Distinctio I

sibiiibus rebus, quae iialura infra ipsum sunl, ex pracceplo Creatoris se reverendo subiicit, ex hac humilitate et obedienlia Deo magis placeat et apud eum merealur, cuius Imperio sahilem quaerit in inlerioribus se, etsi non ab iUis, sed per illa a Deo. — Proptor eruditionetn eliam instituta sunt, ut per id quod foris in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtulem, quae inlus cst, agnoscendam mens crudiatur. Homoenim, qui anle peccatum sine medio Deum videbat, per peccaluni adeo hebuit, ut nequeat divina capore, nisi humanis exercitatus. — Propter exercilalionem simililer institula sunt: quia, cum homo oliosus esse non possit, proponitur ei utilis ct salubris exercitatio in Sacramentis, qua vanam et noxiam declinet occupalionem. Non enim lacile capitur a lenlatore, qui bono vacat exercitio; unde Hieronymus- monet: « Semper aliquid operis facito, ut te occupatum diabolus inveniat ». « Sunt autem exercitationum Ires species: una ad aedificalionem animae pertinet, altera ad corporis

Cap. YII.

De circi/mcisione.

Fuit lamen inler illa Sacramenta Sacramenlum 1. quoddam, scilicet circumcisionis, idem conferens remedium conlra peccatum, quod nunc baplismus. llnde Auguslinus: « Ex quo inslituta est circumcisio in populo Dci, quao erat tunc signaculum iustitiae fidei, purgationeni valebat magnis et parvulis originalis veterisquc peccati; sicut baptisnius ex illo valere coepit ad innovationem hominis, ex quo iiistitutus est».item

2. Beda: « Idcm salutiferae curalionis auxilium circumcisio in Lege conlra originalis peccali vulnus agebat, quod baptismus agere revelatae graliae lempore consuevit, excepto quod regni caeleslis ianuam non- 3. duiii liitrare poterant; lamen in siiiu Abrahae post mortem beata requie consolati, supernae pacis ingressum spe felici exspeclabant ». — His aperle traditur, per circumcisionem, ex quo instituta fuit, remissionem peccati originalis et acUialis parvulis et maioribus a Deo praeslitam, sicut nunc per baptismum datur.

Cap. YIII.

Quod remedium illi habuerunt, qui fuerunt ante circumcisionem.

Quaerilur aulem de viris, qui fuerunt ante circumcisionem, et de feminis, quae fuerunt anle et post, quod remedium contra peccatum habuerint. — Quidam dicunt, sacrificia et oblationes eis valuisse ad remisfomenlwn, alia ad utriusqttc subversionem >>. — Cum igitur absque Sacramentis, quibus non alligavit potentiam suam Deus, homini gratiam donare posset, praedictis dc causis Sacramonta instituit. « Duo autem sunt, in quibus Sacramentum consislit, sciucet verba el 7-es: verba, ut invocatio Trinitatis; res, ut aqua,oleum et huiusmodi ».

C.i. VI. Be differentia Sacramentorum velerum et novorum.

lam videre restat dilTerentiam Sacramentorum veteruin et novorum, ut Sacramenta vocemus quae antiquitus res sacras signabant, ul sacrificia et oblaliones et huiusmodi. Eorum autem differentiam breviter Augustinus assignat dicens, « quia illa promillebant lanlum ct significabanl, haec autem dant salutem ». sionem peccali. Sed molius est dicere, illos qui de Abraham prodierunt, per circumcisionem iuslificatos, mulieres vero per fidem et operalionem bonam, vel suam, si adullae eranl, vel parentum, si parvulae; eos vero qui fuerunt antc circumcisionem parvulos in fide parentum, parentes vero per virtutem sacrificiorum, scilicet quain intelligebant spiritualiler in illis sacrificiis, iuslificatos. Uiide Gregorius: « Quod apud nos valet aqua baplismi, hoc egit apud veteres vel pro parvulis sola fides, vel pro maioribus virlus sacrlflcii, vel pro his qui ex Abrahae slii'pc prodierunt, mysterium circumcisionis ».

Cap. IX.

De institutione circumcisionis et causa.

Hic dicendum est, in quo inslilula fuerit circumcisio; et ciuctre; et cur mulata per baplismum. — Abraham primus mandatum circumcisionis habuit ad probalionem obedienliae; nec ei soli praecepla fuit circunicisio, sed et semini eius, id est omnibus Hebraeis; quae flebat secundum Legem octava die lapideo cullro iu carne praepulii. — Dala autem fuit circumcisio pluribus de causis, scilicet ut per obedientiam mandati Abraham placeret Deo, cui per praevaricationem Adam displicuerat. Dala eliam fuit in signum magnae fidei Abrahae, qui credidit, se habilurum filium, in quo fleret benedictio omnium. Deinde, ut hoc signo a ceteris nationibus discernerclur populus ille. In carne vero praepulii ideo iussa esl fieri circumcisio, quia in remedium insliluta est originalis peccati, quod a pa- Gratian., C. Ex quo (7.), do Consecraf. dist. i. Respicitur Rom. 4, 25.

rentibus Irahimiis per concupiscentiam, quae in parle illa magis doniinatur. Et quia in parle illa culpam inobedientiae primus homo sensit, decuit, ut ibi signum obedienliae acciperet.

Fiebat autem oclavo die pelrino cultro, quia et in resurrectione communi octava aetate futura per pelram Chrislum omnis ab electis abscindelur corruptio, et per Chrisli resurreclionem octava die factam circumciditur 7. a peccalis anima cuiusque in eum credeulis. « Duae igitur res sunt illius Sacramenli ».

Ideo autem mulala est circumcisio per baplismum, quia Sacramentum baptismi et communius est et perfectius, quia plcniori gratia accumulatum. Ibi enim peccata solum dimittebantur, sed nec gratia ad bene operandum adiutrix nec virlutum possessio vel augmentum ibi praestabatur, ut in baptismo, ubi non modo abolentur peccata, sed eliam gratia adiutrix confertur, et virtutes augentur. Unde aqua refectionis dicitur, quae aridos fecundat et iam fructiflcantes ampliori ubertale donat; quia, quantumcumque per fidem et caritatem ante habitam aliquis iustus ad baptismum accedit, uberiorem ibi recipit gratiam, sed non ita in

Et secundum hoc liber iste habet duas partes. In prima agit de Sacramentis secundum sanilatem, quam tribuunt. In secunda agit de gloria, ad quam disponunt, infra distinclione quadragesiraa tertia: Postremo de conditione resurrectionis.

Prima pars habet duas. In prima determinat de Sacramentis in generali. In secunda in speciali, infra distinctione secunda: lam ad Sacramenta novae legis accedamus.

Prima pars, quae continet praesentem distinctionem, habet tres partes. In prima enim ponit partem prooemialem. In secunda principalem, ibi: Sacramentum est sacrae rei signum etc. In terlia incidentem, ibi: Fuit tamen inter illa Sacramenta quoddam etc. circumcisione. Unde Abrahae per fidem iam iustificato signaculum tantum fuit, nihil ei intus contulit.

Cap. X.

De parvulis defunctis anle diem octavum,

quo fiebat circumcisio.

Si vero quaeritur de parvulis, qui ante diera octavum moriebantur, antequam fiebat circumcisio ex Lege, utrum salvarentur, vel non; idem potest responderi, quod sentitur de parvulis ante baptismum defuuctis, quos perire constat. Unde Beda: « Qui nunc per Evangelium lerribiliter et salubriter clamat: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non inlrabit in regnum Dei; ipse dudum clamat per suam Legem: Anima, cuius praeputii caro circmncisa non ficerit, peribit de populo suo, quia pactum meum irritum fecit. Forte tamen sub Lege, ingruente necessitate morlis, ante octavum diem circumcidebant sine peccato filios, sicut modo in Ecclesia fit de baptismo ».

In parte autem prooemiali duo facit. Primo per quandam parabolam ostendit, quae sit Sacramentorum causa institutiva. Secundo dicit, quae sint generaliter de Sacramentis determinanda, ibi: De quibus quatuor primo consideranda sunt.

Pars vero principalis, in qua determinat de Sacramentis in generali, habet quatuor secundum illa quatuor, quae Magister praemittit determinanda. Primo enim determinat, quid sit Sacramentuni. Secundo vero, quare institutum, ibi: Triplcii autem ex causa Sacramenta inslituta sunt. Tertio vero, in quibus sit institutum, ibi: Duo autem sunt, in quibus etc. Quarto vero novorum et veterum assignat differentiam, ibi: lam videre restat differentiam etc.

1 Coniungenda est ista propositio cum fine prooemii. Cfr. supra pag. 3, nota 5. — Edd. praeter fldem codd. legunt sic: Postquam Magister supra in tertio libro egit de reparatione per gratiam mediatoris Dei ct liominum homini praestita, consequenter in hoc quarto agit de Sacramentis, quibus fragilita- - Plurimi codd. resurgentiim.

3 Cod. Z supplet Sacramentorum. Inferius in verbis Magistri pro differentiam non pauci codd. distantiam.

Ad inlelligentiam eorum quae in hac prima parte determinantur, quaeritur de Sacramentis in generali.

Et primo quaeritur de Sacramentorum institutione.

Secundo de significalione.

Circa primum sic proceditur. Quod Sacramenta non debuerunt inslitui, videtur:

1. Primo per hoc, quod non videtur decereDeum: quoniam maius est recreare et reparare quam creare: ergo si potentiam creandi Deus sibi soh reservavit, multo fortius videtur, quod potentiam reparandi: ergo videtur, quod solus Deus sit medicus et raedicina: ergo nulia alia Sacramenta.

2. Item, natura inferior facit semper per pauciora, quanto potest bono modo; et in hoc est laudabilis, «quia in paucioribus via magis - »: ergo et hoc altribuendum est summae naturae: si ergo homo sufficienter reparatur per fidem et virtutes, ergo superfluum fuit dare Sacramenta.

3. Ilem, quod non expediat aegroto, videtur: quia tanto melius est aegroto, quanto plures et latiores habet vias veniendi ad salulem, et tanto est in maiori periculo, quanto est sibi via arctior; sed, instilutis Sacramentis, non est alia via veniendi nisi per Sacramenta, prius autem erat omnis via, qua se disponebal aegrotus ad graliam: ergo arctata est via per Sacramentorum institutionem.

4. Item, quamvis mandata servare non sit grave Tertio de continentia.

Quarto de efficacia.

Quinto de ditTerentia Sacramentorum veterum et novorum.

Sexto de gratia in eis collata. naturae sanae, tamen est grave naturae infirmae: ergo mulliplicare mandata non est nisi aggravare sarcinam: ergo si sola moralia essent in praecepto, facilius deveniretur ad salutem: ergo instituere Sacramenta ulterius non fuit nisi viam salutis aggravare et impedire.

Contra: 1. Aliquo plus indiget aegrotus sanus: ergo aliquid plus oportuit dari homini curando ad perveniendum ad salutem, quam si non cecidisset; talia autem non sunt nisi Sacramenta, quia alias etiam habuisset gratiam et virtules et dona: ergo etc.

2. Item, quia homo erat ignorans, fuit opportunum et conveniens dare documenta praeceptorum sive legalia: ergo cum essel infirmus, pari ratione et medicamenta sacramentalia.

3. Ilein, humana natura lapsa erat in anima et in corpore, et ad hoc, quod perfecte relevaretur, decuit, ut eam Deus assumeret totam: ergo si medicina debet respondere effectui reparationis, decuit, ut medicina haberet aliquid corporale et spirituale; sed talia sunt Sacramenla: ergo Sacramenta debuerunt inslitui.

4. Itein, «omnis religio, ut dicit Augustinus contra Faustum habuit aliqua signa exteriora, in quibus convenirenl, ut Deum colerent»; et hoc patet discurrendo in singulis, etiam in idololalris: si ergo Ecclesia debet habere signa sacrae religionis sibi convenientia, el huiusmodi sunt signa rei sacrae el sacrantia, decuit Deum insliluere Sacramenta. Sacramenta institui opporlunum fuit necessilate congruitatis, non inevitahilitalis.

Respondeo: Dicendum, quod institulio Sacramentorum Beum decuit el nobis expediens fuit.

Decuit quippe Dei misericordiam et iustitiam el sapientiam, in quibus consideratur omnis Domini via. Decuit misericordiam, quia homo male gratiam servabat propter voluntatis verLiJjiJitatem; ideo instituit Deus Sacramenla, ad quae homo recurrens gratiam recuperaret; et ila misericordiae magnae fuit haec instiluere, maxime quia non solum ad remissionem culpae faciunt, verum etiam ad reraissionem poenae. — Decuit etiara iustitiam, quia cum sit iustus, exigebat ahquam humilialionem, per quam homo se ad gratiam disponeret et Sacramenta suscipiendo quasi ex quodam pacto gratiam inveniret. — Decebat eliam sapientiam: summae enim sapienliae est in his invenire remedium, quae fuerunt occasio lapsus, ut, sicut homo per lignum cecidit, ila per lignum remedium salutis inveniret Sic quia homo occasionem lapsus a visibihbus sumserat, decuit divinam sapientiam in eisdem reraedium invenire.

Expediens fuit a parte aegroti: quia erat caecus quoad rationalem, ideo data sunt ei Sacramenta visibiiia ad eruditionem; erat elatus quoad irascibilem, ideo data sunt ei Sacramenta corporaha ad sui humiliaiionem; erat fasiiditus quoad concupiscibilem, ut non saperent ei spirituaha, ideo Sacramenta sunt ei data ad exercilationem, ne forte in 1 Libr. XIX. c. 11: In nulluni aiilem nomen religionis seu veruni scu falsunn. coagulari homines possunt, nisi aliquo signaculorum vel Sacramentorum visibilium consortio colligentur. — Pro exteriora codd. A E 1 K aa cxlrinseca. Circa flnpm arg. pro rei sacrae Vat. sacra. — Cfr. lit. Magislri liic c. 2. 4. unius sohus perceptione vel spirilualium tantum contemplatione sibi posset fastidium generari et taedium. — Fuil igitur necessarium instiluere Sacramenta necessitate congruitatis, non inevitabilitatis; quia « Deus potentiam suam Sacramentis non alhgavit», sicut dicit Magister in httera

1. Ad illud quod obiicitur, quod non commu nicavit potenliam creationis; dicendum, quod crea tio est ex non-ente; ideo non est ibi necessaria potentia ad disponendum nec potenLia ad informandum, sed solum potentia ad efficiendum: ideo etc. Sed quia iuslificatio est ahcuius entis melioratio, potest esse informans et disponens et efficiens. Jnformare Deo non convenit; ideo hoc dedit creaturae, ut gratiae; disponere noslrum esl cum adiutorio Dei sed efficere sohus Dei: nulU ergo communicat potentiam ejfeciivam, sed dat informativam gratiae et dispositivam Sacramenlis.

2. Ad ilhid quod obiicitur, quod nobihlatis est operari per pauciora; dicendum, quod verum est, si aeque bene per pauciora res fit; et quia nostra reparatio non fit omnino secundum potentiam agentis, sed secundum congruenliam recipieniis, quia est ibi misericordia et veritas; ideo non tantum debuit esse iustificatio per informationem, quae est per virtutes, sed el per praeparationem, quae est per Sacramenta. — Vel aliter, ut dicit Hugo: « Virtutes sunt arma ad impugnandum, Sacramenta ad defendendum ». Unde Sacramenta adiuvant gratiam, et ideo non superfluunt; quod patet, quia gratia delet culpam, sed non absolvit a poena, Sacramentum baptismi adiunctum gratiae solvit a poena.

3. Ad ilhid quod obiicitur, quod esset facihor via; dicendum, quod etsi plures essent, tamen nuUa ita bona, nuha ita utihs, nuUa ita efficax et compendiosa. Praeterea, homo eam nesciebat et ad inquirendum piger erat, ideo oportuit et expedivit, ut sibi ostenderetur et ad eam per praeceplum invitaretur, maxime quando homo indiget necessario effectu Sacramenti.

4. Ad iUud quod obiicitur de mandaUs, quod sunt gravia naturae infirmae; dicendum, quod esl

onus onerans, el est onus aUevians, sicut sunt pennae in avibus et cumis in equis. Primum onus verum est quod gravat; secundum vero onus, elsisit onus de se, non tamen onerat portantem. Sic et man-

I. Vocabulum sacramenli, quod mullipliccm liabet sonsum, hic sumitur ])ro signo rei sacrae, in quantum est sanctificaiis (ut ait S. Thom. S. III. q. 60. a. 2.), vel, ut alii dicunt, signum rei sacrae sacrans. Ilinc S. Bonav. (Breviloq. p. VI. c. I.) ludine repraescntanlia, e.x adiuncta institutione signilicanlia, ex rantia, per quam curaretur et sanaretur anima noslran; quod doctrinam everlere tentaverint; in Concilio Tridentino antiquitus tradita doctrina novis mullisque plurium sessionum decrelis vindicata et illustrala est. Errores contra doctrinam catholicam de Sacramentis m genere, de qua re tractatur in hac I. distinctione, confixi sunt 13 cnnonibus sessionis VII. De Sacramentis in genere diffusissime agit Alex. Hal., S. p. IV. q. 1-6; quae hic quasi in compendium, alio lamen ordine, redacta sunt.

II. Quid sit Sacramentum, docetur infra q. 2, dub. 1-3, optime solvitur, et rationes afferuntur, quaro Deus Sacramenta instilueril. Quaestio autem haec intelligenda est de slatu naturae lapsae; sed infra d. 2. a. ]. q. 1. 2. etiam de aliis statibus agilur, de quibus ceteri commentatores Lombardi hoc loco tractare solent.

De hac quaeslione: Alex. Hal., loc. cil. q. I. m. 2. a. 2. 3. — Scol., hic q. 3. — S. Thom., hic q. 1. a. 2. quaesliunc. -o. (de singulis slatiljus); S. III. q. 61. a. 1. 3. i; S. c. Oent. IV. c. S6. — B. Alberl., hic a. I. 13. — Petr. a Tar., liic q. I. a. 3. — Richard. a lled., hic a. 2. q. 2. 3. i. — Durand.,. de hac et seq. q. hic q. 2. — Dionys, Carlh., hic q. 2.

III. Quoad seq. (2.) quaestionem constat, quod Sacraraenla sint signa, et quidem iriplici modo, scilicet signa memorativa, demonslrativa, prognoslica (hic ad i; Breviloq. p. VI. c. 2; S. Thom., S. loc. cit. q. 60. a. 3.). — Dispulant tamen theoogi de obiecto significationis, si agitur de Sacramenlis in ge-

Secundo quaeritur de Sacramenlis quanlum ad signiricationem; et quod significatio sit de essentia sive integritale Sacramenti, ostenditur:

1. Primo per definitionem sive notificationem, Magister ponit in liltera: «Sacramenlum est sacrae rei signum ».

2. Iteiii, Hugo in libro de Sacramenlis -: « Sacramenlum est materiale elementum ex simililudine repraesentans, ex inslitulione significans»: ergo si Sacramentum esse suum habet ex inslilutione et 1 Ilic c. 2.

2 Libr. I. p. IX. C- 2. — Cod. B cum textu originnli post materiale addit vel corporale foris vlsibUiler [tcxtus originnlis sensibititer'] propositum, et in finc ex sanctificatione continens aliquam invisibilem et spiritualem gratiam. In fine arg. pro essentiale cod. II naturale. — Nolamus hic semel pro seqq., datum, per cuius portationem reparatur lapso virtus, etsi sit pondus, tamen, quia virtutem adiuvat, alleviat. Talia sunt Sacramenta, in quibus invenitur gratia, quae fortificat et facit mandata facilia. nere, id cst tum veteris tnm novae legis. Quidam enim dicunl, quod semper significent veram sanctitatem internani, sive praesentem et a Sacramento conferendam, sive futuram ot per aliud efficiendam. IIoc tenet S. Thom. (loc. cil. a. I. 2.); unde ila sentientibus causalitas respectu significati non est de essentiali ratione Sacramenli in genere; imnio ipsa possunt esse signa pura rei sacrae hominem sanctiflcantis. Hinc sequitur, Sacramenla tum novae tum veteris legis convenire in ratione univoca. Scot. autem (hic q. 2. n. 9. seq.) concedit quidem, ad rationem omnium Sacramentorum proprie sumtorum speclare, ut signilicent internam sanctitatem, sed insuper requirit, ut eandem causent. Ex quo sequilur, quod secundum ipsum Sacramenta vctoris legis (e.xcepta circumcisione aliove 1'emedio contra originale peccatum) non fuerint Sacramenta nisi improprie et secundum analogiam. — Alii autem recentiores cum Cano, Bellarmino et etiam Suarez distinguunt imperfectam sive legalem sanctitatem a perfecta et interna; et primi illi docent, quod omnia Sacramonta vel unam,vel alteram sanctitalem simul significent et conferant; Suarex vero ponil, ea significaro quidem semper sanclilatem veram, simul autom requiri, quod conferant aliquam sanctitatem, saltem legalem. — S. Bonav. (hic et infra q. S, ubi approbat sententiam Hugonis) convenit cum 3. Thoma et Scoto in assignanda significatione Sacramentorum veteris legis, quae senlentia ciiam in Decreto ad Armenos insinuatur (cfr. scholion ad q. 3.), sed aliquam etiam causalitatem respectu sanctitatis legalis omnibus tribuit, ut patet ex praenolatis locis et hic dub. 1-3. Idem docet Alex. Hal. Vulgatum est adagium theologicum, quod Sacramenta legis veteris fecerint hominem sacrum, novae vero faciant eundem sanctum.

