Distinctio XXXVIII

1 Scilicet infra d. XXXIX.

Ad intelligentiam autem huius partis possunt sex breviter quaeri.

Primo quaeritur, utrum essentiale sit omni mendacio esse falsum.

Secundo quaeritur, utrum essentiale sit mendacio esse peccatum.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum essentiale sit mendacio esse falsum. Et quod sic, videtur:

1. Primo per defmitionem mendacii, quam po- Augustinus in libro de Mendacio: « Mendacium, inquit, est falsa vocis significatio cum intentione fallendi »: si ergo definitio et partes delinitionis sunt essenliales definito: ergo essentiale est mendacio esse falsum.

2. llem, hoc ipsum videtur per illud quod dicit Augustinus, contra Mendacium 3: « Sicut lux opponitur tenebris, ila veritas opponitur mendacio»; sed tenebra, essentialiter loquendo, est privatio lucis: ergo mendacium est privatio veritalis. Sed veritalis privatio est falsitas: ergo a primo, essentiale est ipsi mendacio esse falsum.

3. Item, sicut se habent esse veracem et mendacem circa hominem, sic se habent circa oralionem; sed ista duo sunt incompossibilia circa eundem hominem simul et semel, videlicet ipsum esse veracem et mendacem: ergo similiter erunt incompossibilia circa sermonem: ergo impossibile est, quod idem sermo sit simul verus et mendax. Si ergo mendacium non potest se compali cum verilate, videtur, quod inseparabiliter habeat sibi annexam falsitatem.

4. [tem, oinne verum, secunduin quod huiusmodi, est a Veritate prima; sud nullum menda- 1 Cod. K omiuii omni, quocl econtra Vat. paulo ioferius Tertio quaeritur, utrum mendacium sit peccatum morlale ratione sui generis.

Quarto quaerilur, utrum omne mendacium sil mortale viris perfectis.

Quinto quaeritur de numero mendaciorum.

Sexlo et ultimo quaeritur de gradibus eorundem. cium est a Veritate prima: ergo nullum mendacium est verum. Et est verum, vel falsum: ergo essentiale esl ipsi mendacio esse falsum.

Sed contra: 1. Augustinus in libro de Mendacio dicit, quod « ille mentitur, qui dicit verum, quod putat esse falsum »; sed qui mentitur mendacium dicit: ergo aliquis dicendo verum facit mendacium: non ergo omne mendacium necessario est falsum.

2. Item, sicut verbum discordat ab intentione, cum quis negat illud quod novit, sic etiam discordat, quando affirmat illud quod ignorat et de quo dubitat; sed possibile est, aliquem affinnare aliquod verum, de quo dubitat; ponatur ergo, cum sit possibile; sed in tali affirmatione discordat sermo ab intentione loquentis: ergo est ibi vitium et peccaluin. Sed non est nisi peccatum mendacii: ergo videtur, quod aliquid simul possit esse verum, et tamen nihiloininus est mendacium.

3. Item, si intentio esl recta, toluni est rectum: ergo si intentio est mendax, totum est mendax; sed aliquis potest dicere dictum verum intentione mentiendi: ergo possibile est, quod aliquis dicendo veriiin sit mendax. Sed non est mendax nisi in illo dicto: ergo possibile est, dictum verum esse mendacium.

4. Item, siciit se habet peccatum ad bonitatem, ita se habet mendaciuin ad veritatem; sed qui fa- Clr. Arislot., de Praedicam. e. de Substantia (circa flnem),

cit aliquod bonum opus mala intentione committit peccatum: ergo similiter qui dicit verum fallendi intentione incurrit mendacium: ergo idem quod prius. Si dicas, secundum quod Magisler videtur dicere in littera, quod possibile est, aliquem dicere verum.et menliri, sed non est possibile, aliquod dictum esse verum et mendacium simul; videtur esse «oppositio in adiecto»: quia, sicut se habel peccans ad peccatum, sic se habet mentiens ad mendacium; sed omnis peccans peccatum committit: ergo omnis mentiens mendacium dicit: ergo si veritas dicti non repugnat actui mentiendi, non repugnat rationi ipsius mendacii. Licet sola intentio fallendi sufficiat ad hoc, ut quis dicalur mentiri, ad completam tamen mendacii rationem requiritur duplex falsitas, scilicet respectu intentionis et rei.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est tionem duplicis falsitalis, vel veritatis. Nam per comparationem ad rem dicitur sermo verus, per comparationem autem ad intentionem dicentis dicitur verax 3. Sic etiam falsitas duplex est circa sermonem. Nam per comparationem ad rem, videlicet cum non est adaequatio rei et sermonis, dicitur sermo falsus; per comparationem vero ad inlenlionem dicentis, cum non est adaequatio sermonis et intentionis, dicitur sermo fallax sive mendax.

Quoniam igitur mendacium nominat ipsum dictum per comparationem ad rem et ad ipsum dicent. tem; hinc est, quod ad completam mendacii rationem duplex falsitas concurrit: una per comparationem ad rem, et allera per comparationem ad intentionem loquentis. Et hanc duplicem falsilatem tangit Augustinus in definilione mendacii, cum di- cit: « Mendacium est falsa vocis significatio cum intentione fallendi». Prima autem falsitas tenet in 2. ipso mendacio rationem materialis; secunda vero rationem formalis, et ab illa secunda denominatur quis mendax. Propter hanc ergo duplicem comparationem, quam importat ipsum mendacium de ratione sui nominis, necesse est, ad eius complelam rationem concurrere praedictam duplicem differentiam falsitatis. — Mentiri autem dicit actum per 1 Cfr. August., conlra Mcndac. c. 7. n. 18. comparationem ad ipsum loquentem. Unde ad hoc, quod aliquis dicatur menliri, sufficit falsitas, quae concurrit ex discordia vocis et intentionis; et hoc patet ex ipsa definitione vocabuli, quia mentiri est contra mentem ire 4. Contra mentem autem vadit non solum ille qui dicit falsum scienter, sed etiam qui dicit verum quod putat esse falsum. Unde minus importatur, cum dicimus, aliquem menliri, quam quando dicimus, aliquem dicere mendacium. Quamvis enim intentio fallendi sufficiat ad hoc, ut aliquis dicatur mentiri; non tamen sufficit ad plenam rationem mendacii, secundum quod Magister dicit in littera s, et manifeste apparet ex ipsa notificatione Augustini et rationibus ad primam partem adductis. falsum; iam patet responsio: quia plura requiruntur ad perfectam rationem mendacii quam adhoc, quod aliquis dicatur mentiri.

2. Ad illud quod obiicitur, quod sicut verbum discordat ab intentione in eo qui asserit falsum, ita etiam in eo qui asserit dubium et incertum; dicendum, quod etsi sit ibi similitudo quantum ad discordiam intentionis, dissimilitudo tamen est quanlum ad discordiam sermonis et rei, quia, cum asseritur falsum scienter, non tantummodo discordat sermo ab intentione, sed etiam discordat a re; et ideo non sequitur, quodsi in assertione falsi cognili est mendacium, quod sit propter hoc in assertione veri incerti, nisi secundum quid.

3. Ad illud quod obiicitur, quod intentio recta totum rectificat, et obliqua totum falsificat; dicendum, quod etsi intentio obliqua totum dictum,falsificet, non tamen falsificat secundum omnem respectum, sed secundum respectum, quem habet ad dicentem; et ille respectus non sufficit ad mendacii rationem, sicut tactum est.

k. Ad illud quod obiicitur, quod qui facit bonum mala intentione committit peccatum, ergo etc.; dicendum, quod bonum mala intentione factum non est simpliciter peccatum, sed peccatum illi qui facit, sicut, cum quis dat eleemosynam ex vana gloria, dare eleemosynam non est peccalum, sed illi qui mala intentione hoc facit. Sic etiam in proposito potest concedi. Et propterea ex hoc non habetur, quod veritas simul stet cum eo quod est mendacium simpliciler, sed solum cum eo quod est mendacium secundum quid sive alicui. — Aliter etiam posset dici, quod non est simile: quia peccatum diril privationem bonitatis; bonitas autem dicit ordinationem in finem, quae quidem habet esse mediante recta intentione: et ideo. rerta intentione sublata. cum simpliciter pereat ordinatio. simpliriler iudicabitur aliquid esse peccatum. Mendaciiuu autem dicit privationem veritatis, quae quidem non tantum consistit in e.omparalione ipsitis sermonis ad intentionem, sed etiam ad ipsain rem,

F.t per boc patet responsio ad illud quod obiicit consequenter, quod quicunique peccat. peccatum cominillit: ergo qui mentitur similiter comniittit mendaciuin. Non enim est simile, sicut iam visum est. Esto tamen, quod ista conclusio concederetur,

I. n hoc tractatu de mondacio S. Bonav. aliique principaipsa ratione philosophica, Sed quoad secunriam eiusdom parlem,

Secundo qnaeritnr, utrum essentiale sit mendacio esse peccatum. ll quod sic, videtur:

I. 1'rimo auctorilate rVucuBiini, conlra Meodaquod iste menliendo committeret mendacium, non lamen sequeretur, quod esset mendacium in se; imino est ibi i/i/iil et simpliciter sicut prius exesi. mendacium simpliciter et complele. Illud vero, in quo est falsitas soluin per comparalionem ad intentionem, est mendacium alicui et minus complele. illud anlein, in quo est lalsilas per.romparalionem ad rem lanlum, est mendacium secundum quid et minime complete. inde fere onmes rationes praeniissae et etiam consimiles in processu suo peccant secundum quid et simpliciler. hic q. 3. — Durand., bic q. 2. ciiiin, qui dicil sic: Videtur mihi omne mendacii esse peccatum ».

. Item, Aiinsliiin in libro de Menilacin:

I Oli

« Aul non est credendum bonis, aut credendum est eis quos credimus debere aliquando mentiri, aut non est credendum, bonos aliquando menliri; quorum primum est pernitiosum, secundum stultum: restat ergo, ut nunquam mentiantur boni ». Si ergo aliquis mentitur, necesse est, in quantum mentitnr, esse malum: ergo essentiale est ipsi mendacio esse peccatum.,

2. Item, Augustinus ibidem: « Quisquis aliquod genus mendacii, quod peccatum non sit, esse putaverit, semetipsum turpiter decipit»: ergo redit idem quod prius.

