmulo, ergo Petrus est homo; sic etiam intelligendnin est in proposito.

li. Ad illud quod obiicilur, quod Christus in sempiternum fuit sacerdos; dicendum. quod sacerdotium Christi dicilur fuisse sempiternum, non quia semper fnerit sacerdos in actu, sed quia illi sacerdotio nullum aliud successit.

7. Ad illud quod obiicitur. quod Christus in triduo habebat animam rationalem sibi unitam. ergo erat rationalis; dicendum. quod hoc non sequitur, nisi intelligatur per synecdochen, pro eo quod idiomala partium hominis non communicantur hypostasi Verbi nisi mediante toto coniuncto, communicatione propria. Et quoniam Christus tunc non erat homo. ideo nec poterat dici albus ratione corporis, nec rntionalis ratione animae, nisi per synecdochen, videlicet quod habebat corpus album et animam ratiocinanlem. Quorl ergo dicit: quod 6 habet animam rationalem sibi unitam est rationale; dicendum, quod hoc liabet verilatem. si intelligalur de unione, quae est formae ad materiam; hoc autem modo non uniehatnr anima Christi Christo in triduo. 1'nde non sequitur. quod fuisset homo in triduo. nnte morlem Cluisli animam et corpus fuisse ad invicem for-

Secundo quaeritur, utrum Christus, secundum quod homo, merit in loco determinato, an ubique. Et quod fuerit in loco delerminato, videtur:

1. Quia Christus, secundum quod homo, non nisi ubi fuit anima eius, vel caro; sed anima eius, vel caro non fuit nisi in loco determinato: ergo nec Christus, secundum quod homo

2. Item, Christus, secundum quod homo, «"assumsit humanam naturam in atomo »; sed humana natura in atomo est humana natura in individuo, et individuum est necessario hic et nunc, et ita in loco determinato: ergo Christus, secundum quod homo, est in loco determinato.

3. Item, cuicumque convenit moveri secundum locum, convenit ei esse in loco determinato; sed Christus, secundum quod homo, descendit ad inferos et ascendit ad caelos: ergo etc.

4. Item, quod Christus sit in pluribus locis, secundum quod homo, hoc non habet, nisi quia sub Sacramento: si ergo tunc sub Sacramento non erat, ergo in aliquo loco ipsum existere oportebat.

Sed contra: 1. Quaecumque sunt unita inseparabiliter, ubicumque unum est, et reliquum; sed humana natura umta est mseparabihter et erat tunc Verbo Dei unita, quod est ubique: ergo si Verbum est ubique, et humana natura in Verbo.

2. Item, quaecumque sunt idem in supposito, ubicumque est unum, et reliquum — si enim aliqua duo accidentia uniantur in uno subiecto, impossibile est, unum esse alicubi, ubi non sit reliquum — sed humana natura et divina uniuntur in una hypostasi: si ergo divina natura est ubique et non in loco determinato, necessario sequitur, quod et humana natura in Christo.

3. Item, haec est vera: iste homo est Filius Dei ubique, ergo a simplici conversa: Filius Dei est ubique homo; sed ubicumque est homo, ibi est eius humanitas: ergo etc.

4. Item, demonstretur quicumque locus, Christus est ibi; aut ergo est ibi homo, aut non-homo — homo enim et non-homo opponuntur immediate — 1 Vide hic lit. Magislri, c. 2. sed non est ibi non-homo: ergo est ibi homo: ergo Christus est ubique homo: igitur secundum humanam naluram non est in loco determinato nec fuit in triduo.

o. Ilem, bene sequilur: hoc est, et non est homo, ergo est non-homo: ergo similiter bene sequitur: Christus fuitubique, et non fuit ubique homo, ergo fuit ubique non-homo; sed haec est falsa: ergo aliqua praemissarum; sed non nisi ista: Christus non fuil ubique homo: ergo eius opposita vera: Christus fuit ubique homo: ergo idem quod prius.

6. Item, « quidquid convenit Filio Dei per naturam, convenit illi homini per gratiam s »: cum ergo haec sit vera: Filius Dei est ubique; haec simililer erit vera: iste homo est ubique; sed bene sequitur: homo albus esl ubique, ergo est ubique homo, et est ubique albus: ergo similiter bene sequitur: iste homo est ubique: ergo est ubique homo: redit ergo idem quod prius, scilicet quod Christus secundum humanitatem nec nunc nec in triduo fuit in loco determinalo.

Chrislus, secundum quod homo, non fuit ubique, sed in loco determinato.

Respondeo: Dicendum, quod quaestio ista esse de re, el potest esse de sermone. Tunc est quaeslio de re, quando quaeritur, ulrum humanitas Christi fuerit, ubicumque fuit Divinitas; et ad islam quaestionem de plano respondendum est, quod non; quia divina natura est immensa et infinita, unde nullum locum sibi determinat; sed humana natura, cum sit creata et finita, locum sibi determinat. Unde non erat, ubicumque Divinitas erat, sed vel in sepulcro ratione corporis, vel in inferno ratione animae, sicut dicil Magister in littera. — Et nunc sirriiliter; ratione humanitatis, quantum es,dese,in uno tantum loco est; quod vero sit in pluribus, hoc est sub Sacramento, secundum quod dicit Innocentius 10,

seilieet quod Christus dicitur esse alicubi mcramentaliter,;ilicubi personaliter, alicubi localiter: localiter est in caelo,, sacramentaliter est in allari,personaliter ubique. El sic huniana natura in Chrislo habet, ut sit in loco detenninato; et si de re fiat quaestio, satis plana est responsio.

Si autein (ial quaestio de sermone, hoc est, si quaeratur de veritate istius: iste homo est ubique, de et isle est ubique lioino; hic respondendum est, quod iste tenninus homo potest subiici, vel praedicari. Quando subiicilur, lunc est loculio vera. El ratio 2, huius est: quia cuni dicitur: iste homo est ubique, hoc pronomen isle potesl deinonslrare personam Christi, vel singulare hominis. Si personam Christi, sic absque dubio vera osl: iste homo est ubique. Si vero singulare hominis, adhuc vera est, sed non per propriam naturam, sed per coinintinicatioiiem idiomatum, quia « quod convenil Filio Dei per naturam convenit isti homini per gratiam. »

Si autem ponatur ex parle praedicati, tunc minat praedicatum; et ila significatur per hoc, quod forma liuinanilalis se extendat ad omnem locum in Chrislo; et hoc quidem falstun est, eo2quod habet locuiii determinatum. Unde sicut haec est falsa: Christus semper fuit homo, quia significatur ex hoc, quod luunanitas Christi non habuit prinripium in teinpttre; ila siinililer haec est falsa: Chrislus est ubique homo, quia ex boc significatur, quod humana nalura Christi sit ubique. — Concedendae sunt igitur rationes ostendentes. quod luunana nalura Christi sit in loco determinato et fuerit in Iritliio.

