Distinctio X

Prima pars habet duas. In prima inquirit Magister, utrum conditio personalitatis conveniat Christo, secundum quorl homo sive secundum humanam naturam. In secunda vero, utrum flliatio adoptionis secundum humanam naluram conveniat eidem, ibi: omillunt Dei. Cod. C ibi post filius glossando addit conlra Ne-

Si vero quaeritur, an Christus sit filius etc. Utrumque autem horum dignitatem et nobilitatem importare videtur, scilicet tam personalitatis conditio quam adoptionis filiatio. Prima pars habet partes duas. In prima movet quaestionem el delerminat. In secunda vero dissolvit rationem sophisticam, quae veritatem determinatam impugnat, ibi: Sed nituntur probare aliler etc.

Similiter secunda pars principalis habet duas.

Ad inlelligentiam autem huius partis incidit hic quaestio circa duo.

Primo quaeritur de comparatione Chrisli hominis ad conditionem personalitatis.

Secundo vero de comparatione eiusdem ad filiationem adoptionis.

Circa primum breviter quaerenda sunt tria.

De comparatione Christi

Utrum haec sit admitlenda:

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum haec sit admittenda: Christus, secundum quod homo, est Deus. Et quod sic, videtur.

1. Ad Philippenses secundo: Dedit illi nomen etc.; Glossa: « In quantum homo assumsit nomen Dei non usurpative, sed vere »; sed quod vere assumsit vere habet: ergo si, secundum quod homo, assumsit nomen Dei, secundum quod homo, est vere Deus.

2. Ilem, Christus fuit praedestinatus esse filius Dei in virlule, sicut dicitur ad Romanos primo!; sed Christus esl illud, secundum quod homo, ad quod praedestinatus fuit, secundum quod homo: si ergo praedestinatus fuit esse filius Dei, secundum quod homo; Christus est Deus et Dei filius, secundum quod homo.

3. Item, Christus secundum gratiam unionis est Deus et homo; sed gratia unionis et quaelibet gra- In prima determinat quaestionem, qua quaeritur, utrum Christus sit filius adoptivus secundum humanam naturam. In secunda contra hoc opponit et determinat, ibi: Sed ad hoc opponitur sic etc. Subdivisiones autem partium manifestae sunt in litlera. — Generalis autem intellectus distinctionis circa duo versatur, scilicet in ostendendo, quod nec personalitatis conditio nec adoptionis filiatio convenit Christo, secundum quod homo.

Primum esl, utrum haec sit concedenda: Christus, secundum quod homo, est Deus.

Secundo quaeritur de hac: Christus, secundum quod homo, est persona.

Tertio quaeritur, utrum haec sit concedenda: Christus, secundum quod homo, est individuum. ad conditionem personalitatis., secundum quod homo, est Deus. tia competit ipsi Christo secundum humanam naturam: ergo si secundum gratiam unionis est Deus, et secundum quod homo s, habet gratiam unionis, ergo secundum quod homo, est Deus.

4. Item, Christus, secundum quod peccata dimittebat, est Deus: sed secundum quod homo, peccata dimittebat: ergo secundum quod homo, est Deus. Maior manifesta est; minor probatur per illud quod dicitur Matthaei nono: Ut autem sciatis, quia filius hominis habet potestatem in terra dimittendi peccata etc.

Sed contra: 1. Omne illud quod convenit cui, secundum quod ipsum, aut esl per se accidens, aut definitio, sive pars definitionis; sed Deus non se habet hoc modo ad hominem sive ad humanam naturam: ergo etc. Prima manifesta est per doctrinam deraonstralivam 5; secunda vero manifesta est per se ipsam.

2. Item, quae sunt disparata non praedicantur de eodera et secundum idem; sed esse animal et esse Dewm sunt praedicata disparata: si ergo esse animal convenit ipsi Christo, secundum quod homo, ergo esse Deum non convenil eidem secundum humanitatem.

3. Item, Christus, secundum quod Deus, caret principio: si ergo est Deus, secundura quod homo; sequitur, quod Deus, secundum quod homo, careat principio. Sed secundum quod homo, habet principium: ergo secundum quod habet principium, caret principio: ergo oppositum est ratio sui oppositi; quod est absurdum 2.

4. Item, si aliquod praedicatum convenit alicui subiecto secundum aliquid, illo remoto, non convenit ei: ergo si Christus est Deus, secundum quod homo, si Christus non esset horao, non esset Deus. Sed non fuit homo nisi ex tempore: ergo Christus est Deus solum ex tempore 3. Sed constat, quod hoc est falsum: ergo falsum est, quod Christus. secundum quod homo, est Deus. Christum esse Deum, secundum quod homo, non debet admitti, nisi improprie accipiatur, scilicet secundum indivisionem concomitantiae.

Respondeo: Dicendum, quod quemadmodum Magister dicit in litlera 4, haec dictio secundum multem concomitantiae. Si dicat habitudinem causae, i. sic absque dubio falsa est locutio, pro eo quod conditio apposita nullo modo est causa praedicati, nec ratio, secundum quam nec per quam tale praedicatum insit illi subiecto. — Si autem dicat indivisio- 2. nem concomitantiae, sic potest habere veritatem. Tunc.enim dicere, quod Christus sit Deus, secundum quod homo, non est aliud quam dicere, quod esse Deum competit personae Ghristi existenti in humana natura, ita quod divinitas et humanitas concomitantur se inseparabiliter circa eandem personam.

Iste autem modus accipiendi hanc dictionem se- 1 Boeth., I. de Syllogismo hypothet., ait: « Disparata autem cundum non est ita communis et proprius, sicut praecedens, licet inveniatur quandoque. — Et sic patet, quod sermo praedictus, scilicet Christus, secundum quod homo, est Deus, secundum diversam intelligentiam huius praepositionis secundum quodam modo potest concedi, quodam modo negari. Negari enim debet, secundum quod dicit causam sive rationem formalem; et secundum istam viam procedunt rationes ad secundam parlem; et quia verum concludunt secundum illam viam, ideo concedendae sunt.

1. Ad illud quod primo obiicitur in contrarium, quod assumsit nomen Dei, secundum quod homo;r responderi potest, quod secundum dicit ibi concomilantiam per indivisionem unionis; quia enim unio illa fecit hominem Deura, ideo dicitur assumsisse nomen supremum, secundum quod homo. — Aliter potest dici, quod cum dico assumere nomen Dei, duo dico, scilicel nominis ipsius celsitudinem et ipsius nominis acquisitionem. Cum ergo dicit, quod assumsit nomen Dei, secundum quod homo, illa reduplicatio non dicit rationem nominis, sed acquisitionis. Nam Christus secundum divinam naturam habet nomen, quod esl super omne nomen, per generationem, non per acquisitionem sive assumtionem; et ideo ex hoc non licet inferre: ergo est Deus, secundum quod homo, accipiendo secundum quod secundum eandem acceptionem; immo esl accidens in illo processu.

2. Ad illud quod obiicitur, quod praedestinatus fuit esse filius Dei, secundum quod homo; iam patet responsio per idem, quod nunc dictum est, quia haec dictio secundum potius dicit concomitanliam secundum expressionem conditionis naturae, quam dicat habitudinem causae. — Vel potest dici, quod ille sermo dicit rationem antecessionis, quae importatur in vocabulo praedestinationis, quae, inquam, non est respectu Christi secundum divinam naturam, sed solum secundum humanam 8. Non sic aulem est de eo quod est esse Deum; et ideo consimilis defeclus est in hac ratione, sicut in praecedente.

