Distinctio XXXIX

Per hunc eliam modum tertia pars principalis dividitur in partes duas. In quarum prima determinat de iuramenti obligatione. In secunda vero de honestate, ibi: Sancta Synodus decrevit etc. Et illa parte remanente indivisa, prima dividitur in partes tres. In quarum prima determinat, utrum iu- 6 Vide Gratian. loc. cit. q. S. can. Honestum.

ramenlum illicitum sit obligatorium. In secunda, utrum iuramentum dolosum, ibi: Hoe etiam sciendum est, quod quacumque arte verborum elc. In tertia vero inquirit, utrum iuramentum coactnm sit

Ad intelligentiam autem huius partis secundum ea quae Magister determinat, incidit hic quaestio circa tria.

Primo quaeritur de culpa periurii.

Secundo quaeritur de forma inrandi.

Tertio vero quaeritur de obligatione iuramenli.

Circa primum quaeruntur tria.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum omni periurio conveniat esse mendacium. El quod sic, videtur:

1. Quia periurium prohibetur per quintum mandatum secundae tabulae: Non loqueris conlra proximum tuum falsum testimonium; sed ibi prohibetur falsitas in verbo, quae scienter non potest esse sine mendacio: ergo videtur, quod cum ibidem prohibealur periurium, quod omne periurium includat in se mendacium.

2. Item, qui assumit summam Verilatem in lestimonium veritatis recle eam assumit; et qui recte assumit non peccat: ergo quando summa Veritas adducitur ad confirmalionem veritatis, nullum est periurium: ad hoc ergo, quod sit periurium, necesse est, ipsam Veritatem adduci ad confirmandum mendacium: redit ergo idem quod prius.

3. Item, qui asserit quod animo sentit non peccat, quia utitur sermone ad id, ad quod inslitutus est; si ergo periurans in assertione sua peccat, aliud ergo gerit in animo, aliud asserit in ore. Sed omnis talis est mendax: ergo mendacium esl de esse periurii.

4. Item, periurium est peccatum linguae; sed « linguam non facit reani nisi mens rea5» et male sibi conscia: ergo ad hoc, quod committatur periurii culpa, necesse esl, quod fallendi intenlio praecedat. Sed illa facit hominem mentiri: ergo etc. obligatorium, ibi: Quaeritur etiam, si peccat qui hominem iurare cogit. Sententia autem et subdivisio partium salis manifesta est in littera.

Primo quaeritur, utruin omne periurium sit mendacium.

Secundo quaeritur, utrum omne periurium sit peccatum.

Tertio quaeritur, utrum omne periurium sit mortale peccalum.

Sed contra: 1. Hieronymus super leremiam 6 dicit, quod « iuramentum tres habet comites, scililicet iudicium et iustitiam et veritatem»; et sicut ex defectu veritatis contingit fieri iuramentum inordinatum, ila ex defectu iudicii et iuslitiae: si ergo periurium generaliter complectitur iuramentum inordinatum, videtur, quod non omne periurium sit mendacium.

2. Item, aliquis, intendens facere adullerium et homicidium, hoc iuramento confirmat; esto ita; talis autem aut recte iurat, aut periurat; constat, quod non recte: ergo periurat, et tamen non mentilur: ergo non est essentiale omni periurio esse mendacium.

3. [tem, qui iurat adducit Deum in testimonium veritatis; esto ergo, quod iuret falsum, quod credit esse verum, talis, cum adducat Veritatem in teslimonium falsitatis, periurus est; sed quia credit et intendit verum dicere, non est mendax: ergo non omnis periurus menlitur, nec omne periurium est mendacium.

4. Item, ad esse mendacii non tantummodo requiritur intentio fallendi, sed etiam falsitas sermonis; sed contingit, aliquem incurrere periurii crimen, si verum iuret et intendat falsum iurare et per iuramentum illud proximum laedere: ergo videtur, quod alicubi repcriatur perfecta ratio periurii, ubi non reperitur plena ratio mendacii: ergo etc.

C 0 N C L U S 1 0. Non est essentiale omni periurio, sine asserlorio sive promissorio, esse mendacium, si menclacium proprie accipitur; si autem large, lunc omne periurium includit mendacium.

Respondeo: Ad praedictorum intelligenliam est notandum, quod hic est triplex modus dicendi..

Quidam namque dixerunt, quod periurium sub- ). sternit sibi mendacium. Et isti dixerunt, quod si aliquis iurat falsum, quod credit esse verum, non periurat, quia non mentitur. — Sed haec positio improbatur per Augustinum l, qui dicit, quod «cum homo iurat quod putat esse verum. et tamen est falsum, temere iurat». Et ex hoc habetur, quod iuramentum illud est temerarium et inordinatum et ita periurium, et tamen non est ibi mendacium.

Ideo dixerunt alii, quod non omne periurium % esl mendacium, pro eo quod non solummodo contingit incurrere crimen periurii propter veritalis defectum, verum etiam propter defectum iusliliae et iudicii. — Sed instantia ista, quae fertur, videtur magis habere locum in iuramento obligalorio quam in iuramento assertorio. In illo enim proprie reperitur iudicium et iustitia. Et ideo adhuc remanet quaestio, utrum omne periurium, quod opponitur iuramenlo assertorio, sit mendacium, cum sit veritatis privalivum.

Propterea tertio potest adhuc responderi, quod 3. sicut patuit ex praecedenli dislinclione aliquid est simpliciler et secundum rationem completam; aliquid est mendacium secundum quid, videlicet quantum ad ipsius mendacii maleriam; aliquid est mendacium secundum quid, quia habet ipsius mendacii formam. Mendacium simpliciler est quod habet falsitatem in voce et in intentione. Mendacium vero secundum quidj&i secundum maleriam est quod habet falsitatem in voce, sed non in intentione. Mendacium secundum quid et secundum formam est quod habet falsitatem in intenlione, sed non in voce.

Cum ergo quaeritur, utrum periurium oppositura iuramenlo asserlorio universaliter claudat in mendacium; si large accipiatur mendacium, extenso nomine ad mendacium simpliciter et secundum quid; sic omne periurium in se includit men- 1 Serm. 180. (alias 28. de Verbis Aposloli) c. 2. 11. 2. dacium. Et hoc est quod dicit Magister in littera, quod « periurium est vel iurando loqui falsum cum intentione fallendi, vel iurando loqui falsum sine intentione fallendi, vel iurando loqui verum cum intentione fallendi». — Si autem proprie accipiatur mendacium, sic non est essentiale omni periurio, nec periurio, jirout opponilur iuramento obligatorio, nec periurio, prout opponitur iuramento asserlorio, sicut dicit Magister in littera et rationes probant prius adductae ad partem istam.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in contrarium, quod periunum prohibetur in quinto mandato; dicendum, quod non solum ibi prohibetur, immo etiam prohibetur in secundo primae tabulae 6, in quantum per ipsum periurium facit quis contumeliam summae Veritati, assumendo eam in vanum, dum assumit eam ad confirmationem falsi sciti, vel falsi opinati, vel etiam dubii. — Posset tamen dici, quod in quinto mandato prohibetur falsum testimonium non solum quantum ad falsitatem sermonis, sed etiam quantum ad falsitatem inlenlionis, et coniunctim et divisim; et prout divisim prohibentur, non dicunt mendacium secundum plenam rationem, sed secundum semiplenam tantum, sicut patet ex praecedentibus.

2. Ad illud quod obiicitur, quod qui adducit divinam Veritatem in testimonium verilatis recte iurat; dicendum, quod illud non est semper verum, quia potest eam adducere in testimonium ritatis, intendens eam adducere in testimonium falsitatis; et illa intentio perversa reatum periurii introducit, quamvis non habeat completam rationem mendacii. Praeterea, alius defectus est in ratione illa: quia non omne falsum est mendacium; et proplerea non sequitur, quodsi periurium includit falsum, quod propter hoc includat mendacium.

3. Ad illud quod obiicitur, quod qui asserit quod in animo sentit, non peccat; dicendum, quod verum est, si ita novit in animo, quod possit exterius asserere in sermone, et hoc est, quando est certus; sed quando falsa credulitate decipilur, si exterius audeat affirmare per iuramentum, non excusatur, quia, secunduin quod conscientia erronea in moribus non excusat factum iniustum,sic o-estimatio falsa in his quae creduntur, non excusat iuramentum falsum.

4. Ad illud quod obiicitur, quod lingua non est

rea. nisi mens prius sil rea; responderi potest dupliciter: quia illud verum est in sermonibus inclifferentibus, sed in sermonibus matis et inordinaiis et a Den proliibitis exressus linguae inlroducit realum nienlis et conscienliae. — Miler etiam potest

Secundo quaeritur, ulrum omne periurium sit peccalum, et ostendilur, quod aliquis possit periurare sine peccato.

1. Esto enim, quod aliquis iuret falsum, quod pulat esse verum, propler utilitatem proximi; iuraiiienluui illud non est in divinae Veritatis contempluni nec est in proximi nocumenlum: ergo non repugnaJ mtulaio primae tabulae neo secundae: igitur nod est peccatum; e tamen est periurium, sicql in prarceiientibiis -' 1'uit ostensum: ergo non omne periurium est peccatMUl.

2. Itein. nullus venerando et ainaiidn Deum peccat; sed tugustinusa dicit, quod "illml, per quod dili. ijund mens et intentio rea dicitur non solummodo. quia in iurando intendit fallere, sed eliam. si intendal iurare id, de quo non habet certitudinem. pro eo quod ipsi summae Veritati sublrabit debitum honorem. plerumque simul iractant. Quod periurium stricte sumtum non quis iurat, veneratur clamat»: cum ergo aliquis iurat falsum per Deum, veneralur et amat ipsum Deum: ergo non committit peccatum; et tamen committit periurium: ergo periurium non est peccatum.

3. Item, sicut pecratum opponilur bonilati, sic periurium opponitur veritati; sed veritas spectat ad inteUcclum, bonitas ad ajfeclum; sic etiam falsum et malum differunt: cum ergo vitium et peccatum ilicit (ippnsiluiii virtuti et bonitati, quae se tenent ex parle affecfi&Si, et periurium sit oppositiun veritati, quae Be lenet ex parte intnllechw, non videtur. quod aliquod periurium sit peccatum.

k. Item. possibile esl, aliquem cogi ad hoc, Hieronymo, qni revera l. in Malth..,,:ii. dicil: Qui iurat, aut

quod iuret falsum; sed necessitas non habel legem, immo quae alias sunt illicita necessilas facit licita, sicut patet de eo qui furalur et est in extrema necessitate: ergo videtur, quod saltem in tali casu periurium sit licitum, el sic non est essentiale ei esse peccatum.

Sed contra: 1. Gravius vitium et magis deest periurium quam simplex mendacium; sed «necesse est, omne mendacium esse peccatum » secundum quod Augustinus dicit, et habitum est in praecedentibus 'l: videLur ergo, quod similiter sit circa ipsum periurium, immo, multo fortius.

2. Item, quicumque peierat, iurat inordinate, et qui iurat inordinate iurat iniuste vel temerarie; et omnis talis peccat: ergo etc.

3. Item, omnis qui peierat, assumit nomen Dei in vanum 4, et omnis talis facit contumeliam divinae Veritati; hoc autem est peccatum et malum secundum se: ergo necesse est, omne periurium malum esse.