1. Ad illud quod tibiicilur. quod quaecumque sunt unita inseparabiliter, extentlunl se ad omnem locum aequaliler; dicentlum, quoil illutl habet veritatem, quando aliqua tlno unibilia sic uniuntur, quotl ununi non excedit reliquum. Quantlo autem unuiii esl inaioris ainLiitus quain reliquuni, non habet verilatem: et sic est in proposito; natura enim divina est immensa, sed nalura humana est limitata. Et est simile: quia animttl inseparabiliter praedicatur de homine, et tamen aficubi esl animal, ubi non est homo

2. Ad illud quod obiicilur, quod illa quae sunt unum in supposito, conconiilantur se in omni loco inseparabiliter; ilieentlum, quod quotldam est supsursum est Hominus; socl tamen eii.im liic nobiscum est veritas positum, quod non excedit formam suain; et de lali supposito habet veritatem sermo praemissus. Quotldam vero est suppositum, quod excedit aliquam formam, cuius est suppositum, sicut hypostasis Christi se habet respectu humanae naturae, quia primiiin esse non habet a natura buuiana, sed a natura divina; et de lali supposito non habet veritatem.

3. Ad illud quod obiicitur, quotl haec est vera: iste homo est Filius Dei ubique, ergo conversa est vera: Dei Filius est homo ubique; dicentluni, quod haec, si quis atlendat, non est eius conversa; et hoc palet, quia in conversione alicuius propositionis quod determinabat praetlicatum debet fieri tleterminalio ex parle subiecti, alioquin non liet recla conversio, sicnl patet aspicienli. Et ideo, cum in hac locutione: hoino est Filius Dei ubique, adverbiuin illud delerininat praedicatum ratione istius at- Iribuli, quotl est esse Filius Dei; eius conversa non est haec: Filius Dei est homo ubique, secuntliiin quod ubique tleterminat boc atlributum, quod est esse hominem; sed haec: Filius Dei, existens ubique, esl homo; et haec quitlem est vera, untle quainvis in ralione praedicla videatur arguere a simplici conversa, non tamen arguit.

4. Ad illud quod obiicitur, quod si Christus est hic et non est homo, ergo est hic non-homo; dicentluin, quod illud tenet in his quae sunt unius naturae tantuin, ratione cuius sunl, ubicumque sunl. In Christo vero non tenet, quia non soluin habet naturam humanam, sed divinam, per quain polest esse alicubi, ubi non est per humanam. Unde in processu illo est peccatum secundum consequens: non est hic hoino, ergo est hic non-homo. Ista enim habet tres homo, sed tamen humanitas eius non est in isto loco; et in isto sensu habet locutio veritatem. Et si obiiciat, quod homo et non-homo opponuntur iiiiinetliate; dicendum, quod verum est, quantum est de se, sed non est veruin. addita deturminatione. Haec enim tluo non opponiuitur iminediate: albus homo et albus non-huiiw, quia neutrum borum vere praedicatur de homine nigro.

o. Ad ilbul quod obiicitur, quod bene sequilur: est, et non est homo, ergo est non-homo, ergo siiniliter. bene sequilur: est hic, et non est hic homo, ergo est hic non-homo; dicendum, quod non est siet ahima intime sinl coniuncta, tamen anima tota esl in lolo

raile, quia pluribus de causis potest isla verificari de aliquo: iste non est hic homo, quam ista: iste non est homo, propter determinationem adiunctam. Et ideo in praediclo processu est deceptio secundum consequens, a pluribus causis veritatis ad unara.

6. Ad illud quod obiicitur, quod haec est vera: iste homo est ubique, ergo iste est ubique homo; dicendum, quod non sequitur, quia in prima attriper illam, sed in illa subsistil. Unde nihil prohibet, Verbum

Tertio quaeritur de quiete corporis in sepulcro, et est quaestio, utrum corpus Christi per triduum fuerit in sepulcro. Et quod sic, videtur.

1. Matthaei duodecimo: Sicut Ionas fuit trii.bus diebus et tribus noctibus in venire ceti, sic filius hominis erit tribus diebus et tribus noctibus in corde terrae: ergo corpus eius fuit tribus diebus et tribus noctibus in sepulcro.

2. Item, loannis secundo s: Soluite lemplum hoc, et in tribus diebus excilabo illud; et subiungit Evangelista, quod hoc intellexit de templo corporis sui: ergo redit idem quod prius. buitur ei esse ubique ratione divinae naturae, in secunda ratione humanae. Nec est simile de hoc quod obiicit de homine albo, quia suppositum istius termini album, cum sit hic et nunc, non se extendit ad aliquem locum, ad quem non extendit se eius proprietas; non sic autem est de persona Verbi et de natura humana. Dei esse ubique, licet humana natura, a Verbo Dei assumta, q. unica.

3. Ilem, in Symbolo 4: « Tertia die resurrexit a mortuis »: ergo corpus eius iacuit per triduum in sepulcro.

4. Item, hoc ipsum probatur per communem Ecclesiae observantiam, quae mortem eius in die Veneris celebrat et resurrectionem in die tertia 5, scilicet in die dominico: si ergo iacuit in sepulcro a morte usque ad resurreclionem, patet etc.

Sed contra: 1. Figura debet respondere veritati; sed resurrectio Christi praefigurata fuit in Samsone, de quo legitur Iudicum decimo sexto 6, quod dormivit usque ad medietatem noctis, et tulit portas stini. Vide etiam libr. de Divin. Officiis (inler opera Alcuini),

civitatis etc.: ergo videtur, quod Christus usque ad tertium diem iu sepulcro non requieveril.

2. Item, Artutim srcundo: Quem Deus suscitavit a mortuis, iuxta quod impossibile erat, detineri eum; sed si non potuit detineri: ergo videtur, quod stalim resurrexerit, alioquin detentus fuit.

3. Ilem, opus nostrae redemptionis staliiu post mortein consuinmatuin luit: ergo glorilicatio corporis Christi iam non debuit ainplius dillerri, et ita corpus Christi non debuit in sepulcro per triduum relinipii.

4. itein, anima Christi in illo triduo aut appetebat uniri sno cnrpori, aut non. S non appeCebat: ergo non habebat naliirain aliarum animariun; si appetebat: ergo retardabatur a contemplatione perfecta, si corpus eius non redilehatiir ei. Sed hoc est inconvemens: ergo videtur, quod statim corpus eius debuerit suscitari.