3. Ad illud quod obiicitur de gratia unionis, dicendum, quod Christus significat personam in duabus naturis; et illa persona Deus est per naturara, non per gratiam unionis; dicitur attamen 9 simul,

quod sil Deus et homo per graliam unionis. Esto tamen, quod ista sit concedenda: iste homo est Deus secundum gratiam unionis; ex hoc non habetur, quod sil Deus, secundum quod homo; quia gratia unionis non convenit illi homini, secundum quod homo simpliciter, sed secundum quod homo unitus, sive secundum assumtionem ipsius a Verbo.

4. Ad illud quod ultimo obiicitur, quod dimittebat peccata, secundum quod homo; si proprie loquamur de dimissione peccati, falsum est, nisi accipiatur haec dictio secundum, prout importat concoverus minus usui verborum respondeat; unde ista proposilio

Utrum haec sil vera: Christus, Secundo quaeritur de hac: Christus, secundum quod homo, est persona; et accipiatur illa determinalio secundum quod homo proprie. Nam in aliis acceptionibus non est dubium quin habeat veritatem, secundum quod dicit Magister in littera. Et quod sit vera, videtur.

1. Christus non est homo, nisi quia est iste; sed Christus, secundum quod est iste homo, est persona, quia proprium est pronominis pro proprio nomine poni et certam designare personam: ergo haec est vera et concedenda: Christus, secundum quod hoino, est persona.

2. Item, Christus, secundum quod homo, est res completa omni completione, quae potest reperiri mitantiam. Nec potest inferri ex illa auctoritate: filius hominis habel potestatem dimittendi peccata; hanc enim potestatem, etsi in se haberet in forma hominis, non tamen habebat secundum hominis formam et in quantum homo, sed in quantum habebat formam Dei. Si vero dimissio peccatorum attribueretur alicui quanlum ad meritum, tunc posset concedi, quod conveniret Christo, secundum quod homo; sed ex hoc non sequitur, quod sit Deus in quantum homo, quia hoc non est Dei proprium. hic q. I. secundum quod homo, asl persona. in rationali crealura; sed personalitas est dignilas et proprietas nobilitatis reperta in creatura rationali completa: ergo reperitur in Christo, secundum quod Christus est homo.

3. Ilem, nobilior et perfectior est unio, secundum quam Verbum unitur naturae assumtae, quam unio, secundum quam tota Trinitas per gratiam unitur cuilibet animae iustae 5; sed unio per gratiam inhabitantem nulli tollit personae dignitatem, immo quilibet homo iustus, secundum quod homo, est persona: ergo multo fortius Christus.

4. Item, unio divinae naturae ad humanam nihil tollit divinitati, quae tamen dicilur humUiala, et multo fortius nihil tollit humanilali, cum humanitas dicatur per illam unionem exallata; sed haec est vera: Christus, secundum quod Deus, est persona: ergo multo fortius haec erit vera: Christus, secundum quod homo, est persona, cum homo nihil perdat dignitatis, sed acquirat per unionem illam.

S. Item, esto per impossibile, quod Verbum dimitteret naturam humanam 2, tunc ille homo, qui dicitur Lesus, secundum quod homo, esset persona; sed constat, quod nihil sibi accresceret propter illam separationem: ergo verum est nunc, quod Lesus, secundum quod homo, est persona.

Sed contra: 1. Nihil convenit Christo, secunquod homo, quod non sit assumtum, vel coassumtum; sed Filium Dei assumsisse personam est falsum et haereticum, sicut supra distinclione quinta 3 dicit Magister, et Augustinus, et multipliciter fuit probatum: ergo falsum est, Christum esse personam, secundum quod homo.

2. Ilem, si Cliristus, secundum quod homo, est persona; et humanitas coepit in Christo: ergo et personalitas: igitur Christus incepit esse persona: ergo non est persona aeterna: igilur non est unigenitus Filius Patris, cum Filius sit coaeternus Patri. Sed hoc est impium: ergo restat, quod illud, ex quo hoc sequitur, est falsum.

3. Item, impossibile est, idem praedicatum inesse eidem secundum naturas differentes: cum ergo Christus sit persona, secundum quod Deus; aut non conveniret ei esse personam, secundum quod homo, aut alia persona erit, secundum quod homo; et si alia persona est, secundum quod homo, et alia, secundum quod Deus: ergo Christus est duae personae: ergo non est unus, et ita non est 5. Sed hoc est falsum: restat igitur, quod aliud membrum est verum, scilicet quod Christo non convenit essejpersonam, secundum quod homo.

4. Ilem, personalitas cuilibet rei inest ratione eius quod est in ipsa dignissimum — pertinet enim nomen personae ad notabilem 6 dignitatem — sed constat, quod dignissimum in Christo non est humana natura, sed divina; ergo falsum est, Christum secundum hominem sive secundum humanam naturam esse personam.

5. item, hoc ipsum ostenditur per nominis etynihil autem tale est alii coniunctum, saltem digniori: ergo si humana nalura in Christo unita est digniori, scilicet divinae, videtur etc.

Locutio: Christus, secundum quod homo, esl persona, neganda est.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio, si haec dictio secundum accipiatur, prout importat rationem formae, vel causae, neganda est simpliciter; pro eo quod personalitas Christo secundum humanam naturam convenire non potest. Ipsa enim coniuncta est rei digniori, et ideo non potest habere rationem personae, quae attenditur secundum excellentiam dignitalis in eo, de quo dicitur; nec tantum coniuncta est rei digniori quacumque coniunctione, sed coniunctione sive unione personali. Et ideo necesse est, esse in Christo respectu duarum naturarum unam personam; sed illa non potest attendi penes naturam creatam et penes naturam assumtam: necesse est igitur, ipsam attendi secundum naturam assumenlem et increatam. Et propterea haec admittitur: Christus, secundum quod Deus, est persona; haec respuitur: Christus, secundum quod homo, est persona, sicut probant rationes ad secuDdam partem inductae; et ideo sunt concedendae.

1. Ad illud quod obiicitur de hac: Christus, secundum quod iste homo, est persona: ergo etc; licet compositum ex illa anima et illo corpore; et hoc modo falsum est, Christum, secundum quod est iste homo, esse personam. Nec valet quod obiicit, quod pronomen demonstrat certam personam; persona enim ibi tantum valet quantum suppositum, unde convenienter dicitur: ista albedo. Si autem hoc quod est iste demonstrat personam, tunc est vera, et est sensus: Christus, secundum quod est iste, qui est homo, est persona. Sed tunc non sequitur: ergo secundum quod homo, immo est sophisma secundwm accidens. — Generaliter autem

possel resisti illi modo arguendi. Non enim sequitur: Petrus est individuum, secundum quod hic homo: ergo est individuum, secundum quod homo.

2. Ad illud quod obiicitur, quod Christus, secundum quod homo, est res completa omni completione; dicendum, quod verum est de completione absoluta, de completione autem respecliva, quae est dignitas superexcellentiae, veritatem non habet; nam humana nalura in Christo non est nobilissimum eius, sicut in aliis hominibus. Nec ex hoc sequitur, quod minor sit dignitas in Christo, secundum quod homo, quam in aliis honiinibus, propter hoc, quia illa dignitas recompensalur per dignitatem improportionabiliter nobiliorem. Multo enim nobilius est esse personam personalitale aeterna quam personalitate creata K

3. Ad illud quod obiicitur, quod unio per gratiam non tollit dignitatem personae; dicendum, quod non est simile, quia, quamvis anima per gratiam uniatur rei digniori, scilicet Deo, non tamen unitur unione nalurali, sed magis voluntaria; nec unitur in unilatem hypostasis, sed in conformitatem voluntatis. Et ideo non est necesse, Spiriluni esse unius personae cum anima, quam inhabitat, sed conformis voluntalis. Non sic autem est in Christo, in quo personalis unio est 2.