IV. De hac 2. quaestione: Alexander Hal., loc. cit. q. 1. m. I; q. 3. m. 3. a. 2, q. 5. m. 3. a. i. % 3. — Scot. in ulroque Scripto, hic q. 2, noc non q. 3. n. 8. — B. Albert., hic a. 6. 7. — Petr. a Tar., hic q. I. a. i. — Richard. a Med., hic a. I. q. 3. — Dionys. Carlh., hic q. I. et 6. est institutum ad signiBcandum: ergo significare est ei essentiale.

3. Item, Sacramenta instituta sunt «ad nostram eruditionem », secundum quod Hugo dicit, et Magisler tangit in littera; sed non ad eruditionem corporalium: ergo ad erudilionem spirilualium. Sed Sacramenta sunt corporalia et non ducunt in spiritualia nisi in ratione signiflcandi, quia offerendo se sensibus aliud faciunt in cognitionem venire: ergo elc. quod codd. passim inler se dissentiunt in usu verborum signare, signatum, signatio ct significare, significatum, significatio. Nos pro opportunilate has formos eligemus.

3 Sum. Sent. tr. 4. c. 1. et I. de Sacram. p. IX. c. 3. — De Magislro vide hic c. S. — In flne arg. respicitur definitio signi ab August. data et a.Magistro hic in lit. c. 3. allala.

4. Item, Sacramentum est elemenlum; aut ergo purum elementum corporale, aul etiam simul cuin hoc dicit aliquid spirituale. Non purmn corporale, hoc constat: ergo cum hoc dicit ahquid spirituale. Illud ergo spirituale aut unitur ei secundum veritatem, aut secundum intentionem; sed non secundum veritatem — illud constat, cum non sit capax, sicut infra probabitur — ergo secundum intentionem. Sed uniri secundum intentionem est uniri, sicut signatum unitur signo: ergo de Sacrameotorum integritate est ipsa significatio.

Contra: 1. Sacramenta principaliter sunt instituta ad curandum; sed ad hoc, quod ahqua medicina sitcurativa, nihil facit, quod curationem significet, sed sufiicit solum, quod curet: ergo Sacramentum potest esse perfecta medicina eliam sine significatione: ergo significatio non est de integritate Sacramenti.

2. Item, si Sacramehtum est medicina, Sacramentum aliquo modo est causa; sed causa non est signum effectus, immo magis signatum: ergo Sacramenti polius est significari quam significare.

3. llem, si signum est de integritate Sacramenti; ergo quod non significat non est Sacramentum, et quod non significat huic, ei cui non significat, non est Sacramentum; sed Sacramentum baptismi nihil significat parvulo: ergo parvulo non est Sacramentum: ergo dura parvulus recipit baptismum, non recipit Sacramentum. Sed hoc est absurdum: ergo signum non est de integritate Sacramenti.

4. Item, sj signum, aut ergo demonstrativum, aut prognosticum, aut rememorativum; non potest esse nisi dem.onstrativum, quoniam efficit quod figurat, vel sallem, si non efiicit, cum signum et signatum sint relativa, sunt simul natura: ergo si signum est praesens, el signatum. Sed demonstrativum non esl, ut videtur, quia, si hoc — cum demonstret, inesse gratiam, et non insit, — tunc videtur esse falsum signum: ergo et falsum Sacramentum.

5. Ilem, si signum est, aut est natwale, mt voluntarium. Si naturale: ergo Sacramenta sunt a natura; et si hoc — cum illud quod est naturale, sit idem apud omnes — -tunc ergo et Sacramentum; quod certum est esse falsum. Si voluntarium: ergo cum voluntaria augeanlur et minuantur tola die, sicut patet in diclionibus, ergo pari ratione videtur, quod Sacramenta possint mutari pro voto. — Si tu dicas, quod sunt signa voluntaria, quia a voluntate divina; sed talia sunt cetera creata, et omne quod est sub caelo: ergo non debent dici propter hoc signa voluntaria; aut si hoc, lunc pari ratione cetera alia creata.

Significatio est de essentia Sacramentorum.

Respondeo: Ad praedictorum inlelligentiam est notandum, quod sacramentalis medicina de sua integritate habel significationem, et haec communis est et essentialis omnibus Sacramentis.

Ratio autem huius, ut credo, haec est: quoniam sacramentalis medicina est sufjiciens medicamen; quoniam igitur homo lapsus non tanlum lapsus est in pronitatem concupiscentiae, secl etiam in caecitatem ignorantiae: ideo, ut in utroque curetur per Sacramentum, non tantum debet habere Sacramentum quid gratuitum, sed etiam mysticum, et ita figurativum et significativum. — Rursus, quia est sufficiens medicina de se, fert secum suum praeparatorium. Unde sicut medicina corporalis non prodest, nisi praeparetur suscipiens, sic necesse est fieri spiritualiter; et quoniam fides disponit hominem, ut ei sint salutifera Sacramenta; et motus fidei excitatur per exhibitionem signi, ut requirat signatum; et per hoc horao disponitur ad curationem: ideo tanquam medicina efficax et sufficiens sacramentalis medicina habet significationem de sua integritate; et ita, essentialiter loquendo, Sacramentum est signum.

1. Et per hoc patet responsio ad primum argumentum, quod obiicit de medicina corporali: quoniam non est simile, ut iam patel.

2. Ad illud quod obiicitur, quod causa non est signum effectus: dicendura, quod illud verum est, quando habitudo signandi consequitur habitudinem causandi; in Sacramentis autem antecedit. — Vel dicendum, quod hoc verura est in his quae habent vere ac proprie rationem causae et effectus; vera In principio arg. post Uem, si edd. supplent Sacramentum est, codd. K aa est.

enim causa nalura prior est, et ideo a sensibus nostris remotior; et quia significatio est per id quod est nobis propinquum, ideo significamus causam per effectum, non e converso. Sed hoc non est verum in proposito. Quia enim Sacramenlum non habet vere rationem causae, nec gratia rationem effectus; ideo gratia sublimior est et a sensibus nostris remolior, et corporale nobis est propinquius: ideo recte per illud gralia significatur, non e converso. Propositio vero ilja locum habet in vera causa.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Sacramentum non significat parvulo; dicendum, quod signum duplicem habet comparalionem: et ad illud quod significat, et ad illud cui significat; el prima est essentialis et habet ipsam semper in actu, secundam autem habet in habitu; et a prima (SQ,iw signum, non a secunda. Unde circulus super tabernam semper est signum, etiam si nullus aspiciat; sic Sacramentum semper signum est, quamvis nullus cognoscat. — quod sicut parvulo sufficit fides afiena ita sufTicit, quod significetur ipsi parvulo in alio: unde quamvis non significet ei in se, significat tamen in alio.

4. Ad illud quod obiicitur, quo genere signi continetur; dicendum, quod aliqua Sacramenta significaverunt quod /"(ttonfm erat, ut legalia; aliqua quod praeteritum, ut Sacramenta noslra, quae significant passionem praeleritam, sicut dicit Glossa super illud ad Romanos sexto: Consepulti estis etc.: « Quidquid gestum est in cruce Christi, in his non tanlum dictis, sed etiam gestis figuratur »; loquitur de Sacramentis. Sunt etiam signa demonstraliva, quia significant quod donant; unde duplicem. habent significationem, propriam scilicet et allegoricam:

Ib propriam respectu praesentis, sed allegoricam respectu praeteriti. — Quod ergo obiicitur, quod signum et signatum simul sunt natura; dicendum, quod verum est sub ratione signi, non autem oportet, quod simul sub ratione rei substratae '% quoniam haec intentio signorum non ponit, rem esse nisi apud animam. — Simililer, quod obiicitur, quod si sunt demonstraliva, tunc sunt falsa; dicendum, quod signum duplicem habet veritatem, ut dicit Anselmus: unam ab instiliUione, aliam ab usu. Ab institutione, quia imposita est ad hoc significandum; et haec veritas non polest permutari. Alia veritas est secundum n.suHj, scilicet quando significat illud, ad quod est instituta per usum, et hanc veritatera amittit. Signum igitur sacramentale quantum ad primam semper est verum; similiter qoantum ad secundam semper est verum, quantum est e. parte sui sive etiam dantis, sed impeditur solum a parte suscipientis: ideo Sacramentum non falsificatur, sed male recipiens falsus et fictus iudicatur.

5. Ad illud quod obiicilur, quod non est naturale nec voluntarium; dicendum, quod Sacramentum habilitatem ad significandum habet ex natura, sed aclualilatem habet ex institutione. Unde Hugo dicit, quod «triasunt in Sacramento: similitudo e creatione, significatio ex institutione, sanctificatio ex benedictione. Prima est indita per Creatorem, secunda adiuncta per Salvatorem, tertia administrata per dispensatorem ». — Quod ergo obiicitur, quod est Deo voluntarium nobis est naturale; dicendum, quod verum est, si det rei illud non solum, ut in ea sit, sed etiam ut sit ab ea, ita quod sit a principiis subiecti; et quia lalis ratio non est in Sacramentis, ideo vere et proprie sunt voluntaria. — Et sic patet, quod sunt signa, et qualiter significant geritur. — Inferius pro quod donant, quod exhibent codd. G I Vbb, alii cum cdd. g::nd donatur.

Tertio quaeritur, ulrum Sacramenta sint gratiae contentiva. Et quod sic, videtur.

1. Super illud Psalmi: Posuit tenebras latibulum; Glossa: « Latuit Divinitas in carne, remissio peccatorum in baptismo »; sed Divinitas erat in carne secundum veritatem: ergo et remissio peccalorum in baptismo. Sed illa est per gratiam: ergo gratia est in baptismo.

2. Item, Hugo in parle nona aperte dicit, quod quinque concurrunt ad sanandum hominem, scilicet « Deus medicus, homo aegrolus, sacerdos rainister vel nuntius, gratia antidotum »; et ultimo dicit, quod « vas est Sacramentum », et subiungit: « Quare? quia continet gratiam, sicut vas servat medicinam ».

3. Item, idemHugo in defmitione Sacramenti aperte dicil, quod Sacramentum « ex sanctificatione continet aliquam invisibilem et spiritualem gratiam »: ergo gratia est in Sacramento sicut in continente.

4. Item, idem ralione videlur, quia n Sacramento altaris corpus Christi verum, quod signatur, non solum ibi est tanquam in signo, sed secundum veritatem continetur ibi; alioquin non differret a sacrificiis veteris legis: ergo similiter, si baplismus est Sacramentum novae legis, non solum est ibi gratia tanquam in signo, sed etiam ibi essentialiter continetur.

b. Item, si dicas, quod illud non conveniret, quia gratia est accidens et debet esse perfectio creaturae nobihssimae, scilicet rationalis, et ita non debet contineri in creatura irrationali; contra: nobilior est divina essentia, quam sit gratia, quae procedit ab ipsa; sed creatura non rationalis est capax divinae essentiae: ergo multo fortius gratiae.

6. Item, accidens, quod non habet ortum a principiis subiecti, non determinat sibi materiam;

1 Psalin. 17, 12. — Glossa, quani exliibet Petr. Lombard. in hunc locum, expositioni August. (latibidum i. e. occultam spem in cordj credentium vel oljscurilalem Sacramcnloruni) tanquam ratio additur: Latuit enim Divinitas etc.

2 Libr. 1. de Sacram. c. i: Postremo quinque discreta et distincta ab invicem ad cognitionem procedunt: Deus medicus... gratia antidotum, vas Sacramentum. Medicus donat, minister dispensat, vas servat quae sanat percipientem aegrolum gratiam spiritualeni. — Edd. perperam septem pro quinvel nuntivs, post antidotum ponunt etc; pro quo cod. F sacerdos minister.

3 Lib. 1. de Sacram. p. IX. c. 2.; vide supra pag. 13, nola 2. — Pro in defmilione permulti codd. in distinctione. sed gratia est huiusmodi: ergo non determinat sibi materiam: ergo potest esse in qualibet creatura: ergo etc.

7. Item, in Sacramento altaris videmus, quod sunt accidentia malerialia, sed tamen virtute Sacramenti suspenduntur a materia, ita quod non sunt in aliquo subiecto: ergo cum gratia sit multo spirituahor, videtur, quod magis sit apta, ut sit in aliis Sacramentis secundum essentiam et veritatem, non tamen ut in subiecto: ergo videtur, quod sit ponendum, quod gratia sit in Sacramenlo sicut in continente.

Contra: 1. Gratia est media inler naturam gloriam: ergo nihil est capax gratiae,quod non est capax gloriae, cum ipsa sit tanquam ullima dispositio; sed nullum Sacramentum est capax gloriae: ergo nec gratiae.

2. Item, si gratia esset prius in Sacramento; cum accidentia non mutent subiectum nunquam ilia gratia transiret ad animam: ergo frustra esset; sed hoc non est ponendum, ergo nec primum.

3. Item, gratia, cum sit perfectio animae et perfectio, quae est accidens, dependet ab anima multo magis, quam anima a corpore; sed anima nunquam creatur nisi in corpore, sed simul creatur et est cum corpore: ergo multo fortius gratia simul creatur et est in anima: ergo non est in Sacramento.

4. Item, si gratia est in Sacramento tanquam in vase continente; hoc constat, quod non est ob ahud, nisi ut a Sacramento transfundatur in ipsam aniraam: ergo si non transfunditur, frustra est ibi. Sed possibile est, quod aliquis ficte accedat ad Sacramenlum; tunc constat, quod gratia non transfunditur: ergo frustra fuit gratia in hoc Sacramenlo.

5. Item, gratia immediate reducit et reformat ad Deum animam: ergo a Deo exit immediate influente in ipsam animam: non ergo transfunditur, mediante alio vase. Smramenta conlinent graliam, quia eam. significant el non indispositis conferunt, non tamen ita, qicod ea essentialiter sit in ipsis.

Respondeo: Intelligendum est ad hoc secundum 1. quosdam, quod ipsa Sacramenla sunt vasa gratiae, cum sint in ultima dispositione, quae est sanctificatio per verbum, et medianlibus illis transfundilur in ipsam animam et in ipsam animam transfusa abluit sive ungit interius, sicut in signo visibili significatur exterius. Et pro tanto dicunt, quod Sacramenta novae legis sunt causa gratiae et etficiunt quod figurant.

Sed tamen, sicut ostensum est per plures ra- 1. tiones, non est aliquo modo dicendum, quod gratia contineatur essentialiter in ipsis Sacramentis, tanquam aqua in vase, vel medicina in pyxide; immo hoc intelligere est erroneum. Sed dicunlur continere -2. gratiam, quia ipsam significant, et quia semper, nisi ibi sit defectus ex parte suscipientis, confertur in ipsis gratia, ita intelhgendo, quod gratia sit in amma, uoH in signis visibilibus. — Pro tanto etiam dicuntur vasa gratiae. Possunt eliam dici vasa alia ratione: quia, sicut quod est in vase non est de ipso nec ex ipso, sed tamen cum ipso hauritur; sic gratia non est a Sacramentis nec de Sacramentis, sed oritur a fonte aeterno et ab illo hauritur ab ipsa anima in ipsis Sacramentis Et sicut quis recurrit ad vas, cum requirit liquorem; sic quaerenti hquorem gratiae et non habenti recurrendum est ad ipsa Sacramenta. Et ita patet responsio ad illa duo verba Hugonis.

1. Ad illud quod oliiicitur, quod latet remissio peccatorum in baptisrao; dicendum, quod hoc intelijgjjj.,jg latentia signati in signo,quod quideni habet ulteriorem rationem quam rationem significandi, non tamen essentialiter continendi in se, sed quia ipsum quod significat, continetur in anima

2. Ad illud quod obiicilur de Sacramento al- 1 Psalm. 83, 12: Gralinm et gloriam dabit Dominus. Cfr. tom. 111. pag. 888, nota 3. — Inferius pro alio vase coclcl. E H aliquo vase.

2 Vat. supplet gratia. Mox post el in ipsam plures codd. manu) cum ed. 1 el in ipsa anima. tatis, dicendum, quod Deus posset similiter facere, si vellet; sed tamen non ita congruit hic, sicut ibi, quia in illo Sacramento est transsubstantiatio. Unde illud quod significatur ibi, vere est substantia, quam congruit esse per se, congruit etiam illis speciebus velari ad nostram utilitatem; sed gratiam non sic congruit esse per se, cum non sit substanlia; nec contineri in illis Sacramentis corporaUbus, cum de sui natura sit creata, ut sit in multo nobiliori. Quia ergo potentia non derogat sapientiae et ordinationi, ideo, quamvis Deus possit facere, non tamenfacil; nec est simile, sicut monstratum est. — Si e?-go obiicias, quod non differt a Sacramentis veteris legis, quia ibi erat tanquam in signo; dicendum, quod illud signum habet aliquam rafionem causandi, sicut postea patebit, non tamen habet rationem continendi materialiter.

5. Ad illud quod obiicitur, quod divina essentia est in qualibet creatura, ergo gratia potest esse; dicendum, quod non est simile nec locus a minori; et ratio est, quia esse per gratiam inhabitantem praesupponit esse per essentiam et addit ad illud multo maiorem nobilitatem a parte eius quod recipit; et ideo est consequens in illo argumento. Bene enim concluderet, si esse per gratiam non includeret Jn se e.?5e per essentiam; sed includit, sicut bene esse includit esse.

6. Ad illud quod obiicitur, quod gratia non determinat sibi subiectum, quia non habet in illo caus.am; dicendum, quod etsi non habet causam, habet tamen occasionem, quia anima creata est, ut gratia perficiatur, et ad hoc est habilis de sui natura; non sic aliae creaturae irrationales.

7. Ad illud quod obiicilur, quod in Sacramento altaris manent accidentia sine subiecto, ergo similiter in aliis Sacramentis gratia; dicendum, quod non est simile: quia ibi manent accidentia et propter nostri sensus infirmitatem et propter fidei utilitatem. Sed si gratia illa esset in Sacramentis, nulla esset utilitas propter hoc. quia Deus semper est praesens, ut det gratiam digne accedenti; immo esset ibi deordinatio, et derogaretur iam ipsi graliae; quod non debet fieri divino miraculo, quia ipsa gratia nata est perficere animam et in ea esse. perius posuimus auctoritate codd. A E G I et ed. 1 sed tamen cim ipso; codd. F K L V W sed lamen ipso, alii sed tainen ab ipso, cod. H sed de ipso. Subinde pro a fonte codd. G 11 de fonte.

5 Vide infra d. 3. p. II. a. I. q. 2.

6 Quaere infra d. II. p. I. q. I. seqq.

I. Ad 3. et 4. quaestionem praenotandn sunt verba Eugegenii IV. in Decreto pio Arnienis: (Sacrnmenta novae legis) « multum a Sacramentis differunt antiquae legis. Illa enim non ipsam digne suscipientibus conferuni». Item, Concilium Trident. (Sess. VII. can. 6.) decrovit: « Si quis dixerit, Sacramenta novae legis non continere gratiam, quam signiflcant, aul gratiam ipsam non ponontibus obicem non conferre, quasi signa notae quaedam christianae professionis, quibus apud homines tenent, et quod Sacramenta non habeant nisi causalitatem instrmnentalem. Tamon in modo lioc explicmdi, quae est quaelielmi episc. Parisiensis usque huc doctores viani ratioiiemque fundam et mystioam, quae tribuit Sacramenlis novae legis efficaciam physicam, ut nunc dicunt, quemndmodum etiam circa humanitatem Chrisli eadem principin tenet (cfr. 111. Sent. d. 19. a. 1. q. 1. scholion). Discipuli igitur eiusdem communiter docent, Sacramenta novae legis concurrere ad causandam gratiam aliosquc effectus sacramentales tanquam divinae virtutis instrumenta physice influentia, non tantum moraliter. Pro influentia vero tantum morali (ut non satis apte dicitur) stat Scotus (hic q. 4. 3.) cum suis et non paucis aliis. Hi asserunt, a solo aliqua virtus supernaturalis ipsi instrumento sacramontali communicetur; a Deo tamen quodam pacto institutum esse tale signum sacramenlale, quo applicato, ipse faciat effectus omnes in anima.

II. Ut disputalio S. Bonaventurae melius intolligatur, eliam observandum est, quod antoquam Summa S. Thomae scripta esset, slatus quaestionis aliquatenus diversus erat a posteriore. Nunc enim principnliter quneritur de concursu Sacramenti effectivo (licet per modum instrumenti tanlum) ad ipsius gratiae infusionem; sed tunc temporis potius supponebatur fere ab omnibus, nullam virtutem instrumenlalem directe et immediate posso pertingere ad tam sublimem effoctum, Quaorebatur igitur ctuum reccptorum in anima, scilicet de 0)'J)afM ipsius, ut dicebant, sive de charactere et dispositione ad gratiam. Ila statum quaestionis accipiunt Alex. Hal., S. Thom. in Commenlario, Petr. a Tar., Richard. a Med., Durandus et ipse Bonavenlura. Hinc est, quod ab auctore nostro tribus distinctis quaeslionibus inquiritur: 1. ulrum Sacramenla sint gratiae effectiva; et pro aflirmativa resp. huius quaestionis, si agitur de causnlilate proprio dicta sive cfficienle, in corp. neminem alTert; 2. utrum sint causae disponentes scilicet ad gratiam; 3. generalim, utrum habeant aliquam virtulem influentcm in ipsam animam. Ad secundam et tertiam quaestionem Alex. Ilal. (S. p. IV. q. S. m. 3. a. o.) et S. Thom. in Comnient. respondebant affirmalive, non vero ita ad primam. In praedicto enim Commentario S. Thoin. perfecte convenit cum Alexandro, licet hic a scriptoribus communissime ciletur tanquam S. Thomae in hac re contrarius.