Esl igitur quaestio de tempore et hora resurrecum corpora aliorum hominum exspectent usque ad dieiu extremuni?

Christus requievit per triduum in sepulcro; sed triduum intelligitur secundum sguecdochen.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est suscitationem eius usque ad generalem resurrectionem differri.

Et ratio huius est, quia nostrae fidei certitudo, qua credimus nos resurrecturos, fundata est supra veram resurrectionem Christi 3. Ad hoc autein, quod constel nobis de veritate resurrectionis, duo concurrunt: primum est, quod opportunum est, quod con- 1 Vers. 24. stet de veritale mortis; secundum est, quod oportet, quod constet de verilale coniunctionis ileratae animae el carnis. Veritas morlis non constitisset noliis, si Christus slatim resurrexisset, sed potuisset aliquis suspieari, ipsum finxisse se mortuum. — Veritas itcratae coniuncHonis non constitisset, si Christus adhuc non resurrexisset, immo< potius posset quis desperare quam exspectare; immo certe, si non resurrexisset, lides in Apostolis omnino defecisset, nec aliquis fuisse Christtun Deum crederet. sed honiinem purum. Necesse igitur fuit propter nostrae lidei verilatem et (irmitatem, resiirreclionein Christi accelerari, nec tainen adeo aecelerari, quin manifestarelur veritas mortis. Ideo usque ad tertium dieiu distulit et non amplius, quia per teinpus illud vere poterat manifestari fuisse mortuus.

Requievit igitur, sicut dicit fides nostra, per tridiiiiin in sepulcro, non tainen per tres dies integros et completos, sed per ulliniani partem diei Veneris et per primam parlem dominicae diei et per totam diein sabbati, ita quod requietio illa per tridiiiuii intelligenda est per syneedothen 5. Et in hoc cere, quod surrexit in media nocte, quidam vero, quoil surrexit in aurorar.

Ratio aulem huius diversitatis est, pro eo quod considerant diversiiuoile in illa dilatione congruentiam quantum ad nuinerum horarum. Nam aliqui incipiunt tempus computare ab hora sexta, qua crucilixus est, et tenebrae factae sunl swper unwersain terram; et isti protendunl tempus usque ad mediam noctem inter diem sabbati et diem dominicam; et sic compiitant triginta sex horas, quia tunc erat aequinoctium vernale, quando Christus Dominus passus est. — Aliqui inceperunt compulare a sero, in quo posilus fuit in sepulcro, et prolendunt lenipus usque ad diluculum dominicae diei; et tam isti quam illi eandem considerant congruenliam tantae dilationis. Ideo enim Dominus distulit per triginta sex horas. ut in hoc sigiuTicetur, quia liberatio et victoria est perfecta. Ille enim numerus est ex se- Sanctorum de hac re opiniones inter se discordantes recenset:

natio numero in se ducto, qui quidem numerus est primus numerus perfectus secundum arithmeticum. — Est et alia congruentia, quia in triginta sex horis sunt duae noctes et unus dies, ita quod salva est ibi proporlio « simpli ad duplum », ut dicit Augustinus, in quo significatur, quod Chrislus una simpla sua vetuslate abstulit duas nostras vetustates, quae quidem intelliguntur per duas noctes; et hanc rationem assignat Augustinus in libro de Trinitate 2. Haec eadem ratio assignatur super illud Lucae vigesimo quarlo: Oportuit Christum pati; Glossa: « Merito una die el duabus noctibus in sepulcro iacuit, quia lucem, id est gratiam suae mortis. quae tantum in carne erat, tenebris nostrae duplae mortis, quae in carne et anima erant, opponit». Et hoc ipsum dicit super illud ad Romanos sexto: Hoc scientes, quia vetus homo elc.; Glossa: « Quievit in sepulcro uno die et duabus noctibus, quia nostram duplam veiustatem sua simpla consumsit ».

Et ideo licet videantur differre in temporis hora, conveniunt tamen in assignando temporis congruen- tiam. Nec tamen in hora sibi contradicunt, quia dupliciter dicitur res fieri: aut quando fit secuiidum veritatem, aul quando innotescit. Et illi qui horam mediam noctis assignanl resurrectioni, tempus determinant, quando primo fuit; qui vero mane assignant, tempus determinant, quando innotuit. — Vel certe resurrectio fuit inter horam mediae noctis et mane diei dominicae; et quia medium denominatur ab extremis, ideoaliqni dicunt, fuisse in media nocte, aliqui in mane sine aliqua contradictione. — Concedendum est igitur, quod Christus requievit per triduum in sepulcro, ita quod per synecdochen hoc intelligatur. Concedendae sunt nihilominus rationes, quae hoc ostendunt.

1. Ad illud quod primo obiicitur de Samsone,

Quarlo quaeritur de descensu animae Chrisli ad inferos. Et quod anima Christi illuc descenderit, ostenditur:

1. Primo per illud quod dicitur Actuum secunstus non quieverit per triduum in sepulcro, quia media illa nox fuit pars diei dominicae, et per synecdochen per mediam illam noctem inlelligitur 5 tota dies sequens; computatur enim nox cum die sequenti post Chrisli resurrectionem. — Praeterea, non oportet, quod veritas in omnibus respondeat figurae, quia nulla figura est ita similis veritati, quin sit ex aliqua sui parte dissimilis.

2. Ad illud quod obiicitur, quod impossibile fuit, eum detineri; dicendum, quod detenlio dicit violentiam; Christus autem distulit resurgere usque ad tertiam diem non propter violentiam, sed propter meram voluntatem: et ideo non erat detentio, sed rationalis exspectatio.

3. Ad illud quod obiicitur, quod iam opus nostrae redemptionis consummatum erat; dicendum, quod licet consummatum esset secundum veritatem, non tamen nobis innotuerat. Ad hoc autem, quod nobis valeret, necesse erat, quod nobis innolesceret; ad hoc aulem, quod nobis certitudinaliter innotesceret, necesse erat differre: ideo non absque causa, sed propter salutem nostram resurrectionem distulit in diem tertium 6.

4. Ad illud quod obiicitur, quod anima Christi, si appetebat uniri corpori, retardabatur a perfectione contemplationis; dicendum, quod hoc non oportebat propter unionem ipsius ad Verbum et tantam plenitudinem gratiae, quae in ipsa erat, ut non solum separata a corpore, verum etiam existensin corpore passibili, non retardaretur a contemplatione divina. Non sic autem esl in aliis animabus reperiri; nec est mirandum, si illa anima inter alias animas habuit privilegium singulares. do 9: Quem Deus suscitavit, solulis doloribus ferni etc: ergo videtur, quod in inferno fuerit anima eius.