4. Ad illud quod obiicitur, quod quamvis nalura divina sit unita humanae, lamen Christus est persona, secundum quod Deus; dicendum, quod non est simile, duplici ex causa: persona quidem duo di-dicil, scilicet hypostasim, in qua est substantia totius esse rei, et proprielalem supereminenlis di-

Ulrum haec sit vera: Christus, Tertio quaeritur de hac: Christus, secundum quod homo, est individuum. Et quod vera sit, videtur.

1. Christus est aliquid, secundum quod homo, quia Damascenus dicit, quod «Filius Dei assumsit humanam naturam in atomo», hoc est in singulari, et hoc est individuum: ergo etc. gnitatis; et in illa beata unione utrumque horum reperitur in Christo, secundum quod Deus. Nam hypostasis divina est illa, in qua substantificatur totum esse Christi, non humana; proprietas etiam dignitalis inest illi secundum illam naturam, quae non potest uniri digniori; utrumque autem horum deficit humanae naturae, quoniam ipsa substantificatur in hypostasi alterius naturae, propler quod quodam modo dicitur vergere in accidens; unitur etiam digniori naturae. Et ideo ex ipsa sui unione et nobilitate caret proprietate personae secundum se, quamvis non careat, imino habeat in assumente.

2. Ad illud quod obiicitur, quodsi Verbum dimitteret hunianam naturam, quod Lesus, secundum quod homo, esset persona; dicendum, quod verum est, quia tunc illa natura haberet alium modum existendi; non enim esset unita alii digniori nec haberet suppositum allerius naturae. Nunc autem est e contrario; et in illo processu nulla est necessitas inferendi, quia non servatur convenientia similitudinis. Et si tu obiicias, quod nulla dignitas accrescit; dicendum, quod ille homo sit persona, secundum quod homo, hoc non est propler dignitatis cremenlum, sed propter minorationem ex illa separatione, quia tunc natura illa prius haberet pro supposito personam aeternam, nunc autem post separationem habet personam temporalem. Mullo autem dignius est habere personam aeternam alterius nalurae quam personam temporalem sibi omnino connaturalem. Nam primo modo persona faciebat, ipsum vere dici et esse Deum, secundo modo hominem purum.

quod homo, est individuum.

2. Item, Christus, secundum quod homo, habet proprietates, quarum collectionem impnssibile est in alio reperire; hoc autem est esse individuum, sicut patet per notificationem individui, quam dat Porphyrius: « Individuum est quod constat ex proprietatibus, quarum collectionem impossibile est in alio reperire»; sed hoc convenit Christo, secundum quod homo: ergo etc.

3. Item, Christus, secundum quod homo, praedicatur de uno solo; sed « singulare et individuum est illud quod de uno solo praedicatur »: ergo Christus, secundum quod homo, est individuum.

k. Uem, haec est vera: Christus est homo; aut ergo praedicatur ibi praedicatum accidenlale, aut substantiale. Non accidentale, hoc constat, cum homo vere dicatur de Christo, sicut et de aliis hominibus; si essentiale: ergo vel est genus, vel species, vel di/ferentia. Non genus, vel differentia: ergo species; sed species speciatissima praedicatur de individuis solum sub ipsa contentis: ergo Christus est individuum hominis.

5. Item, haec est vera: Christus, secundum quod homo, est substantia; sed subslantia dividitur sufBcienti divisione a Philosopho per primam et secundam: aut igitur Christus est substantia prima, aut secunda; non secunda, cum non sit genus, vel species: ergo prima. Sed prima substantia idem est quod individuum: ergo etc.

6. Item, haec est vera: Christus, secundum quod homo, est albus, et albedo inest Christo, secundum quod homo; sed accidenlia primo et per se sunt in individuis: ergo albedo inest Christo, secundum quod est hominis individuum.

Sed contra: 1. Idem est esse individuum sub- Damascenus, et illa hypostasis est divina, non humana nisi per unionem: ergo si haec est falsa: Christus, secundum quod homo, est hypostasis; haec similiter est falsa: Christus, secundum quod homo, est individuum.

2. Ilem, Christus, secundum quod homo, est individuum, et secundum quod Deus, est substantia individua — hoc constat — et secundum rationem individuationis est numeratio: ergo Christus est duo. Sed hoc est falsum, sicut ostensum est supra: ergo etc.

3. Item, omne individuum eHper se unum et unum numero; sed nihil tale est unitum alii substantiae antecedenti secundum esse: ergo cum humana 1 Quod Arislpt. docet I. Periherm. c. 5. (c. 7.). Cfr. supra natura in Christo sit unita Verbo aeterno, videtur, quod rationem individuationis non teneat in ipso.

4. item, quidquid dicitur de fllio hominis, dicilur de Filio Dei: ergo cum individuum dicat « collectionem proprietatum, quam impossibile est in alio reperiri et de alio individuo dici 8»; impossibile est, quod Christus sit aliud et aliud individuum, secundum quod homo, et secundum quod Deus: ergo sicut in Chrislo est unitas personalitatis, ita est unitas individuationis: ergo sicut haec est falsa: Christus est persona, secundum quod homo; ita, ut videtur, haec erit falsa: Chrislus est individuum, secundum quod homo.

Quaeritur igitur de hac et de consimilibus, vi- Quae,uoge delicet utrum sint concedendae: Christus est individuum, secundum quod homo; Christus est suppositum, secundum quod homo; Christus est hypostasis, secundum quod homo; et de aliis consimilibus, quid veritatis habeant et quid proprietatis. Loculio: Christus, secundum quod 9st homo, est individuum,, conceditur, quatenus individuum

accipitur largiori modo.

Respondeo: Dicendum, quod accipiendo proprie hanc dictionem secundum, prout dicit habitudinem causae, quaedam ex huiusmodi locutionibus sim- conciusu pliciter sunt falsae et impropriae, quaedam sunt quaesuom distinguendae, pro eo quod habent aliquid proprietatis, aliquid improprietatis. Christus, secundum quod homo, est hypostasis. Sed prima est falsa ex duplici causa: tum quia persona Noiandum. importat proprietatem dignitatis, tum etiam, quia importat fundamentum tolius existentiae naturalis. Neutrum aulem horum inest Christo ratione naturae assumtae, sed assumentis 10. — Secunda vero est falsa altera illarum causarum, quoniam, etsi Damasc. loc. cit. c. 4. insinuat dicens, quod « persona ac hyhypostasis non dicat proprielatem excellentiae, dicit tamen fundamentum existentiae; hoc aulem in Christo non est aninia nec caro nec ex utroque compositum, sed Verbum increatum. Et propterea praedictae duae locutiones impropriae sunt et falsae; et si legantur alicubi, sunt exponendae et secundum aliam acceptionem illius determinationis, secundum quod est homo, sunt intelligendae.

Haec autem, de qua nunc est sermo, scilicet Christus est individuum, secundum quod homo; et haec: Christus est suppositum, secundum quod homo, possunt habere proprielatem et improprietalem secundum diversam intentionem istorum vocabulorum. — Dicitur enim aliquid individuum dupliciter: uno moilo, quia dicilur de uno solo; et hoc modo albedo Petri est individuum, et hoc modo individuum dicitur quod est indivisum in se. Et sic absque dubio Chrislus, secundum quod homo, esl individuum. Alio modo dicilur individuum quod est Christo non est individuum. Est enim unita Verbo increato, sicut suo supposito.

Per hunc etiam modum distinguendum est, cum dicitur: Christus, secundum quod homo, est suppositum. Est enim suppositum in quo et suppositum de quo. Si dicatur suppositum illud, de quo alterum praedicatur et quod subiicitur superiori; Christus, secundum quod homo, est suppositum. Si vero dicatur illud suppositum, in quo lotum esse rei nisi arctelur ratio suppositi, ut dicatur suppositum accidenlium et proprietatum accidentalium.