III. Audiamus igitur utrumque..lex. (loc. cil. I.) dicit de virtute instrumentali Sncranienlorum: « Sine praeiudicio melioris sententine opinnndo dico, nihil asserendo, quod Sacramenta sunt causae alicuius clToctus in anima, non dico solum disponendo, sed efficiendo; efficiunt enim simpliciter characterizando et ornando. Unde dico, quod singula Sacramenta aliquo modo ornant animam, vel imprimendo characteremj vel alio modo signando ». Pluribus deinde ralionibus declarare nititur, quomodo agenli corporali communicari possit talis mirabilis virtus spiritualis. Idem tamen quoad infusionem ipsius gratiae (ibid. 2.) dicit: <t Solus Deus gratiam operatur et animae infundit; sed Sacramenta novae legis disponunt ipsum susceplibile, efficiendo aptiorem ad gratiae susceptionem et faciunt, quod gratia efficax sit ». Multa pro explicatione et probalione huius sententiae idem afTert in hac et 3-6. Principalia haec argumenla quasi in compendium redacla S. Bonav. exhibet in adiunctis duabus quaestionibus lateralibus cum solulionibus. Unde palet, quod S. Bonav. sub nomine magnomm, qui primam opinionem defendunt, praecipue intelligat magistrum suum Alexandrum. Cum autem ab eo recedere visus sit, in fine tertii libri iterum opinionem suam melius explicavil, seque minime praedictam opinionem reprobare ostendit; quemadmodum etiam respectu quarundam propositionum I. libri fecit in praelocutione ad II. librum.

S. Thomas in Commentario (hic q. 1. a. 4.) approbat doctrinnm Alexandri, docens, quod Sacramenla, quatenus sunt o instrumenta divinae misericordiae iustiflcantis, pertingunt qui- dem instrumentaliter ad aliquem effectum in ipsa anima, qui primo respondet Sacramentis, sicut est character, vel aliquid huiusmodi [quod superius ipse vocnt ornatum animae']. Ad ultimum autem elTectum, qui est gratia, non pertingunt eliam instrumentnliter nisi dispositive, in quantum hoc, ad quod instrumentaliter effective pertingunt, est dispositio, quae est necessit-as, quantum est in se, ad graliae susceplionem ». — Aliter lamen idem loquitur in Summa (III. q. 62. a. 1.2. 3.), ubi disertis verbis docet, Sacramenta novae legis ut instrumenta divinae virlulis causare etiam gratiam. Haec extensio iactis principiis magis convenit quam illa restrictio facta ab Alexandro. Eandem senteniiain Dionys. Carth. (hic q. 4.) censet esse probabiliorem; quod etiam tenet Pelr. a Tar. respectu sententiae, quam S. Thom. ponit in Commentario, duin Richard. a bililate gaudere iudicat.

IV. Opinioni secundae praeter Scotuin et Durandum (hic q. 4.) favot etiain Henr. Gand. (Quodl. 4. q. 37.), aliis tamen verbis usus. Docet enim, quod Sacramenta sint « causa gratiae instrumentaliter, non quia aliquid agunt in producendo graliam plus quam Sacramenta veteris legis, sed quia Deus, ut existens in ipsis, ad tactum eorum circa illos quibus adininistrantur, confert gratiam creando eam in ipsis... Et similiter sunt vasa gratiae, in quantuin continent eum qui est rons et origo, a quo raanat gratia, ut est in eis ». — Ab his verbis hauriri, licet Deus non nlligaverit suain gratiam Sacramentis ». Quomodn aulem hanc sciitentiam ita teinperaverit in III. Sent. d. 40. dub. 3, ut non contradicat alteri sentenliae, sed ei campum reservet liberum, iam notatum est in scholio uUimo eiusdem III. libri. Quod aulem virtus efficaciler Sacramentis annexa non sit qualilas absoluta, sed relativa, repetit noster auctor infrn q. 5, d. 3. p. II. a. I. q. 2, d. 10. p. II. a. I. q. 3; 11. Sent. d. 19. dub. i.

Quarto quaeritur, utrum Sacramenta sint gratiae effectiva. Et quod sic, videtur:

1. Quia ista assignatur differentia Sacramentorum novae legis ad Sacramenla veteris legis, quod haec efficiunt, illa soluni figurant; sed quod efficit est causa efliciens: ergo Sacramenta novae legis sunt gratiae effectiva.

2. Item, Ilugo - dicit, « quod Sacramenta novae legis infusa sibi primum benedictione sanctificant »; et alibi dicil, quod sunt « ex sanctificatione sanctificanlia»; sed non sancliticatur anima nisi per gratiam: ergo efficiunt ipsam gratiam in anima.

3. Item, Magisler in definitione Sacramenti in littera dicit, quod « Sacramentum est quod similitudinem gerit et causa existit»; sed non formalis neque finalis neque materialis, ut supra monstratum est: ergo a divisione est causa efficiens.

4. Item, idem ratione videtur, quia signum institutum humana institutione potest in nobis aggenerare spiritualem cognitionem et affectionem, sicut circulus ante domum aggenerat cognitionem in anima transeuntis, quod ibi sit vinum; et patibnlum et signa belli aggenerant timorem: ergo si divina institutio multo potentior est quam humana, et Sacramenta sunt signa secundum divinam institutionem; possunt in nobis aggenerare raulto nobiliorem effectum: ergo possunt efficere gratiam.

b. Item, «opposita nata sunt fieri circa idem»; unde nihil est susceptibile culpae, nisi sit susceptibile gratiae, et e converso: cum ergo caro, quae est quid corporale, possit adeo vitiari, ut efficiat et generet culpam in anima, quae sibi unitur; ergo Sacramentum corporale poterit sanctificari adeo, quod transfundat gratiam: nihil ergo prohibet, quod efficiat in anima gratiam spiritualem.

6. Item, sicut in generatione carnis est generans et generalus et ulterius quo mediante fit generatio; ita in spirituali regeneratione est regenerans Christus, regeneratus homo, et illud quo mediante fit regeneratio, scilicet Sacramentum: ergo sicut semen, quod erat medium in generatione carnali, defert culpam, eadem ratione Sacramentum defert gratiam, quae facit filium; sed non defert essentialiter: ergo defert causaliter. Si dicas, quod non est simile, quia facilius est male facere sive vitiare quam bene facere; hoc nihil est: quia nunquam Adam fuit potentior ad malum vcl eius culpa, quin Christus sit potentior ad bonum et eius passio; sed Adam sua culpa potuit vitiare omnem carnem: ergo Christus sua passione potuit adeo sanctificare Sacramenta, ut ipsa sanclificala animas sanctificarent et gratiam darent.

7. Item, dicit Anselmus de Conceptu virginali % quod « si Adam stetisset, transfunderet iustitiam originalem »; sed hoc non potest esse nisi mediante carne corporali: ergo multo magis Christus potest mediante corporali Sacramento transfunderc iustitiam gratuitam.

CoNTRA: 1. Omnis causa efficiens est suo effectu, et nullum corporale nobilius est aliquo spirituali: cum igitur gratia sit spiritualis, Sacramenlum corporale, ut dicit Hugo; nullum Sacramentum est causa efficiens ipsius gratiae.

2. Item, Magister in littera dicit, quod « non est gratia ab illis, sed per illay. ergo videtur, quod sint sicut canales, non sicul fons: ergo non sunt causa efficiens gratiae, sicut nec canales aquae.

3. Ilem, Hugo dicit, quod « gratia non est e.c ipsis Sacramentis, sed in ipsis »; sed constat, quod ex dicit causam efficientem, sicut patet ibi: ergo etc. pro quod efficiai (permulti codd. et edd. incongrue efjmant) codd. F H aa quin efficiat.

4. Item, super illud Psalmi: Benedieam Dominum, qui tribuit mihi inteUectum; Glossa dicit: « Deus per semetipsum irradiat pias mentes »: ergo cum ilia irradiatio fiat per luraen gratiae, constat, quod gratia est a Deo immediate: non ergo a Sacramentis.

b. Item, « Yirtus est, quam Deus in nobis sine nobis operatur- »: si ergo non operatur in nobis virtulem per subiectam creaturam, per consequens nec gratiam.

6. Item, ordo debet servari in agentibus: ergo Deus per minus nobile non debet influere in magis nobile; sed anima nobilior est Sacramento: ergo Deus non influit per Sacramenlum gratiam in animam: ergo gratia a solo Deo est elfeclive. Si igitur Sacramentum est gratiae causa, hoc est solum dispositive.

Quaeritur ergo, utrum Sacramentum sit causa disponens ad gratiam. Quod sic, videtur:

,j_ Qyjg gj Sacramenta novae legis essent solum causa sine qua non, tunc ergo in ratione cau- sandi non differrent a Sacramentis legis veteris et essent in onus; sed hoc est inconveniens: ergo etc.

"2. Item, tam Hugo quam Magister in litlera quam etiam alii dicunt, quod Deus per Sacramenta regenerat animam: ergo Sacramentum est medium actionis divinae in animam; sed omne medium agendi aut est deferens virtutem, aut disponens; sed Sacramentum non defert: ergo disponit.

3. Item, « Sacramenta sunt medicinae spirituales»; sed medicina corporalis disponit ad sanitatem corporalem: ergo medicina. spirilualis disponit ad sanitatem spiritualem.

4. Item, si nihil disponerent nec cooperarentur ad sanitatem animae, aeque bene sine his posset fieri salus, sicut cum eis: ergo imposita nobis in nova lege potius dicenda sunt onera quam medicamina, et iex nova lex oneris, non suavitatis.

Sed contra: 1. Dispositio praecedit illud, ad quod dispouJt, uon solum natura, sed etiam tempore; sed simul est Sacramenti perceptio et gratiae infusio tempore: ergo Sacramentum non disponit ad gratiam.

2. Item, gratia ex nihilo el subito creatur, ergo nullo indiget disponente ad hoc, ul sit: ergo Sacramenta non disponunt ad gratiam. — Si dicas, quod non disponunt ad hoc, quod gratia sit, sed ad hoc, quod insit ipsi animae, unde habilitant ipsam animam disponendo ad gratiae susceptionem; contra: esse gratiae est suum inesse, cum sit accidens: ergo si non habet dispositionem ad hoc, quod sit, nec ad hoc, quod insit.

3. Ilem, si Sacramenta disponunt animam et habilitant, ergo influunt in ipsam; sed nullum corporale influit in aliquod spirituale: ergo Sacramenta, cum sint corporalia, non influunt in animam: ergo non babilitant ipsam nec clisponunt.

Si dicas forte, quod in ipsis Sacramentis est aliqua virtus spiritualis, per quam influunt in animam; quaeritur ergo ratione huius, utrum in cramentis sit aliqua virtus, per quam influant in ipsam animam. Et quod non, videtur:

1. Quia illa virlus aut est substantia, aut cidens. Si substantia, aut Deus, aut Angelus, anima; nullum horum esse, certum est, quia si illa virtus est de Sacramenlo, tunc Deus est de Sacraraento. Si accidens; sed nullum accidens spirituale est in subiecto corporali: ergo aut illa virtus est corporalis, et sic non influet; aut si est spiritualis, non est in Sacramento.

2. Itera, illa virtus est bonum, constat; autergo est bonum magnum, aut mediocre, aut parvum, sicut dividit Augustinus Non de maioribus, quia tunc esset gratia, vel virtus gratuita, quae est in sola anima; non mediocre, quia talia sunt potentiae animae; ergo est bonum infimum. Sed hoc est bonum corporaJe: ergo illa virtus non est spiritualis et non influit in animam.

3. Item, nullum coi"porale recipitur in spirituali corporaliter, sed solum spiritualiter: ergo 9 Aristot., VII. Metaph. text. 2. (VI. c. 1.) docet, quod accidens nominat non tam ens quam ens entis, quoniam subiectum ei naturaliter determinatum est. — Pro dispositionem codd. A K aa disponere.

1" August., VI. de Musica, c. 3. n. 8, et XII. de Gen. ad lit. c. 20. n. 42: Neque enim [corpus] hnbet eam vim, ut formet aliquid spiritale.

similiter- nullum sjnriluale recipitur in corpore spiritualiter, sed corporaliler: ergo illa virtus, cum sit in Sacramenlis, est ibi corporaliter, et ita non est potens influere in animam: ergo frustra est ibi.

4. Iteni, « omne quod recipitur in aliquo, est ibi per raodum recipientis et non recepti », sicut dicit Boethius: ergo illa virtus recipitur in Sacramento corporali per modum corporis: ergo etc. — Si dicas, quod verum est, loquendo naturaliter; sed illa virtus est ibi mirabiliter, et supra naturam; contra: quantumcumque sit ibi supra nalurara et qualitercuraque, tamen est ignobilior ipsa anima; non ergo influit in ipsam: ergo si non ponitur ob aliud, manifestum esl etc.

Contra: 1. Beda dicit, quod « Dominus consed haec non potuit esse nisi creata, quia coUata est creaturae, et cum esset ad regenerandum, non potuit esse nisi spiritualis, quia operis spirilualis virtus est spiritualis: ergo etc.

2. Itera, Augustinus dicit, et habetur in tertia distinctione: « Quae est virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat »? Ergo aliqua virtus est in Sacramento, qua abluitur cor: ergo spiritualis.

3. Item, videraus, quod opera diVinae Mw/ijae liunt minislerio crealurae corporalis, quae habet a Deo vim aliquam, per quam possit agere in animam — alioquin non posset — sicut patet in igne purgatorio: ergo in operibus misericordiae, quae tlunt per Sacramenta, erit, quod Sacramenta habeant ahquam virtutem a Deo sibi collatam, per quam agant in animam.

4. Item, videmus, quod si aliquis contritus accedat ad baptismum, etsi non conferatur ei gratia, quia iam habet eam, tamen confertur ei remissio omnis poenae, quam non habebat prius: ergo baptismus supra collationem gratiae addit remissionem poenae: ergo ahqua virtus est in baptismo praeter virtutem gratiae; eadera ratione in aliis Sacramentis novae legis.

5. Item, si nulla esset virtus ibi, tunc ergo rediret inconveniens saepe dictum, quod non differrent a Sacramentis veteris legis.

1 Libr. V. de Consol. prosa 4, ubi agens de cognitione dicit: « Omne enim quod cognoscitur, non secundum sui vim, sed secundum cognoscenlium pptius comprehenditur facultatem n. Si verba istius axiomatis atlendantur, inveniuntur in Libro de Causis, proposit. 10; cfr. ibid. proposit. 20. seqq. quia non.

3 Libr. L in Luc. 3, 21. Cfr. lib. 1. in Mattli. 3, 13. et in Marc. 1,9, nec non Homil. 11. in festo Epiphaniae (alias in Octava Epiphan.). Vide infra lit. Magistri, d. III. c. 5. — In fine arg. non pauci codd. omittunt est.

C 0 N C L U S 1 0. Probabilis est opiiiio, cum suis rationibus primo posila, quod Sacramenta respectu gratiae gratum facientis sint causa sine qua non, respectu vero characteris et ornatus sint causa efficiens, respectu denique efficaciae gratiae et sanationis potentiarum sint causa disponens. Probabilis etiam est alia opinio, quae negat, ipsis Sacramentis datam esse virtutem efQcientem per modtim qualilatis absolutae, non relativae.

Respondeo: Aliqui volunt dicere, quod in Sacramentis est aliqua virtus creata, per quam influunt in animam et habent rationem causandi differenter. Dicunt enim, quod in Sacramentis datur gratia gratum faciens; datur etiam in eis gratia gratis data, sicut est character et ornatus animae; datur etiam debilitatio fomitis sive expeditio potentiarum, haec est efficacia gratiae. Dicunt ergo, quod respectu gratiae gratwm facientis sml sicnl causa sine qua non; respectu characteristicationis et ornatus sunt sicut causa ejficiens; respectu illius virtutis, respectu scilicet debilitationis fomitis sive roboris potentiarum, sunt causa disponens. — Et hoc sic manjfestum est. Nam sicut videmus, quod in purgatione per ignem purgalorium est ipsa anima purgabilis, habens reatum vel maculam venialem; est gratia intra animam, quia sine ipsa non fieret purgatio; est rursus virtus ignis: sic in Sacramento est anima habens defectum et debilitatem potentiarum; est iterura gratia in anima intus operans; est iterum virtus Sacramenti exterior; et his concurrentibus roborantur et sanantur potentiae, et gralia fit efficacior in sua operatione raedianle virtute Sacramenti. Sic ergo dicunt, quod Sacramentum est causa gratiae ut sine qua non, scilicet gratum facientis; est causa characteris et ornatus efficiens; est causa efjicaciae gratiae et sanationis potentiarum ut disponens; et hoc per virtutem, quae est in ipso Sacramento, spiritualem et a Deo collatam sibi. — His visis, manifesta est secundum ipsos responsio ad obiecta.

1. 2. Ad illud enim quod quaeritur primo, utrum sint causa e/ficiens gratiae gratum facientis; dicunt, arg. pro qua ablidtur cor, quod exhibent codd. V aa et ed. I, codd. HK quae abluil cor, alii qua abiait cor. q. 2. — Iiiferius post erit cod. B addit ita, cod. G similiter.

quod non. Quod ergo obiicilur de differentia horum Sacramentorum et illorum; dicunt, quod differen- 'tia attenditur ratione c/iaracteristicationis et ornatus et efficaciae gratiae. Et sic respondent ad illud Hugonis, quod de illa sanctificatione intelligitur.

3. Sirailiter dicunt de eo quod dicit Magister, quod sit causa; tamen si intelligatur quantum ad gratiam gratum facientem, dicunt, quod est causa sine qua non. — Aliter etiam dicunt, quod potest dici, quod sil causa disponens vel ad hoc, quod insit, vel ad hoc, quod efficax sit, et hoc ra tione operis operati; non sic autem eral in iUis Sacramenlis.

4. Ad illud quod obiicitur, quod signum ex humana institutione generat cognitionera et affectionem spiritualem; dicunt, quod hoc est solum dispositive sive occasionahter, non effective; immo ipsa anima conferendo in semetipsa cognitionem generat et affectionem; sicut patet exemplo manifesto, quod ahi vident patibukim et timent, alii non; tamen per hoc non potest ostendi, quod Sacrameotum sit causa efficiens gratiae.

5. Ad illud quod obiicitur de transfusione culpae mediante carne, dicunt, quod sicut gratia non est in ahquo corporah, sic nec culpa. Sed tamen vitiositas in carne habere potest rationem efQciendi culpam in anima; non sic virtus Sacramenti gratiam. Et causa huius est, quia gratia est effectus nobihor omni virtute corporah et fit ex nihilo, et hoc est solius Dei; sed effectus culpae dicit ignobihtatem et imperfectionem et defectum. Ideo omnia argumenta illa non valent, quae fiunt per similitudinem gratiae ad culpam.

6. Ad iUud quod obiicitur, quod Christus potentior est in bonum; dicunt, quod verum est; nec tamen sequitur ex hoc, quodsi Adam transmittit culpam mediante carne, quod Christus transmittat gratiam medianle Sacramento. Nam istud esset inordinatio; praeterea, sicut creatura non potest recipere potestatem creandi, sic nec dandi gratiam

7. Ad illud Anselmi dicunt, quod non intelligitur, quod transfunderet iustitiam carne mediante, sed quod omnes posteri haberent illam iustitiam a Deo, quia non esset impedimentum ex parte carnis.

1 Codd. F H (bb a secunda manu) de differentia novorum Sacmmentorum et veterum. In flne solut. codd. A E F G ( K L V, posito sic pro Et sic, substiluunt intelligit pro intelligitur.

2 Simul uudi cum codd. FH (1 bb a secunda m;mu) Sacramentum, edd. habent sint. Circa flnem solut. post opera operari in codd. G Y Z et ed. 1 additur quod (ed. I et) habet virtutem a passione Christi, et subinde cod. Z in illis primis pro m illis.

3 Codd. VZ sola dispositione.

Ad illud quod quaeritur, utrum Sacramentum Resp. ad sit causa disponens; dicunt, quod sic, sicut tactuni laterakm! fuit; quia disponit ad effcaciam gratiae, remitlendo fomitem, qui impedit operationem gratiae; vel, sicut tactum fuit, disponit ad hoc, quod gratia insit 2irma.e, quamvis non disponal ad hoc, quod sit. Et hoc est dicere, quod gratia comparatur ad causam efpcientem, comparatur ad substantiam suscipientem. Sacramentum autem nou disponit a parte agentis, qui estDeus, sed a parte suscipientis, quod est anima.

2. Et sic patet responsio ad illud quod obiicitur, lf, quod gralia est ex nihilo; dicunt eniin, quod Sacra- 'i"l,i(°'- mentum non disponit ad gratiam ratione eius ex quo, sed ratione eius in quod recipitur

. Ad illud quod obiicitur, quod dispositio praecedit illud, ad quod disponit; dicunt, quod non semper praecedit tempore, sicul patet in dispositione, quae est necessitas se in dispositione uHima; sic Sacramentum digne susceptum disponit dispositione ultiraa, quae simul est teynpore cum gratia, sed natura prior, sicut ex parle illa.