4. Ilem, omne illud est malum, cui debelur poena; sed omni periurio debetur poena, secundum quod dicitur Proverbiorum decimo nono 5: Testis falsus non erit impunilus: ergo si periurium est falsa testificatio, videtur necessario, quod omne periurium sit peccatum.

Periurium est malum non solummodo in se, sed etiam secundum se.

Respondeo: Dicendum, quod absque dubio periurium est malum non solummodo in se, sed etiam secundum se, ita quod nullo modo potest fieri bene. — du- Ratio autem huius est duplex: una propter hoc, quod plerumque periurium claudit in se mendacium, quod est secundum se malum; alia vero ratio est generalis, quia omnis periurans contumeliam facit summae Veritali, dum eam adducit ad eius confirmationem, ad quod non deberet assumi. Et ideo, quia non tantum deordinat hominem ad proximum, sed etiam deordinat hominem ad Deum; inde est, quod semper est malum. — Unde concedendae sunt rationes, quae hoc ostendunt.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in contraop- rium de eo qui iurat falsum, quod putat esse verum, pr0pler utjijtatem proximi; dicendum, quod talis peccat propter Veritatis contemptum; quamvis enim non contemnat ipsam Veritatem ex certa scientia, adducendo eam in testimonium falsitatis, contemnit tamen ex ipsa temerilate. Adeo enim est nomen Domini terribile et venerabile, quod nullus debet ipsum in testimonium assumere, nisi noveril, quid loquatur. Unde ignorantia non excusat in tali iuramento. Hoc enim debet unusquisque scire, quod non debet iuramento aliquid firmare, nisi de illo sit certus. Unde etsi talis ignoret rem, de qua iurat, hoc ipso scit, se male iurare, si eam iuramento afflrmat; et ideo non excusatur a culpa.

2. Ad illud quod obiicitur, quod illud, per quod quis iurat, veneratur et amat; dicendum, quod illud verum est, quando recte et ordinate per illud iurat; sed quando falso et inordinate per ipsum iurat, etsi videatur venerari per credulitatem, potius contemnit et contumeliam sibi facit per inordinatam jocutionem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod periurium opponitur veritati, quae est in intellectu; dicendum, quod secundum quod duplex est cognitio, specidativa et practica, sic dupliciter contingit loqui de ipsa veritate: aut prout est regula merae speculationis, aut prout est regula ipsius locutionis et operationis. Veritas enim fidei et prudentiae dictat, qualiter loquendum, et quid agendum. Cum ergo dicitur, quocl mendacium et periurium opponitur veritati, hoc non intelligitur de veritale primo modo, sed de veritate secundo modo. Et ista veritas secundo modo dicta iuncta est bonitati et tenet rationem virlutis, et actus eius est in praecepto, secundum quod dicitur ad Ephesios quarto: Loquimini unusquisque veritatem cum proximo suo. Ipse autem obiicit de veritate, prout consistit in mera speculatione; ideo ratio illa non valet.

4. Ad illud quod obiicitur de eo qui peierat, necessitate compulsus, quod non peccat; dicendum, gem non habet et potest a toto excusare; necessitas vero coactionis non excusat a toto in his quae secundum se mala sunt, sed excusat solum a tanto, quia voluntas sufficienter cogi non potest. Et propterea, quia periurium secundum se malum est, quantumcumque quis compellitur ad illud, non omnino a peccalo excusatur, immo sibi a canone poena imponitur. Dicit enim canon 10, quod « si quis

peierat pro vita corporis servanda, quia magis dilexit corpus quam animam, ieiunet tres quadragesimas ». Nec est simile de furto; quia furtum non est malum nisi propter rerum appropriationem; extrema autem necessitas omnia facit communia,

Tertio quaeritur, utrum omne periurium sit mortale peccatum. Et quod sic, videtur.

1. Augustinus in quodam sermone de iuramento: « Falsa iuratio perniciosa, vera periculosa, nulla secura»; sed quod est pernieiosum est mortale peccatum: cum ergo omne periurium sit falsa iuratio: ergo periurium est morlale peccatum.

2. Item, quod directe est conlra mandatum et prohibitionem est peccatum mortale; sed periurium directe est contra prohibitionem secundae tabulae et primae: ergo videtur, quod semper sit mortale peccatum; in utraque enim prohibetur periurium.

3. Item, contemptus introducit mortale peccatum; sed omnis peierans contemnit ipsam summam Veritatem, dum eam adducit in testimonium falsi: ergo omne periurium est peccatum mortale.

4. Item, mendacium de se, quando seriosum est, peccatum grave est: cum ergo iuramentum superadditum trahat ipsum mendacium in aliud genus 6, videtur, quod qualecumque mendacium per iuramentum superadditum fiat mortale peccatum.

ed contra: 1. Sicut contingit, aliquem iocose, sic etiam contingit. aliquem iurare falsum; sed quod loco fit non fit contemptu: si ergo aliquod periurium potest esse iocosum, non videtur, quod omne periurium sit mortale peccatum.

2. Item, sicut est aliquod mendacium, quod nulli obest et alicui prodest, ita potest esse aliquod periurium; sed tale periurium magis procedit ex pietate quam ex libidine: cum ergo libido sit radix omnis peccati mortalis 9, videtur, quod non omne periurium necessario sit mortale peccatum.

3. Item, sicut contingit, aliquem impraemeditate loqui falsum, ita contingit, aliquem impraemedilate iurare falsum; sed peccatum non esl mortale, nisi nulla autem necessitas tollit periurii deformitatem, eo quod nulla necessitate licitum sit nomen Dei in vanum assumere: et ita non est simile hinc et inde. — De obligatione tamen iuramenti coacti infra determinabitur magis plane. fiat ex deliberatione et consensu: ergo non omne periurium est mnrtale peccatum.

4. Item, sicut assumere nomen Dei super falsum repugnat mandato Decalogi, ita etiam assumere in vanum; sed non semper, cum quis assumit nomen Dei in vanum, peccat mortaliter, ut patet de his qui iurant praeler necessitatem: ergo videtur similiter, quod non semper mortaliter peccet qui assumit nomen Dei super falsum: ergo non omne periurium est mortale peccatum.

Non omne periurium esl morlale peccatum, deficienle scilicet sufficienti ileliberatione.

Respondeo: Ad praedictorum intelligenliam est notandum, quod periurium duo dicit, videlicet ralionem et inordinationem. Est enim periurium iuramentum inordinatum et indebitum. luratio autem triplex est. Quaedam est deliberata et solemnizata, sicut quando testes iurant super sacrosancta Dei Evangelia in iudicis praesenlia. Quaedam est deliberata, sed non solemnizala, quando quis in occulto iurat aliquid ex deliberatione, intendens illud per divinae Veritatis lestimonium confirmare. Quaedam autem est nec deliberala nec solemuizata, sicut quando quis iurat in communi sermone, non attendens, quem invocat et ad quid, sed ex quadam consuetudine.

Et secundum hoc periurium potesl coinmitti tripliciter; et si committatur circa iuralionem deliberalam el solemnizalam, sic est grave peccatum et enorme, ita quod reddit etiam hominom infamem 12. Si vero committatur circa iurationcm nec solemnizalam nec deliberalam; sic non est peccatum mor- 7 Vide supra d. 38. q..'i, ubi eliam maior seq. arg. in- '

tale, sed veniale, propter hoc quod lingua in lubrico posita est. — Si vero committatur circa iurationem deliberatam, licet non solemnizalam; tunc distinguendum est: quia aut deliberat de diclo et de iuramento, utrum videlicet diclum sit verum, et 3. utrum sil iuramento confirmandum; et tunc, si peierat, mortaliter peccat. Aut deliberat de dicto tantum, utrum sit verum, non tamen de iuramento su- 4. peraddito; et tunc potest esse veniale peccatum. Valde tamen est cavendum, quia veniale illud periculosum est et multum appropinquat ad mortale peccatum. — Concedendum est igitur, quod non omne periurium est mortale peccatum, sicut illud quod non est deliberatum. Concedendae sunt etiam rationes, quae hoc ostendunt, licet aliquae ex eis non necessario cogant.

1. Ad illud vero quod obiicitur in contrarium, sed de illa quae flt cum deliberatione; et de illa verum est, quod mortale peccatum est.

2. Ad illud quod obiicitur, quod omne periurium directe repugnat divinae prohibitioni; dicendum, quod illud non est verum de quolibet, sed de illo solum, quod flt cum plena deliberatione et consensu. Et si tu obiicias, quod omnis actus fornicationis et adnlterii repugnat illi praecepto: Non moechaberis, et ideo est peccatum mortale; dicendum, quod non est simile de verbo, quod facile evolal, et de perpetratione peccali carnalis, quoniam actus ille semper debet subiacere imperio rationis. Unde nunquam consummatur opus carnis, quin homo

Consequenter quaeritur de forma iurandi, et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum liceat iurare per Deum.

Circa primum sic proceditur et quaeritur, utrum licitum sit iurare per Deum. Et quod sit simpliciter illicitum, videtur.

1. Omne illud quod est prohibitum, est malum et illicitum; sed iurare per Deum est prohibitum, quia dicitur Malthaei quinto: Nolite iurare omnino; similiter Lacobi quinto: Ante omnia, frareputetur consensisse pleno consensu. Ideo magis generaliter repugnat prohibilioni quam actus periurii.

2. Ad illud quod obiicitur, quod in omni periurio est contemptus summae Veritatis; dicendum, quod quando aliquis iurat ex quadam consuetudine vel loco, non deliberans de excellentia Veritatis in testimonium invocatae, etsi aliquo modo possit dici conlemnere, quia non adeo veneratur sicut debet; tamen proprie non contemnit, quia potius est ibi debiti honoris omissio quaedam et negligentia quam illalio contumeliae. Sed si ex deliberatione hoc faceret, absque dubio tunc graviter peccaret.

3. Ad illud quod obiicitur, quod iuramentum trahit mendaciunr in aliud genus; dicendum, quod illud est verum, quando iuramentum additur cum deliberatione ipsi mendacio; tunc enim habet plenam rationem iuramenti et trahit in aliud genus peccati. Quando vero praeter deliberationem additur, tunc quaedam est circumslahtja aggravans, non necessario trahens in genus mortalis peccati, pro eo quod iuramentum illud superadditum non introducit plenum veritatis contemptum nec est ipsius veritatis destructivum, licet aliquo modo disponat ad veritatis contrarium, quia consuetudo frequenter parit libidinem et contemptum. Ideo valde cavendum est periurium; et quia propter incertiludinem sermonis frequenter periurium iuramento coniungitur: hinc est, quod ipsum iuramentum in christianis viris, et maxime perfectis, debet esse valde rarum, secundum consilium Ecclesiaslici, vigesimo tertio, qui dicit: Jurationi non assuescat os tuum, sunt enim multi casus in illa 5.

Secundo, utrum liceat iurare per aliquidcreatum.

Tertio, ulrum liceat recipere iuramentum ab idololatris factum. tres mei, nolite iurare: ergo iurare per Deum est malum et illicitum.

2. Item, omnis actus, qui est perniciosus, vel periculosus, est de se malus etillicitus; sed iuratio per Deum facta, secundum quod dicit Auguslinus in quodam sermone, « aut est perniciosa, aut periculosa, et nulla secura »: ergo etc.