Unde quia in unica sui acceplione tam nomen individui quam nomen suppositi aequipollet hypostasi, falsae sunt praedictae locutiones ex eadem causa, ex qua et locutio praedicta, scilicet: Christus est hypostasis, secundum quod homo. Sequereturenim, quod in Christo essent duo supposita et duae hypostases; et ita non esset unum, nec esset in eo vera unio. — Secundum autem aliam acceptionem enim, quae inducuntur ad primam partem, procedunt de individuo, secundum quod individuum dicitur quod de uno solo dicitur. Rationes vero ad partem sequentem procedunt de individuo, secun- 1 Intellige: secundum uniliilcm concoiuitantiae, ul dictum dum quod non solum non dividitur in alia, sed etiam in quantum dividitur ab alio supposito, et hoc quidem non habet in Christo. Et hoc totum patet pertractanti singulas rationes. et quae non. Ulae enim concedendae sunt, quae sic veritatem et proprietatem naturarum important, quod illi summae unioni non praeiudicant, in qua quidem facta est unio in persona Verbi, non solum in quantum dicit dignilatem proprietatis, sed in quantum dicit suppositum incommunicabile, scilicet ipsam hypostasim, ratione cuius est mutua praedicatio et beata persona Verbi fecit se suppositum humanae naturae, sicut pluries in praecedentibus dictum est. Et pro tanto humana natura in Christo dicitur vergere in accidens: el ideo aliquod praedicatum, quod dicit modum existendi, vere attribuitur nobis secundum humanam naturam, quod tamen non vere attribuitur Christo secundum humanam, sed secundum divinam, scilicet esse personam, et esse hypostasim, esse suppositum, esse individuum, secundum quod vocabulo hypostasis aequipollent; licet secundum largiorem modum accipiendi duo ultima possint attribui, ut praetactum est. vere et proprie sit individuum. Sicut enim in secundo libro ostensum fuit, individuatio est ex commuiiicatione materiae cum forma, et innotescere habet per accidenlium collectionem; Christus autem, secundum quod homo, ex anima et carne componitur, sicut et alii homines: ergo ita vere et proprie habet individuationem, sicut et alii homines: non videtur igitur, quod praedictum est sufficere. — Propter enim non est amplior, nisi quia dicitur de uno solo; tunc non habet magis de ratione individuationis quam accidenlia; quod absurdum est penitus, cum Christus, secundum quod homo, sit vera substantia.

Et dicendum, quod circumscriptis accidentibus et proprietatibus, quae individuationem non faciunt, sed ostendunt, individuatio est a principiis intrinsecis, secundum quod unum constituunt suppositum, in quo totum esse rei stabilitur. Et quia ex concursu lolam. — Paulo superius pro directivo codd. C D E T X ductivo,

illorum principiorum constituitur individuum, et resultat forma totius, quae est forma speciflca; hinc est, quemadmodum dicit Boethius, quod « species est totum esse individui». In Christo autem aninia et caro, sive materia et forma, uniuntur non solum in eo quod constituunt, sed etiam in hypostasi Verbi aeterni. Et ideo forma specifica non dicil totum esse Christi, ac per hoc Christus, secundum quod homo, non habet omnino plenam ralionem individui; unde quasi medium tenet inter individuum, proprie dictum, et individuum, secundum quod accidens di-

Consequenter quaeritur de secundo principali, scilicet de filiatione adoptionis. Et circa hoc incidunt tria inquirenda.

Primum est, utrum filiatio adoptionis sit in

Circa primum sic proceditur et quaerilur, utrum filiatio adoptionis sit in Christo; quod est quaerere, utrum Chrislus sit filius adoptivus. Et quod sic, videtur.

1. Hilarius de Trinitate: «Potestatis dignitas citur aliquid individuum. Nam in individuo proprie dicto est principiorum substantialium unio et primi suppositi constitutio in se ipso, non in altero. Utrumque autem horum deest in accidentibus, quae nec in se nec per se subsistunt. Medio modo est in Christo, ubi principia conveniunt secundum humanam naturam; tamen primum suppositum est alterius naturae, non ab eis conslitutum. — Et sic patet, quod veritatem habent quae praedicta sunt. Ad haec autem valent praedeterminata libro secundo, distinctione tertia. a. 3. — B. Albert., hic a. i. quaestiunc. 2. 3. Christo.

Secundum est, utrum sit in aliis per Christum.

Terlium est, utrum sit in nobis per comparationem ad Christum. non amovetur, dum carnis humanitas adoplatur»: si ergo hoc dicit quantum ad assumtionem humanae naturae a Verbo, videtur, quod in Christo humana natura sit adoptata.

2. Item, Spiritus caritatis est ille qui facit fiinfelicem Orgellitanae civitatis episcopum, synodali decreto haelios adoptionis, sicut patet ad Romanos octavo ]: ion accepistis iterum spiritum servilutis in timore, sed spirilum adoplionis filiorum; sed Christus habuit spiritum dilectionis, secundum quod alii, quem et accepit per donum gratiae, in quantum homo: ergo est filius adoptivus.

3. Item, aut Christus est filius Dei, secundum quod homo, aut non. Si non; et alii homines sunt filii Dei: ergo maioris dignitatis sunt alii homines, quam ille qui est Deus; quod absurdum esl. Si igitur est Filius Dei, secundum quod homo, aut naluralis, aut adoptivus; sed non naturalis, quia tunc esset eiusdem naturae, secundum quod homo 2: restat ergo, quod sit filius adoplivus.

4. Ilem, omnes sumus filii Dei per creationem'3; sed hoc non impedit, quin possimus esse filii per adoptionem mediantedono gratiae: ergo pari ralione, quanivis Christus sit Filius Dei per aeternam generationem, nihil impedit, quin sit filius Dei adoptivus per susceptionem gratiae divinae in tempore. Si tu dicas, quod hoc est propter culpam, per quam facti sumus filii irae, quae non fuit in Christo; sed contra: Angeli sunt filii per adoptionem gratiae, sicut scribitur lob trigesimo octavo: Cum me laudarent astra matutina, et iubiJarent omnes filii Dei: ergo etc.

Sed contra: 1. Ad Philippenses secundo 5: Donoster Lesus Christus in gloria etc, ibi Glossa: « In quantum homo, assumsit nomen Dei non quns Alcuinus contra Fclicem affert) non dissentiat, tanien conper gratiam adoptionis, sed per gratiam unionis». Si lu dicas, quod non negat, Christum esse filiuin adoptivum. sed negat, ipsum esse Deum adoplivum, cum sit Deus verus; sed contra: sicut Christus est Deus verus, ita est Filius Dei verus: ergo sicut veritas Deitatis non patitur, ipsum dici Deum per adoptionem, sic veritas filiationis non admittit gratiam adoptionis.

2. Item, Ambrosius tractans illud verbum ad Homanos primo: Praedestinatus est elc: « Legi et relegi Scripturas; lesum Filium Dei nunquam adoptione inveni»; sed non debemus Christo attribuere quod non possumus per Scripturas aulhenticas, aut rationes necessarias conlirmare: ergo omnino est reiiciendnm, Chrislum esse filium Dei adoptivum.

3. Item, Augustinus, de Ecclesiasticis Dogmatibus: «Natus est secundum verilatem naturae ex Deo Dei Filius, secundum veritatem naturae ex homine hominis filius, ut non adoplione, non appellatione, sed in utraque nativilate filii nomen nascendo haberet». Si ergo tam Filius Dei quam Virginis non adoptione, non nuncupalione, sed nalura; ergo neulrius est filitts adoplivus.