3. Ad illud quod obiicitur, quod si disponit, influit;dicunt, quod influit. — Quod ergo obiicitur, quod nuUum corporale influit in spirituale; dicunt, quod in Sacramento est aliqua virtits spiritualis, per quam influit in animam. Tamen illa ratio non valet secundum eos, quia in anima mundanda est considerare ipsam substantiam et ipsam maculam, a qua mundatur; et licet secundum subslantiam sit

Ad illud quod quaeritur, utram sit in Sacra- Resp. ad j mentis ponere virtutem creatam; dicunt, quod sic. Jjjg;;

1. Quod ergo quaeritur, utrum substantia, aut a argu- j accidens; dicunt, quod accidens. — Quod iterum i!r'e nega-, quaeritur, utrum accidens corporale, aut spirituale;.: dicunt, quod spirituale. — Quod obiicitur postea, j quod accidens spirituale non est in subiecto cor- porali; dicunt, quod verum est naturaliter, sed ipsum Sacramentum hahet illam virtutem supra naturam secundum ordinem divinae misericordiae, sicut i

virtus est in igne purgalorio secundiun ordinem divinae iustitiae supra naturam ignis. Et quod amplius est ex parte hac, quia Sacramentum non est subiectum naturale sive secundum naturam; et ideo non est mirum, si habeat virtutem supra naturam.

2. Ad illud quod quaeritur, utrum sit bonum maximum etc.; dicunt, quod virtus illa ponenda est inter bona mediocria, quia est infra gratiam et supra corpus. — Si obiicias, quod tale bonum est animae potentiae; dicunt, quod Augustinus non excludit propter hoc, quin alia sint: sed illud dicit exemplando vel arctando bonum ad subieclum humanum. — Si vero obiicias, quod non aget vel influet in potentias animae, cum sit mediocre, et influxus sit a superiori; dicunt, quod non influit in potentias ratione potentiarum, sed ratione ipsarum deficientium per culpam.

3. Ad illud quod obiicitur de receptione substantiae spiritualis; dicunt, quod non est simile: quia, si substantia spirilualis reciperet corporale corporaliter, lunc derogaretur ipsi substanliae nec perficeretur in ipsa receptione; sed si aliquod materiale recipiat spirituale spirilualiter, non derogaretur ei in aliquo.

4. Ad illud quod obiicitur, quod omne quod recipitur, est in recipiente per modum recipientis; dicunt, quod hoc verum est de receptione naturali; sed haec est supra naturam. Praeterea, ipsum Sacramentum, secundum quod huiusmodi, est medicina spiritualis; et ideo debet habere virtutem spiritualem. In naturalibus autem maxime consideratur materia, sed in divinis raaxime et principaliter consideratur finis; ideo, quia in Sacramentis non consideratur ratio materiae, sed finis, conveniens fuit secundum ipsos virlulem spiritualem in eis ponere.

Ad aliud secundum eos iam responsum est, quia nobilior est virlus ipsa, minus nobilis anima lapsa, non ratione substantiae, sed ralione lapsus. — Et patent hoc modo cetera obiecta secundum hanc opinionem. Et haec opinio est magnoriim

Est etiam aliorum magnorum circa hoc opinio dicentium, quod in Sacramentis non sit causalitas neque virtus aliqua, nec effectiva nec dispositiva ad gratiam, quae sit qualitas vel proprietas aliqua absoluta, sed per quandam assistenliam.

Sacramento enim dicunt assistere divinam virtutem, quae esl causa gratiae, et fidem et devotionem suscipientis, quae disponit ad gratiam. — Et adducunt simile: quoniam ad verbum Elisaei, Naaman se lavante, astitit virtus divina effectiva sanitatis et devotio et obedientia Naaman dispositiva; nulla tamen causalitas fuit nec in verbo Elisaei nec in aqua lordanis. Si ergo Dominus ita instituisset, ul ad verbum Elisaei non solum ipse Naaman, sed ceteri accedentes curarentur, et hoc ex quadam pactione, ita quod semper assisteret vis divina; aqua illa diceretur curare et sanare lepram et esse causa curationis et habere virtutem curandi. Sic in Sacramentis dicunt quod ad prolationes verbi assistit virtus divina aquis et infundit gratiam el regenerat, dum homo subiicit se per fidei professionem et obedientiam. Dicunt ergo, quod Sacramenla dicuntur habere virtutem. et dicuntur causa et dicuntur efficere secundum communem modum loquendi propter assistentiam divinae virtutis.

Et si tu quaeras, utrum habeant virtutem aliquam cmifa/w super increatam; respondent, quod praeter virtutem increatam est dicere aliquam virtutem habere Sacramenlum, sed extenso nomine virtutis. Si enim virtus dicat aliquam qualitatera vel naturam sive essentiam advenientem Sacramento, sicut virtus proprie dicitur, sic secundum eos non est dicendura, quod habeat virtutem; sed extenditur nomen virtutis ad aliquam ordinationem, ut quando aliquid habet eOicacem ordinationem ad aliquid, dicitur habere virtutem respeclu illius. — ponunt hoc exemplum: rex statuit, ut qui habent tale signum, habeant centum libras. Post istam institutionem signum illud non habet aliquara proprietatem absolutam, quam non haberet prius; ad aliquid tamen est ordinatum, ad quod non erat prius. Et quia habet efficacem ordinationem, dicitur habere virtutem, ut faciat aliquem habere centum marcas; et dicitur illud signum valere centura marcas, et tamen nihil plus habet de bonitate nunc quam prius. Si ergo quaeras, quid sit illa virtus in illo signo; dicetur, quod non est aliquid sed ad aliquid. — Sic dicunt, quod Sacramenta sunt talia signa a Deo institula, ut qui ea susceperit debito modo habeat tantum de gratia vel habeat gratiam ad hunc actum; illa, inquam, o;Y/Hiatio e/pcax secundura istos virtus est Sacramenti, adesse dicunt (cod. V dicuntur). Mox pro disponit edd. cum pluribus codd. disponunl.

et ratione illius disponit hominem, ut habeat gratiam, quia efficaciter ordinat ad habendam et suscipiendam gratiam.

Rursus dicunt, quod ex taU pactione Dominus astrinxit se quodam modo ad dandum gratiam suscipienti Sacramentum; astrmgit enim quodam modo Deum ad conferendum, et ideo dicitur habere virtutem ad efficiendum et eliam disponendum. Et sicut extenditur nomen virtutis, ita verbum efjiciendi, vel disponendi, quia nec efficit nec disponit influendo, sed efjicaciter ordinando. Et sicut haec extendunlur, ila et?io?nen causae, quia non dicitur causa, secundum quod est principium operandi, sed secundum quod est ratio ordinandi.

Huic positioni pietas fidei non repugnat, et 7-atio consentit. — Consentit namque ratio, quia valde difficile est intelligere, qualiter illa virtus detur sicut qualitas absoluta; difficilius, quando detur; difficile etiam est intelligere, cui detur, verbo scilicel, an elemento, quae sunt duo nihil unum facientia; difficile etiam est scire, quamdiu duret; difficile est siraiUter valde intelligere, quomodo influat; difficile etiam, cuius naturae sit in seipsa; et multa talia. Alii vero positioni satis faciliter ratio concordat.

Pietas etiam fidei non repugnat. Cavendum est enim, ne, dum nirais damus corporaUbus signis ad

Quinlo quaeritur de differenlia Sacramentoruni novae legis et veteris; et assignat Magister hanc diflerentiam: «quia illa tantum promittebant gratiam et non dabant, haec autem dant ». Unde comrauniter assignatur differenUa, quod Sacramenta novae legis efficiunt quod figurant, sed veteris non.

1. Contra haec sic obiicit Hugo in libro de Sa- « Sacramentorura alia sub natura, alia cramentis

1 Ex codd. F G H V (1 bb a secunda manu) supplevinius ideo, pro quo cod. Z iam. Paulo super'ius pro suscipienti cod. G suscipientibiis. AHquanlo inferius pro Et sicut ewtenditur codd. IR cc (K a secunda manu) Et ideo sicut extenditur, cod. Z Et sicut hic extenditur, qui eliam subinde pro cxtenduntur substituit extenditur virtus.

2 Codd. pielas fidei consentit, et ratio non repugnat, quae lectio subnexis non congruit.

5 Ed. 1 et huic, Vat. et ideo huic. Paulo superius pro nihil cod. X nihilominus, cod. Z hic. Aliquanto inferius pro honorem gratiae curanti et animae permulti codd. et ed. I hominem gratiae et a se (codd. I W ad se). laudem, subtrahamus honorera gratiae curanti et animae suscipienti. — Haec autem opinio non nimis dat neque subtrahit aliquid honoris debiti. Sicut igitur Utterae regiae anulo regis sigillatae magnae sunt dignitaUs et virtuUs et valoris et magna dicunlur et posse et facere, taraen in eis nulia virtus est absoluta, sed sola ordinatio per assistentiara virtutis regiae — quod patet, quia, mortuo rege, non plus curatur de litteris suis quam de aliis, tamen nihil absolutum amiserunt — sic intelligendum in Sacramentis, et sic loquuntur Sanctorum auctoritates secundum communem usura. advenit sine donatione proprietatis? dicendura, quod „' in institutionibus signorum; ut quando numraus fit arrha, nihil datur de novo ipsi nummo j Utraque harum positionum salis videtur proba- ludiciqmaa-, bilis, haec tamen mihi videtur ad sustinendum fa- i cilior; nescio taraen, quae sit verior, quia cura lo- quimur de his quae sunt miraculi, non multum - adhaerendum est raUoni. Concedimus igitur, quod,; Sacraraenla novae legis sunt causa et efficiunt et dispommt, extenso nomine, ut dictum est, et hoc securura est dicere; utrura autem plus habeant, nec volo affirmare nec negare. Et secundum hanc ultimara viam omnia quaesita patent sub Lege, alia sub gratia, alia quidem in specie, sed eundem effectum sanitatis habenlia».

2. Item, Hugo: « Ex quo homo aegrotare coepit, Deus reparando in Sacraraentis suis medicinam praeparavit »; sed impossibile est, raederi Deum sine gratia iustificante: ergo in omnibus Sacramentis est graUa iustificans, et sic nulla differentia.

3. Itera, per rationem videtur: quia seraper decuit, ut curreret medicina cum morbo, quia quam, licet sit brevissima, genuinam tamen esse iudicamus. Post m institutionibus signorum supplendum est fundatur, habent: super ipsis signis (ed. I super eoj fundatur relatio; et hoc modo advenit sine proprietatis donatione.

semper et in omni lege aliqui sunt salvali; sed Sacramentum non est medicina, nisi curet per gratiam: ergo in omni tempore Sacramenta contnlerunt gratiam: et sic etc.

4. Item, Sacramenta novae legis non habent efficaciam nisi per gratiam fidei, quia qui infldelis est ficte accedit et non reportat commodum; sed Sacramenta illa coniuncta fidei iustificabant, quia omne opus, nisi sit secundum se malum, quando est a fide operante per dilectionem, fit meritorium: ergo sicut ista iustificant, sic et illa.

CoNTRA: 1. Hugo in fibro de Sacramentis: « Teuipore legis naturae relictus est homo sibi, et sibi relictus erravit per ignorantiam, el ideo convictus est de caeciiate; postmodum data est lex vetus sine gratia, in qua quid esset faciendum cognovit, sed concupiscentia pressus cecidit; et sic est victus de impotentia; et tunc venit Christus, de quo loannis primo: Gratia et verilas per lesum Christum facla esin: ergo Sacramenta tempore legis veteris non conferebant aliquam gratiam: ergo etc.

2. Item, super illud ad Komanos tertio: Ex operibus Legis; Glossa: « Opera Legis dicuntur, quae cum Lege instituta et lerminata sunt, quae nunquam iustificare potuerunt, etiam si in fide et caritate fierent ».

3. Uem, super illud Isaiae primo: Sanguinem hircorum nolui; Glossa: « Praelerito ulens, ostendit, se nunquam sacrificia ludaeorum amasse».

4. Item, ratione videtur: quia lex vetus data est in onus; unde Ezechielis vigesimo: Dedi eis praecepta non bona et verba, in quibus non viveni; sed si haberent Sacramenta danlia gratiam, alleviarent; et bealus Petrus, Actuum decimo quinto: Hoc est onus, quocl nec nos nec patres nostri portare potuimus: ergo etc.

CONCLUSiO. Sacramenta novae legis per se iusiificant et gratiam conferunt ex opere operato, quod non faciebant Sacramenta legis veteris nisi per accidens.

Respondeo: Dicendum, quod istam differentiam aliter intellexit Hugo, aliter intellexit Pictaviensis et Magister.

Magister enim, secutus Pictaviensem, dixit, quod Sacramenta veteris legis, excepta sione, instituta essent ad significandum tantum in perfectis viris et fidelibus; quia aliis erant instituta vel in onus, si duri erant, vel ad revocandum ab idololatria; et si ad aliquam fuerunt efficaciam ordinata, hoc fuit solum, ul absolvereut ab irregularitate carnali vei poena temporali, ut baptismata et sacrificia. Et quia solum ad hoc instituta erant, etiam si ex fide et caritate fierent, non erat in eis meritum, quia non se extendebant ultra id, ad quod erant. Unde sicut motus caritatis non erit in patria meritorius, sic tunc non merebantur in opere exteriori, sed tantum in interiori. Et si iu obiicias ei de medicina, dicit, quod fides Redemptoris fuit medicina pro tempore illo; illa vero non iustificabant nec per se nec per accidens. Et huius positionis fuit Piclaviensis. — Sed haec positio maffistro Hugoni non videbatur rationabilis, quia tunc sacrificia facta a viris sanctis non placuissent Deo nec sacrificium Abel nec Abraham nec Saloraonis; quod manifeste falsum est, sicut patet in narratione canonis. Et quid etiam de oblatione sacrae Virginis, cum obtulit par iurturum, nunquid a inerito vacua fuit?

Propter hoc aliter Magister Hugo voluit dicere, quod Sacramenla veteris legis, excepta

« Hic c. i. 6. et 7. — Pictaviensis est Gilb. Porretanus, episcopus quondam Piclaviensis. Cfr. tom. I. pag. S75, nola 3. — Superius pro intellexit Hugo non pauci codd. cum ed. 1 incongrue habuerunt efficaciam ordinata.

8 Canon Missao, ubi sic habetur: Supra quae propitio ac sereno vuUu respicere digneris et accepta habere, sicuti accepta habere dignatus es munera pueri tui iusti Abel, et sacrificium Pntriarchae noslri Abrahae, ot quod tibi obtulit summus sacerdos tuus Melchisedech clc. — Cod. F a socunda manu nec Melchisedecli pro nec Salomonis. In lectione codd., si nomine canonis non intolligalur sacra Scriptura, sed canon Missae, propositio referlur tantuni ad Abel et Abraham, quibus adiungitur Salomon, cuius sacrificium Deo placuit, ut colligi potest ex II. Paralip. 7, I. Pro narratione canonis codd. FH oratione canonis. — Post pauca respicitur Luc. 2, 24. — Hugo a S. Vict., I. de Sacram. p. XI. c. 1: Si quis igitur Sacramenta cte sentire videretur-. De subnexis vide ibidem c. 2. seqq.; p. XII. c. I. seq.; et Sum. Senl. Ir. i. c. I. — Post Et quid cod. Z supplet dicetur.

sione, instituta fuerunt primo ad significandum vel passionem, ut sacrificia, vel etiam nostra Sacramenta, ut baptismus eorum noslrum; et ad efjiciendum non sunt institula nisi solum exterius circa carnem. Sed quia significant quod fides credit, in eorum perceptione est professio fldei, non tantum verbo, sed et faclo; et quia talis fides disponebal ad iustificationem, ideo Sacramenta iiia pcr accidens iustificabant. Sed novae legis Sacramenta non solum ex prima sua institutione ordinata sunt ad significandum, sed etiam ad gratiam obtinendam, et ideo per se ordinata sunt ad iustificationem; ideo, per se loquendo, ista iustificant, illa non nisi per accidens. — Et huius sigiium est, quod Sacramenta veteris legis principaliter significant id quod credendum est, ut Cliristi passionem et per posterius iustificationem; excepta sola circumcisione, quae principaliter significat amotionem originalis. Sed Sacranienta novae legis e contrario primo significant gratiae efficaciam et per posterius passionem, sive id quod est credendum, ul baptismus interiorem ablutionem et passionem. Unde Hugo: « Sacramenta novi Testamenti primo loco spiritualis gratiae signa sunt et ad ipsam gratiam sanclificandis conferendam principaliter instituta. Illa vero signa horum tantum erant, et mediantibus his graliam in sustentationem contuierunt »; mediantibus his, id est fide istorum, quia non erant in re, sed in fide.

Et has opiniones tanquam rationabiles concordant aliqui magistri moderni temporis dicentes, Magistrum iocutum esse, quod illa non iustificabant per se, sed Hugo per accidens; ideo non est contradictio. — Sunt etiam alii, qui dicunt idem ipsum aliis verbis, quod ista iustificant ratione operis operati, sed illa ratione operis operantis, non operati; et opus operans est fides, sed operalum, exterius est Sacramentum; et quod iuslificarent hoc est ratione fidei et caritalis coniunctae.

1. Sonlenlia.Vagislri ct PicUiviensls, quocl Sacramenta veteris legis nullo modo, id est nec ut opus operans, licet fiat in fide et caritate, ncc ut opus opcratum sive vi Sacramenti, fuissent meritoria ct iustificantia, communissime ut falsa reiicilur. Sed nec altera opinio Hugonis, quod scilicet utroque modo Codd. F II in verbo, qul etiam subinde cum non paucis aliis codd. substituunt sed in facto pro sed et facto. solum dicit, quod illa Sacramenta non iustificabant, sed etiam,quod non iustificabanf, etiam si in fide et carilate fierent; et sic nec per se nec per accidens. Rursus, uterque loquitur de his, in sunt Sacramenta; et constat, quod opus operans non est Sacramentum, sed opus operatum: ergo uterque intellexit de operato; et illud verum est, et de illo opere operato dixit Magister, quod solum significabat, non iustificabat, sicut aspersio aquae vel sanguinis. Nunquam enim iustificabat sanguis hircorum aspersus, etiam si in fide et caritate fieret, et hoc nec per se nec per accidens; et hoc satis fuit probabile.

Sed certe mullo probabilius est quod magister Hugo posuit, quod cum in illo opere operato esset professio fidei facto, quod ratione fidei coniunctae erat in illis primo et pcr illa, per accidens tamen, iustificatio. Sed in hoc est differentia ipsorum ad nova, quod in Sacramentis novae legis quantum ad opera operata est iustificatio non tantum per accidens, sed etiam per se. Huius autem signum evidens praeostensum est in modo significandi horum Sacramentorum et illorum. — Si vero quaeratur ratio, unde hoc est; responsio est ex praedictis% quia causalitas Sacramentorum non est aliud quam quaedam efficax ordinatio ad recipiendam gratiam ex pactione divina; hoc autem fuit solum in Sacramentis novae legis, et non veteris nisi in circumcisione, quia ibi fuit pactio. — Quare autem in istis est paclio et ordinatio, in illis non; patet: quia tunc fuit tempus figurae et vincendi duritiam, modo est tempus gratiae.

Ex his patent obiecta ad utramque partem; nam illa quae probant, quod non iustificant, intelliguntur per se loquendo; alia vero ad oppositum, per accidcm. iustlficassent, lia tamen ut ex opore operato hoc fieret tantum per accidens, quatenus essent figura Christi venturi (unde actualis susceptio erat quaedam professio et veneratio Christi), pluribus auctoribus placet. Nolunt enim hl concedei-e, eadem per modum Sacramenti iustlficare, licet flat per accidens; sed = Kx codd. FIl (I a secunda manu) supplevimus quod iiistificarent.

media quadam via inler ulramque opinionem incedenles docent, eadem iusliflcare tanlum per modum operis operantis, id est per fldeni sive suscipienlis sive applicantis, dummodo haec non tantum in signo, sed etiam in corde fuerit (cfr. infra p. II. a. I. q. 2.). — Plurimi alii autem de circumcisione aliter iudicandum censent, de quo clr. infra p. II. a. 2. q. 1. — Locutio ex opere operalo, quam passini irridcbant et pessime interprelabantur haeretici, consecrala est a Concilio Trident. (Sess. VII. iam apud Terlullianuni et Lactanlium (Forccllini, Lexicon ctc). — Applicaiio vocum materia el forma ad lem sacramentariam, quae nunc communissima et ab Ecclesia iam seculo XV. in Decreto pro Armenis recepta est, nec in Hugone a S. Victore nec in Magistro invenilur; eam tamen adliibet Guliel. Antissiod. in Summa aurea. Antiquitus cum S. Auguslino (Tract. 80. in loan.) dicebatur: Accedit verbum ad elementum, et flt Sacramentum. Distinguebatur eliam Sacramentum (scilicet res sensibus obiecta) et res Sacramenti (gratia gratum faciens) nec non signum et res sacra (effeclus Sacramenti). Observat tamen Thom. de Argenlina (hic a. 1.), terminum res Sacramenti interdum largius

-Sexto et ultimo quaeritur de gratia sacramentali, ulrum sit eadem per essentiam cum gratia virtutum. Et quod eadem sit, videtur:

1. Quia Sacramentorum gratia esl gratum fafaciens: ergo etc.

2. Itein, « tantum unum uni opponitur >>; sed gratia in virtutibus opponitur peccatis, similiter et gratia in Sacramentis: ergo est una.

o. Item, baptizatus baptismo flaminis, si accedit ad Sacramentum, non recipit aliam gratiam, ut dicit Magister: ergo non est alia gratia in Sacramentis quam in virtutibus, quia iste non habebat nisi graliam virtutum.