3. item, hoc ipsum videtur ratione: quia essentiale est ipsi mendacio esse privationem veritatis et respectu rei et respectu intentionis 2; sed ubicumque est intentionis obliquitas, ibi necessario est culpa: ergo necessarium est, ipsum mendacium esse peccatum.

4. Item, omnis iniquitas, essentialiter loquendo, est peccatum 3; ubicumque autem est mendacium, ibi dolositas est, quia aliud gerit homo in corde, aliud dicit ore; ubi autem dolositas est, ibi iniquitas: ergo aprimo, impossibile est, aliquod mendaciuin non esse peccatum.

5. Item, verba institula sunt ad hoc, quod homo cxprimat per illa illud quod mente gerif;sed quicumque menlitur, ulitur verbis ad contrarium eius quod mente gerit: ergo quicumque menlitur, utitur verbis ad contrarium eius, ad quod instituta sunt; et omnis qui utitur re ad conlrarium eius, ad quod institula est, necessario illa abulitur; et omnis qui abutitur, peccat: ergo omnis qui dicit mendacium, peccat.

Sed contra hoc obiicitur: 1. Primo per exempla: quia, Genesis vigesimo secundo, Abraham, cuiii intenderet puerum immolare, dixit, se cum puero reversurum ad servos; et Isaac de uxore sua dixil, quod soror eius esset, Genesis vigesimo sexto; et de Loseph similiter habetur exemplum, Genesis quadragesimo secundo et quadragesimo quarto. Si ergo facta Patriarcharum narrat Scriptura non sicut reprehendenda, sed sicut imitanda; et ipsi mentiri fuerunt; videtur, quod mentiri possit aliquis sine peccato.

2. Item, in Scripturis proponuntur multae locutiones, quae secundum intentionem litterae falsae sunt, sicut patet de eo quod dicitur ludicum nono: quod ierunt ligna ad rliamnum etc.; et disputantes proponunt multa, quae sciunt esse falsa: cum ergo sacra Scriptura absque aliquo peccalo fuerit data et scripta et inspirata, et disputatio ad veritatem inqnirendam sit laudabilis et meritoria; videtur, quod aliqua mendacia dici possint absque ulla culpa: ergo non est essentiale ipsi mendacio esse peccatum.

3. Ilem, secundum quod dicit Ambrosius, « non solum est mendacium in verbis, sed etiam in operibus simulatis »; sed contingit facere opera simulata absque aliquo peccato, sicut fecit Losue, qui simulavit, se fugere anle habitatores Hai; et David, qui simulavit se stultum ante regem Achis; et Iehu, qui simulavit se cultorem Baal; et isti non peccaverunt, sed potius commendantur: ergo videtur pari ralione, quod possit fleri mendacium in verbis sine peccato.

4. Item, maius malum est homicidium et furtum, quam sil mendacium; sed furtum et homicidium potest bene fieri, nec est necessarium semper esse peccatum — sicut patet de his qui occidunt auctoritate legis, el furanlur tempore necessitatis, vel ex praecepto Domini, sicut fllii Israel 8 — ergo videtur multo fortius, quod mendacium aliquod possit bene fleri: ergo non est essentiale ei esse peccatum.

o. Item, mendacium, quo quis mentitur proximo, est contra mandatum secundae tabulae; sed in mandatis secundae tabulae, ut dicit Bernardus, potest Dominus dispensare, ut bene fiant: ergo et in ipso mendacio: igitur non videtur, quod essentiale sit ei esse peccalum.

6. Item, possibile est, quod quis mentialur propter castitatem alterius conservandam, quem diligit ex caritate; sed omne quod fit ex caritale, fit bene et meritorie, et tale non est peccatum: ergo si possibile est mentiri ex caritale, possibile est, mendacium non esse peccatum. sed sicul imitanda cod. K narrante Scriplura, non sunt repre-

C 0 N C L U S I 0. Omne mendacium est peccatum; immo hoc ipsi ita est essentiale, ut nullo paclo, nullo fine, niillu ilispensatione, sive liumana sive divina, possit bene fieri.

Respondeo: Dicendum, qrrod absque dubio omne mendacium est peccatum; et aileo est ipsi mendacio essentiale esse peccatum, ut nullo paeto, nullo fine, nulla dispensalione, nec humana nec divina, possit fieri bene. Et hoc Augustinus dicit expresse et nititur multipliciter probare; et in boc communiter concordant doctores. Sed rationem huius difficile est assignare, et ad hoc possumus niti diversimode.

Una namque ratio reddi potest ex parte eius, i. conlra quod est mendacium. Mendacium enim est contra Veritalem, homicidium vero et furtum contra crealuram. Deus autem contra suam verilatem non potest facere — nec aliquis iuste contra divinam veritatem ire — quamvis possit quamlibet creaturam alii pro voto subiicere et eam disponere el ordinare. Ideo licet possibile sit dispensare in homicidio et furto, non tamen in mendacio. — Sed haec ratio non videtur sufiicere, quia non omne mendacium est contra Verilatem increalam. Sicut enim est bonitas creata et increata, ita etiam et verilas; et sicut Deus est supra crealam bouilalem, ita etiam est supra creatam veritalem: ergo sicut potest dispensare, ut aliquis destruat aliquod bonum creatum, ila tamen quod nullum fiat praeiudicium suae bonitati; ita videtur similiter de veritate.

Ideo est alius modus dicendi, quod mendacium a. nullo modo polest bene fieri, nec aliquo fine nec. aliquo praeceplo dispensalivo, quia semper manet in eo deordinatio, quae quidem est ex discorilia vocis et intellectus; non sic autem esl reperire in aliis — nani divinum mandalum superveniens tollit deordinationem illara quae est in homicidio et in furlo — ideo magis adhaeret malitia ipsi mendacio quam furlo, vel homicidio. — Sed nec adhuc, videtur istud sufficere: quoniam, si Deus potest facere, duos homines discordare ab invicem sine peccato, siinl diciiiiiis de Paulo el Barnaba; videtur simililer, quod manenle intelleclus et sermonis discordia, possil ex dispensatione divina amoveri omnis culpa. Et ideo nori videlur ratio sufficiens sumi ex parle discordiae intentionis et sermonis.

Et ideo adhuc est lertius modus dicendi, quod dupliciter dicilur aliquid esse matum: aul ex genere aclus, utpole cum transit actus super maleriam iiulebilam, aul ex ma/ilia intentionis C.rrm arrlein transit aclus super maleriaui indebilam, hoc potesl esse dupliciter: vel respectu Dei, vel respectu proximi. Si respectu Dei; sic est malum in se et secundum se, nec ullo modo potest bene fieri, sicut est odire suinmum Bonum et blasphemare Deum. — Si respectu proximi, sicut est nocnmentiim inferre proximo in persona vel in rebus; sic est maltim in se, et potest aliqno fine bene fieri, quia potest recta intentio supervenire ex dispensatione. — Cum autem aliquid est maltrm ex malilia intentionis, tunc sive sit respeclu Dei, sive respecttt proximi, simpliciter malum est et nullo fine potest bene fieri, qttia dicit privationem debiti finis. Unde facere, hoc malum esse bonuni, nihil aliud est facere, quam aliquid simul esse bonuni et nialum. Tale auteiii est mendacittm. — Nam mendacium non solummodo dicit malum ex hoc, quod acttts transit super materiam indebilam, sed etiam ex inlenlione indirecta; qttoniam ad esse mendacii ista duo concurrunt, videlicet dicere falsum et intenlio fallendi. Et primnm est inalum in se et potest bene fieri ab eo qui ignoranter dicit falsrun; ratione vero secundi est inalum secundum se et nullo fine potest bene fieri, nec circa ipstim polest dispensari; sicut nullo motlo potest bene fieri, quod aliqtris cognoscat alienam intentione adulterandi sive ex improbitate voluntalis. — Concedendae sunt igitttr secrrndiim hoc rationes ostendentes, qtiod essentiale est ipsi mendacio esse peccatum, et quod ipsirnt miMidaciuin est maliiin secundum se, sicut dicil Augustinus, quoniam de ratione sni nominis includit inordinalam iiitenlionem, sicut ostensum est.

1. Ad illttd vero ipiod primo obiicilur iu cou- Irariitm per exempla veteris Testamenti, de mendacio Abrahae, Isaac tt loseph; dicenduin, quod nulltts eoriun ineritilus est. Nain elsi Abraham vellet filium siiuin immolare, credebat tamen ex magnitudine fidei suae, sicut dicil Apostolus, quod Dominus euin suscitaret; sciebat enim, quod firma eral promissio, qna dictum fuerat: lu Isaac vocabilur libi semen. — Simililer nec Isaac mentitus 5 Cfr. 11. Sent, d.:»i. dub. '>.

fuit, quia Rebecca soror erat el uxor, et dicendo, ipsam esse suam sororem, veritatem utique tacuit, sed tameri falsitatem non dixit. — Simililer etiam nec loseph mentitus fuit, quia verba illa non dicebat affirmando, sed potius tentando, cum dicebat, eos esse exploralores. Unde potius intelligenda sunt inlerrogalive quam afjfirmative. Cum aulem dixit, se peritum esse in augurandi scienlia; large accipitur verbum augurandi pro futurorum praevisione. Praelerea, hoc ipsum etiam interrogative dixit, potius exprimens famam populi, quam de boc habebat, quam sibi attribuere volens famam illam. Sic etiam et de consimilibus.iudicandum est.