5. Itein, in Symbolo Apostolorum: « Descendit

ad inferos, tertia die resurrexit a mortuis»; nihil doc expressius dici potest.

3. Uriu, Damascenrrs: « Descendit ad inferna aniina deilicata, ut. quemadmodum his qui in terra sunt, ita et his qui in inferno sunt el m tenebrHs ei in umbra mortis sedent, superlucescat »: ergo descendit ad inleros.

4. Item, sicut Christus nos docuit per adventum suum in carnem, ita eliam detentos in inferno liberavit per egressum suum a carne; sed adveniendo in terris nobiscuni conversatus est et vixit 9: ergo moriendo ad inferna desrendit.

Skd contra: 1. Augustinus ad Dardanum et etiani super Genesim ad litteram: « Non lacile in Scnpluns noinen mferm in bono invemtur »: si ergo Cliristn niliil niali attribuenduni est, videlur, quod Clinstus ad inferna non descenderit.

2. Item, optimo debetur optimus locus; sed aninia Christi erat optima, et infernus erat locus vilissiinus: ergo nunquam videtur fuisse conveniens, ijuoil anima Christi descenderet ad inferna.

3. Iteni. maioris potestatis esi liberare subditos de inanu adversarii sola voluntate el virtute quara praesentia corporali: ergo si Christus iam triiunphaverat in cruce de diabolo, viilelur, quod non oportebat, ipsum ad infernum descendere ad liberanduiii suos.

4. llem, per morteni Christi illi qui prius descenderant ad iiilernuin, merebantur ascendere in caelum: ergo si ideni non est causa oppositorum, videtur, quod Christus moriendo non descenderit ad inferos.

c o n c l u s i o. Christi anima descendit ad inferos propter vinctorum m limbo consolationem et. propter adversariorum confutationem.

Respondeo: Dicendum, quod nomine inferni ac- ahquando intelligitur poena, aliquando locus poenae; et secundum hoc dupliciter potest aliquis dici descendere ad inferos: aut quia descendit ad poena/m, aut quia descendit ad locum poenae. Primo modo non convenit Christo; in eo enim nec luit poena damni, nec fuit poena sensus; secundo vero modo competit Chrislo. Descendit enim quantum ad illam partem, iu qua eranl iusli. qni detinebantur merito peccati primi parentis, quae quidem pars coiisuevil limbus appellari; ad illaui, inquam, partem descendit, nou compulsus necessitate, sed sua voluntate et polestale.

Ratio aulem, quare voluil descendere ad eripiendos illos qui tenebantur ibi compediti, cum etiam posset lacere hoc non descendendo, fuit duplex, videlicel propter consolationem vinclorum et propter eonfutalionem n adversariortvm. Propler consolationem vinctorum, quia magna fuil eis cohsolatio de praesenlia ipsius animae Iesu Chrisli, et maximae fuit dignationis ostensio in hoc, qaod ipse personaliter voluit descendere ad eos. Propter hoc dicit Damascenus, quod «descendit, ut his quiin tenebris et 111 uiuhru mortis sedent, superlucescat », sicut in sua nativilate descendit, « nl luceret his qui erant in terris ». — Propter confutationem adversariorum, ul ipsi daemones confunderentur ex sua praesentia; et sicut vicerat eos in lerra in natura assumta, sic aniina eius de eisdem triumpharel apud inferos, ipsos invitos exspoliando. — Concedendae sunl igitur rationes et auctoritates, quae inducuntur ad boc.

I. Ad ilbul vero quod primo obiicitur in con- Irariiuu, quod infenii iioiuen non de facili invenitur in bono; dicendum, quod verum est, quia ad infernum nullus descendit praeter solinn Christum nisi ad poenam damni, vel ad poenam sensus; ideo dicit, ipsum non de facili inveniri in bono, quia lioc convenit soli ChristO.

2. Ad illud quod obiicitur, quod optimo debetur optimus Locus; dicendum, quod verum est de loco, qui debelur alicrri pro remuneratione; Christus autem non descendit ad infernum tanquam ad locrrni remrrnerationis sibi debitum, sed potius descendit ad ipsum frangendum et exspoliandum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod maius est unde el in Graeca lingua origo nominis, quo appellanlur intriumphare in absentia quam in praesentia; dicendum, quod licet hoc non _sit ostensivum tantae virtutis, tamen est ostensivum maioris dignationis. Christus autem in liberatione nostra potius intendebat nobis ostendere dignationis affectum quam virtutis imperium; malebat enim, quod haberemus spiritum dilectionis et amoris quam spiritum servitutis et timoris L.

4. Ad illud quod obiicitur, quod mors Christi merebatur ascensum ab inferis; dicendum, quod est

I. Christum descendisse ad inferos, docent cum s. Scriquoad effecliim, si praescindimus ab iis animis, quae iam suf-

Utrum Christus in descensu ad Quinto quaeritur de liberatione animarum ab inferno et est quaestio, ulrum omnes animas, quae in inferno erant, liberaverit. Et quod sic, videtur.

1. Iob decimo septimo: In profundissimum infernum descendent omnia mea; sed constat, quod Christus eripuit lob de inferno: ergo eripuit aliquos descensus ordinatus ad ascensum; et hoc modo descendit Christus, quia descendit, ut faceret alios ascendere; et iste descensus non est contrarius ascensui nec est ex causa contraria. Est el alius descensus, qui venit ex impotentia ascendendi; et hic descensus repugnat ascensui; et de hoc descensu opponit, et hoc concedi potest, quod isto modo Christus ad inferos non descendit, sed modo alio, sicut praedictum est. ficienler purgatae erant. Natu « cum istius quaestionis non inhic a. 4. q. I. ad 2. inferos omnes anima.s liberaver de inferno profundissimo, multo fortius de parte superiori inferni: ergo videtur, quod totum infernum exspoliaverit.

2. Item, in Psahno 4: Eruisti animam meam ex inferno inferiori; aut hoc dicitur in persona Christi, aut in persona alicuius alterius; sed quo- - Pro et hoc, codd. A Z bb, substituunt non pauci alii codd.

cuiii(iie niodo intelligatur, aliqui ernti sunt de loro inferiori, quia Christus uou descendit nisi ad locum illiiin, unile aniinas eruit: ergo inullo forlius erulae suiil ile inferno superiori: ergo de lolo inferno.