4. Item, idem esl quod dirigit separando a termino et inclinando ad tertiiinum; sed Sacramenta sunt complentia animam separando a nialo, virtules ad terminum ordinando: ergo elc.

Contra: 1. Omnis qui non accedit ficte, haratiara virtutum: qui autem accedit ficte, nulbfit lam graliam recipit in Sacramento: ergo aut alia gratia dalur ei quam gratia virtutum, aut Sacramenta nihil dant omnino.

2. Item, quae habent diversas differentias essentialiter sunt essentialiter diversa; sed talia sunt gralia in Sacramentis et virlutibus et donis el beatitudinibus: ergo ctc. accipi pro lolo effectu Sacramenli in animam reccpto, ut com- (cfr. infra d. 3. p. I. a. 1. q. I. ad 3. S. Thom., hic q. 1. et 2.).

De hnc S. quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 3. m. 3. a. 2, m. i. a. t. — Scot., hic q. 3. n. 8, et q. 5. — S. Thom., hic q. 1. a. 5; S. l II. q. 103. a. 2; III. q. 62. a. 6. — B. Albert., hic a. 15. — l'elr. a Tar., hic q. 1. a. 7. — Uichard. a Med., hic a. 3. q. i. — Durand., hic q. 3. — Dionys. Carth., hic q. 6.

II. Quoad seq. (6.) quaestionem S. Thom. (S. III. q. 62. a. 2; IV. Sent. d. 7. q. 2. a. 2. quaestiunc. 3.) docet, graliam sacramentalem addere supra graliani sanclificantem et etiam supra gralias virlulum et donorum quoddam divinum auxilium ad consequendum Sacramenli (inem. Iluic satis concordant S. Bonav. aliique posleriores.

De hac quaestione: Alex. Ilal., S. p. IV. q. 3. m. i. a. 2. 2. — Scot., hic d. 2. q. 1. n. 2. seq., q. 6. n. 1.3. — B. Albert., hic a. i: — Pelr. a Tar., hic q. I. a. 8. — Uichard. a Med., hic a. 4. q. i. — Dionys. Curlli., hic q. 3.

3. Item, dona et virtutes et beatitudines essent, si nunquam esset peccatura, non autem gratia Sacramentorum - ergo etc.

4. Item, connexio est in virtutibus% non autem in Sacraraentis: ergo etc.

c 0 N c L u s I 0. Gratia sacramentalis est eadem per essentiam cum gratia virlutum, licet gratia sacramentalis plures connotet effectus.

Respondeo: Quidam voluerunt dicere, quod in his et in illis est omnino eadera gratia, differens sola comparatione vel modo participandi. lila enim gratia, quae facit, virtutes et dona esse in anima, sacramentalis dicitur, secundmu quod per Sacramentum datur, aut augelur, vel recuperatur; nec instituta sunt Sacramenla ad aliain gratiam, sed ad illam quaerendam et recuperandara.

Alia posilio est, quod differens est per essentiam, sicut probant istae rationes; et sicut in uno homine pUires sunt graliae gratis datae, ita et plures gratum facientes, propter hoc quod ordinant ad diversa. Virtutes enim et dona ordinant ad opera bona, sed Sacramenta curant vitia nec ordinant ad opera bona nisi ex consequenti; unde secundura quod nuilta sunt vitia, multae sunt gratiae sacramentales.

Tertia positio est probabilior et melior, quod 3. gratia gratum faciens una est; et huius signum est, quia toHilur uno peccato tota. Sed attendendum, quod cum dico gratiam virlutum, dico gratiam gratum facientem et habitum substratum; et gratia gratum faciens una est, sed habitus substratus ahus et alius. Simihter cum dico gratiam sacramenta- /m, non tantum dico gratiam, sed elhm effectum curationis; et gratia quidem una est, sed effectus curationis plures sunt. Distinguitur ergo gratia in Sacramentis, donis et virtutibus concernendo effectus el habitus substraios. Unde sacramentalis gra-

DuB. I.

In parte ista sunt dubitationes circa lilleram, et primo dubitatur de defmitione Sacramenti, quam ponit Magister: Sacramentum est sacrae rei signum. Videtur enim male assignare, eo quod videtur aliis convenire, quae non sunt Sacramenta, et tamen sunt sacrae rei signum, ut est hoc nomen Deus.. Si dicas, quod sit signuni rei sacrae et ut sacrae; tunc hoc nomen sanctum el sanctijicans est Sacramentum. Si iu dicas, quod hoc intelligitur de signo visibili; tunc ergo ratio haec non est convertibilis.

Respondeo: Ad hoc dicunt aliqui, quod Sacramentum accipitur tripliciter, scilicet communiter el.... 1 1 n. proprie et propriissime; et secundum hoc Magister dat tres defmitiones. Et prima est Sacramenti largissime accepti. — Potest tamen dici secundum Hugonem ahter, quod illa non est definitio, sed nominis interpretatio; et Magister non intendit ibi definitionem Sacramenti ponere, sed nominis interpretia supra gratiam virtutum propter peccatum addit aliquem effectum. Exemplum in eo qui gratus est et baptizatus: datur ilii gratiae effectus, quia non tantum absolvitur a culpa, sed etiam a poena; sicut et in aliis virtutibus et donis et beatitudinibus est diiTerentia penes habitus substratos, qui differunt propter differentiam in actibus, ad quos orJinant. Nam virtutes ordinant ad opera prima, dona ad media, beatitudines ad perfecta, ut alibi patet; Sacramenta vero addunt remedium curationis. — Et rationes procedunt secundum has duas vias. tationem sive verbi notificationem. Et ex prima interpretatione habetur, quod Sacramentum sit signum rei sacrae; ex secunda, quod sil signum visibile rei sacrae et sanctificantis; ex tertia. quod sit signum rei sacrae et sanctificantis, ita quod ad illam habendum efficaciter ordinat suscipientem; et sic dicitur proprie Sacraraentum, et ita venatur Magister definitionem Sacramenti. Si ergo prima ratio determineiur per has conditiones, tunc dicetur ratio Sacramenli; si autem in sua. generalitate inteUigatur, sic solum est interpretatio nominis, non definitio convertibilis.

Item quaerilur de hoc quod dicit: Sacramentum esi invisibilis gratiae visibilis forma. Videtur enim non bene defmiri: quia corpus Christi verum est Sacramentum, character est Sacramentura, et tamen neutrum est visibilis forma. Si tu dicas, quod visibile sumitur ad visibile sensu exteriori. Prima est Sacranienli targissime accepti, secundum quod Sacramentum convenit omnibus signis rem sacram, crealam,ordinatam vel ordinabilem ad salutem signiflcantibus, sive ad hoc sint principaliler institula, sive non; et secundum hocres significata est visibilis vel invisibilis. Secunda cst Sacramenti proprie ct stiicle accepti, secundum quod convenit signis rem sacram significantibus ex insiilulione, quae res sacra est tantum invisibilis; et haec est comniuuis Sacranicntis veteris et novae quae propria est Sacramentis novae legis.

secundum quod dicilur Genesis terlio: Vidit igitur mulier; et ad visibile quantum ad sensum communem, secundum quod dicilur Exodi vigesimo: Cunctus popuhis videbat voces etc.; et ad visibile secundum intelleclum, secundum quod dicitur Genesis primo: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant vakle bona; obiicitur contra lioc, quod gratia secundum islum niodum videndi- non est invisibilis: ergo maie dicitur invisibilis gratiae.

Propter hoc quaeritur: quomodo accipitur ibi in- visibiUs; et quare magis signi visibilis quam audibilis, cum vox sit signum inagis expressivum? Lt ilerum, cum Sacramentum sit compositum, quaeritur, quomodo sit forma.

Respondeo: Dicendum, quod visibile accipitur ibi pro sensibili sensu exleriori, maxime quantum ad duos sensus disciplinales; unde visibile comprehendit audibile. Sed magis dicitur visibile quam audibile propter lioc, quod ratio signandi, ut infra videbitur, magis residet penes elementum; et hoc est perceptibile visu, et utrumque concurrit ad Sacramentum. — Quod obiicitur de charactere, dicendum, quod non est Sacramentura, nisi quia annexum est sensibili sive visibili exteriori. et Magister defmit principaliter quod est exterius. — Quod obiicitur de forma, dicendum, quod forma uno modo dicitur perfectio rei; alio modo paradigma sive exemplar; tertio modo dicilur forma quasi foris manens, id est aliqua simililudo exterius repraesentans; et sic accipitur in proposito.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Sacramentum eius rei similitudinem gerit, cuius est signum. Videtur enim male dicere: quia Sacrameatum est res corporalis, et gratia res spiritualis: ergo cum nulla sit convenientia in aliqua qualitate inter illa, non est similitudo.

Respondeo: Dicendum, quod similitudo duobus modis attenditur: uno modo secundum?mm monis proprielatem sive naturae participationem; alio modo secundum unius formae comparationem. Prima dicilur similitudo proportionis, secunda dicitur similitudo proportionalitatis. Sacramenlum gerit similitudinem gratiae secundo raodo, non primo,pro eo quod, sicut aqua abluit carnem, ila gratia mundat animam; et sicut oleum lenit exlerius, ita gratia interius. Et haec similitudo est in quatuor terminis

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Cinis vitulae aspersus inquinatos sanctificat ad emundationem carnis, non animae. Videlur enim falsum dicere, quia immunditia carnis non amovebatur, immo plus caro inficiebatur.

Respondeo: bumunditia carnis dicitur, non quia pure erat carnalis, sed qmd, &r irregularitas cowtracta ex solo aclu carnali; sicut erat tangere mortuum, ex quo dicebalur immundus, non quia macula erat in anima vel in carne, sed quia ex hoc aliquam contraxerat irregularitatem, ut non esset idoneus ingredi in templum '-..

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Sed purificabatiir secundum Legem die tertio et septimo; cepla vide.ristot.. Praedicam. c. de Qualitate, ubi tanquam quariam spetiem qualiiaiis figuram et formam recenset; haec tangitur infra d. 6. p. I. q. I. in coi']).; d. 48. a. 2. (. 3. in fine, et d. 49. p. I. q. I. ad o. B. Albert., in Praedicam. c. de Qualitate, c. 9.:iit: Dicilur enim forma, quasi foris manens secundum nomen, cl sic modus coiUinenliae in terminalione linearum ct superficierum dicitur forma. Et haec foi'ma esl species qualilalis. Idem docel Alex. Hal., S. p. IV. q. -3. m. I. n. 1, ubi adducit etiam pro hoc illud Rom..j, 14: ()(H[Adam] est forma futuri, i. e. figura sive similitudo, ut dicit (jlossa.

iNain sicut convenientia in substantia constituit idenliialem, convenientia In quantitate aequalitatem, ila convenientia in qualitate simililudinem, ut docet Aristot., V. 5letaph. lext. IG. et 20. (IV. c. 9. ('t lo.).

unde hoc erat, quod sacerdos erat purificandus secundum Legem, cum idem non debeat esse causa purificationis et inquinationis?

Respondeo: Ratio huius erat li.tteralis, allegonca et moralis i liUeralis, quia tangebat cinerem animalis mortui, et summus etiam sacerdos in peccato populi communicabat; ideo in poena contrahendi immunditiam comraunicabat. Allegorica ratio est, quia in hoc significabatur, quod immunditia ludaeorum non erat totaliter auferenda usque ad finem, quando reliquiae Israel salvae fienl, ad Romanos nono. Moralis vero ratio erat, quia illa immunditia significabat, quod homo debeat se reputare immundum; et sacerdos, qui pro aliis purificandis orat, debet se repulare immundum, quia aliena peccata debet reputare quasi sua; vel etiam debet credere, se in illo officio aliquid commisisse, iuxla illud Gregorii: « Bonarum mentium est ibi culpam agnoscere, ubi culpa non est ».

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Mundabant etiam interdum a corporali lepra illa legalia; quia, si hoc verum erat, tunc ergo illa erant maioris virtutis, quam sinl ista.

Respondeo: Dicendum, quod mundare dicuntur, quia mundatum ostendebant. — Et si tu quaeras, quae utilitas sit; respondeo: dicendum, quod magna; quia leprosi eiiciebanlur extra castra et non poterant redire, nisi purificarentur et iudicio sacerdotis essent mundi. — Sed tunc obiicies: cum lepra sit morbus incurabilis, videtur, quod nullus mundaretur. Dici potest, quod aliqui radicitus habebant causam morbi, et isti nunquam mundabanlur, nec secundum veritatem nec secundum iudicium sacerdotis. Aliqui vero habebant signa, et isti mundari poterant, id est mundati ostendi, cum illa signa iam cessabant.

DuB. VII.

Itera quaeritur de hoc quod dicit: Triplici ex causa instituta sunt Sacramenta. Videtur enim 1 lla codd. FH, in celeris et edd. minus apte purificans. iSam sacerdos, qui teligil cineretn vaccae rufae, immundus fuit et puriflcandus (Num. 1 9, 7. 1 0; 1 9, 2 1.), licet ipso alios mundaret.

• Ita codd. K V, alii cum edd. poenam.

5 Vers. 27. — Hanc rationem insinuat Raban., II. in Num. 19, 6, ulDi de ritu expiationis ex cinere vaccae rufae. male dicere: quia unius rei unicus est finis: ergo videtur, quod una sola sit causa principalis.

Respondeo: Dicendum, quod una est causa principalis, scilicet animae ornatus sive reparatio; sed quia anima plures habet potentias, possunt fines plurificari penes illas, uno tamen principali fine existente. Est enim in nobis yhregitiva,(i, quantum ad hanc est eruditio; est vis irascibilis, el quantum ad hanc est humiliatio; est concupiscibilis, et quantum ad hanc, ne fastidiat, est exercitatio. — Vel aliter: eruditio quantura ad cognitivam, humiliatio quantum ad affectivam, sed exercitatio quantum ad operativam.

DuB. vin.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod dum homo rebus sensibilibus, quae natura infra ipsum sunt, subiicitur. Videtur enim in hoc perverti ordo: quia anima est supra huiusmodi creaturas: ergo si eis se subiicit, pervertitur in hoc ordo naturalis.

Respondeo: Dicendum, quod subiicere se his rebus potest homo quatuor considerationibus: aut propter peccati meritum, aut propter Dei praeceplum, aut quia sunl gratiae signum, aut quia in eis statuit summum bonum et finem ullimum. Primis tribus de causis est meritorium, et nulla inordinatio. Propter peccati enim meritum est aliquis infra illa, et ita eius subiectio respectu talium est ordinata. Item, qui propter praeceptum se subiicit ordinate facit, quia se subiicit magis praecepto quam rei sensibili. Et qui propter significationem, magis signato subiicit se quam signo. Sed in quarta consideratione ordo pervertitur, et est peccatum; et sic non spectat ad propositum.

DuB. IX.

Item quaerilur de hoc quod dicit: Homo, qui ante peccatum sine medio Deum videbat. Videtur enim dicere falsum: quia qui videt Deum sine medio videt Deum per essentiam, videt etiam facie ad faciem; sed omnis talis est beatus: ergo etc.

' Sive rationalis, cuius proprium est, ut ait Aristot., V. Topic. c. I, principale ad concupiscibile et irascibile etc. Cfr. tom. III. pag. 720, nota 1. — Codd. GKaa cognitiva. Pro ta- men cod. cc (K a sccunda manu) tantum. Locc. citt. solvitur etiam seq. dub.

Respondeo: Dicendum, quod videre sine medio est dupliciter: aut sine medio adminiculante, aut sine medio obumbrante. Primum medium est speculare, secundum aenigmaticum. Sine primo non erat homo, sed erat sine secundo, in quod incidit per peccatum; et ideo,-quia caecus erat, indiguit erudiri et manuduci; non sic in statu primol DuB. X.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Propter exercitationem similiter instituta sunt; quia, si hoc verura est; cum corporalis exercitatio ad modicum sit utilis, cum ergo Sacramenta sint corporales res: ergo ad modicum sunt ulilia propter exercitationem.

Respondeo: Dicendum, quod exercitari in observantia ipsorum Sacramentorum potest esse duphciter: aut in solo exteriori ritu, et sic ad modicum valet; aut iuncta devotione mentis, et sic non est corporahs, sed quodam modo spirituahs, ac per hoc multum utihs

DuB. XI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod duo sunt, in quibus consistunt Sacramenla, scilicet

Post parlem prooeraialem et principalem Magisler ponit hic partem incidentem; et haec pars habet ortum ex differentia praeassignata. Dixerat enim, quod Sacramenta veteris legis non efficiebant sive non praestabant gratiam iustiQcanlem, et hoc habebat instantiam in circumcisione; ideo illam excipit et oslendit circumcisionis efficaciam. Et haec pars habet duas partes. In prima delerminat circumcisionis efficaciam. In secunda delerminat eius formam sive integrilatem et substanliam, ibi: Hic dicendum est, in quo instituta fuerit.

Prima pars habet duas partes. In priraa ostenres et verba. Videtur enim, quod male dividat, quia omne verbum est res. — Item, videtur, quod dividat insufjicienler, quia Ilugo dicit, quod consislunt in rebus, dictis et factis.

Respondeo: Dicendum, quod res arctatur hic ad visibilia,et Magisler strictius accipit Sacramenta, quam Hugo: quia ille accipiebat, quamcumque inslitutionem honestatis in Dei Ecclesia Sacramentum esse, Magister vero strictius accipit.

DuB. XII.

Item quaeritur de hoc quod dicit Augustinus, quia promittebant ct significabant tantum. Videlur enim male dicere: quia aut promittebant illis qui erant illius temporis, aut fihturis. Futuris non, quia non promittit aliquis aliquid ahcui, nisi ille sit. Si illis qui tunc erant; constat, quod ad Sacramenta novae legis illi non pervenerunt: ergo decepti erant in promissione.

Respondeo: Dicendtim, quod hic accipitur promissio non gratiae iustificantis, sed gloriae; et illa promittebant, sed non dabant, quia ianua nondum erat aperta; haec autem promittunt et dant, cum ianua sit aperta a Christo dit circumcisionis efficaciam. In secunda vero removet et determinat quaeslionem annexara, ibi: Quaeritur autem de viris, qui fuerunt ante etc, ubi delerminat, quod remedium fuerit contra originale ante circuincisionem.

Similiter secnntla pars, in qua deter.minat de his quae speclanl ad huius Sacramenti substantiara, habet duas parles. In prima determinat sive dicit verilalem. In secunda vero removet dubilationem, ullimo capitulo: Si vero quaeritur de parvulis. Subdivisiones partium nianifeste apparent in hllera. a. 3; 0..lbert., hic a. 13; S. Tliom., hic q. I. a. 2. quaestiunc. I, ad 4.

Ad intelligentiam huius partis quaeritur de duplici remedio, quod praecessit baptismum:

Et primo de illo, quod praecessit tempore legis naturalis.

Secundo de illo, quod praecessit tempore legis scriptae, scilicet de circumcisione.

Quantum ad primum quaeruntur tria.

De remeclio contra peccalum

Et quod fides informis non suffecerit, ostenditur sic.

1. Niliil placet Deo nisi ex caritate; sed professio fidei informis est sine caritate: ergo Domino non placebat: ergo propter illam vel meritum illius iustificationem parvulo non infundebat.

2. Item, si aliquis possit raereri alii, tamen efficacius meretur sibi: ergo si parentes per fidem informem non poterant sibi mereri iustificationem, ergo nec parvulo.

Contra: 1. Per fidem informem meretur quis facit operationem miraculorum et impetrat alii sanitatem corporalem: ergo si Deus aeque pronus est et magis ad sanandum spiritualiter quam corporaliter, videlur, quod per fidem inforraem possit spiritualis sanitas impetrari ei saltem, qui non potest se ad sanitatera praeparare.

2. Item, si non posset, tria ex hoc inconvenientia sequerentur. Primum, quia peccatum actuale imputaretur filio, qui ahas raundaretur, si essent parentes sine peccato. Secundum, quia, cum nullus sit certus, utrum sit in caritate, nulla ei esset certitudo de curatione parvali: ergo semper deberet curare et remedium offerre. Tertium, quia potius deberet dici parvulus mundari in caritate parentum quam in fide; quod non dicit Gregorius.

1 Codd. R S X addunt scilicet de fide.

2 Edd. hic et paulo inferius siiffecerit. AIox Vat. omittit et aduUis.

3 Cfr. I. Cor. 13, I. seqq. — Cod. Z nisi fial in carilate. Superius pro suffecerit codd. F G H I Z aa stifjiceret. Inferius pro primo ergo cod. V ideo.

Primo quaerilur, utrum ad remedium originalis sufflceret fides informis.

Secundo, utrum parvulis et adultis sufficeret virtus solius fidei.

Tertio, utrum adultis esset necessaria virtus sacrificii.

tempore legis naturalis.

c 0 N c L u s 1 0.

Fides informis parentum in lege naturae probabiliter poterat esse remedium parvulis. credendi principaliter, sed ratione ipsius crediti, a quo, in quantum creditum, fluit virlus in orania Sacramenta. Et quia creditum nunquara est informe, sed uniforme respectu fidei informis et formatae; ideo per fidem quantumcumque inforraera, dum tamen esset vera, dabatur remedium parvulo.