2. Ad illud quod obiicitur de locutionibus positis in Scriplura, dicendum, quod ea quae transumtive dicuntur, referuntur ad consequentem intellectum et pro illo intelliguntur; et quando pro illo habent verilatem, nullum est ibi mendacium. Et hoc esl tjuod dicit Augustinus in libro de Mendacio: « Quidquid figuralive fit aul dicitur, non est mendacium; omnis enim enuntiatio ad id quod enunliat, referenda est. Omne autem figuralioe faclum aut dictum hoc enunliat, quod significat eis quibus intelligendum prolatum est»; et sic nullum est ibi mendacium, quia non enuntiantur pro intellectu primo, sed pro secundo, qui verus est. — Sic nec in disputatione est mendacium, cum proponuntur aliqua falsa ad hoc, quod per illa deducat homo ad maius falsum, et deducendo ad maius falsum reducat ad verum. In dispntationibus enim propositiones magis sunt interrogationes quam veritatis assertiones, nisi forle in doctrinalibus disputationibus, in quibus « oporlet discenlem credere 4 », ubi sola vera proponunlur, probanlur et supponuntur.

3. Ad illud quod obiicitur de simulatione in fain iehu, cum finxit se cultorem Baal, et David, qui finxit se stultum. Simulatio vero doctrinae fuit in Christo, cum finxit se longius ire, sicut dicitur meae ultimo; in quo erudivil discipulos olficium hospitalitatis, quo coegerunt illum apud se manere, per quod meruerunt etiam illum cognoscere. Simulatio vero duplicilatis est in hypocrilis, qui in signo exteriori ostendunt, se esse bonos, et interius replentur malitia. Primae duae simulationes non tenent rationem mendacii, sed tertia rationem mendacii tenet; et illa non est sine peccato. — Praeterea, non est simile de verbo et faclo, quia factum non est principaliter institutum ad significandum mentis conceptum. Sermo autem ad hoc institutus est, ut sit « nuntius et interpres ipsius mentis », et ut homo significet alteri quod est apud se, et ut conslituatur veritas apud audientem, quae est apud loquentem; et ideo qui ad -aliud utitur ipso sermone abulitur et incurrit peccatum mendacii. Non sic autem est semper ex parte facti.

4. Ad illud quod obiicilur, quod maius peccatum est furtum et homicidium quani mendacium; dicendum, quod quamvis gravius peccatum sit utrumque eorum, quando fit mala intentione et malo fine; quia taraen contingit, illa a malo fine separari, ideo possunt fieri. Non sic autem est in mendacio reperire, quia de ipsa nominis ratione 8 nominat intentionis obliqualionem.

5. Ad illud quod obiicitur, quod est contra mandalum secundae labulae; dicendum, quod in mandatis secundae tabulae quantum ad actum bene conlingit, Deura dispensare, sed quantum ad deordinationem intentionis nunquam, ul aliquis excusetur a peccato propter divinum praeceptum, manente intentione deordinata.

fi. Ad illud quod obiicitur de eo qui ex caritate movetur ad mentiendum; dicendum, quod caritas praesupponit veritatem, unde ad nihil movet, quod veritati repugnet, veritati dico ex parte animae. Unde dicit Bernardus, quod ad hoc, quod opus sit laudabile, necesse est, quod sit « carilas in intenlione et veritas in electione ». Et quia veritas non servatur in prolatione mendacii; hinc est, quod mendacium ex caritate non potest dici. Sicut enim ex caritate non potest scienter committi malum, quod quidem maneat inalum, ut inde eveniat bonum; sic etiam non potest ex caritate dici falsum, qui discit [Versio Boclliii dicit, sed sextus Graecus: oet yip '*-

ut inde sequatur verum aut bonum. Et esl simile: quoniam, sicut vis operaliva deservit ajfectivae, sic vis interpretaliva deservit inlellectivae; et sicut finis ajfeclionis est bonum, ita finis intelligentiae est verum l. Sicut ergo nullum opus potest ex caritale fieri, nisi quis intendat bonum, et illud opus sit ordinabile ad bonum; sic eliam nullus sermo potest

Utrum mendacium sit Tertio quaerilur, utrum meodacium sit peccatum mortale ratione sui geoeris. Et quod sic, videtur:

1. Primo per illud quod dicitur in Psalmo J: odit nisi propter peccalum mortale: ergo omne mendacium est peccatuni mortale.

± Item, Sapientiae primo: Os, quod mentitur, occidit animam; quod verbuin Iractaos Auguslinus dicit in libro de Confliclu vitiorum et virtulum: « Nec officioso meodacio oec simplici verbo oportet queoiquam decipere, quia, quomodolibet meotialur quis, occidit aoimam »; sed ooo occidilur aliquis oisi per oiortale peccatum: ergo quomodocumque inentiatur quis, peccat mortaliter.

3. Iteni, super illud: Perdes omnes qui loquuntur mendacium; ibi Glossa: « Si quis non vult hominem ad mortem prodere, verum taceat, sed non falsum dicat, ne pro corpore alterius animam suam occidat »; sed nullum meodacium est levius peccatum quain mendacium officiosum: ergo si illud occidit animain, et omne aliud. Cuiu ergo anima non occidalur nisi per morlale peccalum, videtur elc.

4. Ileiu, hoc ipsum ostenditur ratione. Omrie quod est conlrariuin veritati el eius pereinptorium, est peccatuni inortale; sed omne meodacinm repuex caritate proferri, Disi io illius sermoDis prolatiooe primo ioteodat verum. Et quia mendacium ordinatum est ad cootrarium veri, videlicet ad iodicandum falsum ex ipsa inteotiooe profereotis; ideo dod potest fieri ex caritate oec oieritorie, sed semper male. Et haec ralio tacta fuit in ipsa responsione facta ad quaeslionem 3. mortale ralione sui generis. gnat veritati, sicut fornicatio castitati: ergo sicut foroicatio est peccatuoi mortale de ratiooe sui geoeris, ita et mendacium.

5. Uem, « oinnis qui facit cootra cooscieotiam, aedificat ad geheooam s »; sed omois mentiens contra conscientiam loquitur, quia dicit falsum cuin intentione fallendi: ergo proferens mendacium aedilical ad gehennam; sed noo dicitur homo aedilicare ad gehennam nisi per peccatum mortale: ergo elc.

(i. Ilem, omne peccatum, in quo est plenus consensus, et quod lit ex certa scientia, est peccatum morlale, quia in peccato, in quo esl plenus cooseosus, superior portio rationis manducat; peccatum autem, quod est ex certa scientia, est peccatum in Spiritum sanctum, quod est gravissimum: cum ergo omne mendacium de ratione sui generis sit peccalum ex certa scientia, et in quo est plenus consensus; videtur, quod omoe luendacium sit peccatum mortale.

SED CONTRA: I. GlOSSa Super priniUIU Exodi: « Infirmis mentiri cooceditur»; sed nullum mortale alicui conceditur: ergo mendacium non est niurlale peccatum.

2. item, Gregorius loquens de mendacio ol> stelricum dicit: « Hoc peccati geous facile credimus relaxari »; sed peccatum, quod facile relaxatur, est in geoere veoialis: ergo etc.

3. Item, eib.il est peccatum mortale, nisi ubi

libido intervenit, vel contemptus; sed mendacium officiosum de sua ratione non dicit libidinem nec contemptum: ergo non videtur, quod sit mortale peccatum.

4. Item, cum quis iocat cum proximo suo dicendo ei fabulam, non facit contra aliquam prohibitionem: ergo non videtur, quod peccet mortaliter; sed mentitur mendacio iocoso: ergo non omne mendacium est peccatum morlale.

c o n c l u s i o. Non omne menclacium est peccalum morlale, secl de ratione sui generis indijferem est et ad morlale et ad veniale.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio non omne mendacium est peccatuni mortale, immo quantum est de ralione sui generis, indifferens est et ad mortale et ad veniale. — Et ratio huius est: quia lingua posita est in lubrico 3, et facilius est loqui quam tacere; ideo non semper ponderatur actus linguae nec ponderari potest faciliter. Propter quod dicilur Lacobi tertio'1: Qui non offendit in verbo, hic perfectus est vir; propter quod etiam peccatum niendacii non est generaliter mortale. — Sed mortale fil ratione materiae circa quam et ratione contemptus et ratione nocumenti et etiam ralione libidinis mentiendi, quae faciunt, mendacium esse perniciosum et mortale peccatum; et quia haec non semper concurrunt ad esse mendacii: ideo potest esse aliquando veniale, aliquando mortale, sicul ostendunt rationes ad hanc partem adductae.

I. Ad illud vero quod obiicitur de auctoritate Psalmi, quod omnes perduntur, qui loquuntur mendacium; dicendum, quod, sicut Glossa 8 exponit, non intelligitur hoc dictum de mendacio generaliter, sed secimdum differentiam mendacii perniciosi; unde dislributio illa non refertur ad ipsum mendacium, sed ad personas mentientes illo genere mendacii. Ideo et in processu illo est fallacia figurae dictionis propter commutationem suppositionis eius quod dico mendacium, quia fit processus a determinata ad confusam.

"2. Ad illud quod obiicitur de auctoritate Sapientiae, dici potest, quod similiter auctoritas illa non intelligitur de quolibet mendacio, sed de mendacio pemicioso. — Et si obiicial, quod Augustinus exponit, quod quocumque modo mentitur quis, occidit animam; dicendum, quod nec ibi intendit Augustinus dislribuere pro omnibus differentiis mendacii; sed intelligens de mendacio pernicioso, quod est in doctrina religionis, dicit, quod nullo pacto, nullo fine potest quis mentiri, quin occidat animam; et illud melius potest colligi ex liltera sequenti.

3. Ad illud quod obiicitur, quod homo non debet mentiri pro salute alterius, ne animam suam occidat; potest dici, quod verbum illud solummodo ad perfectos se extendit, de quibus loquilur Augtistinus in originali, unde Glossa illa sumta est. — Posset etiam dici, quod verbum illud est dictum consullorie, quia homo non tenetur mentiri pro aliquo nec tenetur animam suam laedere pro saldte alterius corporali. Quoniam ergo quodlibet mendacium, etsi non inducat mortem, quia tamen peccatum est, ad mortem disponit; ideo consulit-, ut non mentiatur pro salute corporis alterius servanda. Et sic ex hoe non habetur, quod omne mendacium sit mortale peccatum, sed quod est morlale peccalum, vel praeparat.