3. Item, omne illud quod sibi relictuin est malum, simpliciter loquendo, iudicandum est malum et illicitum; sed iurare per Deum sine causa est malum et illicitum: ergo simpliciter loquendo, illicitum et malum est iurare per Deum.

4. Item, omnis actus, cuius consuetudo est mala, est de se malus et illicitus; sed consueludo iurandi per Deum est mala et reprobanda 5: ergo iurare per Deum est malum et illicitum.

Sed contra: 1. Augustinus in sermone de Verbis Apostoli: <« Si peccatum esset iuratio, non diceretur in Lege: Reddes Domino iuramenta tua »; sed Domino reddimus iuramenta, quando iuramus per Dominum: cum ergo hoc sit in Lege concessum, videtur, quod iurare per Deum non sit illicitum.

2. Item, nullus actus, qui habet exemplar in Deo, est malus et illicitns; sed iuratio per Deum habet exemplar in ipso Deo, quoniam ipse Deus iurat per semetipsum, secundum quod dicit Apostolus ad Hebraeos sexto 4; et in Psalmo: luravil Dominus etc.; el Genesis vigesimo secundo: Per memetipsum iuravi etc.: ergo iurare per Deum non est illicitum.

3. Item, nullusaclus, in quo exhibetur honor et reverentia ipsi Deo, est illicitus; sed cum iuramus per Deum, exhibemus honorem et reverentiam ipsi Deo: ergo etc. Minor probatur per Glossam Matthaei quinto: « Hoc, per quod iurat, quilibet veneratur, hoc amat, hoc timet: ideo praecipitur, quod non iuretur nisi per Deum ».

4. Ilem, omnis actus transiens super materiam debitam est bonus et licitus; sed iurare per Deum est actus transiens super materiam debitam, quia hoc est invocare divinam Veritatem in lestimonium: ergo iurare per Deum est bonum et Licitum.

o. Item, omne illud quod facit ad confirniationem veritatis et ad confulationem falsitatis et dolositatis, est bonum et licitum; sed iuratio per Deum est huiusmodi, quia per testes boni expianlur, et mali convincuntur et puniuntur: ergo iuratio per Deum est bona et licita. quia potest esse meritorium. Et si sic, quaeritur: quare iuramentum fuit a Domino prohibitum magis quam aliud bonum?

Iurare per Deum licitum est, non tamen appetendum.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est nolandum, quod aliqui dicere voluerunt, omne iuramentum esse illicitum, non solum per crealuram, sed etiam per ipsum Deum. Et haec fuit et est positio haereticorum Manichaeorum, qui sui erroris occasionem sumserunt ex verbo Domini, Matthaei quinto, et ex eo quod dicitur Lacobi quinto. Quod quidem verbum male intellexerunt dupliciter: primo, quia crediderunt, quod Dominus ipsum iuramentum prohiberet tanquam de se malum; secundo, quia intellexerunt per hoc quod dicitur: Non iurabis omnino, quod Dominus omne iuramentum prohiberet. Et in primo erraverunt: quoniam, si Lex evangelica non prohibet nisi quod malum est de se; iurare autem per Deum et addncere ipsam Veritatem in testimonium nec est contra rationem rectam nec contra consuetudinem bonam nec contra Legem divinam — inaxime cum Lex divina dicat,0: Reddes Domino iuramenta tua, quam Legem ipsi impii Manichaei dicunt a malo Deo esse latam — in hoc quod intelligebanl, Dominum iuramentum prohibere per se, errabanl, quia credebant, praecepta Evangelii repugnare praeceptis Legis veteris, repugnare eliam rationi rectae et moribus bonis. Unde et ipsorum errorem elidens Augustinus dicit, cjuod iuramentum non fuit prohibitum propler se, sed propter vilandum periurium. Ait enim ad Publicolam sic'5: « Dictum est in novo Testamento, ne omnino iuremus;

6 Cfr. II. Senl. d. 36. dub. S. — De minori vidc hic lit.

quod mihi propterea diclura videtur, non quod iurare sit peccatum, sed quia peierare est immane peccatum, a quo nos longe esse voluit qui, ne omnino iuraremus, commonuit ».

In alio etiam errabant, quia credebant, iuratio- 2. nem universaliter esse prohibitam. Et iste error venit ex manifesta ignorantia, quia nescierunt intelligere, quod alium sensum facit negatio praeposita signo universali, alium sensum facit poslposita. Praeposita enim facit aequipollere particulari negativo, sed postposita facit aequipollere suo corilrario. Unde differt dicere: non omnis homo currit, et omnis homo non currit. Dominus autem non dixit: omnino non iurabis, sed dixit: non iurabis omnino. Unde non prohibuit omnem iurationem, sed prohibuit, quod non esset omni modo et sine omni causa iurandum.

Et ideo errore isto abiecto lanquam irrationabili et pernicioso, concedendum est, quod licilum est iurare per Deum; et hoc communiter tenet universitas fldelium. — Quia tamen non sic est licitum, quin m- aliquo modo possit esse illicitum, dubium esl inter doctores, utrum iurare per Deum dicat actum bonum in genere, aut 2 actum indifferenlem. Et alii. quibus visum fuit, quod iurare per Deum est actus bonus in genere, ralione tamen pronitatis ipsius iuranlis malus est per occasionem. Dicunt enim, illum actum esse bonum in genere, pro eo quod actus transit super materiam debitam, quia invocare 3 in testimonium recte transit super ipsam Veritatem.

Aliis autem videtur, quod iurare per Deum de 2. se sit indifferens, quia divina Veritas potest invocari per iuramentum in testimonium veritalis et in testimoniura falsitatis; et unum est bonum, et alterum est malum, quia in uno flt reverentia, in allero iniuria. — Unde nota, quod quidam sunt actus, j pertjnent aci djvinum cultum, ul laudare Deum; et isti sunt boni per se et secundum se. Quidam vero sunt actus, qui sunt ad oppositum; et isti sunt per se mali, ut blasphemare Deum. Quidam autem sunt medio modo, sicut actus iurandi, qui, si fiat reverenter, est ad cultum Dei; si fiat irreverenter, est ad oppositum. — Ideo dicunt, quod iurare per Deum licitum est sicut indifferens, quod potest fleri. Regula liaec fundalur in eo, quod parlicula non, quae bene et male 4; et quia indifferens diversis ex causis potest esse occasio cadendi in malum et vitandi malum: hinc est, quod Dominus aliquando monet et inducit homines ad iurandum per Deum, aliquando retrahit. In veteri Lege inducebat ad iurandum per Deum, ut per hoc revocarentur a iuramento idolorum, cum dicebat: Reddes Domino iuramenta tua. In nova Lege retrahit, ut ostendat, periurium esse fugiendum. — Et pro tanlo iuxta hunc modum dicendi satis rationabiliter videtur, quod iurare per Deum sit licitum tanquam indifferens. Sive autem sit indifferens, sive bonum in genere, quia utrumque potest dici satis probabiliter 6, hoc pro certo tenendum est, quod licitum est per Deum iurare; et concedendae sunt rationes hoc ostendentes.

1. Ad illud vero quod obiicitur in contrarium, quod aclus iste est prohibitus; dicendum, quod non prohibetur actus iste, quia malus est, sed quia occasio est mali; nec etiam prohibetur universaliter, sed prohibetur, ut quis non iuret irreverenter. Et hoc importat ipsius verbi sententia 6, secundum quod explanatum est supra.

2. Ad illud quod obiicilur, quod iurare per Deum vel esl perniciosum, vel periculosum; dicennon quia causa periculi — potest enim esse meritorium et bonum — sed quia occasio periculi 7 in eo qui non diligenter observat, qualiler iurat.

3. Ad illud quod obiicitur, quod omne illud quod sibi reliclum est malum de se, iudicandum est malum et illicitum; dicendum, quod dupliciter contingit intelligere, actum iurandi per Deum sibi relinqui: aut considerando ipsum iuramentura in se, et sic non est malum, sed vel est indifferens, vel bonum in genere; aut secundum quod fit in opere praeter causam et utilitatem 8, et sic malum est, pro eo quod est ibi privatio finis debiti et positio irreverentiae ex hoc, quod aliquis praeter causam et utilitatem et necessitatem divinam Veritatem assumit in testem. Verumtamen ex hoc non potest concludi. quod iurare per Deum simpliciter sit malum.

Sicut enim non sequitur: loqui sine causa et utilitate est malum. ergo loqui est malum; sic etiam non tenet illatio praedicta.

4. Ad illud quod obiicitur, quod omnis actus, cuius consuetudo est mala, de se est malus; dicendum, quod hoc est falsum, quia multa sunt, quae bona sunt pro loco et lempore, etsi frequenter generent viliositatem; sicut bonum est aliquando ridere et laelari, sed non est bonum hoc frequentare, quia perducit in dissohuionem. Sic etiam et de iuramento intelligendum est; quia assuetudo iurandi minuit reverentiam veritatis et quodam modo disponit ad assertionem falsitalis.

Ad illud quod quaeritur, utram iuramentum i. ctam. Et est simile; sicut affluenlia divitiarum 2, quia distrahit hominem, ne cultui Dei intendat, non debet esse in appetitu, licet possit licite el meritorie

possideri; sic etiam intelligendum est circa ipsum iuramentum. Et propterea beatus Lacobus dicit: Aolite iurare, non solum ostendens, vilandum esse aclum iurationis sine causa, sed etiam affectum. Unde etiam monemur circa actum iurationis propter periculum periurii vitare consuetudinem, vitare etiam actum praeter necessitatem, et vitare ajfectum; et ad iuramentum non debet quis ire ultroneus, sed coaclus. — Et huius simile polest reddi in praesidenlia praelalionis. Quamvis enim bonum sit et licitum aliis praeesse, non tamen est appetendum, sed potius fugiendum; et ad illud debet homo trahi quasi invitus, quia, cum amatur, praelatio frequenter est ratio superbiendi et quodam modo apostatandi et recedendi a Deo. Similiter intelligendum est in proposito. Unde quamvis iuramentum licilum sit et meritorium, non tamen est appetendum; et hoc vult innuere textus Evangelii et admonitio ipsius beati lacobi 3.

Secundo quaeritur, utrum liceat iurare per aliquod creatum. Et quod non, videtur:

1. Primo per ipsum lexlum Matthaei quinto: Nolite iurare neque per caelum, quia thronus Dei est, nequeper terram etc.; ibi Glossa: « Quod perfectionis est docuit, cum dixit: Non iurare omnino; quod vero superstitiosum est resecavit, cum subiunxit: Neque per caelum» etc.: ergo iurare per creaturam est superstitiosum; sed nihil tale est licitum: ergo etc.

2. Item, Pius Papa, Causa vigesima secunda, quaestione prima 2: « Si quis per capillum Dei vel caput iuraverit, si in ecclesiastico ordine est, deponatur, si laicus, analhematizetur »: si ergo illicitum est iurare per membra Christi, cum ipsa sint sanctiora omnibus aliis creaturis; videtur, quod per nullam aliam liceat iurare.