Aliter tamen potest dici, quod non ipsum creditum erat reraedium, sed ipsa fidei professio, quae vel fit motu fidei, vel aclu exteriori, erat dispositio curationis; et haec est in circumcisione et baptismate, quia est ibi professio lidei ipso /acto; sed professio fidei, quam faciebant parentes, reputabatur parvulo ex divina misericordia. Et quia professio fidei in habente originale tantum sufficienter disponit ad gratiam, etiam si non fiat in caritate — habens enim originale, cum non teneatur conteri, ex sola voluntate credendi et captivatione intellectus ad gratiam se praeparat; sic et parvulus praeparatur merito congrui; in iustificatione enim Eccle. 9,1: Nescit homo, utrum amore, an odio dignus sit. — Superius pro si non posset non pauci codd. si non possent. Subinde post actuale codd. F H supplent parentum.

Libr. IV. Aloral. c. 3. praefationis. Vide hic lit. Magistri, c. 8. — Pro debere dici cod. F diceretur.

8 Non pauci codd. repulatur, ed. 1 imputabatur. Mox pro parvulo cod. R abundans.

9 Respicitur II. Cor. 10, 5: In captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi. — Cfr. infra d. 16. p. II. a. I. q. I., — De merilo congrui et condigni in iuslificalione vide II. Sent. d. 27. a. 2. q. 2. — Circa finem corp. pro dico codd. F HIORTUX dicendum, ed. I cum aliquot codd. dicit, Vat. dicitur. Subinde voci remedium cod. Z praemittit in.

sive in curatione parvuli potius requiritur meritum congrui quam condigni, sicut etiam in iustificatione adulti — ideo dico sine praeiudicio, quod fldes informis parentum esse poterat remedium parvulo.

i. Ad illud ergo quod obiicitur, quod fides informis non placet Deo; dicendum, quod non placet.., i. Deo tanquam mentormm ex condigno, bene tamen placet sicut dispositivum de congruo.

I. In Iribus liuius arliculi quaestionibus agilur dc remedio contra peccatum originale, quod Deus iis quibus circumcisio non erat mandata, providit, quod est fides in Redemptorem vel propria,vel aliena, parvulis applicata (cfr. infra q. 3.). Ortum et receptum principium tenet, ab illo peccato naturae neminem nisi per coniunctionem quandam cuni Christo liberari posse. Virtus autem salvandi parvulum oritur non tam ex parte subiecti actum fidei elicientis quam ex parte obiecti crediti, ut docet S. Thomas; alii autem simul urgent merilum de congruo, quod comitatur illam prolestationem fldei. Plura dubia circa hoc remedium discutienda sunt, scilicet utrum sufficiebat fides in ha- 6rfi( sine actu, item utrum fides Hi/br»«w, denique utrum solus actus internits fidei sine protestafione vel signo externo. Durandus in nonnullis a ceteris in liis recedit.

De I. quaestione: Alex. Hal., de hac et seq. q. S. p. IV. q. 2. m. S; cfr. q. I. m. 5. a. 2. I. 2. — Scot., de hac et 2 seqq. qq. hic q. 7. — S. Thora., hic q. 2. a. 6; cfr. S. 111. q. 61. a. 3. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. I. 2. 3. — Richard. a Med., hic a. 5. q. 2. — Durand., de hac et 2 seqq. qq. hic q. 8. — Dionys. Carth., de hac et 2 seqq. qq. hic q. 9.

II. Primae solufioni 2. quaestionis adhaeret Durand. (loc.

Secundo quaeritur, utrum ad remissionem originalis sufficeret sola fides. Et quod sic, videtur:

1. Per verbum Gregorii, quod ponitor in lit-: « Pro parvulis sola fides».

2. Item, Hugo de sancto Victore dicit, quod « tempore legis naturae nnn fuerunt aliqua Sacramenta in praecepto», ergo sine omnibus poterat homo salvari; sed nullus poterat salvari sine remissione originalis: ergo remissio originaHs poterat fieri sine aliquo Sacramento exteriori in sola fide.

3. Item, si tempore illo Sacramenta virtutem tolam habebant a fide: ergo tantum faciebat sola fides, quantum fides cum illis Sacramentis: ergo videtur, quod sola fide parentum potuerunt salvari.

4. Ad illud quod obiicilur, quod fides informis non sufTicit ad remissionem propriae culpae; dicendum, quod illud non valel: quia maior dispositio requiritur ad lioc, ut remittatur actuale quam originale, quia est ex maiori culpa commissum; ideo requirilur attrilio cum fide, sed in habente originale sufficit fides -. Quando ergo dicit: magis meretur quilibet sibi quam alii; intelligendum est,ceteris condilionibus existentibus paribus. cit.), et aliquatenus favet Scotus; ipse etiam S. Thom. in Summa (loc. cil. q. 60. a. 5. ad 3, et q. 70. a. 4. ad 2; de Malo q. 4. a. 8. ad 12.) hanc potius opinionem lanquam probabilem praeferre videtur; sed in Comment. (loc. cit. quaesfiunc. 2.) manifeste ob auctoritatem Gregorii cum S. Bonav. secundam declarat probabiliorem.

De eadem traclant praeter laudatos: Petr. a Tar., loc. cit. a. i. — Richard. a Med., hic a. S. q. 3.

III. De 3. quacsfione similiter fuit duplex opinio: una tenuit, adultis praeter interiorem fidei actum necessariam fuisse prolestationem fldei per aliqua.signa sonsibilia determinata; altera vero, tantum interiorem actura fuisse necessarium, cultum vero Dei per signa aliqua externa tantum valde convenientem, sive, ut dicit S. Bonav., de consilio. Huic sententiae favet efiam S. Thom., hic q. 2. a. 6. quaestiunc. 3; S. I. II. q. 102. a. I; III. q. 60. a. S. ad 3, q. 70. a. 2. ad I. Idem docet Alex. llal., loc. cit. m. 3. a. 1. 2. 3, qui de Sacramentis ct sacriflciis legis naturae ibidera et m. I. et 2. multas solvit quaosfiones. — De speciebus numerorim cfr. I. Sent. d. 2. q. 4. scholion.

De eadem quaestione praeter laudatos: B. Albert., hic a. 8. 1 1. — Petr. a Tar., loc. cit. a. S. — Richard. a Med., hic a. S. q. 4.

CoNTRA: 1. Si parvulis sufficiebat sola fides tunc temporis, et modo non suihcit nec tempore circumcisionis sufficiebat: ergo videtur, quod fides tunc esset maioris virtutis quam post: ergo videtur, post fuisse deterioris conditionis. Sed post non fuit deterioris conditionis: ergo si post non suEQceret, nec prius.

2. Ilem, si sola fides sufficiebat, ergo parvulus in omni stata salvari poterat: cum ergo nihil oporteret circa corpus pueri fieri, videtur, quod posset iustificari in ventre raatris.

3. Item, videtur, quod non posset parvulus mori sine remedio, parentibus existentibus fidelibus;sed modo non sic est, immo possunt et praepediuntur fides adiungit sine aliis, scilicet sine signo exteriori et motu interiori.

etiam nati: ergo sunt peioris conditionis in statu gratiae quam in statu naturae.

c 0 N c L u s 1 0. In remissionem peccati originalis parvulis tunc siifficiebat /idei professio, qualitercumque fieret, sive signo, sive verbo, sive actu cordis, dum tamen fieret a parentibus cum respectu ad parvulum.

Respondeo: Ad hoc est duplex opinio, cum dicitur, quod fides parentum erat in remedium parvulo.

Quidaui dicunt, quod non fides — habitus, sed 1. fjgg ratione actus et motus sive professionis, et non cuiuscumque professionis, sed eius qua profitebantur, parvulum curandum esse ab eo quem exspectabant. Et de liac professione quidam dicunt, quod oportebat, quod fieret professio non tanlum actu mentis vel oris, sed eliam in signo visibili, ul puta in oblatione vel in sacrificio sive decimatione, vel aliquo alio signo; quoniam Ecclesia fidelium semper aliqua signa habuit, in quiinis fideles coUigebantur et profitebantur fidem in facto. Unde Auguslinus contra Faustum: « In nullum nomen religionis, sive verum sive falsum, coadunari possent homines, nisi ahquo signorum velut Sacramentorum visibilium consortio unirentur». Unde dicunt, quod aliquod erat signum cum fide. Et quod dicit Gregorius sola fde intelhgit: fide parentum sine consensu vel -fide parvuli. — Sed haec positio non congruit, quia ipse addit in auctoritate: « vel pro maioribus virtus sacrificii». Quare ergo dicit sola? Quia, cum de maioribus agit, addit et dicit: virtus sacrificii; praeterea, cum nulla essent necessitatis, elsi talis professio de congruo deberet esse cum fide, non tamen necessario. Unde Hugo: « Coramonemur, quod illa Sacramenta primi temporis magis ad devotionem proposita fuerunt quam ad obtinendam salutem indicta ».

Propter hoc aiia positio dicit, quod professio fidei sufficiebat, qualitercumque fieret, sive signo, sive verbo, sive actu cordis, dum tamen fleret a parentibus, et haberelur respectus ad parvulum.

Si autem quaeratur: quare magis fides

„,..,.,,.,. tum? dici potest, quod parentes dicuntur hic omnes qui curam gerebant de parvulo; aut si dicantur parentes proprie, ratio, quare magis in fide ipsorum, esl: quia per ipsos parvulus contraxerat culpam, congruum erat, ut eorum fide mereretur gratiam.

1. Ad illud quod obiicilur, quod videtur fides 1 T 1 1.11 1 deteriorata; dicendum, quod ]llud non sequitur simpliciter, quod fides sit deleriorata, sed quod vel deteriorata est, vel aliquid sit ei adiunctum, quod necessitate servari oportet, sicut sunt instituta Sacramenta sub praecepto. Exemplum de observantia manda.torum in eo qui est liberae voluntatis, et in eo qui intravit religionem: primo sufficit ad salutem, secundo non.

± Ad dlud quod obiicitur, quod secundum hoc parvulus in ventre matris posset iustificari; dicendum, quod non habebat efficaciam fides secundum communem legem, nisi quando natus erat ex ulero, sicut nec baptismus. Deus enim secundum ius commune non regenerat nisi prius per naturam natum. Quare autem non, infra dicetur in tractatu de baptismo.

3. Sed quod de nalis obiicit, dicendum, quod habent se sicut excedentia et excessa. In hoc enim excedit illud, quod parvulo periclitanti facilius poterat subveniri; sed in hoc aliud excedit, quia, parentibus entibus infidelibus, adultus salvari poterat, sed parvulus non; praeterea, dubium est, quin magis ad exercendam devotionem proposita fuerant, quam etc. — Pro commonemur Vat. commemoremur.

oporteret, utrumque esse fidelem; et alia multa bona nunc habentur, quae non tunc, ut puta maior certitudo salutis, maius munus graliae et alia bona,

Utrum in adullis requireretur Tertio quaeritur, ulrum requireretur virtus sacrificii in remedium originalis in adultis. Et quod sic, videlur:

1. Per Gregorium in littera, qui dicit, quod niaioribus necessaria erat non tantum fides, sed virtus sacrificii: ergo cum Gregorius loquatur praecise, determinat, quod est necessarium. Si dicas, quod loquitur sine praecisione, ut tangat, quid sit congruum; lunc nulla esset difTerenlia, quia similiter congruebat, pro parvulis offerri sacrificium.

2. Item, plus poterat adultus quam parvulus, et maius debitum peccati habebat: ergo et plus tenebatur facere quam parvulus.

Contra: 1. Terapore legis nalurae non fuitpraeceptum nisi naturale; sed Sacramenta non sunt naturalia, ut supra patuit: ergo nullum fuit ibi sub praecepto, nullum fuit ergo necessitatis: ergo sine sacrificio poterat esse salus adullo.

2. llem, Hugo de Sacramenlis dicit, quod remedium contra originale fuit decimatio; Gregorius dicit, quod sacrificium. Sed contra: unius generis niorbi unum debet esse remedii genus.

3. llem, morbus originalis peccati non iteratur ergo debet habere remedium non iterabile; sed tam sacrificium quam decimatio suiit iterabilia: ergo non sunt convenientia remedia contra originale.

Item, quae erat ista virtus sacrificii? et videin- tur, quod nullius utilitatis% quia liuiusmodi oblatio non ev3i.t praeceplum, quia bonum, quia tunc semper esset praeceptum: ergo erat bonum, quia praeceptum; sed non erat praeceptum: ergo non erat bonum. — Si tu dicas, quod valet ad fidem, 1. quae erudiebatur in illo signo; contra: ibi fiebat oblatio et fumus materialis: ergo si credebat fumum acceptum a Deo, credebat, Deum odorare materiahter: ergo credebat, eum esse corporeum: ergo videtur, quod polius esset in nocumentum fidei. — Si dicas, quod valebat ad excilationem devotionis; 2. contra: omnis devotio, quae est contra pietatis opus, 1 l!a codd. FH; in aliis codd. ct edd. iiiiile omillimtLir vei'ba bona nunc habentur, quae non tunc.

Hic c. 8. — Voci maioribus cod. Z praemittit pro. Subinde post sed codd. G V cc (bb a secimda manu) non male addunt etiam.

3 Partis I. q. 2. ad 5. Vide etiam verba Hugonis a S. Vict. allegala in quaest. praeced. circa finem corp.

3b quae proveniunt, scilicet obedientia et humilialio et consimiiia; et ideo non sequitur ex lioc, quod status ille esset melior. sacrificii in remedium originalis. non potest esse accepta: unde dona iniquorum non probat AUissimus; sed ista erat contra pietatem, quia consumebat fruslra quod erat utile pauperibus: ergo etc.

c 0 N c L u S I 0. Sacriftcia legis naturae nullam de se habebant efficaciam curandi vel iustiftcandi, sed solum ratione fidei Redemptoris.

Respondeo: Ad horum intelligentiam est praenolandum, quod, sicut dicit magister Hugo « in lege naturae tria fuerunt Sacramentorum genera, scilicet decimationes, oblationes et sacriftcia ». Ad quorum notiliam tria sunt notanda: primo, quae sit ratio inslituendi illa Sacramenta; secundo, quis modus; tertio, quae efficacia.

Prima ratio est Dei honoriftcatio. — Notandum ergo, quod fides in iustis omni tempore cucurrit, et nullus nisi in fide salvatus est. Tempore igitur legis naturalis haec fides erat, quae fideles iiluniinabat ad hoc, quod crederent, quod Deus erat creator, quod redemptor, quod remuneraior. Ideo fides illuminabat, et dictamen naturae consonabat, ut homo Deo serviret, et sua ab ipso recognosceret, et hoc quod credebat, signo visibili etiam quodam modo manifestaret. Ideo signa fuerunt tempore legis naturae, in quibus Deus ut creator honorabatur, qui omnia creaverat, ut in oblatione; simililer honorabatur ut redemptor, ut puta in sacriftdo; ut perfectus remunerator, in decimatione. — Denarius enim est numerus perfeclissimus, quia tres perfectiones habet in se: prima est unitatis, secunda ternarii, tertia senarii, quae simul iuncta '- faciunt denarium; et ideo ibi status est. Propter hoc honorabatur Deus ut perfectus remunerator. Unitas est enim perfecta, quia est omnis numeri perfectio;

ternarius, quia constat ex oinnibus partibus suis, ex parte aliquota et non aliquota; senarius vero, quia conslat ex omnibus parlibus aliquotis.

Secunda latio est fidei Redempioris professio.

2. Sicut enim nuUus sine fide polest Deo placere, sic nullus sine fide Mediatoris a peccato resurgere; et sicut fides simpliciter dictabat Dei honorificationem, ita et hanc professionem. lit quia tunc profitetur homo, quando quod inlerius credit exterius nianifestat; ideo tempore legis naturae fuerunt signa ad hoc manifestandum et eliam ad manifestandum Rere- demptorem. Iti redemplione autem tria considerantur: redemptum, et hoc per decvnationem — homo enim significatur per decimam drachmam perditam — ipse modus redimendi, et hoc per oblationem; ipsum pretium, et hoc per sacrificium, in quo erat sanguinis effusio. Et isla professio in huiusmodi signis maxime necessaria erat pro ipsis imperfectis; perfectis enim Deus revelavit Sacramenta fidei, imperfectis celavit. Unde minores adhaerebant fidei maiorum et credebant implicite; et sicut implicite credebant, sic signa data sunt eis a maioribus, in quibus fidem implicite profilerentur.

Tertia ratio est vitae agendae inslitutio. Sicut 3. enim ahquis non poterat Deo placere sine fide nec a peccato resurgere sine fide Redemptoris, sic nec in bono stare sine bono opere; et ideo fidei adiecta sunt signa, quae significarenl ea quae necessaria gunt cum fide Ilaec autem sunt sex, quorura tria... i. sunt mcortle, et tria exterius; quae his signantur: in decimatione peccati recognitio et eius dimissio; quia in ea datur Deo quod perfectum et quod bonum est, et remanet nobis quod est imperfectum; unde significatur, quod bona tantum sunt a Deo, sed mala a nobis: rursus, in separatione decimae partis in partem Dei signatur recessus a peccato. — In sacrificio signatur interna contritio — sacrificium enim Deo spiritus contribulatus — et exterior carnis maceratio, quia occidebatur pecus; unde mortificanda sunt membra nostra, ad Romanos duodecimo: Exhibeatis corpora veslra hostiam etc. — In oblatione, mentis devotio et exterior bona operatio, quae, si adsunt cum fide, sulficiunt ad salutem. — Sic igitur patet, quae sit ratio instilutionis illorum, scihcet Dei honorificatio, fidei Redemptoris professio, vilae agendae instructio.

Secundo debet attendi modus instituendi; non enim instituta sunt per modum praecepti, ut dicit Ilugo: « Primo parvulos consilio nutrivit», loquens pro iihs qui fuerunt tempore legis naturae. — Et si quaeras: quomodo? dicendum, quod fldes dictabat, ut visum est, et natura consonabat, et inspiralio auctoritatem dabat; et ideo per modura consilii data erant, et hoc per superiores, in quibus erat fides exphcita.

Tertio attendenda est in his efficacia. Et notandum, quod de se nullam habebant efficaciam curandi vel iustificandi, sed solum ratione fidei Rederaptoris; non enim erant instituta ad hoc, sed ad haec quae praedicla sunt. — Ex his patent obiecta.

1. Quod enim obiicit primo, quod non sunt de necessitate, concedendum est.

2. Ad illud quod obiicitur de Hugone, quod remedium erat decimatio; dicendura, quod nec decimatio nec sacrificium erat per se reraedium, sed tantura ratione fdei; et quia orania illa tria erant signa redemptionis, ideo indeterminate fides cura quolibet istorum mundare poterat.

3. Ex hoc etiara palet aliud de iteratione, quoniara ideo poterant iterari, quia non erant raedicinae ex se impositae contra morbura non iterabilem.

Ad illud quod quaeritur de virtute sacrificii, legis naturalis et scriptae. — Superius post sine bono opere cod. Z addit subsequenti. Subinde post Haec autem supplevinuis ex codd. F II (P bb a secunda manu) verba sunt sex, quorum. Post pauca pro quae his Vat. quae tria in corde his se- Quentibus.

dicendum, quod virlus sacrificii e dicitur liic fides, quae faciebat sacrificium valere, vel dicitur inlerna mentis contritio, quae facieljal exterius sacrificium virtuosum; et quia adultis necessaria erat contritio propter actuale, ideo Gregorius dicit, sacrificium curasse maiores.

Quod obiicitur, quod sacrificium erat via er- 2 roris; rticendum, quod verum est illis qui accipie-

Consequenter quaerilur de remedio contra originale, quod praecessit baptismum tempore legis scriptae, scihcet de circumcisione. Et circa hoc quaeruntur tria.

Quantum ergo ad primum ostenditur, quod remedium circumcisionis congrue sit institutum:

1. Primo va.lQm significationis, quia est instiiu Sacramentum, quod est remedium contra originale; sed originale traducitur per propagationem: ergo cum circumcisio fiat ab eo membro, per quod est propagalio, expresse signat originalis curationem

2. Item, hoc videtur ratione curationis: quia « contrariis contraria curantur*», tam materialiter quam spiritualiter: ergo cum originale contrahatur per delectationem circa membrum illud, in passione illius membri expresse curatio designatur: ergo si Sacraraentum est ordinatum ad hoc: patet etc.

3. Item, originale est morbus currens circulariter, quia, sicut dicit Ansehnus % « persona corrumpit naturam, et natura personam »: ergo expresse signatur per ablationem secundum circulum; sed hoc est in circumcisione: ergo etc.

Contra: 1. Deus non delectatur jn poenis nostris % ergo medicamenta Dei delent esse suavia; sed circuracisio est poenalis: ergo etc.

2. Ilem, originali non debetur poena sensus, ergo in eius ablatione non debet sentiri poena: ergo si circumcisio non est sine sensu poenae, non est congruum remedium.

1 Cfr. intra d. 16. p. 11. a. I. q. 2. et d. 17. p. I. a. I. q. 2. seq. —.Mox pro sacrifichim codd. FH virtutem sacrificii.

2 Codd. M 0 fuit. Siibinde pro institutum permuUi codd. constiiutum.

3 Cfr. liic lit. Magistri, c. 9. — Pro ab eo cod. F in co. bant ipsum ut ron, sed non bis qui accipiebant ut signum; et quia fideles accipiel3anl iit signum, ideo eis non eral via erroris.

Ad illud quod obiicitur, quod erat contra pietatem; dicendum, quod non est verum, quia adeo abundab;int animaUa, et pauperes ila pauci erant, quod sufficieiant pietati quantum ad cullum Dei et quantum ad sustentationem proximi.

Prirao quaeritur de institutione circumcisionis.

Secundo quaeritur de forma ipsius sive de integritate.