4. Ad illud quod obiicitur, quod omne mendacium esl peremptorium virlutis veritatis; dicendum, tiatio veri. Quamvis autem prolatio ipsius mendacii repugnel actui dicendi verum, non tamen repugnat ipsi veritali, qua quis refugit mendacium perniciosum. — Nec est simile de fornicalione respectu castitatis, quoniam actus ille universaliter est prohibitus; non sic autem omnis differentia mendacii, et hoc virtuti-veritali, sicut peccata venialia, et sicut primi motus castitati. Quaedmn vero opponuntur sicut pectiae elc. Cfr. cliam Glossa ordinaria in praedictum lextum Ps.

cata mortalia; et isla prohibentur in quinto mandato, in quo dirit Magister, mendacium et periurium prohiberi.

o. Ad illud quod obiicitur, quod qui facit contra conscientiam aedificat ad gehennam; dicendum, modo a iustitia declinare. Qui primo modo facit contra dictamen conscientiae peccat mortaliter propter contemptum intervenientem, et ille est qui aedificat ad gehennam. Qui vero secundo modo, non aedificat ad gehennam nec proprie dicitur facere contra conscientiam, sed praeter conscientiam. Et primo modo sunt contra CODSCientiam mendacia perniciosa, secundo modo alia. Conscientia eniin non dictat, omnia mendacia aequaliter esse vitanda, sed quaedam sicul mortalia, quaedam sicut venialia. Et si lu obiicias, quod omnis mentiens, quocumque genere mendacii inentiatur, semper dicit directe contrarium ei quod conscientia dictat; dicendum, quod conscienlia dictat de aliquo, quod sit verum, et de aliquo, quod sit 3 dicendum, vel eius contrarium. Et cum quis profert falsum scienler, elsi directe faciat contra conscientiam, quae dictat aliquid esse veruni; non tamen facit contra conscientiam illain, quae dictat, alipiid non esse dicendum. El quan-

Quarlo quaeritur, utruin omne mendaciuni sit mortale viris perfectis. Et quod sic, videtur.

I. Priino superillud Psalmi: Perdes omnes elc; tuin est perfectis et imperfectis — quod enim omnino iion licet indicatur esse mortale — ergo etc.

-2. Ilem. Angtistinus de Mendacin ">: « Quomodo, inquit, diligit proxiinum tnnqnam se ipsum, cui nt praeslel temporalem vitam, perdit aeternaiu »? loquitur de perfectis: ergo videtur, quod pro mendacio ollicioso perdal perfectus aeternam vitain: igilur pe& cal morlaliler.

1 DfsU praeced. <. 5. in flhe. — Paolo superios pro virium ad secundum dictamen conscientiae, quod dirigit in agendis, pensatur quantitas peccati. non quantum ad iudicium conscientiae, quod regit in cognoscendis.

6. Ad illud quod obiicitur, quod in omni mendacio superior pars rationis comedit, et certa scientia concurrit; dicendum, quod, sicut in secundo libro 5 fuit deternhnatum, manducatio superioris portionis facit peccatum mortale solum in his quorum actus sunt simpliciter et uniuersaliler prohibiti, sicut in peccato carnis; hoc autem locum non habet in peccato mendacii. — Similiter non omne peccatum, quod flt ex certa scienlia, est peccatum in Spiritum sanctum, sed illud, in quo cum certa scientia concurrit ipsa malitia 6. — Et si tu obiicias, quod omne mendacium impugnat veritatem agnitain. quae est una species peccali in Spiritum sanctum; dicendmn, quod non qualiscumque ueritatis impugnatio nec qualiscumque impugnatio est peccalum in Spiritum sanctum, sed impugnatio veritatis secundum pietatem, et ulterius impugnatio, quae est cum quadam proleruilate et mentis oblirmatione, quam non esl in quolibet mendacio reperire. Et ideo ex hoc non potest concludi, quod oinne mendacium sit peccatum in Spiritum sanctum, nec etiam, quod universaliter sit mortale peccatum 8.

7. Item, Augustinus tractans illud Proverbiorum vigesimo nono, secunduin translationein Septuaginta: Verbum suscipiens filius a perditione longe aberit, et nihil falsi ex ore eius procedil; hoc exponens Augustinus dicit sic: « Filius suscipiens per gratiam Verbuni aeternum tam clansum sibi deputat ad subvenienduin homini per inendaeiiiin, quain si per stupruin transire cogatnr». Si ergo per stuprum transire peccaluin est mortale, videtur, quod liliis supernae Lerusalem menliri propter salutem alicuius sit mortale peccatuiii.

8. Item, nulli credendum est, si viris perfectis non creditur; sed si viri perfecti mentirentur, eis

non esset credendum: si autem nulli creditur, perit fides in terra: ergo mendacium perfectorum fidem tollit et evacuat, per quam reguntur homines et regna. Si igitur talis fides auferri non potest sine mortali culpa, videtur, quod viri perfecti in qualibet specie mendacii incurrant reatum mortalis peccati.

Sed contra: 1. Circumstantia non aggravat peccatum in- infmitum: si ergo status perfectionis est circumstantia ex parte personae, non aggravahit peccatum in infmitum. Sed mortale excedit veniale in infinitum: ergo quod est veniale imperfecto non est mortale perfecto.

2. Item, non mentiri omni genere mendacii aut est consilium, aut est praeceptum. Si praeceptum: ergo cum ad praeceplum omnes obligentur, omnes qui mentiuntur, peccant mortaliter, quod supra a improbatum est. Si consilium; sed ad consilia nemo tenetur nisi ex voto: ergo cum viri perfecti illud non voverint, videtur, quod nec mortaliter peccenl in quolibet genere mendacii.

3. Item, si mendacium generaliter repugnat caritati perfectae, aut ergo in quantum est caritas, aut in quantum est perfecla. Si in quantum est caritas: ergo cuilibet caritati: ergo quilibet peccaret mortaliter. Si in quantum perfecta: ergo videtur, quod per mendacium non cadat vir perfectus a caritate, sed solum a perfectione: igitur non peccat mortaliter per quodcumque mendacium.

4. Item, vir perfectus in verbo otioso, in motu irae et in motibus carnis et in aliis, quae sunt venialia de ralione sui generis, non dicitur peccare mortaliter: ergo pari ratione nec in mendacio iocoso et officioso, cum de ratione sui generis sint venialia.

c o n c l u s i o. Potest probabililer concedi secundum Augustinum, quocl viris perfectis, quorum perfectio publica esl, quantumcumque parvum mendacium imputetur in peccalum morlale.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod circa hoc est 4 triplex modns dicendi.

Quidam namque dicere voluerunt, quod ment. dacia illa, quae sunt venialia imperfeclis, sunt etiam venialia perfectis viris; sed tamen, quia perfecti minorem habent pronitatem ad mendacium quam im- 1 Vide supra q. 2. fundnm. 2. senlentiam August., in perfecti, hinc est, quod gravius peccant. Unde Augustinus non vult ostendere, ut dicunt, quod onine mendacium sit mortale peccatum perfectis, sed cum nullum mendacium possit bene fieri, magis tamen indecens est et inconveniens circa perfeclos quam circa imperfectos, non quia ipse perfeclus propter quodcumque peccatum animam suam occidat et mereatur ire in perditionem, sed quia ex hoc ipso, dum minus adhaeret veritati, approximat iniquitati et disponit se ad lapsum et praecipitium.

Sed quoniam verba Augustini expresse videntur praetendere, quod periculosum sit viris perfectis mentiri — dicitur enim in Glossa super illud: Perdes omnes qui loquuntur mendacium; quod «perfectis non convenit mentiri, nec etiam pro temporali vita alicuius servanda »; et posl subdit, quod «perfectus falsum non dicat, ne pro vita alterius animam suam occidat »; et sic videtur expresse dicere, quod mendacium officiosum sit viris perfectis mortale — ideo videtur aliter aliis esse dicendum, quod est perfectio voti sive religionis, et perfectio caritalis, per quam perfecte adhaeret homo summae Veritati et Bonitati per intellectum et affectum, prout possibile est in via; et ista dicitur perfectio tranquiUilatis De primis perfectis non intelligit Augustinus, sed de secundis. Illi enim perfecti, pro eo quod maxime adhaerent summae Veritati, non habent pronitatem ad mentiendum; et ideo, cum mentiuntur, non excusantur, sed intervenit veritatis contemptus, et est eis qualecumque mendacium deliberative diclum mortale peccalum. Et ponitur exemplum de homine primo, qui in statu innocentiae propler tranquillitatem, quam habebat, non poterat peccare venialiter, quia nulla erat in ipso pronitas infirmitatis ipsum excusans, ul in peccato suo diceretur esse dignus venia vel temporali poena 8. — Praelerea, quantumcumque sit aliquis perfectus perfeclione tranquillilatis, si dicat aliquod verbum otiosum, non peccat mortaliter. Et ilerum, quanto homo est maioris perfectionis in vita praesenli, tanto maioris est pietatis; et quanto maioris pietatis, tanto pronior est ad subveniendum alienae saluti. Quando ergo vir perfectus videt, quod polest subvenire alienae saluti corporali vel spirituali per falsitatem verbi sui; videtur, quod non modicum 9 debeat inclinari ex ipsa pietate et dulcedine, sicut videmus, quod magis pronus est pater ad menliendum pro salute 7 Vide supra d. 30. q. 3. in corp. — Paulo inferius pro

filii quam pro salute unius extranei. Esto etiani, quod nulla sit pronitas; cum mendacium iocosum et officiosum non sit prohibitum. si aliquis ad hoc non astrinxerit se per votum; quantumcumque sit perfectus, non videlur, quod incurrat mortale peccatmn.