3. Item, iurare per Deum est invocare Deum testem, ergo iurare per creaturam est invocare creaturam in teslimonium; sed irrationalis creatura non potest aliquo modo veritati testimonium perhibere: ergo stultum et vanum et inconveniens est per ipsam iurare.

k. Item, qui iurat per idolum committit idololatriam, et hoc non est ob aliud, nisi quia in iurando exhibet idolo quod debet exhibere Deo: ergo iuratio spectat ad cultum latriae, qui debetur soli Maiestati divinae; sed constat, quod non est licitum creaturam aliquam venerari cultu latriae: ergo nullo modo est licitum per creaturam iurare.

Sed contra: 1. Genesis quadragesimo secundo, Loseph iuravit per salutem Pharaonis: si ergo ipse tanquam sanctus homo licitum iuramentum fecit, et salus Pharaonis erat quid creatum; videtur, quod per creaturam iurare sit licitum et concessum.

2. Item, Paulus primae ad Corinthios decimo quinto: Quotidie morior, per vestram gloriam, fratres; ubi, secundum quod dicit Augustinus, iuravit Apostolus; sed gloria eorum erat quid creatum: erso etc.

1 Vers. 34. seq. — Glossa, quae apud Slrabum et Lyra-

3. Item, forma iuramenli, qua maxime ulitur universitas fidelium, est iurare per sancta Dei Evangelia: sed Evangelium est quid creatum: ergo licitum esl iurare per creaturam.

4. Item, quotidie fideles iurant per Sanctos, utpote per beatam Virginem et per beatum Petrum; nec illud iuramentum arguitur: ergo videtur, quod forma iuramenli licita non solum habeat fleri per Creatorem, sed etiam per creaturam.

luxta hoc quaeritur: quare magis iuratur per Evangelia quam per creaturas alias? — Quaeritur etiam, utrum qui iurat falsum per lapidem sit periurus. Et quod non, videtur, quia lapidi nulla est exhibenda reverentia. Contrarium autem huius dicit Augustinus super illud ad Romanos primo: Testis est mihi Deus, et habetur in littera. — Quaeritur ergo, quomodo et qualiter liceat iurare per creaturam. iurare per creaturas, et quidem per omnes, licite fieri polest duobus modis.

Respondeo: Dicendum, quod iuramentum assertorium dupliciter habet fieri: quoddam per imprecationem, quoddam per ipsius Veritatis teslimonii invocationem. — Per imprecationem autem iuratur, cum dicitur: ita vivat filius meus, vel pater, hoc est dicere: nisi ego implevero quod promitto, vel nisi implevero quod iuro, non vivat filius vel pater meus. Et in hac forma iurandi creatura ad testiflcandum non invocatur, sed potius ipsi Creatori « oppigneratur», secundum quod dicit Augustinus. Et hoc quidem est licilum, quia, quamvis omnis creatura sit ipsius Creatoris, tamen bonum vel solatium, quod ex creatura percipimus et a Deo nobis concessum est, Deo tanquam nostrum oppignerare possumus; et ideo licita est haec forma, licet « hoc iuramenti genus, secundum quod dicit Augustinus in littera, sit gravissimum ». Augusl., Serm. 180. (alias 28, de Verbis Apostoli) c. 5. n. S,

Illud vero iuramentum fit per ipsius Veritatis 2. testimonii invocationem, quando aliquis iurat per aliquem ad invocandum illum in lestem. Potest auritalis divinae. Si secundum se, hoc modo non lis. cet, quia sic crederetur, quod aliquid numinis esset in ea, ratione cuius veritas dicti possit per huiusmodi teslimonium confirmari. Secundo vero modo, 3. in quanlum in ea relucet vestigium divinae Verilalis, licitum est iurare per creaturam. Hoc enim nihil aliud est quam iurare per euin qui in creatura relucet; et tunc non veneratur quis creaturam, sed Creatorem. Unde sicut « honor, qui exhibetur imagini, refertur ad prototypum », id est ad exemplar primum, sicut dicit Damascenus; ita hoc modo iuratio facta per creaturam refertur ad ipsarum creaturarum auctorem. Et hoc est quod dicilur Causa vigesima secunda, quaestione prima: « Sciendum est, quod Sancti non tam per creaturas quam per creaturarum auctorem iurabant, nec in creaturis aliud quam ipsarum Creatorem venerabantur, sicut Loseph, qui per Pharaonem iurando hoc in eo venerabatur, quod Dei iudicio positus erat in infimis». Et quoniam in omni creatura isto modo relucet Deus, 4. per omnem creaturam licite potest fieri hoc niodo iuramentum. Quia vero principaliter relucet in Sanctis, et maxime in verbis evangelicae Uegis, per quae divina nobis Veritas illuxit; hinc est, quod per Sanctos, el maxime per Evangelia consuevit frequentari forma iurationis, qua quidem iuratur per creaturam. — Concedendum est igitur, quod per creaturam licitum est iurare, sive imprecando, sive Creatorem eius in testimonium invocando. Et sic procedunt rationes ad hanc partem inductae.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur in contrarium, quod Dominus prohibet hiramenLum per creaturas, et Glossa dicit, illud iuramentum esse superstitiosum; dicendum, quod hoc inlelligitur, secundum quod ipsae creaturae secundum se consideratae in veritatis testimonium invocantur; et hoc modo est ibi superslitio, quia eis reverentia ultra debitum exhibetur. Et quantum ad hoc intelligi habet 6 Glossa et textus.

2. Ad illud quod obiicitur de auctoritate Pii Papae, dicendum, quod canon loquitur contra illos qui credebant, Deum secundum divinitatem habere caput et capillos — et tales erant blasphemi — ant certe conlra illos qui irreverenter nominant membra Christi et quodam exquisito modo iurandi dividunt ipsum quasi membratim; qui valde rationabiliter sunt arguendi.

3. Ad illud quod obiicitur, quod qui iurat per aliquid invocat ipsum in testimonium; dicendum, quod illud non est semper verum, immo aliquando invocat ipsum in testimonium, aliquando non ipsum invocat, sed illud potius, ad quod ipsum refertur: vel etiam obligat et Deo oppignerat. Et his modis, non praemissis, licitum est el concessum iurare per irrationalem creaturam.

4. Ad illud quod obiicitur, quod qui iurat per idolum veneratur ipsum; dicendum, quod hoc est, quia ille qui iurat per idolum, invocal ipsum in testimonium tanquam Deum; et propterea est ibi idololatriae peccatum. Non sic autem est, quando iurat per alias creaturas, quia iuramentum illud refertur lotum ad Veritatem aeternam. turas; iam patet responsio per ea quae dicta sunt. Sicut enim crucem Christi magis veneramur, propter hoc quod magis referlur ad ipsum Crucifixum; et Sanctos, quia quadam maiori propinquitate se habent ad Deum: sic etiam intelligendum est in ipsis Evangeliis, quae directe et immediate ducunt in ipsam aeternam Veritatem. — Et si tu obiicias, quod licet creatura ducat in Creatorem, tamen propter hoc non quaelibet creatura est adoranda, sed illa sola, quae est ad hoc instituta, sicut imago Crucifixi; dicendum, quod non est simile: quia exhibitio hoooris et cultus latriae respicit illud quod honoratur, secundum illud quod est in eo dignissimum, et hoc est proprium et singulare; sed invocatio in assertione respicit ipsius Veritatis infallibilitatem et luminositatem; et haec in singulis creaturis relucet, sed secundum plus et minus. Ideo non est simile hinc et inde.

Ad illud quod quaeritur, utrum ille qui falsum per lapidem, sit periurus; dicendum, quod sic, secundum quod dicit Augustinus: quoniam iurans per lapidem aut intendit ipsi lapidi reverentiam exhibere, aut auctori lapidis. Et si ipsi lapidi intendat reverentiam exhibere, dupliciter peccat; si vero iwcton lapidis, tunc absque dubio peierat,

quia ipsi Creatori lapidis conlumeliam facit, dum nomen eius per effectum creaturae intellectum assumit in vanum. — Si quis tamen non serio iuraret, qUodam modo ludere intenderet, sicut mos est

Tertio quaeritur, utrum liceat recipere iuramentum ab idololatris factum. Et quod sic, videtur:

1. Primo exemplo Lacob, Genesis trigesimo primo 3. Recepit enim iuramentum a Laban; et constat, quod Laban idololatra erat, sicut patet, quia Rachel furata erat idola sua: ergo si Lacob recte fecit, nec eum Scriptura reprehendit; videtur, quod liceat ipsum quantum ad hoc imitari.

2. Item, hoc ipsum oslenditur exemplo Ludae Machabaei, primi Machabaeorum octavo 4, ubi ludas recepit iuramentum, quando iniit foedus et amicitiam cum Romanis; et constat, quod iuraverunt per idola, quae colebant: cum ergo ludas Machabaeus non reprehendalur de contractu illius amicitiae, videtur etc.

3. Item, Augustinus ad Publicolam 5: « Quamvis dictum sit, ne iuremus, nunquam tamen in Scripturis sanctis me legisse memini, ne ab aliis iuramentum recipiamus »: ergo cum iuramentum recipere in Scriptura sacra non prohibeatur, videtur, quod nullum sit peccatum, a quocumque recipiatur.

4. (tem, licitum est cum infidelibus mercari et treugas inire; sed fides mercationis et foederis confirmari habet per mutuum iuramentum: si ergo licet Chrisliano iuramentum exhibere fidei infideli et idololatrae, videtur, quod similiter liceat ab ipso recipere 6.

5. Item, ita mihi licet recipere eleemosynam, quae datur mihi cum murmure, sicut illam, quae datur mihi cum bona voluntate — et hoc est, quia quod alius mala voluntate impendit alius potest bona voluntale recipere — ergo licet idololatra peccet iurando per idola, videtur, quod non peccet Christianus in suscipiendo eius iuramentum. aliquibus per bottas suas iurare; non esset dicendum periurium, quia iurare non intendit, sed potius ludere; est tamen talis modus loquendi satis reprehensibilis et caveri debet a viris perfectis. qui consentiunt facientibus; ex quo verbo colligigitur, quod qui consentit peccanti mortaliter peccat mortaliter; cum ergo recipiens iuramentum ab idololatra consentiat in illo iuramento, in quo idololatra peccat mortaliter; videtur, quod ipse peccet mortaliter.

6. Item, Augustinus dicit, quod « qui petit ab alio iuramentum, quem scit iuraturum falsum. animam illius occidit », secundum quod habetur in fine istius distinctionis; cum ergo homo sciat, idololatram male et damnabililer iurare, qui ab eo iuramentum petit eadem ratione animam ipsius occidit; sed non licet animam ipsius occidere: ergo non licet idololatrae iuramentum recipere.

7. Item, magis debet quis diligere animam proximi quam aliquam utilitatem temporalem, quia secundum beatum Augustinum, nihil post Deum et ipsum animum est adeo diligendum, sicut proximi salus: cum ergo idololatra iuret contra salutem animae suae, videtur, quod ordinem caritatis pervertat qui eius iuramentum recipit pro aliquo commodo temporali. Sed non licet ordinem caritatis pervertere: ergo non licet ab idololatris iurantibus per idola iuramentum recipere.

k. Item, idolum nihil est in mundo, ergo fides ab idolo nulla est; sed quod nihil habet fidei non potest praebere confirmationem sermoni: cum ergo iuramentum per idolum faciat potius ad fidei subversionem quam ad confirmationem, videtur, quod nullo modo sit recipiendum.

b. Item, videtur, quod non solum ab idololatris, sed etiam a nullis liceat recipere iuramentum,

quia super illud Matthaei quinto: Quod amplius est a malo est, dicit Glossa: « Non tuo, sed illius, a quo cogeris iurare »: ergo malum est alicuius iuramentum recipere et exigere.

c o n c i. u s i o. Quamvis illicitum sit iurare per idola, tamen ubi necessilas, vel communis utilitas hoc requirit, licet recipere iuramentum eliam in forma non concessa.