3. Item, Zachariae nono: super illml: lu sfiwv guine teslamenli tui eruisli vinclos de lacu etc.; (ilossa: « Eos qui tenebantur vincli caireribus, ubi nulla misericonJia eos refrigerabat, quani dives ille petebat, tn liberasli »; sed tales erant damnali in inferno: ergo videtur, quod illos liberavit: ergo oinnes eduxit.

h. Itein, si solos bonos de inferno liberavit et malos reliipiil; cuin plures essent mali quain boni, videtur, quod Cliristus non plenain, sed seniiplenain victoriain de diabolo obtinuit.

S. Itein, Christus pro oinnibus passus esl in cruce; sed ad illos liberandos ad inferna desrendil. pro quibus passus fuit: ergo videtur, quod oinnes eduxerit de inferno. Si tu dicas, qund non esl passus quanluin ad c/ficaciam nisi pro bonis, licet quantuni ad sufftcientiam pro omnibus; contra hoc est quod dicitur ad Romanos quinto: Christus pro impiis passus est; el constans est, quod niiilli peccalores merito passionis Christi hberaiitur de poteslate el laqueis diaboli: ergo videtur, quod niulto forlius illi fuerunt liberati, qni fuerunt ibi a Christo invenli.

Skd contra: 1. Isaiae ulliino dicilur de da- Vermis eoriun iinii morietur, et iynis eorum non exstini/netur: ergo videlur, quod reprobos el malos Chrislus ab igne inferni non liberaverit.

2. iteni, Lucae decimo sexto: Chaos magnum /irmalum est inter nos el uos etc, ergo iiiiillo fortius inter Christum et damnatos: ergo non videlur, quod Christus deseenderil ad illos liberandos. Si enim alii Sancli non compatiebantur damnatia propter severil.alem iusliliae, multo fortius nec ipse Ghristus, qui est iustus iudex. Tra/nsittus enim ille, sicul dicil (iregorius, intelligilur o de compassione».

3. Item, ludas el alii in peccato niorlali decedentes s damnati erant per sentenliam deflnitivam; sed Deus uunquain senlenliam suam delinilivam retracla!: ergo elc. nit: Intelligimus, tanquam iluo inferna rsse, superius et infe-

4. Item, passio Chrisli non tollit liheruui arbi- Iriiiiu, ergo nec merita liberi arbitrii: ergo si aliqui erant ibi daninali per deinerila sui liberi arbilrii, videlur, quod nunquain merilo passionis Chrisli deberent inde erui et liberari.

;i. Item, aul isli peccalorcs, qui modo moriuntur in peccato, liberantur de inferno, aul non. Si Uberanlur: ergo nihil est de rigore divinae iustitiae: si non iiberanlur, el illi fuerunt liberati: ergo peioris condilionis siiui illi qui secuti siini passionera Chrisli, quain illi qui praecesserunl. Sed hoc est falsuui: ergo nulli reprobi liberati fuerunt.

Est igitur quaeslio, quos liheraverit. el in quein infernuiii desrenderit; el specialiler (luliiuui esl de parvulis, qui decesserunt in puro originali. Si enini illi Iioii halirnl aliud perralum nisi [leccatlim Adae. et pro illo satisferil Christus, et inerila Chrisli valent illis qui iion uluiiliir libero arbilrio; videlttr, quod eos eripuerit de inferno; aul si non eripuit, quaeritur, quare non eripuerit.

C 0 N C L V S I 0. Clirisinx in suo descensu ad inferos quoad efficaciam ntin liberavit nisi animas electorum suorum, ct corum qui eranl meml/ra ipsius.

Respondeo: Direinliini, quod Dominus in inferno s iiiiii liberavit nisi aniinas elerloriun siinriiin. el eortiin qui erant nienilira ipsius. (Juamvis enim passio Christi oninibiis suffecerit, non tainen influit nisi iu eius inenilira; el ideo soli per piissionem Christi salvari sunl, qui vel eranl eius nienibra. qiiando passus est, vel futuri eranl per conversionein ad ipsuin. Quoniam igilur inulli eranl iu inferno, qui nec membra Ghrisli eranl nec membra Gbristi futuri erant, quia non eranl in slatu merendi; ideo non onmes Dominus eripuit de inferno, sed tantuin elertos. F.t hoc est quod dicil Gregorius in quadam homilia infra oclavam Paschae. Ait enim sic: « Quod ante passionem suam dixit in resurrectione sua Domintis implevit: Si exaltatus fuero a terra, omnia

trakam ad me. Omnia enim traxit, qui de electis suis apud inferos nullum reliquit; omnia abstulit, utique electa. Unde eliam recte per Osee dicit: Ero inors tua, o mors, morsus luus ero, infeme. Quia enim in electis suis funditus occidit mortem, mors mortis exstitit. Quia vero ex inferno partem abstulit et partem reliquit, non occidit funditus, sed momordit infernum ». — Concedendum est igitur, quod Christus in suo descensu ad inferos non omnes liberavit de inferno. Concedendae sunt etiam rationes, quae inducuntur ad hoc.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in contrarium de verbo lob, quod dicebat, se descensurum in profundissimum infernum; dicendum, quod proctu ad infernum, qui est supra lerram. — Si primo dicatur, tunc in profundissimum infernum descendunt impii et damnati, quoniam in loco illo inferiori est quidam locus deputalus his qui puniendi sunt poena damni el poena sensus; quidam vero deputatus his qui puniendi sunt solum ad tempus, sive sit poena damni, sive poena sensus, sicut ille, in quo erant sancti Patres et alii, qui decesserant cum gratia; et vocalur limbus sive sinus Abrahae. riorem partem, non autem ad mediam, vel ultimam.

Alio modo accipitur profunditas inferni respectu inferni, qui esl swpra terram, sicut respectu aeris caliginosi, qui est infernus daemonum, qui dicitur profundus respectu caeli empyrei; locus vero terrae dicitur profundior; locus vero infra terram respectu horum dicitur profundissimus. — Et hoc modo dicebat lob, se in profundissimum infernum descensurum.

2. Et per hoc patet responsio ad sequens. Quod enim dicitur: Eruisli animam meam ex inferno inferiori, hoc dicitur respectu ipsius terrae, respectu cuius infernus ille dicitur inferior, non autem respectu stalus inferni, quia in parte inferiori nulla est redemptio 2.