Et propterea adhuc est tertius modus dicendi, 3. quod ad aliquid obligatur homo specialiter praeter conscientiae dictantis. Si ergo dicamus, viros perfectos obligari ad non mentiendum aliquo genere peccati; cum hoc non sit ex praecepto nec ex officio commisso nec ex voto, erit hoc propter scandalum et conscientiae vinculum. — Propter quod nota, quod po- qtiidam sunt perfecti publici, quidam sunt perfecti occulli. Viris publice perfectis adhibetur fides tanquam conservatoribus veritatis. Et quia mendacium deprehensum facit, ut homo alteri non credat; si viri perfecti menlirentur, iam nec ipsis crederetur nec aliquibus, et magnum ipsi veritati fieret praeiudicium, et daretur aliis occasio scandalizandi. Et ideo tales viri perfecti debent habere conscientiam, quod pro nulla re dicant falsum scienter; quando ergo dicunt, peccant mortaliter, tum quia faciunt conlra conscientiae dictamen, tum etiam quia alios scandalizanl aclive. — Non sic autem homines scandalizantur de his qui sunt imperfecti, vel etiam de perfectis occultis; ideo tales non sic obligantur ad omne mendacium vitandum. Et est exemplum huius: quia, si quis iinpugnaret fidem, licituin esset imperfectis fugere et latere; sed viri perfecti tenentur stare et libere confiteri, ne per ipsorum fugaro et latitationein populus iufirinus cadat a fide; unde conscientia debet eis hoc rationabiliter dictare.

Potest igitur concedi secundum Augustinum, quod viris perfectis, quorum perfeclio publica est, mendacium quantunicumque parvum impulatur in mortale percatum, quoniam propter scandalum vitandum dictare debet eis conscientia, nullatenus esse mentiendum, ne faciant veritatem venire in rnntemplnin. Et hoc videtur sensisse Augustimis, qui fuit praecipuus veritatis amator; et omnis vir, ipii verilalem.iin.it, vehciuenter odit mendacium. Unde dicitur in Erclesiastico: Polior esl fur quam assiduilus uiri mnidacis. — Unde et auctoritates 61 rationis ail hanc partem inductae concedend.ae sunt.

I. VI illml vero quoil priinn obiicitur in ntnverum, quantum est de se; sed ubi aliqua circumstantia introducit scandalum alienum et conscientiae vinculum, per consequens mutat peccati genus et facit esse morlale, quod alias esset veniale. Vinculum enim conscienliae etiam in indifferentibus facit alios peccare mortaliter, quanlo magis in his quae dictat rationabiliter?

± Ad illud quod obiicitur, quod non mentiri omni genere mendacii aut esl consilium, aut est praeceptum etc.; dicendum, quod quantum ad quaedam genera mendacii prohibitum est, quantum ad aliqua non est proprie prohibitum, sed cohibitum. Venialia enim non dicuntur prohibita, sed cohibita. Sed quae ex divino praecepto non sunt omni.no prohibita — quia praeceptum respicit omnes — ex conscientiae vinculo et scandalo, quod respicit speciales personas, efficiuntur prohibita. Et sic intelligendum est se habere in parte isla.

3. Ad illud quod obiicitur, quod mendacium aut repugnat caritati sinipliciler, aut caritati perfectae; dicendum, quod mendacium repugnat utrique. Repugnat enim caritati ratione perfeclionis superadditae, quoniam ipsa perfectio viri iusti aliis manifesta introducit occasionaliter scandalum et conscientiae vinculum, et per consequens peccatum, quod non tantum tollit perfectionem, sed etiam ipsam carilatem.

U. Ad illud quod obiicitur, quod vir perfectus non peccat in verbo otioso nec in primis motibus, sicut nec alius imperfectus; dicendum, quod non est simile: quia ex aliis venialihus peccatis non ita oritur scandaluni, nec ita veritas venit in contemptiiiu, sicut de mendacio, si reperiatur circa virum perfecluni. secundum quod superius est explanatum.

Ilaec autem sunt dicta de mendacio, secundum quod verba beati Augustini praetendunt, qui propter magnum veritatis zelum maxime delestatus est menilaciuin, et cum non posset niendaciuni ab omnibus excluilere. sallem a viris perfectis voluit elongare, ut verilas in aliquibus inveniret solidam sedem. Et proplerea, si quis velit intelligere, quod mendacium, quod est aliis veniale, nnii sit viris perfectis mortale; polrril ad verba Augustini respondere, intelligendo per ea, mend.iciuin seinper esse indecens el malum viris perlectis, qui ineiitienilo disponunt se et alios ad iii.-iliim; non autein quqd semper sit eis mortale I ii '< i: i! 1 1 1 1 1. Et per liur derliii.iri possunt oi iS raliones:elilucl:ie:nl (ippositllin. - (hliilquid.lllleni llorillll veriun sii, viro lameii. ipii perfectionem prpfiletur, siiiiiinopiMT cavendum astoipne mfindacium.

Quinto quaeritur de ipsius mendacii divisione. Dividit enim Augustinus et Magister mendacium per tres differentias primas, videlicet in officiosum, iocosum et perniciosum. Sed contra istam divisionem obiicitur:

i. Primo ratione primi membri. Officiosum enim mendacium dicilur, quod alicui prodest; sed quod mendacium prosit, hoc est valde per accidens, cum sit malum 2: ergo penes hoc quod est prodesse, non est aliquam speciem ipsius mendacii assignare.

2. Item, idem mendacium secundum speciem potest prodesse el potest obesse: ergo penes ista 3 non contingit assignare ipsius mendacii species diversas.

3. Ilem, contra secundam differentiam obiicitur, quae quidem est mendaciuin iocosum: quoniam, sicut contingit peccalum mendacii loco perpetrari, ita etiam et alias peccatorum differentias: ergo si alia peccala non habenl dividi per iocosum et non iocosum, videtur, quod nec ipsum mendacium.

4. Item, cum quis falsum dicit inlendens iocare, non intendit fallere; « sed mendacium, ut dicit Augustinus est falsa vocis significatio cum intentione fallendi»: ergo ubi locus intervenit, ibi non est mendacium: videtur ergo, quod mendacium iocosum non sit species mendacii, immo potius defectus et diminutio ipsius.

5. Item, obiicitur contra lerliam differentiam, quae est mendacinui 'tfertiidiosum. Si enim perniciosum dicitur mendacium, quod inducit mortem, et omne peccatum mortale inducit mortem; esse perniciosum est generale omni peccato mortali: ergo non est differenlia mendacii.

6. Item, mendacium perniciosum si distinguitur ab aliis, aul hoc est ratione materiae, aut ratione voluntalis. Ratione materiae non, ut videtur, quia in qualibet materia potest homo mentiri graviter et perniciose, si mentiatur ex malignitate. Nec ratione voluntatis, quoniam in quolibet genere mendacii potest voluntas inordinate moveri et inducere mortem sive perniciem in mentiente: ergo non videtur, quod sit differentia specialis mendacii. ista est diminuta, aut necesse est, unam reduci ad aliam. Si ergo reducitur, quaeritur, per quam viam; quaeritur etiam, quis sit specierum mendacii numerus, et quae sufficientia.

3 Edd. istam.

C 0 N C L U S 1 0. Tria sunt genera mendaciorum, quae secundiim uarielatem intentionis menlientium subdiviilnntur in octo membra.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod cum mendacium habeat pro formali et completiuo intentionem fallendi, serunduni delectare, aut laedere-. Secundum quod intendit 3. prodesse, est mendacium o/ftciosum; secunduni quod intendit delectare, est mendacium iocosum; secundum quod intendit laedere, esl mendacium pernidamno temporali, hoc potest esse dupliciter: aut 3 simpliciter laedit, aut ita laedit unum, quod alteri genere mendacii, quo quis mentitur in doclrina religionis; et hoc quidem facit ad nocumentum boni spiritualis, scilicet fidei. Alia differentia consistit in hoc, ut mendacium simpliciler obsil. Tertia vero differentia in hoc, quod mendacium non simpliciter obest, sed alicui prodest, alicui obest. — Si vero quis mentilur, ut dekclet, sic est mendacium iocosum; et sic potest esse dupliciter: aut ut delectet alterum, et sic est mendacium simpliciter iocosum; aut ut deleclet semetipsum in mentiendo, et sic est mendaciuni libidinosum. — Si vero quis mentitur, ut prosit alteri; aut mentitur, ut prosit in rebus, et sic esl una differentia mendacii officiosi; aut ut prosit in salute el vita corporis, et sic est uiia; aut ut prosit in sanctitate et caslilale mentis, et sic est tertia.

Et sic patet, quod tria sunt genera mendaciorum prima, quae subdividunlur in octo membra, ita quod utraque divisio sumta est secundum variationem inlenlionis mentientis, et una illarum in altera habet includi, et hoc satis rationabiliter, sicut tactum est. Et per hoc palet responsio ad illud quod ultimo quaerebalur.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in contraop- riuni. quod accidit mendacui, quod prosit; dicendum, quod verum est, quanlum est de ratione sui generis; quia lamen in moribus intentio imponit nomen operi r, e_ ipsa intentione potest illa conditio adeo fieri mendacio essentialis, ut secundum ipsam accipiantur diversae species ipsius mendacii.

_. Ad illud quod obiicilur, quod idem mendacium secundum speciem potest obesse et prodesse; dicendum, quod illud verum est, loquendo de mendacio quantum ad sermonem exteriorem, sed non est verum de ipso quantum ad interiorem intentionem; mendacium autem non sortitur speciem a falsa loculione, sed potius ab ipsa intenlione, sicut tactum est.

3. Ad illud quod obiicitur, quod alia peccata habent fieri loco, sicut et mendacium; dicendum, quod denominationes non liunt ab his quae raro accidunl, sed ab his quae frequenter c. Licet igitur contingat, alia peccata per locum perpetrari; quia tamen non ila frequenter alia committuntur loco, secundum quod ipsum mendacium: hinc est, quod esse iocosum non est differentia alterius peccati, sicut mendacii. Praeterea, etsi omnia opera sortiantur denominationem ab ipsa intentione, maxime sermo ab intentione denominatur; et quia mendacium est in sermone: inde esl, quod magis denominatur iocosum, quando flt intentione ludendi, quam alia peccata.

4. Ad illud quod obiicitur, quod ubi inlervenit locus, ibi non est intentio fallendi; dicendum, quod, sicut in litlera s explanabitur, cum dicitur: mendacium est falsa vocis prolatio cum intentione fallendi, secundum quod generaliter accipitur, non idem est fallere quod decipere, sed idem est fallere quod falsum dicere. Unde sensus est: cum intentione fallendi, hoc est falsum dicendi; et hoc utique convenit mendacio iocoso, licet minus complete quam pernicioso.