4. item, quicumque adoptalttr, de non-filio fit filius — si eniin esset tilius, iam non adoptaretur in filium — sed Christus ab aeterno fuit filius secunduin divinam naturam; stalim ciun fuit, filius fuit secundum humanam: ergo etc. Et qttia multae ad hoc indncuntur auctoritates in littera, ista suflieiaiit.

Nullatenus admittitur, Christum esse filium Dei per adoptionem, sive proferatur simpliciter, sive cum determinatione.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio haec non admittitur, scilicet Christum esse filium Dei per adoptionem, sive proferatur simpliciter, sive cum determinatione, ulpote si addatur: in quantum homo.

Ratio autem huius esl, quia filialio respicit personam, sicut dictum fuit supra; sed adoptio in adoptalo praesupponit extraneilatem, et ponit gratificationem, et ordinat ad possidendam hereditatem; et ista sunt tria substantialia ipsi adoptioni. Ad hoc ergo, quod aliquis sit filius per adoptionem, necessario requiritur, quod persona illa habeat anle adoptionem aliquo modo extraneitatem; quia non adoptantur filii proprii, sed alieni. Necesse est etiam, quod recipiat donum gratiae, per quod ordinatur ad possidendam hereditatem. — Quamvis autem in 2 Christo competant duo ultima, scilicet gratiae susceplio et hereditatio secundum naturam assumtam; extraneitas tamen non competit. Ille namque extraneus est a filiatione, qui est non-filius. Non-filius autem dupliciter potest dici: vel negative, vel conlrarie. Non-filius negative dicitur, qui non habet filiationem Dei, sive habeat oppositam filiationem, sive non. Non-filius contrarie sive privative dicitur ille qui est filius irae. — Ad hoc ergo, quod aliqua persona sit adoptabilis, necesse est, quod secundum suam primam originem vel sit indifferens ad filiationem gratiae et irae, vel habeat filiationem irae. Et quia persona Christi millo istorum modorum etiam secundum naturam assumtam habuit extraneila.tem, quia nec peccatum habuit nec habere potuit; omnes autem aliae personae, habentes gratiam, habuerunt aliquam extraneitatem:

hinc est, quod de omnibus habentibus gratiam potest dici, quod sint filii adoptivi, excepta sola persona Christi, ratione iam dicta. — Concedendae sunt igitur rationes ad partem istam.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur de Hilario, quod in Christo humanitas adoptatur; dicendum quod humanitas dicitur adoptari non ratione illius singidaris naturae, quae assumta fuit a Verbo in unitatem 4 personae, sed ratione consimilium, quia per illam unionem adoptati sunt alii homines.

2. Ad illud quod obiicitur, quod spiritus caritatis facit illos adoptivos; dicendum, quod verum est in his quae habent extraneitalem aliquam; et quia hanc non est reperire in Christo, ideo non tenet ratio illa, quia procedit ab insuflicienti.

3. Ad illud quod obiicitur, utrum Christus sit filius Dei, secundum quod homo; potest concedi, quod sic. — Et si quaeratur, utrum sit filius per gratiam, vel per naluram; dicendum, quod secundum quod homo, est filius per gratiam; sed tunc non sequitur: ergo est filius adoplivus, quia hoc non est per gratiam adoptionis, sed per gratiam unionis, quae multo est excellentior nec habet repugnanliam ad filialionem naturalem, immo facit illam communicari; nec importat aliquam imperfectionem nec amittitur nec consumitur, sicut gratia adoptionis, prout explicatum fuit.

4. Ad illud quod obiicitur, quod filii per creationem fiunt filii per adoptionem; dicendum, quod non est simile, quia filii per creationem, quamvis non sint omnino extranei a Deo, tamen possunt esse extranei, si per culpam fiant filii diaboli; nec per creationem sunt perfecti filii, quia non sunt simililudine gratiae insigniti. Non sic autem est de eo qui per generationem est filius; ille enim non est extranens nec potesl fieri nec potest magis consignari; et ideo non potest per adoptionem Filius Dei de novo fieri. Et ideo ratio illa non valet, quoniam non est simile hinc et inde. [o Filium Dei... Palri consubstantialem »] factum ex muliere, fanunc communiter non satis distare ab errore Adoptianismi cen-

Secundo quaeritur, utrum filiatio adoptionis conveniat nobis per Christum. Et quod sic, videtur.

1. loannis primo: Dedit eis potestatem filios Dei fieri, Ms qui credunt in nomine eius; constat, quod Evangelista loquitur de Verbo incarnato: ergo videtur, quod per ipsum nos simus filii Dei; sed non alii filii quam adoptivi: ergo etc.

2. Item, ad Galatas quarto: Misit Deus Filium suum factum ex muliere, ul adoplionem filiorum reciperemus: ergo si Filius ad hoc missus est in carnem, videtur, quod per Christum simus filii adoptivi.

3. Ilem, «omne per accidens reducitur ad per se3»; sed fllii per adoptionem sunt filii per accidens respectu filii naturalis, qui per se et proprie est fllius: ergo si solus Christus est filius naturalis, videtur, quod nullus adoptetur in filium nisi per ipsum.

4. Item, per ipsum sumus filii Dei effecti, per quem sumus Deo reconciliati; sed Deo reconciliati 1 Vers. 12. sumus per Christum, sicut dicitur secundae ad Corinthios quinto: Deus nos sibi reconciliavit per Christum: ergo videtur, quod adoptati sumus per ipsum.

Sed contra: 1. Ad Romanos octavo: Non accepistis spirilum servitutis iterum in timore, spiritum adoptionis filiorum: ergo videtur, quod nostrae flliationis adoplio proprie attribuenda sit Spiritui sancto, non Christo.

3. Item, ante Christi incarnationem Deus habuit homines filios, sicut ipse dicit de Salomone: Ero illi in patrem.; sed constat, quod nondum Filius Dei in carnem advenerat: ergo si Chrislus Filium Dei nominat incarnatum, videtur, quod non simus fllii Dei per Christum.

4. Item, quantumcumque sit Filius incarnatus, nullus tamen est Dei filius adoptivns, nisi qui suscipit donum gratiae gratum facientis, qua suscepta, etiam ante incarnationem est filius: ergo posita, vel remota incarnatione Filii Dei, salva manet ratio adoptionis: videtur igitur, quod noslrae adoplionis filiatio 2 non fuerit facta per Christum.

luxta hoc quaeritur, per quod donum gratiae efficiamur filii adoptivi; videtur enim, quod per caritalem, sicut dicit Auguslinus: «Sola caritas est, quae discernil inter filios regni et perditionis». — Videtur etiam, quod per fidem, sicut Ioannis primo dicitur: Dedit eis polestatem fdios Dei fieri, his qui credunt in nomine eius. — Videtur nihilominus, quod per timorem; super illud ad Romanos octavo: Non accepistis iterum spiritum servilutis etc: Glossa: «Timor castus, qui est bonus et perficiens, generat nos filios». — Videtur etiam, quod per graliam baptismalem, per auctoritatem Domini, loannis tertio: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spirilu sancto; sed hoc est per baptismum. — Quaeritur ergo: cui istarum gratiarum sive donorum attribuitur proprie filiatio adoptionis? Et si omnibus quodam modo, quaeritur, cui magis proprie?

Verum est per omnem modum, quod sumus filii adopiivi per Christum.