Respondeo: Dicendum, quod contingit, idololatram iurare in forma concessa et in forma prohibila.

Si iurat in forma concessa, non iurat secundum quod idololatra; et hoc modo in quodam casu licet ab eo iuramentum recipere, in quodam vero minime: quia ille qui exigit, aut est persona publica, aut privala. i. Si publica est, quantum est ex ordine i.uris, potest et debet exigere secundum quod iudex. Si vero privata est, hoc Tripliciter potest exigere: aut enim exigit ad veritatis confirmationem, aut in veritatis subversionem, aut ad suae dubitationis remolionem.

2. Prjmo modo potest exigi 3 iuramentum sine aliquo percato, videlicet cum ad hoc exigitur solum. ut firmior et stabilior sit ipsa promissio et veritalis assertio. — Cum autem exigit in veritalis subversio- 3. nem, hoc non potest esse sine mortali peccato; et illud est, quando compellit aliquem iurare, quem novit iurare falsum. — Cum vero exigit propter dubilationis suae remotionem, quia suspiealur, ne homo sine iuramento dicat sibi falsitatem; tunc, si suspicio illa sistat in generali, sic talis exactio lenet polius rationem poenae quam culpae; si vero des. scendat ad speciale, sic est peccatum veniale, dum de proximo suo malam habet slispicionem. Et propterea dicit Glossa 4: Quod amplius esl a malo est, scilicet n non credentis»; non, inquam, semper a malo culpae, sed etiam a malo poenae. — Et sic in forma concessa licet iuramentum recipere ab idololatris et infidelibus, sic etiam a Christianis et fidelibus.

Et hoc non quaeritur principaliter in proposita non concessa, utrum illud sit recipiendum. Et ad huius intelligentiam est notandum, quod in iuramento facto per idolum est duo considerare, vide- Cfr. hlc lii. Kaglsui, i. — Aliquanlo Inferius pro sic eliam S. Iliinav. — Tom. III. licet ipsius idoli venerationem et exterioris verbi con/irmationem. Habendo respectum ad primum, detestanda. Si vero habeatur respectus ad secundum, sic licitum est ab eis recipere iuramentum, maxime pro utilitale communi. Et sic recepit lacob pro bono suae posteritatis, et ludas pro pace gentis suae; et sic Christiani a Saracenis recipiunt pro pace et utilitate communitatis. Unde quamvis illicitum sit iurare per idolum, quia forma illa est prohibita; tamen ubi necessitas, vel communis utilitas hoc requirit, licitum esl recipere iuramentum tale. — Unde et rationes concedi possunt, quae hoc ostendunt. Illa tamen auctoritas Augustini, qua dicitur: Non est prohibitum in sanctis Scripturis recipere iuramentum, non cogit, quia hoc intelligitur in forma concessa ab ipsa Ecclesia.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in con trarium, quod qui recipit iuramentum per idolum factum illi consentit; dicendum, quod cum duo ibi sint, sicut prius tactum est, non consentit idoli veneralioni, sed veritatis confirmationi, ut firmum sit verbum, et solidum maneat pactum. Et quantum ad hoc non est ibi peccatum, quia recipit quod suum est, quod vero ibi malum est detestalur; sicut pauper indigens eleemosyna recipit eleemosynam cum murmure sibi datam, et non peccat, quia sic placet sibi eleemosynae datio, ita quod displicet sibi annexa murmuratio.

2. Ad illud quod obiicitur de auctoritate Augustini, quod qui exigit iuramentum ab eo quem scit peierare, animam eius occidit; dicentlum, quod non est simile: quia illud est in verilatis subversionem nec potest fieri bona intentione 7; sed iuramentum ab idololatra faclum per idoluni facit ad verilatis confirmalionem, quia frequenter idololatrae et infideles ita bene reputant se obligatos per iuramenta illicita, sicut Christiani per licila et concessa.

3. Ad illud quod obiicitur, quod magis debemus amare animam proximi quam utililatem temporalem; dicendum, quod verum est de utililate privata, sed non oportet inlelligi de utilitate communi 8. — Alia etiam est ratio, quia sine inramenti illius expressione nihilominus idololatra idolum veneratur in corde. Unde positio, vel privatio iurationis exterioris non ponit per se salutis defectum vel detrimentnm; ideo caritas de hoc non dicit esse multum curanedd. I, 2 cuin paucis codd. sicut etiam. Subinde pfo Et Hoc

dum. Sed si ille vellet ab errore resipiscere et ad verara fidem converti, tunc nullatenus tale iuramentura deberet ab eo exigi.

4. Ad illud quod obiicitur, quod idolum nihil est, et fides in idolo nulla est; dicendum, quod quamvis nihil sit secundum veritatem, tamen idololatra aestimat aliquid esse l; et ex ipsa sua aestimatione et errore fortius adhaeret idololatra ipsi vanitati, quam multi Christiani ex fide adhaereant ipsi veritati, sicut etiam videmus in haereticis; et ex illa forti adhaerentia et erronea conscientia, cum per idola iurant, verba sua confirmant.

Consequenter quaeritur de obligatione iuramenti; et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaerilur, utrum obligatio contrahatur per iuramentum dolosum.

Circa primum sic proceditur et quaerilur, utrum obligatio contrahatur per iuramentum dolosum. Et quod sic, videtur:

1. Per auctoritatem Isidori, quam Magister adducit in littera. Ait enim sic: « Quacumque arte verborum quis iuret, Deus sic accipit, sicut ille cui iuratur, intelligit»; sed ille cui iuratur, intelligit simpliciter el credit, quod alius se velit per verbum obligare: ergo videtur, quod Deus reputet ipsum obligatum: igitur secundum veritatem obligatur quis per iuramentum dolosum.

2. Item, «fraus et dolus nemini debet patrocinari5»; sed si ille qui dolose iurat, ab obligatione esset absolutus, patrocinaretur ei fraus et dolus proprius: si igitur hoc est inconveniens dicere, videtur, quod iuramentum dolosura obligationem introducat.

3. Item, verba sunt, in quibus consistunt contractus: ergo si forma verborum est obligatoria, necesse est, intervenire contractum obligatorium: ergo sive intendat, sive non intendat, dum taraen verba iuramenli obligationem praetendant, iurans

4. Ad illud quod obiicitur, quod nullum iuramentum Licet recipere, quia quod amplius est a malo est;iam patel responsio: quia recipere iuramentum aliquando est culpae mortalis, aliquando venialis, aliquando contraclae poenalitatis; et secundum hoc 2 malum in textu et Glossa habet differenter accipi: vel pro culpa mortali, vel pro veniali, vel pro ipso malo poenali. Nisi enim intervenisset incertitudo de veritate conscientiae alienae et pronitas ad decipiendum et male suspicandum; non esset necessarium iuramentum. Et ideo ex hoc non polest generaliter concludi, quod iuramentum recipere sit illicitum 3.

Secundo quaerilur, utrum contrahatur per iuramentum coaclum.

Tertio quaeritur, utrum contrahatur per iuramentura incaulum sive indiscretum. obligatur: ergo ita obligatur homo per iuramentum dolosum, sicut per iuramentum simplex et verum.

4. llem, si solummodo verba fidelia et pura obligarent in iuraraento; cura nemini constel de fidelitate aliena, nemini constaret, utrum aliquis esset obligatus per verba sua; sed homo redditur cerlus de obligatione per iuramentum exhibitum: videtur ergo, quod sive per verba fidelia, sive per fraudulenta iuramentum fiat, iurans aequaliter obligetur.

Sed contra: 1. Gregorius: « Verba intentioni; et Deus talia verba iudicat, qualia ex intimis proferuntur »: ergo si homo se non intendit obligare, quantumcumque exterius loquatur; videtur, quod Deus non reputet eum obligalum.

2. Item, secundum illud quod dicitur primi Regum decimo sexto: Homo iudicat ea quae patent, Deus autem inluelur cor; unde quantumcumque sint opera exterius laudabilia, non sunt tamen Deo placila, nisi procedant ex mera intentione et pura: ergo Deus obligationem iuramenti pensat secundum intentionem cordis: ergo si homo non intendat se ipsum obligare, quidquid exterius loquatur, apud Deum non erit obligatus: ergo iuramentum dolosum secundum veritatem non est obligatorium.

3. Item, obligatio iuramenti non est a lege naturali lantum, sed etiam a lege naturali et aclu praprio; sed nullus obligatur actu proprio, nisi velit et intendat se ipsum obligare: si ergo iurans iuramento doloso non intendat se ipsum obligare,sed alium deludere, non videtur obligari secundum veritatem.

4. Item, iuramentum non est obligatorium, nisi quando « habet suos comites, videlicet iudicium et iustitiam et veritatem*»; sed dolosum iuramentum caret veritate: ergo non videtur, quod introdticat obligationem.

Iuxta hoc quaerilur, quando verba iuramenti quod magis standum sit intentioni recipientis, videtur per auctoritatem Isidori prius habilam; quod vero magis intentioni iurantis, videlur per auctoritatem Gregorii prius habitam, qua dicit, quod «verba illi ititentioni deserviunt, ex qua proferuntur ». Satis probabile esse videtur, quod iuramentum dolosum in foro Dei non sit simpliciter obligatorium, licel in foro Ecclesiae obliget, et simul commitlalur crimen periurii.

Respondeo: Ad praedictorum intelligenliam est notandum, quod hic est duplex modus dicendi.

Quidam namque dicere voluerunt, quod iurat. mentum dolosum simpliciter obligat, quoniam, etsi dolosus intendat alium decipere, intendit tamen dicere verba obligatoria; et dum illa voluntarie exterius profert, simpliciter se ipsum obligat. Nec aliquo modo excusatur per cordis fraudulentiam, quia non solummodo recipiens, sed etiam ipsa Veritas accipit verba secundum sensum, quem faciunt, et ita non solummodo in conspectu hominum, immo etiam secundttm veritatem dicunt, quod iuramentum dolosum est obligatoriutn.

Sed quoniam obligatio iuntmenti esl obligatoria, 2. sicut obligatio voti et matrimonii; ideo videtur aliis dicendum, quod sicut malrimonium non est vertim, tcm ctc. — Pro patent non pauci codd. cum cdd. I, 2 patent, nisi intersit interior consensus, nec est votum obligatorium, nisi sit intentio obligandi 3: sic etiam nec ipsum iuramentum dolosum dicendum esl esse simpliciler obligatorium, in quo quis sic iurat, ut tamen per illa verba se ipsum obligare non intendat. Et propterea secundum istos distinguitur duplex forum, videlicet forum Ecclesiae et forum conscienliae. Secundum forum Ecclesiae iuramentum tale est obligatorium; Ecclesia enim iudicat de his quae exterius obligare possunt; unde cum verba illa obligationem exprimant, iudicat, sic iurantem ad id quod verba insinuant obligari. In foro autem Dei, qui iudicat secundum secreta conscientiae el secundum veritatem, iste quidem non obligatur, quia non voluit obligare se ipsum. Quia lamen dolose iuravit et nomen Dei in vanum assumsit, statim in actu ipso commisit crimen periurii. Nec reportat commodum de malitia, quia apud Deum ex illo iuramento iudicatur 5 dignus poena aeterna.