3. Ad illud quod obiicitur de Glossa Zachariae nono, dicendum, quod Glossa illa satis est impropria; polest tamen exponi, ut per hoc quod dicitur: « nulla eos miseficordia refrigerabat », non intelligitur locus inferni quantum ad partem illam, ubi 3 erant liberandi, sed quantum ad partem illam, ubi non erant liberandi, quasi dical: emisit vinctos de inferno, ubi erant compediti cum malis, quos scilicet malos nulla refrigerabat misericord.ia. — Potesl eliam vis fleri in hoc, quod dicitur misericordia: quia in limbo non erat misericordia liberans, quamvis esset misericordia relaxans; et de illa misericordia intelligilur, non de alia.

k. Ad illud quod obiicitur, quodsi non eripuit nisi bonos, quod semiplenam habuit victoriam; dicendum, quod falsum est. Mali enim per peccatum quasi nihil facti sunt et ad non-esse tendunt; et ideo ipsorum defeclus in nihilum compntatur, et propterea in nullo minuitur plenitudo victoriae,. si ipsi non liberantur, sicut in nullo diminuta est pleniludo civitatis supernae per absentiam malorum.

b. Ad illud quod obiicitur, quod illos liberavit, pro quibus passus est; dicendum, quod, sicut dicebatur, hoc verum est de illis, pro quibus patiebatur quantum ad efficaciam, et isti soli erant electi, qui erant in inferno. Et si tu obiicias: Christus non solum pro electis, sed etiam pro impiis mortuus est; dicendum, quod hoc intelligitur de impiis, qui erant in statu viae, non autem de illis qui erant damnati per definitivam sententiam, quales erant illi qui erant in profundissimum infernum demersi. potuerunt liberari, quia non erant in stalu, in quo essent capaces gratiae Christi; nec merita Christi poterant eis suffragari, nec satisfactio eius pro peccato Adae ad eos habebat extendi. Ad illos enim se extendit, qui membra eius efficiuntur per fldem, vel per aliquod Sacramentum fidei. Unde sicut parvuli decedentes in originali carent in perpetuum vita beata, sic et illi qui iam in inferno erant detrusi. — Alia vero, quae quaerebantur, per ea quae dicta sunt, satis possunt manifestari

Utrum Chrislus stalim post mortem Scxio et uliiino quaeritur de traduclione animarum, quas liberavit de inferno, ad caelos, et est quaeslio, utrum statim post mortem inlroduxerit eas in caehim. Et quod sic, videlur:

I. Per illud quod dicitur Lacae vigesimo tertio i: Dixit Dominus ad latronem: hodie mecum eris in paradiso; et constat, quod illud non intelligitur de paradiso terrestri, quia non magnum esset illi animae esse in illo paradiso: ergo intelligilur de caelesti.

± Item, stalim post mortein Christi aperta fuit ianua, et nihil fuit omnino retardans: ergo videlur, quod anima Christi cum aliis animabus slalim in caelum evolaverit.

3. Item, locus superior competit slalui gloriae, sicut inlerior competit statui culpae: ergo sicut aniinae damnatae statim descendunt in infernum, ila aniniae beatae statim debent evolare in caelum; sed statim post mortem Christi animae illae, quae fuerunt in inferno, fuerunt luce supernae veritatis irradiatae: ergo statim debuerunt in caelum traduci.

k. Item, nulla anima purior fuit quam anima Christi; sed animae sanctorum Marlyruni, qui modo inoriiintur, slatim evolant: ergo anima Christi statim evolavit in caeltim. Sed non ascendit caput sine inembris: ergo aliae animae post niortem Christi statim ad caelum fuerunt perductae.

Sed contra.: 1. Michaeae secundo: Ascendit iter ante cos, dicitur de Christo; sed Christus non ascendit in caelum usque ad quadragesinium diem post resurrectionem: ergo nec animae aliorum Sanctorum, quae erant in limbo.

± Item, resurrectio debuit prnecedere ascensionem; sed non resurrexit statim post morteni 6: ergo videtur, quod nec anima ipsius nec aliae animae ascenderunt in caelum ante diem tertium.

3. Item, in quadani collecta 7 in die Resurrectionis dicilur: « Deus, qui aeternitatis nobis adilum, devicta morte reserasti »: ergo videlur, quod ante 1 Vers. 43.

animas liberatas in caelum. diem resurrectionis non luerunt animae eduetae de linibo inferni.

4. Item, Cbristns rnm resurrexit, dicitur ab inferis redire ad superos; sed si anima eius statim post mortem alias animas duxisset in caelum, non ab inleris rediret ad superos, sed polius de supernis descenderet ad inferiora: ergo non videtur, quod animae Sancloruiii statim post innrlem Chrisli perductae fuerint in caeluin.

c o n c l u s i o. Animae Sanctorum statim post mortem Christi non sunt perductae in caelum t/uoad locum, tamen stalim factae sunt beatae.

Rkspondeo: Dicenrlum, quod aniinae Saniioriim non statim post niortem Christi perductae sunt in caelum quantum ad locum; statim tamen post resolutionem animae a rorpore in Chrisli descensu ad inferos viderunt Inmen aeternum et beatae factae sunt. et patefactum est caelum eis quantum ad praemium. Unde in loco etiam infernali existentes. habuerunt paradisum et aperlam Dei visionem, quae non est aliud quam vita aelerna.

Licet autem beatitudinem statim post mortem Christi haberent, non tamen locum beatitudinis statim adeptae sunt; quoniara ipse Christus debuit in onmibiis primatum tenere et primogenitus esse in multis fratribus tanquam caput omnium 10. Resurrectio autem Christi et eius ascensio differri debuit propter nostrae fidei confirmationem. Ideo enim di- Iata fuit resurrectio, ut ostenderetur, quod vere Christus mortuus fuerit. Et ideo etiam dilala fuit ascensio, ut per multa argumenta oslenderetur. quod vere resurrexerit, secundum quod clicitur Actuuni primo: Praebuit semetipsum in multis argumentis, apparens eis etc. Quoniam ergo nulla anima in caelum debuit ascendere ante Christum,

et Christi ascensio propter nostram salutem debebat differri; hinc est, quod animae Sanctorum nec statim fuerunt de limbo eductae nec statim in caelesli paradiso fuerunt locatae, divina dispensatione hoc faciente ad nostram salutem.

1. Ad illud quod obiicitur de auctoritate Domini in Luca, dicendum, quod, sicut dicit Auguslinus hoc verbum exponens, paradisus ibi dicitur non locus empyrei nec locus paradisi terreslris, sed ipsa Dei visio. Ubicumque enim homo sit, dum tamen Deum aperte videat, potest dici esse in paradiso.