Respondeo: Dicendum, quod cum quaeritur, utrum simus filii adoptionis per Christum, hoc polest dupliciter intelligi: quia praepositio illa per 4 potest importare causam effeclivam, vel meriioriam sive dispositivam. Et si causam meritoriam vel dis- ». positivam importat, absque dubio verum est, quod simus filii adoptionis per Christum. Ipse enim nobis meruit gratiam, per quam sumus filii adoptivi, in quantum est caput Ecclesiae. Et hoc non solum respicit divinam naturam, sed etiam naturam assumtam. — Si vero importet causam effeclivam, sic adhuc verum est; Pater enim nos adoplavit per Filium et Spiritum sanctum. Et si per appropriationem loquamur, per Filium adoptavit quoad inchoationem, per Spiritum sanctum quoad consummationem. Ad nostram enim adoptionem duo concurrunt, scilicet redemptio, quae facta est per Filii missionem, et gratificatio, quae facta est per missionem Spiritus sancti. Et hoc est quod dicitur in libro de Anima et spiritu, capitulo sexto: «A Patre per Filium et Spiritum sanctum ad nos diyina descendunt. Pater siquidem tradidit Filium, quo redimeret nos; misit Spiritum sanctum, qui servos adoptaret in filios; Filium dedit in pretium redemptionis, Spiritum sanctum in privilegium adoptionis ».

Et sic patet, quod per omnem modum — sive pers dicat rationem dispositivam, sive et hoc, sive per proprietatem, sive per appropriationem — verum est, quod sumus filii adoptivi per Christum. — Et concedendae sunt rationes, quae hoc ostendunt.

1. 2. Ad illud ergo quod primo obiicitur in contrarium de Spiritu sancto, dicendum, quod adoplionis convenit Spiritui sancto et appropriari polest ralione gratificalionis; sed per hoc non excluditur, quin conveniat Filio. Si enim per proprietatem loquamur, «indivisa sunt opera Trinilatis9»; si vero per appropriationem, nihil impedit, quin aliquid diversis de causis possit pluribus personis appropriari. Et per hoc patet sequens obiectum.

2. Ad illud quod obiicitur, quod filii adoptivi fuerunt ante adventum Christi; dicendum, quod etsi fuerunt ante adventum Christi secundum rem, non tamen ante fidem venturi fuerunt filii adoptivi, quia, sicut dicit Augustinus 10, « nullus salvari poluit sine fide Mediatoris». Praeterea, ante Christi adventum non fuit plena ratio filiationis, quia nullus hereditatem poterat assequi, quantumcumque iuslus esset. Et si tu obiicias de-Angelis, quod sunt filii; dicendum, quod etsi non sint filii mediantibus merilis Christi hominis, sunt tamen per effectum et conformitatem filii Dei. «Oportet enim, sicut dicit

Augustinus nos in filios adoptari per eum qui est Filius per naturam ».

4. Ad illud quoil obiicitur, quod incarnatione posita, non ponitur filiatio, nec remota removetur; dicendum, quod hoc non arguit, nostrae adoptionis Christum non esse causam; sed ostendil, incarnationem non esse lotam causam, quia completur filiatio in missione Spiritus sancli.

Ad illud vero quod ultimo quaeritur, per quod donum gratiae fiamus filii adoptivi; dicendum, quod filii Dei sumus, in quantum sumus conformes ima-

I. Ilanc quaestionem pkires cum S. Thom. (in Comment.) aliis De his: Alex. Hal., S. p. III. q. 10. m. 6. a. 2. i. — S.

Utrum filialio adoptionis sit in Tertio quaeritur, utrum filiatio adoplionis sit in nobis per comparationem ad Christum; et hoc est quaerere, utrum simus filii adoptivi ipsius Christi. Et quod sic, videtur.

1. Frequenter enim in Evangelio 4 vocat Domidiscipulos suos filios, et illos quos curabat: Confide fili; fides lua le salvum fecil. Si ergo vere direbat, illi vere eranl filii Christi; sed non naturales: ergo adoptivi.

2. Item, stiper illud ad Ephesios quarto: Unus Deus et pater omnium; Glossa: « Deus est pater nmniiiin creatione, sed fidelium regeneratione »; sed Christus creavit et recreavit: ergo Christus est pater oiiiniinii et fiile/ium. Sed fidelium est per adoptionem pater: ergo ete.

3. Item, filii adoplivi efficimur per gratiam iiiliabii.-iuLt.Mii; sed cum habitat in nobis una persona, necesse esl. quod inbabitet el reliqua: ergo si 1 Vide supra pag. 30, nnta i. Cfr. etiam infra d. 13. a. gini Filii naturalis, secundum illud ad Homanos octavo -: Quos praedeslinavit, conformes fieri imagini Filii eius. Hoc autem est dupliciter: aut per remotionem a malo, et hoc est per gralium baptismalem, quae in quantum est sacramentalis, medela est contra malum; aut per ordinalionem ad bonum, et hoc potest esse dupliciter: aut ex jane intellectus, et sic fides; aut ex parte affectus, et sic caritas. Si autem dicatur limor, vel humMtas facere lilios, hoc est dispositive. Sent. d. 18. q. 6. per comparationem ad Chrislum. sumus filii unius personae, necesse est. quod totius Trinitatis: ergo Christi.

h. Item, unus est amor, quo amamus Patrem et Filium el Spiritum sanclum; sed amor est ille qui facit nos clamare: Abba, Pater: ergo Pater et Filius et Spiritus sanctus sunt unus pater noster.

Sed contra: 1. Illius solius est adoptare, qui potens est generare; sed in divinis solus Pater generat, non Christus, vel Spiritus sanctus 8: ergo sumus filii adoptivi solius Palris: non ergo Christi.

2. Item, illius sumus filii adoptivi, cuius Chr stus est Filius per naturam, eo quod sunius eius fratres et coheredes; sed idem Christus est Filius solius Patris: ergo nos sumus filii adoptivi respectu unius solius personae, scilicet Patris: non ergo Christi.

3. Item, solus Filius est incarnatus, ne, si alius incarnaretur, esset confusio proprietatum, si nomen

filiationis transiret in aliam personam: ergo si filiatio non debet in divinis competere alii personae quam personae Filii, pari ratione nec paternitas.

4. Item, respectu illius solius dicimur filii, qui refertur ad nos vice versa; sed Filius Dei non dicitur ad nos, nec dicitur filius noster, sicut habitum est in primo libro 2: ergo nec nos debemus dici filii ipsius Filii. Si tu dicas, quod etsi non referatur sub nomine filii, refertur tamen sub nomine patris; obiicilur contra hoc: quia esse patrem et fratrem sunt relationes incompossibiles respeclu eiusdem; sed Christus esl fraler noster: ergo non estpater: ergo non sumus filii Christi. Filiatio per adoptionem competit nobis respectu tolius Trinitalis, et sic etiam Christi.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio filiatio per adoptionem competit nobis respectu totius Trinitatis, a qua sumus creati et recreati, et sic competit nobis respectu Christi. Unde Christus potest dici pater noster. Sicut enim in divinis nomen principii accipitur essentialiter, ulpote cum dicitur respectu creaturae, accipitur etiam nolionaliter, cum dicitur respectu personae 3; sic nomen palris, si dicatur respectu personae, dicitur personaliter; si vero dicatur respectu ralionalis crealurae, essentialiter dicitur. Unde sicut Pater et Filius et Spiritus sanctus sunt unum principium creaturae ratione productionis naturae; sic sunt unus paler ratione collationis gratiae. — Concedendae sunt igitur rationes ad hoc inductae.

1. Ad illud quod primo obiicitur, quod illius est adoptare etc.; dicendum, quod illud habet logenerationis Deus autem non solum habel Filium per productionem <?enerata'o?us, verum etiam mullos sibi format filios per productionem creationis. Et sicut tola Trinitas illos creat dando naturam, sic recreat dando gratiam. Et sic adoplio ad tolam Trinitatem spectat.

Dub. I.