5. Ad illud quod obiicitur, quod esse perniciosum convenit omni generi peccati mortalis; dicendum, quod perniciosum assignatur esse differentia ipsius peccali, non quia sit proprium eius simpliciler; sed hoc est ratione memlacii o/ftciosi, contra quod distinguiturpe. m'«0-ttm, quia illud prodest, et istud obest; et quoniam alia genera peccatorum uon ita distinguuntur per officiosum, sicut mendacium: hinc est, quod nec ita distinguuntur per perniciosum.

(i. Ad illud quod obiicilur, utrum distingualur ralione inateriae, vel voluntalis; dicendum, quod ratione volunlalis principaliler, licet etiam posset dici, quod ratione materiae quanlum ad illain differentiam mendacii perniciosi, quae quidem consistit

in doclrina religionis. Et si tu obiicias, quod ista prava voluntas polest esse in orani genere raendacii; iam patet responsio, quia hoc est falsura, se-

Sexto et ultimo quaeritur de gradibus specierum mendacii. Dicit enim Auguslinus, quod «primum genus mendacii est gravissimum, et ultimum est levissimum. Et quanto inter genera mendacii aliquod mendacium accedit ad primum, tanto est gravius; et quanto magis elongatur et accedit ad ultimum, tanto est levius». «Primum autem mendacii genus, ut dicit, est in doctrina religionis »; «ultimum autem est, ul dicit, pro conservatione alienae castilatis». Conlra hoc quod dicit, quod primum est gravissimum, obiicitur sic.

1. Esto quod aliquis dicat, Christum non ascenrnorte damnalur; constans est, quod gravius peccat secundus quam primus; sed primus peccat primo genere mendacii, secundus peccat secundo genere mendacii: ergo secundum genus mendacii est gravius quam primum.

2. Item, aliquis dicit aliquod mendacium in doctrina religionis, quod corrumpit fidem in uno simplici; alius vero dicit mendacium, per quod scinditur unitas ecclesiasticae pacis; constat, quod gravius peccat secundus quam primus, quia seminat inter fralres discordias, quod maxime Dominus delestatur; et tamen primus peccat primo genere mendacii, secundus vero secundo: ergo redit idem quod prius.

3. Item, possibile est, aliquem menliri prinio genere mendacii ex infirmitate, secundo vero genere mendacii ex certa malitia: si ergo peccalum ex cerla malitia est peccatum in Spiritum sanctum, quod est gravius aliis: videtur,quod secundum genus possit esse gravius quam primum.

4. Item, primum genus mendacii est contra fidem, secundum est contra carilalem, generaliter loquendo; sed maius bonum est caritas quam fides: si ergo privaliones per habitus dignoscuntur, gra- -vius peccatum est secundum genus mendacii, loquendo generaliter, quam primum. cundura quod explanatum est: quia, secundum quod verba deserviunt inlenlioni, nt diversificatio specierum mendacii h

Est igitur quaestio: quare primum genus peccati Augustinus dicit esse gravissimum? alterius servanda, esse levissimum omnium et levius eo quod fit pro servanda vita. Sed contra: illud mendacium gravius est, in quo raagis salvatur ralio mentiendi; sed mendacium, quod fit serio, plus habet de ralione mentiendi quam mendacium, quod flt loco: si ergo quodlibet mendacium officiosum fit serio, quodlibet mendacium officiosum est gravius quam iocosum.

6. Item, castitatem non potest quis amiltere invitus, vitam corporis potest amittere invitus: ergo magis indiget adiutorio et succursu pro servanda vita quam pro servanda continentia: videtur ergo, quod magis speciei ad officium pielatis, et magis leve peccalum sit menliri pro servanda vita corporis quam pro servanda continentia carnis.

7. Ilem, qui perdit vitam perdit spatium merendi et poenitendi, non sic aulem qui perdit carnis continentiam: ergo periculosius et damnosius est alicui interfici quam carnaliter violari: ergo magis pium est in tali casu mentiri.

luxla hoc quaeritur: si quis est in periculo constitutus de castitate amittenda sua vel aliena, quod sit sibi magis eligendum, utrum mentiri, vel sustinere se vel alium corporaliter 8 violari.

Quaeritur eliam, utrum melius faciat ille qui menlilur. ut aliuin trahat de statu periculoso, ut inlret religionem, de quo vehementer praesumit, ut possit ipsum per mendacium attrahere; an ille qui simpliciter negligit et non vult mentiri pro alicuius salute. Et videtur, quod primus melius faciat, quia non magnum est facere unum peccatum veniale, ut alius aeternam consequatur salutem. Quod autem secundus melius faciat, videtur, quia maioris perfectionis est in nullo casu mentiri aliqua de causa, secundum quod multipliciter ostendit beatus Augustinus e. proposit. cfr. supra pag. 802, nota 8. — Aliquanto inferius pro

C 0 N C L U S 1 0. Maximum mendacium esl illud quod fit in doclrina religionis; levissimum vero, quod fit pro servanda castilate corporis, vel pro aliquo simili.

Respondko: Dicendum, quod, secundum quod beatus Augustinus dicit, gradus mendaciorum sequitur ordinem, ita quod primum est magnum, et ultimum minimum. — Et ratio huius est ista: quoniam, secundum quod vult Philosophus «si maximum in uno genere excedit maximum in alio genere, simpliciter hoc genus excedit illud ». Unde ad hoc, quod aliquod genus excedat alterum, non est necesse, quod singula illius generis excedant singula alterius generis, sed quod summum in illo genere sit maius omnibus ceteris alterius generis. Quoniam ergo inter mendacia omnia illud est maximum. quo quis intendit alteri nocere in via veritalis et salulis, quia infert ei nocumentum spirituale et i. irrecompensabile el quanlum ad maxima bona; hinc est, quod mendacium, quod est in doctrina religionis, cum sit ad hoc ordinatum, est inter cetera mendacia maximum et summum. — Ulterius, quia non potest aliquis inaiori causa moveri ad mentiendum quam pro servando bono spiriluali vel annexo spirituali; hinc est, quod illud mendacium est levissimum, quod fit pro servanda castitate corporis, vel pro aliquo simili; et sic gradatim descendendo el ascendendo est 2 videre in ceteris aliis. Unde valde rationabiliter beatus Augustinus species mendaciorum distinxit et gradus ordinavit.

1. 2. 3. Ad illud ergo quod primo obiicitur in qui non ita mentitur, sicut ille qui suo mendacio proximuin iuterficii; dicenduin, quod verum est; sed tamen ex hoc non sequitur, quod gradus ille non excedat istum. pro eo quod illud non est summum mendacium in doctrina religionis, sed quando quis ex certa scientia et malitia impugnat veritatem secundum pietatem 3, ut fidem cbristianam el bonos mores suhvertat, hoc, inquam, modo inentiendi iion contingit reperire gravius mendacium in secundo genere. — Et per hoc palet responsio ad duas rationes sequentes, videlicet de mendacio, quod inducit schisma, et de mendacio, quod est ex cerla malitia: quoniam mendacium in doctrina religionits noii taritum inducit infldelitatem, immo et schisma et cetera mala; nec tantum est ex infirmitate, immo ex cerla malitia.

2. Ad illud quod obiicitur, quod primum mendacii genus opponitur fidei, secundum vero opponitur caritati; dicendum. quod ratio illa dupliciter deficit. Primum quidem, quia non sequitur, si aliqua duo bona sic se habent, quod unum excedat reliquum, quod similiter sit et in eorum privalionibus reperire, quoniam, sicut negationes e contrario se habent afflrmationibus 4, sic etiam esse potest in privationibus el habitibus. Unde nihil impedit, quod caritas sit maius bonum quam fides; et tamen maius malum est infidelitas quam odium. Et ratio huius est, quia plus privat infidelitas quam ipsum odium. — Alius etiam defectus est ibi, quia mendacium, quod est in doctrina religionis, non tantum repugnat fidei, sed eliam moribus bonis. Veritas enim secundum pietatem, quae est in doctrina religionis, non tantum consistit in credendis, veriiin etiam in agendis; unde si quis diceret, fornicationem non esse vitandam, et parentes non esse honorandos, mentiretur primo genere mendacii. Et quia in doctrina religionis non tantum docetur. quid credendum, sed etiam quid secundum singulas virtutes operandum: hinc est, quod illud mendacium potest opponi cuilibet virtuti et bono spirituali, licet primo et principaliter opponatur ipsi fidei.

3. Ad illud quod obiicitur ulterius, quod mendacium iocosum est magis leve quam officiosuni; dicendum, quod falsum est, quia in neutro illorum mendaciorum intendit quis decipere alium; intendit lamen dicere falsum in uno, ut delectet, in allero, ut prosit Minus autem inordinata est intentio, quando intendit prodesse, quam quando intendit delectari. Cum ergo dicit, quod mendacium iocosuiu non fit serio; dicendum, quod falsum est, quia serio mentitur quis illo mendacio, non tamen ad seduceudum, sed ad delectandum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod magis pium est mentiri pro servanda vita quam pro servanda continentia; dicendum, quod falsum est. Licel eniin non possit aliquis alicui invito auferre virtutem continentiae, quantum ad id quod mentis est; quia tamen polest auferre illud quod esl eiannexum, videlicet continentiani carnis, in cuius ablatione maximum est periculum propter camis lubricum: ex hoc est, quod magis accedit ad pietatem mentiri pro illa continentia servanda quam pro vita, serundum quod vita spiritunlis praefertur vilae rnrnali. Unde elsi pietas naluralis aliquo modo plus mo- Terminus affirmativus signiflcnt neiB detcrminaie,. g,

veat ad servandara vitam naturae, tamen pielas gratuita, quae movetur secundum regulam fidei, magis movet ad conservandam vitam gratiae et virtutis.

7. Ad illud vero quod obiicit, quod qui aufert vitam aufert spatium poenitendi et merendi; dicendum, quod et simul cum hoc aufert spatium peccandi, et nescitur, utrum homo liberatus a morte vitam futuram expendat in bonis, vel in malis; ideo non est simile hinc et inde.