2. Ad illud quod obiicitur, quod statim ianua fuit aperta, et nihil erat retardans; dicendum, quod. statim in morte ianua fuit aperta quantum ad meritum, sed in resurrectione quantum ad egressum de limbo, in ascensione vero quantum ad ascensum in cadum. Unde in omnibus his tribus dicitur

Dub. I.

In parte isla sunt quaestiones circa litleram, et primo quaeritur de hoc quod dicit: Lux verae Sapientiae illuminabat infernum. Videtur enim hoc esse falsum, quia, sicut obscuritas repugnat caelo empyreo, sic luminositas repugnat inferno: ergo sicut caelum empyreum nunquam habet obscurari, sic videtur, quod infernus nunquam habeat illuminari. — Item, damnati debuerunt carere omni consolatione et maxime consolatione, quae est in aspectu lucis aeternae: ergo si lux illa. corporalis non erat, quia sine corpore ad inferna descendit, sed magis spiritualis; videtur, quod in inferno irradiare non debeat.

Respondeo: Dicendum, quod secus est de irradiatioiie lucis materialis et lucis spiiHtualis. Nam irradialio lucis materialis immulat visum naturaliter, irradiatio vero lucis spirilualis immutat voluntarie; unde "nullus eam videt, nisi cui se ostendit voluntarie. Et ideo lux ista splendere dicitur in inferno et infernum illuminasse, quia aliquos de inferno irradiabat, non lamen omnes, quia nec omnes volebat illuminare, nec omnes habebant oculos proportionales.

Ad illud vero quod obiicitur de empyreo. di- 1 Epist. 187. (alias 57.) c. 3. n. 7. ianua fuisse aperta, ratione tamen alia. Praeterea, quod dicitur, quod nihil erat retardans; hoc verum est, quod nihil erat retardans quantum ad violentiam, erat tamen aliquid retardans ex rationabili causa, videlicet dilatio ascensionis Christi, quae differri habebat ex causa supra dicta.

3. Ad illud quod obiicilur, quod locus superior competit statui gloriae; dicendum, quod verum est; attamen, sicut Angeli beati ex causa mittuntur deorsum ad nostrae salutis procurationem, quamvis, in quantum beali sunt, eis competat locus sursum; sic etiam locus gloriae differri poterat ex causa illis animabus ad tempus.

4. Ad illud quod obiicitur, quod animae aliorum Sanctorum nunc statim evolant; iam patet responsio: quia capul eorum est supra, nec est aliquid ex parte ipsarum, vel ex parte nostra, quod eas debeat retardare.; et ideo non est simile. cendum, quod non est simile: quamvis enim sit bonum omnino impermixtum malo 8, non tamen oportet, quod sit malum omnino impermixtum bono. Et propterea decebat Deum eos qui erant in tenebris illuminare, non tamen eos qui erant in lumine obscurare.

Dub. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Utique totus eodem tempore erat in inferno. Hoc enim videtur falsum, quia aut hoc quod est totum referlur ad naluram, aut ad personam. Ad naturam non, quia Christus secundum totam naturam non erat simul in caelo et in inferno. Si ad personam, adhuc videtur falsum, quia supra distinctione sexta dictum est, quod persona Christi componitur ex tribus substantiis et duabus naturis; et est illa compositio inexplicabilis: ergo si totus Christus erat in caelo et in inferno, videtur, quod illae duae naturae simul essent in caelo ct in inferno; quod falsum est et absurdum. — Item, differentiam contingit assignari inter hoc signum omne et hoc signum tolum, quia omne distribuit pro partibus subiectivis, et lotum pro partibus integralibus: ergo si Christus non habebat partes integrales nisi secundum humanam naturam; cum dicitup, quod lotus Chrislus fuit in caelo et in inferno; impliralur hoc de Christo secuniliim natttram hunianam, quod siinplieilcr est falsuin pro tempore illo.

Respondeo: Dicendum, quod boc nomen totus tribuit in aliquas partes, ut cum dicitur: lolus Petrus est albus. Secuiiiluiu quod accipitur ut nonien adiectivuni, sic lotum. uno iinnlo dicitur idem quod perftrlitnt. alio niodo idein quod habens parlem el parlem -'. Cum ergo dicit Magister, quod C.lirislus erat lotus in caelo, tolm ibi dicilur perfectus, quia persona Christi perfectissima simul erat in caelo et in terra et in inferno.

Ad illud quod obiicilur, quod persona illa erat composila; dicenduin, quod nec proprie erat composita, nec boc nomen totus accipitur ibi colleelive, vel distributive; quia non significat collectionem, aut divisionem. sed potius perfectionein. — Kt per boc patet responsio ail sequens.

Dub. III.

Kein quaeritur de hoc quod dicit: Totus est ubicumque cst, sed non totttm. Videntur enim illa duo esse iricompossibilia, quia totus et toittnt idem significant: ergo si tolm erat in caelo et in inferno, necessario sequitur, quod lotum. — Itein, ubicumque ego sum, necesse est, me esse toliun: ergo pari ratione videtur de Christo, quia, ubicumque est aliquid, necesse est, esse omne illud, quod naturaliteresl in eo.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut Magister subiungit, «totus refertur ad personam, sed totum ad naturam 4 ». Kt ratio huius est discretio sexus imporlata per genus masculinum, et confmio per neutrum; et quoniam persona Christi secundum se totam, ubicumque erat, totaerat, cum sit unica et simplicissinia; natura vero cum non soluin sit in Christo simplex, utpole divina, sed etiam composita, ulpote humana, nec illa possit esse ubique: ideo concedit Magister, quod totm erat ubique, sed non tolwm, quia totus referlur ad Divinitatem, totuin autem ad Divinitatem et humanitatem.

Ad illud ergo quod obiicitur, quod totm et totum idem significant; dicendum, quod verum est, quantum est de impositione prima, sed ratione di- 3 Vide stipni d. 5. dtib. 3. — Huius dubii solutionem inscretionis, importatae per generis consianificalionem, in ratione 5 usus unum consuevit referri ad personam, et alterum ad naturam.

Ad illud quod obiicitur, quod ubicumque ego sum, necesse est, me esse totum; dicendum, quod non est simile, quia in me persona non se extendit ultra naturam; sic autem non est iu Christo, sicut in praecedentibus dictum fuit.

Dub. IV.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Nemo ascendil in caelum, nisi qui descendit de caelo. Videtur eniin hoc esse falsum, quia, si solus Christus descendit de caelo: ergo solus Christus ascendit in caelum, et nnlliis alius; quod esl haereticum dicere. — Item, hoc videlur falsuin alia ratione, cum dicitur descendisse de caelo: atit enim boc dicitur secuiidiini naturaiii divinam, aui secunibim humanam. Secuiidum divinam non, qtiia seeuiultiin illaiu iion mutat locum; secuiidum humanam non, quia siTiinilum illani non fuit in caelo.