In parte isla sunt quaestiones circa litteram, et primo quaeritur de illa distinctione, quam ponit Magister: Secundum aliquando exprimit conditionem

2. Ad illud quod obiicitur, quod eiusdem sumus filii nos et Christus; dicendum, quod verum est, quod eiusdem sumus filii, scilicet Patris aeterni, ex quo omnis paternitas in caelo et in terra nominalur; non tamen illius solius, quia aliter sumus nos filii, aliter Christus. Christus enim est Filius per generationem, quae est actio personalis; nos autem per creationem et gralificationem, quae est actio essentialis, el quam Pater communicat toti Trinitati. ideo non sequitur, quodsi eiusdem sumus filii, cuius est Christus, quod nullius alterius. Verum est tamen, quod paternitas ipsi personae Patris appropriatur, secundum quod dicitur respectu nostri 6.

3. Ad illud quod obiicitur, quod nomen proprietatis, communicaturn aliis personis, inducit confusionem; dicendum, quod illud veritatem habet, quando nomen proprietatis sic communicatur, quod numeratur, utpote si duo filii essent in Trinitate; hoc autem contingeret, si alia persona incarnata fuisset. Si enim Spiritus sanctus esset natus de Virgine, filius esset et alius filius, quam sit Christus. Nunc autem non est sic. Nam etsi Christus et Spirilus sanctus dicantur esse pater noster per adoptionem, non tamen sunt alius et alius pater, immo tota Trinitas est unus paler noster, quamvis una sola persona sit Paler Christi.

4. Ad illud quod obiicitur, quod non dicitur Filius noster, vel Spiritus sanctus noster; dicendum, quod ad hoc, quod aliquis sit noster pater, non oportet, quod ad nos referatur sub proprHo nomine, sed sub hoc nomine, quod est paler; hoc autem modo dicere est, quod Filius Dei sit pater noster, quamvis nou sit filius noster. — Nec valel quod obiicit de confusione relationum, quod idem sit pater et frater; dicendum enim, quod nihil impedit, diversas et omnino disparatas relationes inesse eidem secundum diversas naturas; et sic est in proposito. Nam Chrislus esl pater noster secundum divinam naturam, el est frater noster secundum humanam naturam; hoc autem non facit confusionem proprietatum nec relationum, quia nec paternitas illa nec fraternitas proprietates personales important. nalurae, aliquando unitatem personae, aliquando habilum, aliquando causam. Videtur enim ista distinctio esse inartificiaUs et superflua et diminuta. Inartificialis, quia membra ista nullam videntur habere convenientiam. Superflua videtur,

quia eadem vi, qua importat proprietatem naturae, importat unitatem et proprietatem personae. Diminuta etiam videtur distinrtio, quia, sicut potest importare habitum, ita etiam potest importare novem genera accidentium: ergo videtur, quod his membris octo membra debuerunt adiungi. — Item quaeritur, ubi sic diversimode accipiatur, cum non videatur habere tot intellectus.

Respondeo: Dicendum, quod haec distinctio, m. etsi videatur esse rudis, tamen est multum rationabilis, et hoc, si attenditur, super quid fundatur. Nam io. prima divisione 3 haec praepositio secundum potest importare concomitantiam, vel causam. Si causam importet, tunc est quartum membrum; si concomitantiam, sic tnpliciter potest 4 importare: aut secundum inhaerentiam, aut secundum unionem, aut secundum adiaceniiam sive assistentiam. Si secundum inhaerentiam, sic importat proprietatem naturae; nam proprietas inhaeret ei, cuius est proprietas. Si secnndnm unionem, sic importat proprietatem personae. Si secundum assistentiam sive adiacentiam, sic dicit habitum. — Quartum autem membrum, quod est secundum principalis divisionis, Magisler non subdividit. Potest tamen dividi secundum quatuor genera causarum. — Omnibus enim modis haec dictio secundum consuevit accipi, sicut polest per exempla monstrari. Si enim dicatur: Christus, secundum quod homo, fuit passibilis; sic importat conditionem naturae. Si dicatur: Christus, secundum quod homo, creavit stellas c; sic importat unitatem personae. Si dicatur: Christus, secundum quod homo, fuit vestitus et calceatus et ui homo inventus; sic importat habitum. Si dicatur: Christus, secundum quod Deus, creavit mundum, et secundum quod homo, praedicavit divinum verbum; sic importat causam efficienlem. Si dicatur: Christus, secundum quod Deus, est suppositum divinae nalurae, et secundum quod homo.estaiiim.il rationale; sic importat causam formalem. Si dicatur: Christus, secundum quod Deus et homo, est praemium nostrum; sic importat causam finalem. — Possunt autem multa huiusmodi exempla congruentia inveniri. De causa autem maleriali secundum divinam naturam non contingit invenire 9; secundum autem humanam contingit, ut si dicatur: Christus, secundum quod homo, conceptus fuit de purissimis sanguinibus Virginis 9.

Dub. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod nos dicimur filii adoptivi, quia, cum nati fuerimus filii irae, per gratiam facti sumus filii Dei. Si enim hoc verum est, tunc Angeli beati et homo in statu innocentiae non fuissent fdii adoptivi: ergo nec ius habuissent in hereditate,0 regni; quod absurdum est.

Respondeo: Dicendum, quod Magister loquitur de adoptione secundum plenam rationem; et sic ponit extraneitatem, quae secundum actum est, quae quidem extraneitas est elongatio et abalienatio a Deo per culpam; et hoc quidem modo non convenirel Angelis ratio filiationis. Largius tamen accipiendo extraneitatem, sive quantum ad culpam, quae inest, sive quia potuit inesse, se extendit ad omnes filios adoptivos. Et hoc quidem modo Angeli possunt dici filii 12.

Dub. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit, Chrislum esse filium Virginis naturaliler et per graliam. Videtur enim, quod ista duo non sint compossibilia. Si enim hoc est naturale, iam non esl gratuitum, et e converso.

Respondeo: Dicendum, quod gratia unionis non repugnat nec incompossibilis est cum proprietate naturali, immo facit, eam commnriicari. Et Magister loquitur hic de gratia unionis. — Vel potest dici, quod gratia et nalura bene possunt de eadem re dici per comparationem ad diversa; et sic est in proposito. Nam Christus, in quantum homo, est naturalis filius Virginis; in quantum autem Deus,est filius Virginis, non per naturam nec per adoptionem, sed per graliam unionis 13.

Dub. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit Hilarius, quod ille, scilicel Christus, esl filius origine, non adoptione; veritate, non nuncupatione etc. Videlur enim,

quod sit ibi verborum inculcalio. Idem enim est esse filium origine et nativitate. — Item videtur, quod sit superfluitas. Nam omriis filiatio aut est naturalis, aut gratuita: ergo per originem /vel adoptionem: igitur superfluunt alia membra. — Item, quid est quod dicitur aliquis filius nuncupatione? Aut enira vera est nuncupalio, aut falsa; si vera: ergo vel per adoptionem, vel per generationem; si falsa: ergo non debet inter membra praedicta reponi. — Item, si ob creationem dicuntur filii, cum ergo asini sint a Deo creati, erunt filii Dei, quod absurdum est.

Respondeo: Dicendum, quod in praedicto verbo Hilarius innuit nobis quatuor filiationis differentias, quarum sufficientia haberi potest sic. Ille enim dicitur filius alicuius, qui ab ipso est et ei conformatur; hoc autem potest esse dupliciler: aut emanatione naturali et in unitate essentiae, et sic est filius unigenitus Patris, quem dicit Hilarius esse filium origine, contra Pbotinum; veritale, contra Sabellium; nativilale, contra Arium. Et hoc in primo libro fuit expositum. Aut potest esse ab alio in diversitate substantiae; et hoc potest esse tripliciter secundum triplicem modum conformitatis. Aut enim conformatur quantum ad rationem imaginis naturalis, et sic est filius creatione; aut quantum ad rationem imaginis et similitudinis, quae attenditur in gratia et donis gratuitis, et sic est filius per adoptionem; aut conformatur in natura imaginis, sed discordat per deordinalionem volunlatis, sicut homo peccator, et sic est filius nuncupatione.