Tertio de efficacia.

Item, quaero, ad quod tempus pertineat institutio circumcisionis. Non ad tempus legis naturae, quia lex naturae communis est omnibus, sed circumcisio propria est generi Abrahae; nec ad tempus legis scriplae, quia lator Legis Moyses circumcisionem non instituit — unde loannis septimo: Circunicisio ex Patribus est, non ex Moyse — nec ad tempus gratiae: ergo nulli tempori convenit eius institutio.

Si dicas, quod perlinet ad legem scriptam, quaero: quare ante dalionera Legis fuit instituta, et quare magis Abrahae data quam alii?

Item, quaeritur: quare non fuit in latore Legis confirmata, sed potius accepit losue mandatum quam Moyses? Circumcisio congrue fuit instituta ad deletionem originalis culpae.

Respondeo: Dicendum, quod institutio circumcisionis congrua fuit, quia fuit expressum signum curationis originalis, tum propter ablationein a niembro propagationis, tum propter ablationem poenalem, tum eliam propter ablationem circularem. peccatiices et iniustas facit. Cfr. tom. II. pag. TilO, nota '6. — Pro corrumpit cod. aa (II a secunda manu) corrupit, cod. bb posl personam addit corrumpit.

1. Ad illud quod obiicitur, quod Dorainus non delectatur in poenis; dicendum, quod poena corapacreavit nos Deus ad puniendura ». Coniparatur ad meritum, scilicet praeexistentem culpara; et sic est in ea manifestatio iustitiae et ordinis, et sic placet Deo, in quantura iuslus. Comparatur ad finem vel effectum, ut puta iustificationem rei; et sic placet ei, in quantum misericors; unde in punitione, quae est via ad iustificationem, relucet raisericordia et iustilia; et ita est Deo placens, et talis fuit poena circumcisionis. — Quod ergo obiicitur, quod non delectatur in poena; dicendum, quod non delectatur in poena, secundum quod poena, sed secundum quod iusta vel iustificatoria; taraen liaec delectatio semper est cum aliquo rigore, et quia lex vetus fuit lex rigoris ideo del3uit in ea esse poenalis curatio.

2. Ad illud quod obiicitur, quod originalo non meruit poenam sensus; dicendum, quod verum est de ista quae est poena tantum et nullo raodo via ad salutem, ut pula infernalis; sed bene illam meruit, quae potest esse via in salutem, ut puta praesentem.

Ad illud quod quaeritur, cui Legi convenit; dicendum secundum Hugonem quod fuit Sacramentum legis scriptae, succedens Sacramenlis legis na- 4. turae; et boc quadruplici de causa, scilicet ratione gravitatis et eviclentiae, ralione certitudinis et efficaciae. Gravis est ratione poenalitatis; et debet sequi, quia prima aetas fuit quasi infantia, secunda quasi pueritia; et ideo non debuit gravari Sacramento onerante, sed levi manu duci; et etiam quia morbus erat recens, et non erat tanta cognitio peccati. Sed post terlia aetas est sicut iuventus, et magis halxierunt cognitionem peccali; ideo potuerunt magis onerari. — Secunda est evidentia, quam ponit Hugo in undecima parte, quia « circumcisio

I. Duplici ex causa circumcisio a Deo convenienter insliluta fuil, scilicet tum in remedium peccati originalis, tum in signaculura distinctionis (q. incid. 2.) ad sepaiandum populum fldelera ab infideiibus. Hoc constat; de nonnullis aliis anne.is quaestionibus intcr doctores disputatur.

1 Ut dicit Damasc, 11. de Fide orthod. c. 29. Cfr. tom. II. pag. 877, nota 8. - Vidc II. Sent. d. 36. a. 2. q. I. seq.

3 Cfr. III. Sent. d. 40. q. I. fuit signum evidentius». — Tertia est certitudinis, quia, si puer circumcidebatur a quibuscumque, sive parentes essent boni sive mali, mundabalur, el certum erat; sed non sic de flde, quia in lege naturae non erat certum, utrum raundaretur, si alter esset infidelis et dedicaret ipsum idolis, et de parentibus poterat dubitari pluribus modis — Quarta est efficacia, quia magis remittebatur fomes in his qui circumcidebantur, quam in his qui solis sacrificiis et fide mundabantur.

Ad illud quod quaeritur: quare fuit data ante Le- Ada.quaest.: gem? dicendum, quod hoc fuit ad praeparandum et. segregandura populum, cui danda erat Lex. — Quare 'i signum,'m. signura, inquam, distinctionis secundum fidem et secundum carnem, secundum quod in illo populo praecipue coiendus erat Deus, et ex illo se-. cundum carnem nasciturus erat Christus. Et quia Abraham primus fuit, qui rehquit terram suam; propter cultum Dei, et excellens fuit in fide, et sili facta fuil de Christo promissio; ideo inter Patres i praecipue dala fuit Abrahae. Ad illud quod quaeritur: quare raagis confir-Ads.qaaest. 1 mata est sub losue quam sub Moyse? ratio est ad j hoc et spiritualis et litteralis: litteralis, quia le- oupiex ragislator repetiit, quomodo praecepta fuit Abraham J pro tota posteritate, et ipsi iam habebant usum nec unquam dimiserant; ideo non oportuit dari a Moyse.] vel Moysi. Sed tempore losue neglexerant circumci- sionem in deserto; ideo oportuit, dari mandatum, sicut ibi dicitur. — Aha ratio fuit spiritualis: quia, etsi circumcisio significet circumcisionem praesentem et futuram, tamen illa Abrahae significat pmeeutem.; illa autem losue in terra promissionis facla post peregrinationem significat futuram

De hac I. quaestione:.Mex. Hal., S. p. IV. q. L m. I. 2. — Scot., de hac ct 2. seqq. qq. hic q. 6. — S. Thom., hic q. 2. a. I; S. III. q. 70. a. 2. — B. Albert., hic a. 22. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1. — Richard. a Med., hic a. 6. q. I. — Durand., de hac et seq. q. hic q. 6. — Dionys. Carth., de hac et 2 seqq. qq. hic q. 7. teriorem unitatem populi fidelis et ad manifestandara distinctionera populi fidelis a celeris nationibus.

s Vide supra a. I. q. 2. ad 3. et infra d. 4. p. II. dub. 4. — De quarta ratione cfr. infra q. 3.

3 Gen. 12, 1..seqq.; IS, 6. seqq. et 22, 18. Cfr. hic lit.

II. In 2. quaeslione solvoncla conveniunt doclores in Iioc, quod determinatio diei octavae non spcctet ad essenliam circumcisionis, sed sit praeceptum ndiunctum, quod vel non obligabat in arlcuo necessitatis, ut vult Magister, vel,si non nisi ex speciali Dei dispensutione licebat terminum hunc praevenire vel dillerre, lunc supplementum habuit por generale remedium, scilicet fidei. lianc alteram opinionem tenent Hugo a S. Victore nec non S. Thom. (hic q. 2. a. 3; S. loc. cit. a. 3. ad 3; cfr. ibid. n. i. ad 3.); cui sententiae S. Bonav. (hic ad 3. i.) addit restrictionem, quod scilicet non semper in casu necossilatis recursus ad reraedium lidei efflcax fuerit.

De hac 2. quaesliono praeter Iiiudatos: Alex. Ilal. loc. cit. m. -4. a. 2. — 13..Mbert., rem tangendo liic a. 23. in fine. — Pelr. a Tar., loc. cit. a. 3. — Uichard. a Med., loe. cit. q. 2.

III. Circa 3. quaestionem de elTicacia circumcisionis sunl plures diflicultates et fuerunt variae opiniones. Concedunt fere de aliis quibusdam eiusdem effectibus, tum de modo, quo conferebat gratiam. Tres primae opiniones, hic ab auctore nostro relatae — quarum prima insinuat-i videtur verbis Magistri, tertia vero lenetur a Guliel..ntissiod. (Sum. p. IV. tr. I. c. 5. q. 2.) — a S. Thoma aliisque posterioribus tanquam improbabilos reiiciunlur. Quartam opinionem cum S. Bonav. approbavorunt etiam S. Thom. in Commentario (loc. cit. a. i.) et Petr. a Tar. (loc. cit. quaestiunc. 2.). Sed in Summa (loc. cit. q. i.) S. Tliom., postquam de quarta opinione dixit, idem aliquando sibi visum

Secundo quaeritar de forma sive de integritale circumcisionis. Et dicit Hugo in libro de Sacramentis, quod tria sunt, quae sunt de integritale eius, scilicet sexus masculinus, membrum praeputii et dies octavus.

1. Sed ostenditur, quod de integritate huius Sacramenti non debet esse sexus: quia remedium debet respondere morbo; sed in morbo non est sexus distinctio nec determinatio, quia comrauniter est in omni sexu: ergo nec in remedio delwt esse distinctio.

2. Item, videlur, quod membrum praeputii non debeat esse de substanlia Sacramenti: quia Sacramenta sunt in honeslatem et decorem; sed illud membrum est verecundum et inhoneslum: ergo nullo modo debet tieri circa illud membrum; aut si fit, quaero, quare magis circa illud quam circa aliud?

Item, quod octavus dies non sit de substantia Sacramenti, ostenditur:

1. Quia nec in baplismo nec in sacramentis 1 Libr. 1. p. XU. c. 2.

2 In edd. additur delerminatio temporis, videlicet dies ociavus. esse, subiungit: « Sed diligenter considoranti appnret, lioc non esse verum ». Deinde docet, « quod in circumcisione conferebntur grntin qunntum ad omnos gratine eflectus, aliter tamen quam in baptismo ». — De hoc igitur modo gratiam conferendi et dc nllera qunestione cum illa cohaoronte, utrum circumcisio fuerit verum et proprium Sacrnmontum, intor subsoquentes theologos, praesertim intor Thomistas ot Scotistas, controversia fuit. lli tamen concordiler tenent, circumcisionem non tantum fuisse remedium contra peccatum originale, sed etiam gratiam contulisse cum effectibus eiusdeni tam positivis quam privativis. Dissensus igitur circa modum efficiendi versnlur circa hoc: utrum ex vi sua sive ex opore oporato, an solum ralione fidei opernbntur. S. Thom. docct, baptismum conferre grntinm « ex virtule ipsius baptismi, quam habet, in quantum est inslrumontum passionis Christi iam perfectae; in circumcisione autem conforobatur gralia non ex virtute circumcisionis, sed ex virtute fidei passionis Christi, cuius signum erat circumcisio » etc. Idem breviter docetur S. c. Gent. IV. c. 57. Sed Scot. (hic q. 6. n. 9. seqq.) vult, circumcisionem causasse gratiam ut signum efficax sive ex operato, et in hoc eam fuisse similem Sacramentis novae legis et proprie Sacramenlum. Ita docent etiam S. Bonav. (cfr. infra dub. 1. et dist. 2. dub. 2.), Alex. Ilal., Bichard. a Med., Durand. et non pauci alii, praesertim qui efficaciam physicam Sacramentorum nogant. — Mulla in linc quaestione a S. Bonav. sumta sunt ex Alexandro Hal. m. 7. a. 2. 3. i. — B. Albert., hic a. 19. — Richard. a Med., hic a. G. q. 4. — Durand., liic q. 7.

2. Item, si tempus illud est de necessilate; si post fiat, Sacramentum nullius est efficaciae: ergo nihil valuit Abrahae nec aliquibus de domo eius; et iterum, nihil valuit illis quos circumcidit losue; et iterum, nihil valebat proselytis. Et ex hoc sequitur, quodsi aliquis negligebat diem octavum, quod nullo raodo posset curari ab originali, quia nec per circumcisionem nec alio modo, quia non erat aliud remedium.

3. Item, si fuit de necessitate: ergo omnes illi viri, qui fuerunt in deserto, fuerunt transgressores, quia nullus eorum fuit circumcisus.

4. Item, si erat de substantia, tunc ergo non debebat praeveniri: ergo parvulum morientem ante octavum diem neces.e erat damnari, quia mascuUis incircumcisus damnabatur; et anle non debebat circumcidi: ergo etc.

Sed contra: 1. Quod sit de necessilate, batur: quia circumcisio est Sacramentum necessitatis, quia cadit sub praeceplo; sed omnia ista tria praecepta sunt, Genesis decimo septimo: ergo omnia sunt de necessitate. Ibi enim dicitur: Masculus, 5 Cfr. Gen. 17, 14, qui in seq. nrg. allegatur. — Conclusionem arg. exhibent edd. sic: ergo videtur, quod octavus dies non fuit de substantia circumcisionis.

s Vcrs. 14, ubi Vulgata, quam edd. sequuntur, delebitur pro peribit. — Seq. lextus est ibid. v. 12. — In fine arg. codd. R N aa subiungunt ergo omnia sunt de necessitate, edd. ergo videtur, quod oclavus dies sil de necessitate Sacramenti circimcisionis.

cuius praepuiii caro circumcisa non fuerit, peribit etc.; et iterum: Infans octo diei'um circumcidetur.

2. Item, quod tempus sit de substantia, ostenditur: quia circumcisio significabat utramque circumcisionem, scilicet primam in anima a culpa, et secundam in corpore a miseria, quae futura erat in octava resurrectionis: ergo octavus dies erat de integritale significationis, ergo et de integritate Sacramenti.

3. Item, praeceptum de circumcisione est praeceptum affirmativum, quod obligat ad aliquod tempus, non ad omne, ergo determinato tempore in praecepto, obligat ad illud:ergo cum in praecepto illo sit determinatio temporis, in quo instituitur circumcisio, tempus determinatum est de necessitate circumcisionis. De necessitate circumcisionis sinipliciter smit sexus masculinus et membrum; tempus vero necessario observandum eral ob praeceptum.

Respondeo: Dicendum, quod duo ex istis, sci- 1. hcet sBxus ct membrum, sunt de necessitale circumcisionis sinipliciter; sed tempus uno modo est de necessitate, alio modo non. Est enira in hoc Sacramento tria considerare, scilicet efficaciam, signifi- 2. caiitiam et observantiam. Quantum ad efficaciam nihil facit; quantum ad significantiam est de congruitate, quia expressius significat; quanlum ad observantiam est de necessitate, quia cadit sub praecepto; unde peccat qui negligit observare.

1. Ad illud ergo quod obiicitur primo, quod in sio enim data fuit in pactum, sicut dicitur Genesis decimo septimo et hoc paclum est certitudo, quod Christus ex gente illa esset nasciturus. Fuit etiam data in remedium contra originale peccatum; unde dicitur Genesis decimo septimo: Masculus, cuius caro praeputii circumcisa non fuerit, peribil etc. Fuit similiter data in meritum obedientiae; meruit enim Abrahara et posteri eius sic Domino obediendo. Fuit etiam data in signum repressionis concupiscentiae; unde significat, quid sit agendum, sive a quo sit cessandum. — Et quia per praeputiura est generatio, et sic convenit pacto generationis; est originalis culpae transfusio, et si c convenit remefZzo circumcisionis; et in praeputio regnat inobedientia et concupiscentia, ab oppositis per ipsius significationem et ab ipso factara ablationem et meretur obedientia et significatur continentia. Ideo rectissirae convenit — Quod ergo dicil, quod est membrum ignobile; dicendum, quod de sui natura est nobile, sed factum est ignobile propter culpam, unde per remediura nobiUtatur; unde primae ad Corinthios duodecimo dicitur, quod membris ignobilioribus abundantiorem honorem circumdamus; et hoc intelligitur, dum passionibus et desideriis obviatur.

Ad illud quod quaeritur de tempore, dicen dum, sicut dictura est, quod quantuin ad efficaciam nihil facit; unde aeque bene curabat circuracisio proselytos, ut etiam parvulos, est tamen congruentia quantum ad significationem.

1. Quod obiicitur de baptismo, dicendum, quod res cuTumcisioms erat circumcisio a culpa et a miseria. Circumcisio a culpa significabatur in aclu et materia, sed circumcisio a miseria per actum et raaleriam non significabatur; et ideo congruum fuit tempus addere, per quod significaretur. Baptisraus autera ratione imraersionis et elevationis expresse significat mortera et resurreclionera; ideo non fuit congruum addere. Et sic dies octavus est de bene esse circuracisionis quantum ad significantiam; est taraen de necessitate quantura ad observantiam, quia cadit in praecepto — Et ratio huius quia Sacramentum illud fuit poenale; ideo oportuit observare terapus, quia, si anle octavum diera circumcideretur, propler teneritudinem posset perire; si ultra difierretur, esset periculum propter mortem, Sacrani. p. XII. c. 2, censet, hoc ideo esse factum, ut videlicet ostenderetur, quod illa exterior circumcisio animabus [quae in s. Scriptura per masculinum sexum significantu:-] sanctiflcatio-' nem contulit, sed carni [per muliebrem sexum signiflcatae] non abstulit corruptionem. — Cod. F ex ea nasci.

et libenter differrent propter dolorem. Ideo voluit eis Dominus praefigere terminum.

3. 4. Ad illud quod obiicitur, quod si est de necessitate praecepti, non poterat differri nec praeveniri sine peccato; dicendum, quod circa hoc du- 1. plex fuit opinio: una quidem, quod praeveniri non poterat nec differri sine peccato, nisi interveniret Dei auctoritas, vel etiani necessitas. VA utraque fuit in viris, qui fuerunt in deserto incircumcisi, ut dicunt: necessitas propter periculum, quia ad motuni nubis movebantur, et ideo circumcisionem servare non poterant; divina etiam auctoritas fuit dispensans, quia in deserto erant, in quo non poterant gentibus commiscerl nec indigebant distingui. Rursus, Dominus vobiit, ob figuram circumcisionem differri, ut una generalis circumcisio fieret in terra promissionis in signum ilfius quae futura erat in patria. Et isti dicunt, quodsi de parvulis timerent, quod tempus circumcisionis poterat et debebat praeveniri; alioquin puer damnabatur, sicut niodo damnatur puer non baptizatus. — Sed haec positio, licet probabilis videatur, tamen niori repugnat ludaeorum, quem nunc observant; et credibile est, quod a Patribus acceperunt. Nulhim enim ante oclavum diem circumcidunt. — Contrarietatem etiam habet in se ipsa: quia, si ob necessitatem infirmitatis poterat differri, cum parvulus erat in gravi infirmitate, non debebat secundum eos circumcidi, sed diutius exspectari; et iterum, si non poterat sine peccato differri, qualiter poterat praeveniri, ex quo Dorainus illum praefixerat?

Et ideo alia opinio est et probabilior, quod non debebant praevenire nec differre, nisi Dominus ipse dispensaret, aUoquin peccabant. Et si tu obiicias, quod tunc puer damnaretur, quia scribitur: 3Jasculus, cuius caro etc.; dicendum, quod secundum translationem Septuaginta habetur: Cuius praeputii caro octava die circumcisa non fuerit; et quamvis in nostra translatione non repetatur % tamen intelligitur repeli sub ea conditione, in qua fuit praeceptum. Et quia non erant obUgati, eodem remedio curabantur, quo muUeres. — Sed huic posltioni occurrit difficultas: esto enim, quod parvulus ille mundatus illo remedio viveret usque ad octo dies et tunc non circumcideretur, aut salvatur, aut non. Si non salvatur: ergo ex peccato patris amittit gratiam, aut eam non habuit; sed constat, quod propter peccatum palris non potest eam perdere: ergo nunquam habuit. — Si salvatur; et non est octavo die circumcisus: ergo non est verum, quod dicit Dominus: Masculus, cuius caro etc.

Propter hoc igitur respondendum, quod cur-....,.., rente circumcisione, aha remedia non disponebant parvulum nisi cum hac conditione, quod ipse esset impossibilis ad implendum mandatum de circumcisione: et ita propter impossibilitatem absolvebatur; et si morilurus erat ante octavum diem, disponebant, et curabatur; sed viclurus non curabatur, quousque raandatum esset totum impletum. Et hoc totum est probabile; et ideo hanc opinionem credo saniorem. — Si autem Dominus disnensaret, tunc secus esset; et ita,. „.... dicunt tactum esse cuxa viros, qui fuerunt m deserto. — Aliqui tamen dicunt, quod peccaverunt, quia ex contemplu dimiserunt; sed tamen illud non est credibile, quod omnes ita mandatum Dei contemnerent. rentum salvetur; dico, quod non, quia baptisraus propter suam generalitatem et perfectionem et temporis indeterminationem alia remedia evacuavit; non sic autem circuracisio. — Huius autem positionis probabilitas habetur ex auctoritate, quia Proverbiorum quarto ® dicit Salomon: Unigenitus eram corani niatre mea; ubi dicitur in Glossa, quod filius Bersabee, alius parvulus, « non fuit nominatus, quia ante octavum diem est mortuus», et ita non fuit circumcisus. Habetur ex ratione, quia nulluin aniraal offerebatur Doinino ante octavum diem Habetur etiam ex more ludaeorum, quem modo observant. Et ideo haec positio raagis est tenenda.

Tertio quaeritur de efficacia circumcisionis, et quaeritur, utrum Sacramenlum circumcisionis sit gratiae collativum. Et quod non:

1. Dicit Magisler in littera. Hoc ipsum dicit Glossa ad Romanos quarto super illud: Signaculum fidei accepit; Glossa: « In circumcisione tantum peccala remittebantur, sed non gratia per eam praestabatur ».

2. Item, hoc videtur ratione, quia in Sacramento aeque vel amplius se extendit ratio significandi quam efficiendi; sed ratio significandi in circumcisione solum est in ablatione: ergo et efficacia.