Et iste quidem modus dicendi satis esse videlur. Et secundum ipsum patet responsio ad quaestionem propositam; etiam pro magna parte patet responsio ad obiecta. Nam rationes, quae probant, illud iuramentum non esse obligatorium, oslendttnt hoc non simpliciter, sed in foro Dei, qui iudicat secundum intentionem, secundum quam dolose iurans non intendebat se ipsum obligare. Rationes autem, quae ad opposilum inducuntur, procedunt secundum forum ecclesiasticum, aliler non concludunt. tis; dicendum, quod hoc dicit, non quia ipse Deus ad hoc repulet hominem obligatum, sed quia ex hoc, quod ille non intendit iurare, sicut ille inlendebat recipere, Deus, qui hoc requirehat ex veritate et iustitia, reputat ipsum obligatum ad poenam 8. — Vel potest ille sermo causaliter inlelligi, ut dicatur, quod Deus sic accipit, quia sic vult accipi ab ipsa Ecclesia, et sic vult etiam iudicari.

2. Ad illud quod obiicitur, quod fraus el doltis nemini debent patrocinari; patet responsio per iam dicta: quia fraus et dolus non patrocinantur isti in foro Ecclesiae, immo compellitur ab ipsa Ecclesia iuramenltim tenere, ac si iurasset vere et fideliter; non patrocinantur etiam in foro Dei, qttia ex hoc ipso obligatur et reus eflicitur magna poena. Unde si veniat ad poenilentiam, est ei gravis poenitentia imponenda; et sanum consilium est et decens, nt merito culpae sibi imponatiir, ut iuramentum compleat, in quo proximum decipere intendebat, licet non possit sibi probari in facie ipsius Ecclesiae.

3. 4. Ad duo sequentia similiter patet responsio: quia verborum obligatio et certificatio per iuramentum superadditum respiciunt forum ecclesiasticum; et ideo obligationem concludunt non simpliciter. sed quantum ad illud forum. Et hoc quidem est concedendum.

Ad illud vero quod quaeritur, quando sunt verba duplicia, ita quod dolus non inlervenil, cuius 2 intentioni standum sit; dicendum, quod verba illa multiplicia aut magis praetendunt unum illorum

1. Quaestio haec versatur circa iuramentum promissorittm, sensuum secundum usum communem, aut aequaliter praetendunt ulrumque. Si magis praetendunt unum sensum, illi intenlioni standum est, quae illum sensum intellexit. Si vero indifferenter se habent ad utrumque; cum neutrum probari possit, standum est iudicio bonorum virorum, qui, pensatis coniecturis et rationibus, condescendere debent saniori et puriori intentioni 3. — illa tamen aucloritas Isidori non facit ad propositum, quia Isidorus vocat illum arteiurare, cuius iuratio est dolosa; non oportel autem, dolum vel artem intervenire semper, quando verba sunt multiplicia.

Secundo quaerilur de iuramento coacto, et est quaestio, ulrum omne iuramentum coactum sit obligatorium. Et quod sic, videtur.

1. Omne iuramentum, quod habet iudicium et et veritalem, est obligatorium; sed iuramentum coactum potest haec tria habere: ergo videlur, quod sit obligatorium.

2. Item, «coacta voluntas, ut vult Augustinus, vere voluntas est »; sed iuramentum dicitur coactum, quia fil a voluntate coacta: ergo iuramentum coaclnm a vera voluntale est. Sed cum quis voluntate aliquid iurat, nisi sil malum, se ipsum objigat: ergo etc.

3. Item, peccatum ex coactione perpetratum inducit obligationem ad poenam aeternam: si ergo iuramentum de sui natura obligat ad verilalem servandam, sicut peccatum obligat ad poenam perferendam; videtur per simile, quod iuramentum coactum sit obligatorium.

4. Item, hoc ipsum videtur auctoritate Augustini 3. Quidam coactus iuravit cuidam concubinae, quod eam duceret in uxorem et ulterius non exhiberet parentes suos. Respondet beatus Augustinus ex consilio beati Ambrosii, quod matrimonium teneret et poeniteret de residuo: ergo videtur secunduni senlentiam beati Augustini, quod iuramentum coaclum sit obligalorium.

Sed contra: 1. Vota coacta non obligant, quia votum est promissio sponlanea; sed iuramenli obligatio simililer a vohmtate nostra procedit: ergo non videtur, quod iuramenta coacla sint obligatoria.

2. item, «praelor dicit — et Tullius etiam in Rhetoricis — quod vi vel metu fartuin est ratum non habeo »: si ergo lex habet ratam omnem obligationem iustam, videtur, quod iurameuta coacta non sint obligatoria.

3. Item, causa metus mortis cadit in virum constanlem; sed metus, qui cadit in virum constantem, excusat a tolo, secundum quod iurisperiti dicunt: ergo videtur, quod iuramentum. quod fit ex tali metu, non sit obligatorium.

4. Item, coactio excludit contractum matrimonialem; sed tanli roboris et obligationis est ipsum matrimonium, quanti el iuramentum: si ergo matrimonium ex coaelione contractum non est obligatorium, eadem ratione videtur quod nec iuramentum. Juramentum coactum respectu rei licitae in foro Dci obligalorium esse videtur, nisi relaxelur.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandmn, quod hic esl duplex modus dicendi.

Quidam enim dicunl, quod cum duplex sit iuramentum, videlicel promissorium et assertorium, respectu iuramenti asserlorii coactio non excusat a toto, sed a tanlo. Si quis enim coactus iurat et asserit, falsum esse verum, incurrit crimen periuni. ln iuramento vero obligatorio sive promissorio coaclio, quae surgit ex melu, qui. potest cadere in constantem virum, a lolo excusat — tale enim iuramentuni licitmn est el non est contra Deum, quo quis promittit, aliquid alicui se daturum, vel facturum — et ideo respectu lalis iuramenti potest intervenire coactio sufficiens ad inclinandnm etiam conslantem virum. Et quia coactio sulficiens intervenit, voluntas illa non-est iudicanda vohmtas; ac per hoc nec iuramentum illud est vere obligatorium, ut dicunt.

Sed quoniam verba Augustini et consilium etiam

eius videtur esse in contrarium — videlur enim beatus Augustinus iudicare tale iuramentum obliga- 2. torium — ideo est alius modus dicendi, ut dislinguatur duplex forum, videlicet ecclesiaslicum et divinum, ita quod obligatio inramenti coacli e contrario se habet obligalioni iuramenti dolosi respectu i. huius duplicis fori. Nam in foro Ecclesiae iuramentum coactum non est obligatorium: tum quia Ecclesia praesnmit, quia iste qui coacte iuravit, non iuravit voluntate implendi iuramentum, sed potius evadendi periculum; tum etiam, quia ille qui iurare compulit, cum malitiose et dolose processerit, nullum ius acquisivit nec de malitia commodum reportare debuit; unde nullum habet ius repetendi. —

2. In foro autem Dei iuramentum coactum obligatorium est, quia, cum Deus aspiciat voluntatem interiorem, et voluntas non possit cogi coactione sufficiente, sed inducente, et ita voluntas coacla voluntas sit, iudicat Deus, talem hominem obligari. Et ideo in foro conscientiae secundum theologos consulendum est ei qui sic iuravit, nisi relaxationem inveniat, iuramentum implere; et hoc dico, si iuramentum illud fuit respectu rei licitae. — Unde raliones concedi possunt, quae sunt ad partem istam.

3. Ad illud vero quod obiicitur in contrarium de obligatione voti; dicendum, quod non est simile; quia votum respicit obligationem ad Deum, qui vult sacrificia non coacta, sed voluntaria. Si quis tamen coactione inducente cogatur, ut votum emittat, videlicet ut in periculo morlis existens a Domino liberetur, non videtur absurdum dicere, eum esse obligatum.

4. Ad illud quod obiicitur de praetore et lege,

Tertio quaeritur, utrum iuramentum incautum bonum. Et quod iuramentum incautum, quod vergit in exilum malum, sit obligatorium, probatur:

I. Primo per exemplum losue, de quo dicit Ambrosius in libro de Officiis 8: « losue pacem, quam dederat, revocandam non censuit, quia firmata erat sacramenti religione, ne dum alienam perfidiam redargueret, suam fidem solveret »: teneba- 1 Cfr. quaesl. praeced. quod non reputat ratum iuramentum factum per melum; dicendum, quod lex loquitur in foro iudiciali, quia non intromillit se de foro conscienliae. Unde secundum illud forum verum est, quod iuramentum coactum non obligat. Ex hoc tamen non polesl concludi, quod non obliget quantum ad Deum.

3. Ad illud quod obiicitur, quod metus, qui potest cadere in constanlem virum, excusat a toto; dicendum, quod licet respectu actuum humanorum possit cadere metus sufliciens in virum constantem; tamen quantum ad ea quae iustitiae sunt, non potest cadere metus sufficiens in virum constantem. Quantum enim ad illa dicit Dominus: Nolite timere eos qui corpus occidunt. Ideo apud Deum talis metus non repulalur causa sufficiens ad excu- sandum hominem a reatu peccati, vel ab obligatione iuramenti.

4. Ad illud quod obiicilur de obligatione matrimonii, dicendum, quod non est simile: quia matrimonium hoc habet ex ratione signiflcationis et institutionis, ut contrahalur ex mera et libera voluntate. Significat enim coniunctionem Christi et Ecclesiae Dei el animae, in qua nulla intervenit coactio, sed mera benignitatis dilectio. Nou sic autem est ex parte iuramenli. — -Et si tu quaeras de illp qui coactus iuravit conlrahere malrimonium, utrum teneatur; dicendum, quod tenetur, nisi ex causa superveniente absolvatur. Si tamen contrahat cum alia, in contrahendo peccat mortaliter nec amplius obligatur, sed pro culpa periurii est ei poenitentia imponenda: et de hoc amplius habelur in quarto in tractatu de malrimonio 8. lur ergo losue iuramentum, quod fecerat, observare; sed illud iuramentum fuil incantum et vergebat in exitum malum, quia contra Dei praeceptum, quo praeceperat Dominus, ne cum gentibus illis foedus iniret: ergo videtur, quod tale iuramentum sit obligatorium.

5. Item, Augustinus l dicit, quod meretrix iurans, se servaturam fidem suo leccatori, peior est, si non servat fidem, quam si observaret; sed iuramentum illud habet malum exitum, et tamen obli- 7 Vide infra in fundam. I. verba Gedae.

gat, alioquin non esset peior in non observando quam in observando: ergo iuramentum, quod simpliciter vergit in exitum malum, est obligatorium.

3. Item, hoc ipsum videtur de iuramento, quod vergit in exitum minus bonum, utpote qui iurat, se non intraturum religionem, quia aliquis per matrimonii vinculum potest se obligare, ut non intret religionem, ita quod matrimonium illud vere est obligatorium: ergo pari ratione videtur, quod et per ipsum iuramentum.