Ex his patent differentiae filiationis; patent nihilominus verba praedictae distinctionis, quod non inculcantur, sed valde rationabiliter dicuntur. Patet eliam responsio ad obiecla. Non enim sine causa dicuntur illa tria vocabula; et quamvis pro eodem accipi possit origo et nativitas, non tamen frustra ponilur unum cum altero; hoc enim est propter haereses elidendas.

Ad illud quod obiicitur, quod omnis filius aut est filius per naturara, aut per gratiam; dicendum, quod falsum est, nisi extendatur nomen naturae et gratiae ad illud quod est ex mera Dei benevolentia, et ad illud quod habel quis ab origine. Et hoc quidera modo filiatio per creationem polest dici quodam modo esse per naturam, quodam modo per gratiam; sed non sequitur propter hoc, quod talis sit filius adoplivus, vel naturalis.

i Cotld. I L Z aa per.

Ad illud quod quaeritur de filiatione per nuncupationem, dicendum, quod ille sic dicitur filius, qui habet cohformilatem per naturam imaginis'1, sed difformitatem per culpam; et hoc, inquam, modo nuncupatio ista quodam modo habel veritatem, quodam modo non, quia quodam modo est filius, quodam modo adversarius. Et ideo sola nuncupatione dicitur filius, sicut Abraham dixit ad divitem damnatum: Recordare, sitis etc.

Ad illud quod ultimo obiicitur, quod si pater est per creationem, debet dici pater besliarum; dicendum, quod non sequitur: quia non quaecumque creatio facit, aliquem dici filium, sed creatio illa, in qua confertur insigne divinae imaginis, per quam configuratur homo Deo et idoneus efflcilur ad hoc, ut sit filius adoptivus.

Dub. V.

Item quaeritur de illo verbo Ambrosii in littera: Per adoptionem sumus fi.lii, ille vero per veritatem naturae. Cum enim factum per verilatem et diclum per similitudinem non univocentur, sed aequivocentur, sicut homo pictus et homo verus in homine 7; tunc filiatio nobis et Christo competit aequivoce. Et hoc ipsum videtur confirmari per illud quod dicilur Ioannis vigesimo 8: Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum; Gregorius ibi: « Aliter meum, et aliter vestrum ». Sed conlra hoc est, quod Christus dicitur fraler nosler; sed non diceretur ex hoc frater, si aequivoce essemus fllii: ergo etc. — item, cum dicitur: Deus est 9 pater Christi et pater noster, aut eadem paternitate, aut alia. Si eadem: ergo si paternitas dicitur uniforrailer, pari ralione et filiatio. Si alia: ergo in persona Patris sunt duae paternitates, quod simpliciter absurdum est.

Respondeo: Dicendum, quod nos et Christus dicimur filii Dei, nec omnino aequivoce, nec omnino univoce; non univoce, quia una est filiatio temporalis et gratuita, alia naturalis et aelerna; non aequivoce, quia mediante illa filiatione et per conformationem ad illam fllii efficimur adoptivi. Sicut enim a Patre omnis palemitas in caelo et in terra nominalur w, sic a Filio omnis flliatio. — Similiter si quaeratur, utrum uniformiter dicatur Deus pater noster et Filii; dicendum, quod nec omnino uniformiter, nec omnino difformiter, quia pater dicitur Filii paternitate aeternali et personali, pater vero noster ex tempore et essentialiter. Et sicut essentia non ponit in numerum cum persona, ut sint res duae; sic nec una paternitas cum alia, ut sint duae paternitates.

Cap. I.

Ulrum Christus sit crealura, vel factus.

Solet etiam quaeri, utrum debeat simpliciler dici atque concedi, Christum esse factum, vel creatum, vel nunquam tamen simpliciter debet inlelligi; quia, ut Verbum caro factum est; et omnia per ipsum facla sunl. Neque dicit omnia, nisi quae facta sunl, id esl est, creatura non esl. Si autem creatura non est, eiusest, Deus cst. Sed si Filius non eiusdem substantiae 1 Cfr. dc hoc dubio Alex. Ral., S. p. III. q. 1 0. m. 6. a. I; B. Alberl., hic. a. IS.

1 Edd. 1, 8 omillunt crentumm. Paulo supiTius pnst Chri- Et sic patent rationes et obiectiones ad utramque partem. Non enim valet illa obiectio de homine picto et vero; nam homo pictus nihil habet de veritate hominis, filius autem adoptivus aliquid habet de veritate filii, quamvis non sit filius naturalis. Qui universam creaturam dicit nullam excipit. Et ubi sunt qui creaturam Christiun appellant? Nam si crealis mandat olticium.

C.r. II.

De perfidia et poena Arii.

Arii haec fuisse perlidia legilur, utChristum creaduin carnem homo factus ex Maria est. Misit enim Filium, inquit, suum, scilicet non unum de niullis. Cum dicit suum, generationis aeternae proprietatem susceptionem nalurae, non secundum aeternae substannitum, quia nemo post ipsum». — Ex his evidenter traditur, qua inlelligentia accipiendum sit, cum dicilur ut factura scilicet vel crealura non ad assumentem primo libro de Trinitate: «Nunquid dicto factus est Christus? Nunquid mandato creatus est Christus? Quomodo autem creatura in Deo essepotest? Etenim Deus naturae simplicis est, non coniunctae atque compositae, dicitur creatura, non tamen 2 simplicite.r praedicandus soivimr so- minem dicitur esse crealura, potest quis progredi sic pusma. argumentando: si, secunclum quod homo, Christus esl DuMum 3. vel non; nitens per hoc probare, Christum esse aliquid non divinum; quia quod ipse est secundum hominem ipse est. Et ideo, si secundum hominem est aliqua substanlia non divina, est ulique aliquid non divinum. — Dubium h. ge(i ex tropicis loeutionibus non est recta argumenta- Christus dicitur crealura vel simpliciter, vel cum adiunctione.

De communicatione idiomatum,

Supra ostendit Magister, qualiter conveniunt Christo illa idiomata, quae sonare videntur in complementum et dignitatem. In hac vero parte inquirit de his quae dicunt aliquam defectibilitatem; talia autem sunt, quae notant inceptionem et signiflcant habere esse post non-esse. Talia autem sunt in triplici differentia: quia quaedam important inchoationem in es.se implicite et ratione connotati, ut vocabulum praedeslinandi; quaedam implicile, sed ratione principalis significali, ut verbum creandi;

1 Sive de Fide, e. 16. n. 105. seq.

Cap. III.

An homo ille semper fuerit 3.

Posl praedicta quaeritur, utrum homo ille coepein eodem: 5 « Priusquam mundus essel, nec nos eramus, nec ipse mediator Dei et hominum, homo Christus Iehomo recens esl, tamen est aeternus Deus ». — Alibi 6 stinus huiusmodi utitur distinctione in pluribus locis 7 dicens, per Christum omnia esse facta, in quantum est Verbum; secundum id vero, quod homo est, ipsum esse factum et glorificalum. Si igilur ad personam respicias, confidenter dic, hominem illum semper fuisse; si vero ad naturam hominis, concede, eum coepisse.

dicunt aliquam defectibilitatem. quaedam explicite et ratione sui primi significati, sicut verbum incipiendi. Ideo pars ista habet partes tres. In quarum prima inquirit, utrum praedestinatio dicatur in Christo de natura, an de persona. In secunda vero inquirit, utrum Christus sit creatura, in principio distinctionis undecimae: Solet etiam quaeri, utrum debeat simpliciter dici etc. In tertia vero quaerit, utrum ille homo aliquando inceperit, an semper fuerit, ibi: Post praedicta quaeritur etc.