Ad illud vero quod quaeritur de aliquo, qui est in periculo constitutus; dicendum, quod ille qui est in periculo constitutus de amittenda integritate carnis, aut est perfectus amator continentiae, aut imperfectus. Si perfeclus est, ut possit de continentia mentis confidere, non debet propter hoc mendacium dicere pro vitanda corruptione carnis, quoniam, sicut dixit Lucia, «si me invitam violaveris, castitas mihi duplicabitur ad coronam». In tali enim sustinere passionem illam potest esse sine culpa, sed mentiri non potest esse sine culpa. Si autem est imperfeclus, rationabiliter debet timere, ne succumbal, si ad illum statum venerit; et ideo tali propter infirmitatem suam conceditur redimere periculum maioris peccati per minus peccatum. Unde si pro-

Dub. I.

In parle ista sunt quaesliones circa litteram, et primo quaeritur de hoc quod dicit de mendacio obstetricum. quod propter misericordiam veniale fuit peccatum, non tamen nullum. Sed contra hoc obiicitur per illud quod dicit Gregorius in Glossa super primum Exodi: « Benignitatis earum merces, quae in aeterna vita remunerari poterat, per culpam mendacii in lerrenam recompensationem commutata est»; sed nihil commutat mercedem aeternam in temporalem nisi mortale peccatum: ergo videtur, quod mortaliter peccaverunt. — Item, videtur, quod hic contradicat Hieronymus Gregorio. Hieronymus enim dicit, quod aedificavil eis Dominus domos spirituales: ergo non videtur, quod retribuerit eis in praesenti. babiliter videt, quod per mendacium possit declinare stuprum, sanius consilium est isti aliquod falsum dicere, quam corruptionem illam sustinere. Et hoc est quod dicit beatus Augustinus in libro de Mendacio: «Illa peccata, quae ita committuntur in homine, ut eum faciant immundum, etiam peccatis nostris evitare debemus; ac per hoc nec peccata dicenda sunt, quia ideo fiunt, ut illa immunditia evitetur»;-quod intelligendum est, non quod non sint simpliciter peccata, sed quia non sunt gravia. Et sicut dicimus de viro imperfecto respeclu sui, sic etiam intelligendum est de viro imperfecto respectu alterius imperfecli; et ita debet homo cavere periculum alienum, sicut et proprium.

Ad illud quod ultimo quaeritur, utruni sit consilium mentiri, ut alius reducatur ad viam veritalis; dicendum, quod nec perfecto nec imperfecto convenit mentiri propter hoc, ut alterum ad viam verilatis provocet, quia non indiget Deus nostro mendacio; nec debet aliquis credere, quod aliquis convertatur a malo per falsi suggestionem, sed potius per Spiritus sancti inspirationem, quia, secundum quod dicit Gregorius, « in vanum laborat sermo praedicatoris, nisi intus operetur gratia Salvatoris » *. plex modus dicendi. Quidam 7 volunt dicere, quod mendacium obstetricum habuit duplicem respectum, videlicet ad vitam puerorum el ad vitam propriam; mentiebantur enini pro utraque servanda. Et secundum quod habuit respectum ad vitam puerorum, sic erat ex pietate; secundum autem quod habuit respectum ad servandam vitam propriam, quam magis dilexernnt quam veritatem, sic erat ex libidine. Et primo modo erat peccatum veniale, quia erat mendacium officiosum; secundo modo erat peccatum mortale, quia procedebat ex mala radice, videlicet ex libidinoso amore vitae propriae, et eo tempore, quo veritas confitenda esset: et ideo haec culpa abstulit eis mercedem, quam meruerant ex pietate, quam prius habuerant servando parvulos ex timore Dei. Et secundum hoc dicunt currere diversas Sanctorum auctoritates. — Sed iste modus satis calumniabilis est, quia durum videtur dicere,

quod aliquis pro servanda proprii corporis salute mortaliter peccet, dicendo aliquod mendaciuni leve.

Alius modus dicendi est, quod in ipsis obstefuit ex quadam naturali pietate nec eral meritorium, sed disponebat ad merilum; mendacium vero subsequens disponebat ad contrarium: et ideo pietas praecedens fuit temporaliter remunerala propter mendacium, non quia mendacium illud auferret vitam gratiae prius habitae, sed quia ad gratiam habendam viam praecluderet, quod quidem bene potest facere peccatum veniale. Et hoc est quod vult Gregorius dicere, cuin dicit: « Benignitalis earum merces, quae iu aeterna vita remunerari poterat »; polerat, inquam, non potentia disposita et prnpinqua, sed potentia remota. — Et ex hoc patet, quod nulla est controversia inter Gregorium et Augustinum 2, nulla etiam est contrarietas inter eos et Hieronymum, quia non vult dicere Hieronymus, quod obstelrices habuerint domos spirituales per assecutionem gratiae, sed quia quodam modo ad gratiam praeparatae fuerunl per timorem et pietatem 3.

Dub. II.

Itein quaeritur de hoc quod dicit, quod quartum sola mentiendi fallendique libidine fit, quod merum mendacium est. Contra hoc enim obiicilur: videtur enim, quod nullum tale sit mendacium, quia. secundum quod dicit Dionysius, « nullus operalur ad malum aspiciens ». Si ergo mentiri de se malum est, videtur. quod nullus unquam mentiatur solummodo aspiciens ad ipsum mendacium. — Item. libido est radix omnium malorum 5: ergo non soluni eonvehit quarto generi mendacii, sed etiam omni mendacio, quod fit ex libidine: ergo penes hoc non debet assignari aliquod genus mendacii. — Itein, mendacium, quod fit sola libidine mentiemli, iinllum habet excusatorium; et peccatum quanto iniinis habet excusationis, tanto est gravius: ergo videlur, quod illud mendacium sit priinuin et capitale inter oinnia mendacia et non sit quartum genus.

Hi:si>0NDE0: Ad hoc ilicenilum est, quod mendacium illud dicitur fieri ex libidine, quo quidem homo menlitur solum, ut placeat sibi. — Propter quod notandum est, quod libido multipliciter dicitur. Uno modo dicitur libido improba voluntas; et sic est radix mortalium peccalorum. Alio modo dicitur libido quaecumque immoderata delectatio; et sic libido dicitur a libendo, et hoc modo non solum est radix mortalium, sed etiam venialium. Hoc aut specialiter, prout in actu proprio quiescit. Primo quidem modo communis est omni peccato; secundo vero modo penes ipsam accipitur dij]'crentia mendacii, quod fit ex libidine, quod, inquam. non dicilur fieri ex libidine, quia procedat ex mala voluntate, sed quia homo in mentiendo non quaerit aliud quam semetipsum oblectare in ipso mendacio. Et huiusmodi minus malum est quam illud, in quo intendit alii nocere, et maius maluin est quam illud, in quo intendit alii prodesse; et ideo medium locum tenet inler 9 mendaciorum genera.

Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod nullus operatur ad malum aspiciens; dicendum, quod in mendacio duo sunt, videlicet veritatis absentia et quaedam ars et aslutia. Et licet non delectetur quis in absentia verilatis; contingit tamen, aliquem deleclari in quadam arte et aslutia mentiendi; et hoc aliquo modo habet speciem boni. Et ratione illius dicit Augustinus quod sola mentiendi libidine conlingit aliquem mentiri.

Ad illud quod obiicitur, quod libido est radix omnium malorum: dicendmn. quod libido ibi sumitur large; sed hic appropriatur ad delectationem, quae habetur in ipso actu mentiendi, qua quis finem in se quaerit et non in altero; quae ideo constiluit speciem mendacii, quoniam in aliis speciebus mendacii homo non tantum in se, sed etiam in aliis finem quaerit.

Ad illud quod obiicitur, quod illud mendacium dicitur esse maximum; dicendum, quod hoc non est verum, quia magnitudo mendacii altenditur secundum maiorem obliquationem intentionis; magis aulem obliquatur qui iri mendacio intendit aliuin offendere, quam semetipsum delectari: et iileo ratio illa non valel 12.

Dub. 111.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Mendacium est falsa vocis significatio cum intentione fallendi. Obiicitur enim contra hoc, quia abstracti et concreti eadem est definitio. Sed mentiri potest quis sine falsa vocis significatione, secundum quod Magister dicit post, videlicet cum quis, intendens dicere falsum, dicit verum: ergo ista non est recta definitio. — Item, sicut mendacium contingit esse in verbis, ita etiam contingit esse in factis: ergo non tantum debet dici falsa vocis significatio, sed etiam falsa operis significatio. — Item, videtur, quod praedicta notificatio non conveniat omni mendacio, quia qui mentitur mendacio officioso non intendit fallere, sed prodesse; et qui etiam menlitur mendacio iocoso non intendit nisi se delectare: ergo non videtur ista definitio omni mendacio convenire.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut tactum fuit in praecedentibus, ad completum esse mendacii duo concurrunt, videlicet falsa vocis significatio sicut materiale, et fallendi intentio sicut formale; et ideo recte est assignata praedicla notificatio mendacii.

Ad illud vero quod obiicitur, quod abstracti et i concreti eadem est definitio; dicendum, quod mentem, de qua fit sermo; mentiri vero proprie dicit comparationem ad ipsum mentientem; et ideo plus claudit in se mendacium quam mentiri, nec est idem omnino mentiri et mendacium dicere, sicut Magister in littera dicit aperte. Nec sequitur, quodsi aliquis mentitur, quod dicat mendacium, si proprie accipiatur mendacium, nisi forte large accipiatur mendacium ad mendacium secundum quid et simpliciter.

Ad illud quod obiicitur, quod mendacium non solummodo est in verbis, sed etiam in factis; direndum, quod etsi aliquo modo est in faclis, se- 1 Cap. 4. — Maior fundalur in eo, quod abstraclum ct cundum quod innuit Ambrosius, proprie tamen loquendo in verbis est, secundum quod dicit Augustinus. Verba enim sunt proprie signa indicantia menlis conceptum, pro eo quod ab interiori procedunt et voluntarie formanlur; et quoniam mendacium respectum dicit ad id quod est in mente interius: hinc est, quod proprie est in sermonibus et vocibus et per falsam vocis significationem definitur, licet et in aliis aliquo modo analogice et per posterius reperiatur.