4. Item, licitum est alicui nolle intrare religionem, et quod licitum est nolle licitum est confirmare, et quod licitum est confirmare licituin est iurare; sed iuramentum licitum est iuramentum obligatorium: videtur ergo, quod cum aliquis iuret,se non intraturum religionem, quod per illud iuramentum obligatur. Sed tale est iuramentum incautum, quod vergit in exitum minus bonum: ergo videlur, quod iuramentum illud sit obligatorium.

Sed contra: 1. Beda dicit, et Magister adducit littera!: « Si quid nos incautius iurare contigerit, quod observalum peiorem vergat in exilum, libere illud salubriori consilio mutandum noverimus»: ergo secundum hoc iuramentum incautum, quod vergit in exitum malum, vel minus bonum, non est obligatorium.

2. Ilem, Isidorus 3: « Non est observandum sacramenlum, quo malum incaute promittitur ». Si lu dicas, quod aucloritas isla intelligitur solum, quando quis iurat quod est malum et iniustum, sed non, quando quis iurat, se non facturum bonum perfectum, ad quod non tenetur; obiicitur contra hoc: quia nullum iuramentum est iustum, quod impugnat iustitiae perfeclionem 4; sed iuramentum, quo quis iurat, se non intralurum religionem nec aggressurum perfectionem, est perfectae iuslitiae impngnalivum: ergo et iuramentum iniquum. Sed nullum lale est obligatorium: ergo videtur, quod nullus obligetur per iuramentum incautum, quod vergit in exituin minus bonum.

3. Item, nullum iuramentum est discretum, quod est conlra Spirilus sancti consilium; sed cum quis iurat, se non intraturum religionem, iuramentum illud est contra Spirilus sancli consilium; sed nullum tale iuraineiitum habet in comitatu iadicium, et nullum tale est obligatorium: ergo idem quod prius.

Iuxta lioc quaeritur, si quis iurat, se nunqnam in- receptiiruni praelatioiieiii, ulrum per lale iuramentum obligetnr. Et quod sic, videtur: quia hcitum est praelationem fugere: ergo licitum est, quod quis iuret eam non recipere 6. In conlrarium est, quod maioris perfectionis est, ut communiter dicitur, status praelationis quam religionis, et bono privato praeferenda est utilitas communis.

c o n c l u s i o. Iuramentum incautum, quodvergit in salutis detrimentum, vel directe in perfectionis impedimenlum, non est obligalorium.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est quid, quod simpliciter vergit in salutis detrimentum, sicut cum aliquis iurat, se facturum aliquid, quod non potest sine peccato mortali consummari. Secundo modo dicilur iuranienlum esse incautum, cum quis iurat aliquid, quod vergit in salutis suae dispendium et perfeclionis impedimenlum, ut puta cum iurat quis, se nunquam inlraturum religionem. Tertio modo dicitur iuramentum incautum, cum quis iurat aliquid in omnem eventum, quod nno casu contingente, vergit in salutis dispendium, alio casu conlingente, vergit in salutis profectum; sicut cum iurat aliqnis, se nunquam receplurum praelalionem, quod quidem est in salutis dispendium, si utilis sit et canonice eligatur et a maiori sibi iniungatur; tunc autem vergit in salutis profectum, si sit persona inutilis sibi el aliis ad statum illum promoveri.

Si ergo loquamur de iuramento primo modo, sic absque dubio non est licilum nec obligatorium, immo qui ipsum observat commiltit peccatum. — Si vero loquamur de iuramento incauto secundo modo, sic nec est licitum nec obligatoriuin, licet ipsum observare non sit peccatum, quia non est peccatum non intrare religionem; grave tamen peccatum est iurare, se nunquam ascensurnm ad gradum perfectionis, quia in hoc quodam modo impugnat ipsius iustitiae perfeclionem et Spiritus sancli inspirationem 8. — Si vero loquamur de iuramento clum; aiio vero casu contingente, est illicitum et non observandum, videlicet cum vergit in salutis detrimentum. — Et per hoc patet responsio ad quaeslionem proposilam. Concedendum est enini, quod iuramentniu inrautnm, qund vergit in salulis detrimenlum, vel quod directe vergit in perfeclionis impedimentum, non est obligatorium, sicut rationes ad, hanc partem inductae ostendunt.

1. Ad illud vero quod primo obiicitur in conin bonum. Triplex enim ratio fuit, quare Gabaonitae fuerunt reservati et non interfecti. Una videlii. cet litteralis, quia melius erat, ut damnarentur perpetua servitute, quam punirentur morte, maxime cum prompti essent servire et inortem sustinere, sicut ex ipso lextu apparet. — Alia vero ratio est moralis, quia in boc significatur, quod quantumcumque Deus minetur alicui et indignetur in praesenti yita; si. tamen ad ipsum revertatur toto corde, 3. non clavid.il misericqrdiae viscera. — Tertia vero ratio est figuralis, quja i,n hoc significatur, quod semper in nobis duo sunt populi, secundum quod duo fuerunt in terra promissionis, videlicet Amorrhaeorum et filiorum Israel, hoc est motuum rationalium et brutalium; secundum quod dicit Bernardus: « Quantumcumque labores, necesse est, ut intra flnes tuos habitet lebusaeus »-. — Unde multiplici ratione observatio iuramenti illius non vergebat in ex.-itum malum, sed potius in bonum. — Et quod obiicitur de mandato Domini, quod Dominus praeceperat, quod cum eis foedus non Iniret; dicendum, quod hoc intelligendum est quantum ad eos qui erant incorrigibiles.

2. Ad illud quod obiicitur de meretrice, quae iurat. leccatori suo fideliter adhaerere; dicendum, cum suo leccatore; aliud, quod iurat, ses alteri non daturam. Et piimuin quidem est illicitum, et ad hoc non obligatur; secundum quidem licitum. et quantum ad hoc obligatur. Et ideo dicit Augustinus, quqd peior est non servando, quam si iuramentum servarei., Per hunc etiam modum intelligendum est,

,Dub. I.

In parte ista sunt quaestiones circa litteram, et p.'imo quaeritur de hoc quod dicit: Advertendum est, quod iusiurandum tres habet comites: veritasi aliquis latro iuraret alii, se praedam cum illo divisurum, et postea retineret tolum..

3. Ad illud quod obiicitur de eo qui iurat, se nunquam religionem intraturum, quod licite potest iurare, sicut licite potest conlrahere malrimonium; dicendum, quod non est simile hinc et inde, duplici ex causa. Prima est, quia matrimonium non tantummodo dicit privationem boni, quin potius dicat boni positionem; sed iuramentum, quo quis iurat, se nunquam religionem intraturum, de.sua principali intentione est boni perfecti privatorium et impeditivum; ideo non est iudicanclum obligatorium, sed potius illicitum et iniquum. — Alia etiam ratio esl, quia qui malrimonium contrahit, sive ex consensu uxoris, sive exmorte, potest aliquando aggredi perfeclionem. Qui autem iurat, se nunquam religionem intraturum, quantum est de se, reddit se in sempiternum inhabilem.

k. Ad illud quod obiicitur, quod licitum est nolle intrare religionem, ergo et iuramento firmare; dicendum, quod non sequitur: quia nolle intrare religionem est invperfectionis, sed hoc iuramento firmare est cuiusdam obstinationis et impugnationis gratiae Spiritus sancli, quae de tepidis et negligentibus facil fervidos et perfectos. Et ideo, quamvis illud sit licitum, istud tamen est illicitum.

Ad illud quod quaeritur ulterius de eo qui iurat, se non recepturum praelationem; iam patetre-mc sponsio per illud quod iam dictum est: quia iuramentum illud i.n casu obligat, videlicet cum vergit in damnum proprium et alienum: in casu vero non, videlicet cum non tantum est persona sibi utilis, verum etiam aliis. — Attamen si iuramentum praecesserit, non debet quis se auctoritate propria a vinculo eius absolvere, sed superioris voluntatem, mandalum et auctoritatem super hoc requirere 8, cuius voluntati magis quam propriae debet in hoc casu obedire. tem, iustitiam et iudicium. Videtur enim, quod ibi sit superfluitas. Quicumque enim iurat cum iudicio discretionis, vere et iuste iurat: ergo ex quo ponitur ibi iudicium, superfluit veritas et iustitia. — Item, cum omnia opera nostra debeant fieri cum

discrelione et rectitudine et veritate,quaeritur: quare potius iuramentum dicilur habere tres comites quam aliud verbum nostrum et faclum?

luxta hoc quaeritur: penes quid accipitur nu- 2. merus istorum trium comitum 1

Respondeo: Dicendum, quod iuramentum comparatur ad tria, videlicet ad iuranteni, a quo procedit, ad rem, de qua flt, et ad causam, pro qua. Secundum comparationem ad eum, a quo egreditur, debetur sibi iudicium; secundum comparationem ad rem, de qua fil, debetur sibi verilas, ut sit adaequatio rei et sermonis. Secundum vero comparationem ad causam, pro qua fit, debetur sibi iustitia, ut pro iusta causa fiat. F.t quoniam omne iuramentum habet istas tres comparationes, ideo omne rectum iuramentum habet istos tres comites. — El per hoc patet responsio ad illud quod ultimo quaeritur.

Ad illud vero quod obiicitur, quod uhi est unum, videlicet iudicium, ibi sunt reliqua, ergo alia sunt superflua; dicendum. quod illa ratio non i. valet. Deficit enim talis modus loquendi in his quae se habent per connexionem; quia enim virtutes connexae sunl, si una habetur, habentur et omnes; et tamen non sequitur, quodsi una habetur, quod ceterae superfluant — Alibi etiam deflcit, videlicet cum aliqua se habent per additionem. Posito enim posteriori, ponitur et prius, sicut posita rationali potentia in homine, ponitur sensibilis et vegetabilis; et tamen, ex quo rationalis habetur, non propter hoc aliae superfluunt. Sic et in proposito intelligendum est. Quoddam enim iuramentum fit iuste, quod tamen non fit vere; et aliquod fit iuste et vere, et tamen non discrete, quia sine praemeditatione. Et ideo ratio illa non valet.

Ad illurl, quod quaeritur: quare magis iuramenhabet istos comiles quam alius actus noster? dicendum, quod hoc est, quia iuramentum est in assertione noslri sermonis; sermo autem noster dubietatem habet, secundum quod dicitur Sapientiae nono s: Cogitationes mortalium timidae, el incertae providentiae noslrae. Ideo ad hoc, quod sermo noster per divinam Veritatem confirmetur directe et 1 Edd. omitlunt nostrum, pro quo non pauli cotlil. verum. convenienter, indiget comitibus ipsum regentibus, ne inveniatur dissimilis Veritati invocatae.

Dub. II.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod magis tenetur qui iurat per Deum, quam qui iurat per creaturas, vel per Evangelium. Et rationem huius assignat, quia tanto firmius est iuramentum, quanto sanclius est illud, per quod iuratur. Sed contra: iurans per creaturam non iurat nisi per Deum, quia non intendit invocare creaturam testem, sed Creatorem: si ergo idem est utrobique, per quod iurat 8, ergo eadem est obligatio et uniformis: ergo unum non est maius altero. — Item, quanto solemnius est iuramentum, tanto transgrediens est infamior, et tanto obligatio maior; sed cum maiori solemnitate consuevit fieri iuramentum, quod fit per Evangelium, quam quod fit per Deum: ergo etc — Ilem, maius est contemnere plura bona quam unum; sed qui iurat per creaturam, si peieral, contemnit Creatorem simul et creaturam; qui vero iurat per Deum et peierat contemnit alterum tantum: ergo iuramentum, quod fit per creaturam, est magis oliligatorinm quam iuramentum, quod fil per Deum.