Respondko: Dicenduin, quod ascendere uno modo idem est quod propria virtute scandere sine ailiiiiniculo virtutis alienae; et hoc modo soli Christo convenit. Vlio modo ascendere idem est quod sursum scandere; et boc modo convenit aliis Sanctis; in praemissa autem auctoritate accipitur primo modo. — Vel aliter: est ascendere in caeluin em pyreum, et est ascendere in caeluin Trinitatis. Cum ergo dicitur: Xemo ascendit etc; hoc non dicitur quantum ad ascensum in empyreum, sed quantum ad ascensum in caelum Trinilatis; et iste ascensus non est ascensus ad locum, sed potius ad dignitatem el aequalilatein Patris. Nec est secundum acquisitioneni novae dignitatis in Christo, sed propter manifeslationein eius quod habuit ab aeterno. Unde sicut dicitur descendisse non propter hoc, quod in eo fuerit Divinitas minorata, sed propter hoc, quod in assumtione humanitalis apparttil minorata; sic etiam dicitur ascendisse, quia in ascensione eius sublimitas est manifestata. Unde iste descensus et ascensus conveniebat divinae personae secundum divinam naturam, relatam tamen ad humanam. — Kt per hoc patet responsio ad utramque obiectionem prius factam; utraque enim currit de ascensu et descensu locali.

10 Cfr. supra lit. Magistri, d. XVIII. c. 3. et Comment. dub.

Dub. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Haec de corrigia calceamenti etc.: quid intelligitur per corrigiam? et quid per calceamentum? et quid perregem Idumaeae? et quid per ossa eius?

Respondeo: Dicendum, quod calceamentum est humanitas Christi, tegens pedem Divinitatis. Corrigia vero calceamenti est unio Divinitatis et humanitatis. Rex Idumaeae est Christus ratione naturae mortalis assumtae, iuxta illud quod dicitur in Psalmo: In ldumaeam exlendam calceamentum meum. Ossa regis Idmnaeae sunt sacramenta Christi occulta et difficiliora ad perscrutandum. Haec usque ad cinerem consumuntur, quando per ignem curiositatis adeo vult quis ea penetrare usque ad minima, ut

Cap. I.

Si Christus habuerit fidem, spem, ut caritatem.

Cum vero supra perhibilum sit, Christum plenum gratia fuisse, non est supervacuum inquirere, utruni mum de fide, secundum mensuram cuius praecipit Apostolus unicuique sapere.

Cap. II.

Quid sit fides.

« Fides est virtus, qua credunlur quae non vident. lur - »; quod tamen non de omnibus quae non videndevolio exstinguatur. — Et hoc quidem dicit Magister non esse faciendum, quia, cum loquimur de Christo quantum ad eius incarnationem et passionem, vel etiam cogitamus, repleri debemus devotione, ne, dum tam magna et immensa beneficia corde arido cogitamus, per elationem inflemur et per ingratitudinem arescamus. — Sed quis ad haec tam idoneus? Ideo sanum consilium reputo dicere cum loanne: Non sum dignus, ut solvam corrigiam calceamentorum eius Credo enim, quod huius calceamenti alligatura, quanto curiosius et audacius eam quis solvere voluerit, tanto strictius alligatur. Ideo sequendo Magistrum, finis imponatur circa sermonem de Christo quantum ad incarnationis et passionis mysterium, quod exsuperat omnem sensum 3. tur, accipiendum est, sed de his tantum, quae cremetuendum est, quia non ideo a religione deviat.

Cap. III.

Quot modis dicitur fides.

Accipitur autem fides tribus modis, scilicel pro eo quo creditur el est virtus; et pro eo quo 3 creditur

tlicitur fides, sicut ibi: « H;icc csl lides cntholica, vns esse 11011 poterit ». Fides autem, qua creditur, si Chrislo, vel in Christum. Nam ipsum esse Cliristum, daemones crediderunt, ncc lainen in Christum crediderunt ».

Cap. IV.

Quid sil credere Deo, vel Ucum, vel in Deum.

« Aliud cst enim credere in Deum, aliud credere fiunt per dileclionem Dei. Ipsa enim dileclio opus lidei caritate esl. Nam et malos fidem habere, cum tamen fides etiam donum Dei dici potest, quia et iu malis quaedam Dei dona sunl.

Cap. V.

De informi qualitate mentis, quae in malo Christiano est.

Si vero quaerilur, ulriini illa informis qualitas, qua malus Chrislianus universa credit, quae bonus Chrividctur, quod qualitas illa,quae prius cral, rcmancat et accessu caritalis virlus lial.

Cap. VI.

Quomodo dicalur una fides.

Cumque diversis modis dicalur lides, latendum est tamen, unam esse fidem, ut ait Apostolus: Unus cilur lides una. Si pro eo quod creditur aeeipialur, ex credere, cl iiniim idcmque csl, quod creditur a cunclis (idelibus. Unde lides catholica dicilur, id est uuihabent, inlidcles, conimunis est omnibus lidclibus, sicul pluribus boininibtis facies communis esse dicitur, mero est una, sed ijenere, quae, cum sit in uno, est et in aliis, non ipsa, sed similis, et propter simililuidem volentium dicitur voluntas una, ciim lamen cuique sit sua voluntas; et duorum simillimoruni dicitur facies una ».

Cap. VII. Quod fides esl de his quae non videntur, proprie, ipsa lamen videlur ab eo, in quo esl.

Notandum quoque est, quod fides proprie de non sicut corpora, quae videmus oculis corporis, et per

bis, videmus in nobis, quia et rerum absentium praesens est fides, et rerum, quae foris sunt, inlus est intellectualiter; el ipsam tamen absentium et eorum quia, si fides est, ex eo convincitur et probalur, aliqua esse non apparentia 2, cum fides non sit nisi de non apparentibus.

Cap. VIII.

Descriplio fidei.

Ait enim Apostolus: Fides est substantia rerum sperandarum, argumentum — vel convictio — non apparentium, quia per fidem subsistunt in nobis etiam quia, si quis de his dubitel, per fidem probantur, ut nire, non spei; quia fides sola fundamentum dicilur, non quia fides-wrte possit esse sine spe et caritate. sine amore spes, nec utrumque sine fide; et fides sine concedunt de ipsa virlute fidei, ut naturaliter praecedat spem, non tempore.

Cap. IX.

Quare sola fides dicilur fundamenlum.