Ad illud quod obiicitur, quod ista notificatio non convenit mendacio iocoso et officioso; dicendum, quod notificatio ista per prius convenit mendacio pernicioso; iocoso autem et officioso convenit quodam modo quasi per posterius. Unde vocabulum fallendi in notificatione mendacii non tantum importat decipere, sed etiam faUuin dicere; et hoc est omni mendacio commune et generale. Falsum enim dicere exterius quodam modo fallere est, dumshomo id dicit, quod potest hominem ad falsitatem deducere et deducendo ad falsitatem fallere et decipere.

Dub. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicil, quod Lacob matre auctore fecit, ut falleret patrem, videtur non esse mendacium, sed mysterium. Videtur enim hoc non habere veritatem, quia Lacob dixit falsum cum intentione fallendi patrem; intendebat enim significare, quod ipse esset Esau: ergo videtur.quod simpliciter fuit mendacium: ergo videtur, quod simpliciter fuerit 9 mentitus. — Item, mendacium est ita malum, quod nullo modo potest fieri bonum, nec per se nec per dispensationem aliquam I0: videtur ergo, quod nullo Spirilus sancti consilio nec matris imperio potuit ipse Lacob a mendacio excusari.

Respondeo: Dicendum, quod secundum beatum Augustinum n et etiam Ambrosium Lacob vir simplex a mendacio excusatur et quantum ad id quod dixit verbo, et quantum ad id quod fecit in facto; verbo enim dixit et facto simulavit, se esse Esau. Quanlum ad id quod dixil verbo, excusatur, quia non intendebat patrem fallere, sed dirigere; non intendebat etiam dicere, se esse Esau quantum ad personam, sed quantum ad dignitatem primogeniturae et benedictionis, quam sibi a Deo vindicaverat. Et hoc, inquam, non propria auctoritate, sed matris imperio et Spiritus sancti consilio dicebat; qui quidem Spiritus sanctus in uno et eodem vocabulo mulliplicem habet intelligenliam. — Quantuin etiam ad id quod fecit facto, simulando, se esse Esau, non peccavit, quia secundum Anibrosium factum illud figuram praetendebat futurorum. Unde propter praefigurationem et rectam intentionem, quae dirigebatur secundum Spiritus sancti inspirationem, dicit Augustinus, lacob non commisisse mendacium, sed implesse mysterium iuxta Scripturae testimonium 2, quae dicit eum virum simplicem, non dolosum.

Cap. I.

De periurio.

Nunc de periurio videanius. Periurium est mendacium iuramento (irmatum. Hic quaeritur, ulrum sit perqnia deest verilas.

Cap. II.

An sit periurium quod non esl mendacium.

Quibusdam placet, non esse periurium, ubi non i. cst mendacium, et sicut dicitur aliquando falsomsine q> 2. nd 2.

S. Bniuiv. — Tom. III.

Ad illud ergo quod primo obiicitur, quod Lacob patrem suum intendebat decipere; respondendum est per inleremptionem, quod falsum esl, sicut prius tactum est: quia non inlendebat dicere, se esse Esau quantum ad proprietatem personae, sed quantum ad proprielatem benedictionis et primogeniturae.

Ad illud quod obiicitur, quod Spiritus sanctus non potest dispensare de mendacio, quod non sit peccatum; dicendum, quod illud verilatem habet, quando mendacium vere etproprie mendacium est; sed hoc modo lacob mendax non fuit, quia, quamvis unum praetenderet, aliud praefigurabal; et Spiritus sanctus illud quod praefigurabatur principaliter intendebat et Rebecca praecipiens et lacob obediens; cuius signum est, quod ipse Isaac post benedictionem datam,per Spiritum sanctum in ecstasi elevatus et intelligens futurorum praefigurationem, postquam etiam deprehendii, ipsum fuisse Lacob, confirmavit prius datam benedictionem 5. mento illud confirmasset, non periuriuni incurrisset quitur, sive ila sit, sive non.

Caf. III.

De triplici modo periurii.

Sed melius creditur et ille peierarc, qui vohmlale fallendi iurat; et qui falsum, putans quod est, iurat. Unde Auguslinus 3: « Honiines falsum itiianl, lamen falsum est: non ex animo isle peicrat, scd falins

quam verum sit, quod scit falsum esse; videtis, quam — verbi gralia, ut inlelligatis, pluil in illo loco; inmendacium est, quia vera esl; et quod verum est periurium non videtur esse. — Ad hoc dicimus, loqui sine intentione fallendi, vcl iurando loqui verum cum inlenlione fallendi. — Hic opponilur: si omnis qui falcerto termino aliquid, quod lamen non faciet, ex quo propositum mutat, vel terminum transgreditur, iuratio talis fit periurium realu.

Cap. IV.

An iuralio sit maluni.

Si atilcm quaeratur, utrum iurare sit maltim; dicimus, aliquando malum esse, aliquando uon. Sponte Unde Auguslinus: « Iuramentum faciendum est in ne- cessariis, cum pigri sint hoinines credere quod eis est utile. Iuraiio non est bona, non tamen mala, cum est quam stetit bonum appetat iuramentum et assiduitate cis malum, qui bene uteris iuratione, sed a malo est illius qui aliler non credit», id est ab infirmitate, Ibi ergo Dominus probibuit malum, suasit bonum, indulsit necessarium.

Cap. V.

De iuramento, quod fit per creaturas.

Quaeritur eliam, utrum liceat iurare per creaturam. Quod non videlur, cum in Lege 3 scriplum sit: Reddes aulem Domino iuramenla lua; et Christus in Evangelio praecipiat, non iurare omnino, nec per caelum nec per lerram nec per IerosoLijmam nec per caper eas iuranies falsum homines se iuramenlo non teneri pularent.

Cap. VI. Quae iuratio sil gravior, an quae ftt per Deum, an quae fil per creaturas, vel per Evangelium.

Si aulem quaeritur, quis magis teneatur, an qui per Dettm, an qui per Evangelium, vel per creaturas

Deum faclae suiit, non Deus propter Scripturas»; ila et creaturae factae sunl propter Oeuni.

Cap. VII.

Quid est dicere: per Deum.

Hic quaerilur, quid sit dicere: per Deum iuro; 3. hoc cst lesiem adhibere Deum. Iuravil enim Apostolus 2 tis. Item 3: « Ecce dico caritati veslrae: et qui per turam, scilicet Creatorem eius testem adhiberc.

Cap. VIII.

De illis qui iurant per falsos deos.

Post haec tpinerilur, ulrum fide eius iitcnduin sil, f ii i per tlaeinonia vel idola iuraveril. De hoe Augnslibuil. Ideoque qtii ulitur (ide illius, qnem conslat iuad boiiuin, non peccalo illius se sociat, quo per tlaetauto magis est poenale periurium ».

Cap. IX.

Quod iuramentum vel promissio conlra Deum facla non est tenenda. Isidorus: « In malis promissis rescintle fidem, in turpi voto mula decreluin. Quotl incauie vovisli ne facias; impia est promissio, quae scelere adimpletur ». ltlem: « Non est observandum sacranieiilum, quo nialum in- Cap. X. Si est periurus qui non facit quod incaule iurat.

Qui vero niutat, utrum periurus debeat dici, somelius est, iuranlem peierare quam servare sacramendicilur qui non implet, quia falsum iurat, non quia inde reus sil, quod non observat, sed quia iuravit iniustum, ex quo reus esl, sicut ille qui peierat.

Cap. XI.

De illis qui verborum callidilate iurant.

Hoc eliam sciendum est, quod «quacumque arte verborum quis iuret, Deus tamen, qui conscientiae te-

Supra egit Magister de mendacio, quod opponebatur quinlo praecepto secundae tabulae. In hac vero parte intendit agere de periurio. Haec autem pars continet praesentem distinctionem et dividitur in partes tres. In quarum priina inquirit Magister, quid sit periurium. In secunda vero determinat, qualiter sit iurandum, ibi: Quaeritur etiam, ulrum liceat iurare per creaturam. In tertia vero, quod iuramentum sit adimplendum etc, ibi: Nunc superest investigare, utrum omne iuramentum sit implendum etc.

Prima pars dividitur in partes duas. In quarum prima determinat de periurio per comparationem ad mendacium. ln secunda vero per comparationem ad iuramentum, ibi: Si autem quaerilur, utrum iurare sit malum etc.

Hac secunda parte indivisa remanente, prima dividitur in partes tres. In quarum prima inquirit, utrum essentiale sit periurio 2 esse mendacium, et determinat secundum opinionem alienam. In secunda vero determinat secundum opinionem propriam, ibi:

1 Hic e. 9. Dupliciler aulem reus fit, qui el nomen Dei in vanum assumit et proximum in dolo capit ».

Cap. XII.

De illo qui coc/il aliquem iurare.

Quaeritur etiam, si peccet qui hominem iurare coscil, eum falsum iurare, vincit homicidam; quia homicida corpus occisurus est, ille animam, immo duas animas, el eius quem iurare provocavit. et suam ».

Sancla Synodus decrevit, nisi pro pace facienda, ut omnes fideles ieiuni ad sacramenla accedanl. Sed melius creditur etc. In tertia vero removet dubitationem annexam, ibi: Cum vero quis iurat quod verum est elc.

Similiter secunda pars, in qua determinat, quomodo sit iurandum, dividitur in partes duas. In quarum prima determinat de forma iuramenti licita. In secunda de forma iuramenti 3 illicita, ibi: Post haec quaeritur, utrum fide eius utendum sit etc.

Et hac parle remanente indivisa, prima dividitur in tres. In quarum prima quaerit, quae sit forma iuramento congrua. In secunda, quae forma sit magis obligatoria, ibi: Si autem quaeritur, quis magis teneatur. In tertia vero determinat, quae sit formae iurandi intelligenlia, ibi: Hic quaeritur, quid sit dicere: per Deum iuro.