Respondeo: Dicendum, quod responsio Magistri et confirmatio Chrysostomi 10 regulariter vera est, quia, quanto sanctius est per quod iuratur, tanto iuramentum est magis obligatorium; et boc dico ceteris paribus, ubi solemnitas observatur. Unde, sicut dicit Chrysostomus, magis obligatorium est iuramentum, quod fit per Deum, quam quod fit per creaturam.

Ad illud vero quod obiicitur, quod iurando per creaturam iurat homo per Deum; dicendum, quod cum quis iurat per creaturam, intentio fertur ad Deum, sed hoc tantum habitualiler; cum vero quis iurat per Deum, non tantum fertur habilualiter, sed etiam aclualiler. Et quia amplior est conversio actualis quam habitualis, hinc est, quod secundum ipsam maior attenditur obligatio, et maioris culpae est ipsa transgressio.

Ad ilhid, quod obiicitur de iuramento facto per 12 Bdd, hic el in seqq. habitudinaliter..

Evangelium, quod est solemnius; responderi polest i. dupliciter: primo, quia non lantum fit iuramentum per Evangelia, sed per Evangelia Dei; ita quod non tantummodo conversio flt ad ipsum habitualis ratione sui effectus, sed eliam actualis in se et ad assumtam humanitatem et ad propalatam veritatem; et ideo tale iuramentum rationabiliter debet fieri cum maiori solemnitate et ampliorem inducit obligalionem. 2. — A.lio modo potest dici, quod hoc accidit propter solemnitatem superadditam, quam omnes in forma illa observant.

Ad illud quod obiicitur, quod plus est contemnere duo quam unum; dicendum, quod creatura comparatione Creatoris nihil est, unde quasi nihil addit supra divinam excellentiam, efperhoc nec contemptus eius super contemptum Dei. Praeterea, non adeo contemnitur Deus in creatura, sicut contemnitur in se ipso.

Dub. III.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod iurare per Deum, hoc est adhibere testem Deum. Si enim hoc verum est, tunc videtur, quod forma ista iurandi: Deus mihi testis est, et iuro per Deum, non sint diversae formae iurandi.

luxta hoc quaeritur: cum aliquando iuremus psr hanc praepositionem per, aliquando per hanc praepositionem in, secundum quod dicit Apostolus ad Romanos nono 2: Veritalem dico in Christo Iesu el non mentior, quae sit inter has differentia. — Item, quaeritur: cum in veteri Testamento iuraretur hoc modo: Vivit Dominus, et hoc mihi faciat et hoc addat, in primitiva vero Ecclesia hoc modo: Testis est mihi Deus, et in tempore moderno iuretur per Deum; unde veniat ista formarum differentia secundum diversa tempora.

Respondeo: Dicendum, quod in forma iuramenli introducitur ipsa Veritas in testimonium. El hoc potest esse multipliciter: aut in quantum tenet ralioneffl principjanis; et sjc juratur per Deum, ita quod per importat habitudinem principii; aut in quantum importat habitudinem principiantis et cognoscentis, et sic est ista forma: Testis est mihi Deus, sive scil Deus, quod idem est; aut in quantum importat habitudinem retribuentis respectu bonorum, et sic iuratur: Vivit Deus, qui vitam aliis 1 Cfr. supra d. 9. dub. 3. — idem dub. solvit AIcx. Hal., tribuit; aut in quantum importat habitudinem retribuenlis respectu malorum, et sic iuratur hac forma: Hoc faciat mihi Deus el hoc addat. — Et niam ipsa Veritas nunc manifeste adducitur ad confirmalionem veritatis tanquam omnis veritatis principium et exemplar; hinc est, quod in nova Lege dupliciter iuratur. Et quia tempore primitivae Ecclesiae Veritas nondum erat manifesta, sed indigebat maiori evidentia; hinc est, quod lenebatur tunc ista forma: Testis esl mihi Deus. Qr.ia vero in veteri Testamento consideratur divina Veritas ut vindicans et ulciscens, quia sub ratione severitatis et aequitatis; hinc est, quod duplicem formam in veteri Testamento servabant, scilicet vivit-Deus, et hoe faciat mihi Deus el hoc addat. — Et ex hoc patet praedictarum differentiarum distinctio et sufficientia et usus earum secundum diversa tempora.

Ad illud quod quaeritur: quae differentia portatur per hanc praepositionem per, et per hanc praepositionem in? dicendum, quod per magis dicit ipsam Veritalem snb ratione testificantis et principiantis, haec autem praepositio in importat habitudinem 8 divinae Veritatis sub ratione testificantis et exemplantis. Unde secundum rem idem est iurare in Deo et per Deum et dicere: Testis et mihi Deus, licet sil differentia ex parte modi dicendi.

Dub. IV.

item quaeritur de hoc quod dicil: Sine dubitatione minus malum est per deos falsos iurare veraciter, (juarn per Deum verum fallaciter. Sed contra: maius peccatum est idololatria quam periurium, sive verum, sive falsum est; idololatra 10 in iurando commiltit idololatriam, quia idolum veneratur per ipsum iurando: ergo qui iurat verum per falsos deos magis peccat, quam qui iurat falsum per verum Deum.

Respondeo: Dicendum, quod in iuramento illo, quo quis iurat u per falsos deos, duo sunt, videlicet illud quod asseritur, et illud, per quod asseritur. Respiciendo illud quod asseritur, sic est minus malum, et sic loquitur Augustinus '% quia ex illa parte asseritur verum, et ex alia parte falsum. Respiciendo vero ad illud, per quod iuratur, maius malum est iurare verum per falsosdeos, quam falsum per verum Deum; et secundum istam viam procedit obiectio 1S.

Di-b. V.

Item quaeritur de hoc qund dicit: Qui provocat hominem ad iurationem et scit, eum falsum iurare, vincit homicidam. Contra hoc est: quia iudex sciens, aliquem iurare falsum, tenetur nihilominus ex offlcio ab eo exigere iuramentum: ergo videtur, quod faciendo illud, ad quod tenetur, peccat mortaliter occidendo proximum.

Respondeo: Dicendum, quod exigens iuramentum aut est persona publica, aut privata. Si publica; sic tenetur exigere secundum iuris ordinem, sive sciat, sive nesciat, ipsum falsum iurare, quia non imputa- -tur sibi. Verbum autem Augustini intelligitur de persona privata, quae non compellitur ex iuris ordine iuramentum exigere, sed ex propria voluntate.

Dub. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod sancta

Cap. 1.

Quare Lex dicitur comprimere manum,

non animum.

Sextum praeceptum est: No?i desiderabis uxo- 2. rem proximi tui. — Septinmm est: Non concupisces domum proximi lui, non servum, non ancillam eto. — Sed videlur praeceplum de non coneupisceiidis rebus ris; et praeceptum de non concupiscenda uxore ununi illud inlelligi: Non concupisces uxorem proximi lui. lia; vcl quia iu Lege non est generalis prohibitio omnis

Synodus decrevit, quod omnes (ideles ieiuni ad sacramentum acccdant; appellat enim sacramentum ipsum iuramentum. Sed contra hoc obiicitur, quia iuramentum non est opus privilegiatum, immo potius pertinet ad imperfectos quam ad perfectos: ergo non videtur, quod circa ipsum sit huiusmodi solemnitas ieiunii observanda.

Respondeo: Dicendum, quod hoc non esl propter privilegium, sed magis propter periculum, quia post cibum et potum homo pronior est ad multiloquiuiu; et ideo facilius caderet homo in periurium. — Praeterea, ideo institutum est, ut ieiuno stomacho fiat iuramentum, quatenus per hoc insinuetur, quod cum magna reverentia nomen divinum est in testimonium invocandum et non passim pro quacumque causa. Excipitur autem bonum pacis propter hoc, quod ipsum est maxime appetendum, et eius oppositum maxime fugiendum. Unde quia in reformando pacem mora trahit periculum ad se, propter hoc in casu isto non ita servatur ieiunium 3.

Cap. II.

Quid sil litlera occidens.

Si vero quaerilur, quam dicat Apostolus lilteram occidenlem; >> ea certe est Decalogus, qni non dicilur littera occidens, eo qtiotl mala sit Lex, sed quia, prolem tleerat, et ideo liltera occitlcns erat.

Cap. III.

De Ler/is el Evangelii distantia.

Distat autem Evangelii liltera a Legis littera; quia moralia sunt eadem, setl plenius in Evangelio conlisextii imposiias, quae caritale tangendae sunt, ut vi-

Supra determinavit Magister de distinctione raandatorum Decalogi quantum ad praecepta primae tabulae et quantum ad praecepta secundae, quae altenduntur circa opera exteriora, et de obliquitalibus, quae habent cum eis oppositionem et repugnantiam. In hac vero tertia parte delerminat de distinctione duorum praeceptorum, in quibus prohibet Dominus duplicem concupiscentiam, in comparatione ad Legis et Evangelii differentiam. Dividitur autem ista pars

Ad intelligentiam aulem huius partis incidit hic quaestio de differentia novae Legis et veteris, circa quam tria quaeruntur secundum triplicem differentiam, quae consuevit assignari.

Primo quaeritur de differenlia, quae assigna-

Circa primum sic proceditur et quaeritur de differentia, quae assignatur penes radicem. Assignatur autem haec differenlia penes radicera secundum Augustinum, quod Lex vetus radicabatur in timore, et Lex nova in amore. Unde Augustinus 3 dicit, quod «brevis est differenlia Legis et Evangelii: timor et amor». Et cum ex multis locis Scripturae possit ista differentia trahi, maxime accipitur ex Epistola ad Romanosoetavo, ubi dicil Apostolus: Non accepislis spiritum servitutis iterum in timore, sed spiritum adoptionis.

Sed contra hoc obiicitur multipliciter:

I. Primo contra distinctionem ipsarum radicum. «Omnis enim tiraor, sicut dicit Augustinus, ex 1 Codc). R W Y aa subnectunt el interiora. in tres particulas. In prima ponit praedictorum mandatorum distinctionem. In secunda vero, quia in praedictis mandatis Lex vetus videtur convenire cum nova, inquirit Legis et Evangelii differentiam, ibi: Sed cum hic prohibeatur concupiscentia alienae uxoris elc. In tertia vero breviter decem mandata praedeterminata epilogat, ibi: Audistis decempsalterii chordas etc. Partium autem subdivisio et sententia satis manifesta est in littera. tur penes radicem.

Secundo de differentia, quae assignatur penes effectum.

Tertio vero de differentia, quae assignatur penes exercitium sive onus annexum. amore procedit »: ergo si amor est radix liraoris, unum ad alterum habet reduci: ergo non habent ad invicem distingui.

2. Item, cura sint aliae affectiones animae, videlicet gaudium et dolor et spes 5; videtur, quodsi penes has affectiones duplex Lex distinguitur, quod pari ralione penes alias distingui deberet: ergo videtur, quod si penes alias non distinguitur, nec penes istas.