3. Item, sicut se haJDet culpa ad gratiae amotionem, sic gratia ad remolionem culpae; sed Deus, cum homo peccat, subtrahit gratiam, nec tamen facit culpani: ergo a 5otu possibile est, quod ahquod remedium removeat culpara, quod tamen non dat gratiam: ergo si hoc est possibile, et concordat ralio et auctoritas, in circumcisione non datur gratia.

4. Item, si Deus esset dator formarum, virlus particularis agentis esset solum in abiiciendo, non in ponendo: ergo cum Deus sit dator gratiae, virtus circumcisionis solum erit in amovendo oppositum graliae.

Contra: 1. Quod in circumcisione detur gralia, quia eadem vi est corruptio unius oppositi et generatio alterius % et eadem vi, qua receditur ab uno oppositorum, acceditur ad reliquum: ergo cum gratia et culpa sint opposita, eadem vi, qua deletur culpa, confertur gratia: ergo si circumcisio est ad delendam culpam, necesse est, in ea conferri gratiam. Si dicas, quod hoc non tenet in moribus; hoc nihil est, quia Ambrosius dicit, quod «egressus vilii est virtutis ingressus».

2. Ilem, accidens corrumpitur dupliciter: aut propter corruptionem subiecti, aut propler inductionem contrarii: ergo si circumcisio aufert culpam, cum non corrumpat subiectum, de necessitate inducit contrarium; sed hoc est gratia: ergo etc. Si dicas, quod culpa non est accidens, sed privatio; idem sequitur, quia privatio non removetur ab aliquo nisi per positionem habitus: ergo si culpa est privatio gratiae, nunquam delebitur, nisi ponatur gratia.

3. Item, peccatum dicit non esse moris; sed impossibile est, quod Deus auferat alicui non esse naturae nisi dando esse, iramo non est intelligibile: ergo irapossibile et non intelligibile est, quod auferat non esse moris nisi dando esse; sed non esse moris est per culpam, esse per gratiam: ergo etc. Si dicas, quod non est simile, quia esse et non esse sunt immediata; non sic culpa et gratia; contra hoc est, quia privatio et habitus circa suum susceptibile sunt immediata, sicut affirmatio et negatio: ergo impossibile est privare unum, quin ponatur reliquum.

4. Item, si circumcisio delet culpam. et gratia delet; aut ergo circumcisio delet per gratiam, aut e converso, aut utrumquesimul; sed constat, quod non ulrumque simul, quia, cum non sint idem in substantia, non habent eandem operationem immediatam. Item, non gratia per circumcisionem, quia, si non esset circumcisio, gratia per se sufficienter deleret culpam lanquam immediata causa: ergo circumcisio delet per gratiam: ergo per prius ordinatur circumcisio ad gratiam quam ad culpam delendam. corruptio. Cfr. etiam 111. Sent. d. 26. a. 2. q. 1. arg. I. ad oppos., ubi affertur exemplum de pondere, per quod corpus recedit ab una differentia positionis et accedit ad alteram. In huius arg. solutione negatur simililudo exempli et docetur, quod non vapro vi cod. M (1 a secunda manu) via.

« Libr. II. de Cain et Abel, c. 4. n. 16: Egressus enim malitiae virtutis operatur ingressum. — Pro est ingressus cod. G operalur ingressum. Non pauci codd. Boethius dicit (cfr. 111. de Consolat. prosa 4. et in Calegorias sive Praedicam. Aristot. c. de Oppositis), cod. bb Hilarius dicit.

In circumcisione conferebatur gratia, sed tantuni parviila respectu magnae graliae, quae datur in abptismo.

Respondeo: Dicendum, quod circa hoc diversi diversimode senserunt.

Quorundam enim positio fuit, quod originale, 1. ut est cuipa, est concupiscenlia cuin debito non concupiscendi; et non ideo est culpa, quia concupiscentia — haec enim est in iustificalis — sed ideo, quia est cum debito non concupiscendi. Cum ergo delelur calpa originalis, quia delelur quanlum ad reatum et remanet quantum ad actum; dicunt, quod solvitur debitum, id est, non imputatur; et tunc igitur remanet concupiscentia actu poena. IIoc igitur est quod dicunt, originale deleri, id est, debitum non concupiscendi nou imputari; et hoc quidem sine alicuius gratiae collatione fieri potest et flt in circumcisione. — Sed haec responsio non potest 1. stare duplici ratione: una quidem, quia, si Deus non imputat hoc debitum ipsi animae, quod prius imputabat; aut ergo aliqua innovatio facta est circa animam, aut rautatio circa Deum; non mutatio circa Deum, ergo innovatio circa animam: ergo aut aliquid est ab esi ablatum, aut positum. Si ablaium, aut bomim, aut malum; non bonum, ergo malum; non raalum poenae tantum, ergo cidpae: ergo si culpa est privatio, quae non aufertur, nisi aliquid ibi ponatur; necesse est, aliquid poni. Sed nihil ponitur in anima, quod expellat culpam, nisi gratia — Alia ratio est: quia, si debilum tantum non imputaretur, et gratia non daretur; cum nullus possit videre Deum, quin habuerit gratiam tunc ergo iustus ab originali peccato mundatus per circumcisionem, si moriatur, cum non habuerit gratiam, non videbit Deura: ergo eandem poenam habebit, ac si haberet originale.

Alia positio magis ultra processit et dixit, quod in circumcisione dabatur gratia, et delebalur culpa; sed cidpa delebaiur vi circumcisionis, gratia non dabaiur vi eius, sed ex liberalitate Dei, qui non 1 Cfr. 11. Sent. d. 30. a. 2. q. I. et d. 32. a. 1. q. I. seq. — Post pauca verbis noii mputatar codcl. E G K N Y Z aa bb liraemitlunt illud debitum. Inferius pro non conmpiscendi, quod linbent codd. FH (Iv a secunda manu), alii codd. cum edd. perperam concupiscendi.

2 Vide II. Sent. d. 26. q. I. — Ante vorba aliquid poni cod. Z (bb a secunda manu) repetit ibi. d. i. a. 1. q. I. et 3. — De seq. propos. cfr. II. Sent. d. 33. a. 3. q. 1.

< Cod. cc supplet gratia. Ed. 1 legit: Si enim deteretprius innocentia, quam culpa deleretur, Val: Sic enim prius naturaliter deleretur culpa per innocenliam, quam gratia infunderetur. Nostra lectio praebetur a codd., quorum tamen delet culpam, quin decoret animam et gratam sibi faciat; quamvis possel aliter facere, quia secundum naturam medium est inter culpam et gratiam, scilicet ipsa innocentia, et delere culpam, hoc est reddere innocentiam; sed Deus nunquam reddit innocentiam, quin superaddat gratiam. Et per hoc respondent ad obiecta de contrarietate et de habitu et privatione, quia gratia non est directe et immediate habitus oppositus culpae, sed innocentia. Ad hanc innocentiam, secundum. quod est privatio culpae, ordinatur circumcisio disponens ex parte suscipientis, sed gratia ex parte agentis. — Sed haec positio non potest slare duplici ratione: prima quidem, quia, si innocentia esset medium secundum naturam inter culpam et gratiara, prius naturaliter restitueretur innocentia, et cxpelleretur culpa, quam infunderetur gratia; sed hoc est raanifeste falsura, quia tunc gratia non deleret culpam. Si enim delet, prius naturaliter infunditur, quam culpa deleatur. — Alia ratio est, quia, etsi Deus posset delere culpam sine gratia, non taraen decrevit delere nisi per graliam: ergo si dat virtutem Sacramento consonantem suo decrelo, non dat virtutem ad culpam delendam, nisi disponendo ad gratiara.

Tertia positio est, quod in circumcisione delebaiur culpa, et conferebaiur gratia, et ad utrumque ordinabatur circuracisio; sed gratia quosdam effectus hsbet privaiioos, qmsdsim positivos; et circumcisio non ordinabatur primo et per se nisi quantum ad etfectus privaiivos; et ideo solura significabat ablaiionem. Sed quia effeclus privativi non sunt sine positivis, ex consequenti erant ibi effectus posilivi; et quia ex consequenti, non oporlebat eos significari. Exeraplum autera manifestum est in conversione panis in corpus Christi, in quo est consequenter et sanguis, sed tamen non significatur ibi. Effectus autera gratiae positivi sunt sicut habilitare ad bona opera., privativi, sicut reinovere culpam. — Sed ista positio non potest stare duplici ratione: primaquidem, quia, si vi circumcisionis ponitur gratia in aniraa et potentiis, quia delet culpam, quae in his est; cum poni gratiara in anima non sit aliqui male omitmnt delet et incongrue substitLuuit infandalur pro infunditur. — De hac rnlione vide infra d. 17. p. I. a. 2. q. I.

5 Alex. Hal, S. p. IV. q.. m. 7. a.. -4. S I: Etsi innocentia sit medium inter gratiam et culpam, habito respectu ad statum naturae condiim, non tamen est medium, habilo rspectu ad statum lapsus ete. Cfr. II. Sent. d. 28. a. I. q. I. ad 6.

8 Cod. E (V a secunda manu) addit ad graliam. Mox plurimi codd. et ed. I significat pro signifwabat.

aliud quam gratificari, el in potentiis quani potentias habilitari: ergo non separantur nec secundum rem nec secundum intellectum: ergo impossibile esl ponere vel intelligere, quod circumcisio habeat vim ad unum, quin etiam habeat ad reliquum —.lia ratioest, quia effectus posjry aliqui secundum rem idem sunt cum privativis, quia, sicut lumen materiale nunquam delet tenebras nisi illuininando aera, sic nec lumen gratiae tenebras peccati.

Quarla posilio fuit, quod in circumcisione daet batur gratia, sed tamen parvula respectu eius quae datur in baptismo. Et ratio huius videbitur in sequenti distinctione, cum de profectu Sacramentorum disputabitur. Et quia gratia quantumcumque parva plenum effectum habet ad delendum omnem culpam mortalem, sed semiplenum ad habilitandum animas et perficiendum; ideo circumcisio dicitur ordinari ad effectum ablationis culpae, non quia ipsuin solum habeat, sed quia solum habet corapletum. Et quia Sacramentum non omne significat, quod facit-, sed quod plenius et perfectius facit; ideo in circumcisione solum est signum ablationis principaliter.

In parte ista sunt dubitationes circa htteram, et primo dubitalur de hoc quod dicit Magister: Fuil tamen inter illa Sacramenta Sacramentum quodclam elc. Quare magis excipit Sacramentum circumcisionis quam alia? Videtur enim, quod potius deberet excipere alia; quia, si Sacramenta posterius instituta sunt efflcaciora, videtur, quod potius deberet excipere Sacramenta, quae instituta sunt in Lege, quam circuincisionem, quae est instituta ante.

Respondeo: Dicendum, quod circumcisio inter omnia Sacramenta Legis fuit efficacius Sacramentum. — Si quaeras, quae sit ratio sive causa efficiens;: pactio divjna, quae in liac speciahter fuit, et ideo hoc Sacramentum efficacem habebat ordinationem ad curationem originaiisl — Si autem quaeritur: quare magis in hoc fuit pactio? dicendum, du- quod ratio huius est duplex: prima, quia, sicut ba- 1 Vide 11. Sent. d. 26. q. 5. et d. 27. a. 1. q. 1. — Superius po.st non [cod. R. nihW] sit aliud cod. Z prosequitur: quam eam gratificari, et graliam in potentiis.

2 Cod. U addit spirituale, scilicet tuw.cn.

3 Arl. 1. q. 2. — Inferius pro animas cod. G animam, edd. potentias animae. linniediate post pro et perficiendum cod. A et edd. ad proficienduni.

Et per hoc patent auctoritates et obiecta: 1. quia nec Glossa nec Magister voluerunt negare, quod nullo modo daretur gratia habilitans, sed quod ita parum habilitans et ita parum reprimens concupiscentiam, quod solum merebatur dici deletiva culpae, non habihtativa potentiae.

2. Ad illud quod obiicitur de significalione, patet responsio, quod illud debet Sacramentum significare, quod plene et perfecte facit, non omne quod facit ex consequenti sive imperfecte.

3. Ad illud quod obiicitur, quod Deus subtraliit gratiam et non facit culpam, ergo etc.; dicendum, quod Deus dicitur subtrahere gratiam, non quia perimat datani, sed quia ultra non apponit; sed homo per cujpam perimit datam, et ita non conveniunt in effectu Deus et culpa S

4. Ad ultimum dicendum, quod illud nihil valet, quia, sicut solus Deus dat gratiam, ita solus delet oppositum; unde Isaiae quadragesimo lertio: Ego sum, qui dcleo iniquitates etc. Praeterea, si ilia positio esset vera, nunquam agens particulare ahquid abiiceret. ptismus est ianua et fundamentum Sacramentorum novae legis, ita iu circumcisione vetus lex sumsit fundamentum et exordium. — Alia ratio erat, quia circumcisit) erat in remedium originalis peccati, quantum ad quod reus minime est culpabilis, et tamen multum impotens se iuvare, ut patet in parvulis; et ideo decuit divinam misericordiam, ut efficacius remedium praepararet.

Item quaeritur de hoc quod dicit Beda: Idem salutiferae curationis auxilium circumcisio elc.; quia, si hoc verum est, ergo in circumcisione ita datur gratia virtutum adiutrix, sicut in Imptismo. Si tu dicas, quod non sequitur: idem, ergo hoc, immo est ibi consequens; hoc non solvit: quia ipse excipit; sed ex.ceptio non fit ab aliquo nisi intelleclo universaliter; nihil enim est dictum: homo 5 Vers. 28. — Inferius pro particulare Vat. principale.

currit praeter Socralem: ergo inlelligitur generaliter de omni remedio. — Item, baptismus ante passionem non aperiebat ianuam: ergo non habebat maiorem efficaciam.

Respondko: Dicendum, quod facienda est vis in verbo Bedae et quanlum ad hoc quod dicit idem, et quantum ad hoc quod dicit citrcUionis. Quantum ad boc quod est idem, quia dicit convenientiam in forma, non in quantitate -;.quantum ad hoc quod est curationis; quia dicit convenientiam in remedio contra malum, non prout habilitat ad bonum. — Et per hoc solvuntur illa duo obiecta. Vult enim dicere Beda, quod sicut baptismus digne suscipientem mundat ab originali et actuali, sic circumcisio. Unde quantum ad remotionem cidpae est convenientia, sed non quantum ad apertionem ianuae nec quantum ad habilitatem, ratione cuius baptismus semper excessit l Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Tamen in sinu Abrahae post mortem; quid sit iste sinus Abrahae. Et Glossa dicit Lucae decimo sexto: « Sinus Abrahae est requies beatorum pauperum »; sed illa est regnum caelorum, et hoc est visio Dei: ergo circumcisi, qui moriebantur, habebant visionem beatam, cui contradicit sequens littera.

Respondeo: Dicendum, quod sinus Abrahae potest dici requies, in qua fuit Abraham; et hoc attribuitur Abrahae propter perfectionis fidei exemplum quasi primarium. — Vel sinus Abrahae dicitur requies Dei Patris, qui dicitur Abraham, quia summus pater est omnium, maxime fidelium. Utroque modo dictus dicit idem, ex diversa tamen ratione dicendi. Dupliciter potest dici requies: aut per ablationem omnis m.ali, et sic fuit locus, in quo 1 In Tractntu de clictionibus syncatliegoi'ematicis(inter-opei'a Petri Hispani), c. de Diciionibus exceptivis, circa illud quod cxcipUur datur haec regula: Diclio excepliva excipil partem actualiter exlstenlem in suo toto. Ratio est, quia exceptio est extractio alicuius ab aliquo; sed ubicumque est extraclio, ibi est actualiter aliquid quod aufertur, el aliquid quod relinquitur... ideo oiiines istae sunt incongruae et falsae: oninis equus praeter Socralem currit, ct: liomo praeter Socratem currit; quia exceptum non est pars actualiter eius, a quo flt exceptio... et licet Socrates sit pars hominis, tamen non est aciiinliler in suppositiono hominis, nisi addatur signum universale [omnis] ad honiinem; ideo non sequitur: homo currit, ergo Socrales currit.

= Vido supra pag. 29, nota 7. — Pro esi idem plures codd. dicit idem, et post quia codd. FH repetunt idetn. iMox solvit Alex. Hal., S. p. IV. q. 4. m. 7. a. 5. 2. sancti Patres exspectabant Christum, et ita intelligit hic; aut per collationem omnis boni, et sic est locus gloriae et paradisus, ad quem locum nunc optamus et oramus, mortuorum animas pervenire.

DuB. IV.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit Magister: Nec ei soli praecepta fuit circumcisio, sed et semini eius. Videtur enim male dicere: quia secundum hoc videtur, quod Ismael et omnes de stirpe Abrahae lenerentur ad circumcisionem. Si ttt dicas mihi, quod tenebantur illi soli, de quibus nasciturus erat Chrislus: ergo secundum hoc illi soli de tribu luda fuissent obligati. — Item videtur, quod non illi soh, sed omnes: quia, si circumcisio erat in remedium, et tale remedium, quod omnibus proderat, et omnes eo aequaliter indigebant: ergo videtur, quod cum circumcisio non esset bona, nisi quia praecepta, quod omnibus esset praecepta, cum omnibus prodesset. Sed contra hoc est, quod, sicut dicit Hugo et Gregorhis super prologum lob, «lob non legitur circumcisus, et tamen creditur fuisse de stirpe Esau».

Respondeo: Dicendum, quod in datione circumcisionis duo considerantur, scilicet institutio et praeceptum. Inslitutio fuit conlra morbum origuiahs peccati, ut esset remedium; et sicut morbus ille oranes respicit, ita et inslitutio. Sed praeceptio fuit in pactum; et Dominus pactum fecit cum Abraham de certitudine nativitatis Christi et de terra promissionis: el ideo illi soli intelliguntur praecepto astricti, ad quos se extendit pactum, et hi fuerunt omnes filii Israel. Et idea omnes poterant circumcidi, et omnibus erat utilis; sed hi soli tenebantur, ad quos se extendit pactum, et qui terram recepturi erant. Et ideo, cum dicit Magister, quod data est 5 Scilicet altera pars verbi Bedae Iiic in lit. Magist., c. 7. allegata; Supernae pacis ingressum spe felici exspectabant.

semini siib praecepto; stricte accipit semen pro his qui de lacob fuerunt generali. — Et sic patet responsio de lob. Tamen non est omnino certura, de qua stirpe fuerit, quia aliqui dicunt, quod fuit deNachor Quod autem Abraham omnes vernaculos et Ismaelem circumcidit, hoc fuit iustitiae superabundantis.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod fiebat die octavo. Videtur enim non bene dictum, quia, dato quod parvulus natus esset in Sabbato, praeceptum Sabbati erat maius, unde el in Decalogo continetur: ergo inagis deberent differre quam in Sabbato circumcidere: ergo non in die octavo.

Ad hoc respondent quidam, quod ob reverentiam Sabbati debebat differri, et praeceptum de SabJjato datum praeiudicabat ilh. Sed tamen non oportet hic dul)itare, quia Dominus dicit loannis septimo, quod circumcisionem accipit homo in Sabbato, ut non solvatur lex Moysi. Propter hoc dicendum, quod opus circumcisionis propler curationem mentis erat spirituale, et ita Sabbatum non solvebat nec ei repugnabat, quia prohibebatur in Lege solum opus servile.

DuB. VI.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod fiebat cultro petrino. Videtur enim male dicere, quia in institutione circumcisionis factae ipsi Abrahae nulla fit mentio de cultro petrino — Item, quae utilitas vel necessitas de cultro petrino, cum ferrum sit multo aptius?

Respondeo: Dicendum, quod culter petrinus esl de subslanlia, sed quantum ad observantiam, non qoantum ad efficaciam nec quantum ad significantiam Et hoc patet, quia, si aliquis circumcideretur cultro ferreo, idem esset effectus; et in huius rei signum non fuit facta mentio in institutione, fuit ta- 1 Codd. F H (bb n secunda nianu) semini Abrahae.

2 Hieronym., Libr. hebraic. qunest. in Gen. 22', 20: Primogenitus Naclior, fratris Abraham de Meiclia uxore eius, filia Arnn, natus est Us, de cuius slirpe lob descendit, sicut scriptum esl in exordio voluminis eius: Vir fuit in terra Us, nomine lob. Male igitur quidam aestimant, lob de genere esse Esau; siquidem illud quod in fine libri ipsius habetur [secundum Sepluaginta] Eo quod de Syro sermone translatiis est; ei quarlus sit ab Esau, et reliqua quae ibi continentur, iu Hebraeis voluminibus non habentur. C(V. ibid. in 36, 33. Ilieronymum sequuntur Isidor., de Ortu et obilu Patrum, c. 24. n. 38; Alcuin., Interrogat. in Gen. interrog. 2iO. Alteram sententiam tenent praeter Origenem, quem allegat Hieronym., Epist. 72. (alias 126.) n. 2, Alhanas., Synopsis Script. S. n. 25; Chrysost., Homil. 7. de Poenilentia, n. 1; Ambros. in Ps. 36, 29. n. 63, et Augusl., XVIII. de Civ. Dci, c. 47. — Mox respicitur Gen. '17, 23. scqq. — Idem dub. solvit Alex. Hal., S. p. IV. q. 4. m. 3. a. 2. 1. et m. 4. a. 1; B. Albert., hic a. 22; S. Tliom., hic q. 2. a. 2. quaestiunc. 1; Petr. a Tar., hic q. 3. a. 2. men in sequenti praecepti renovatione facta sub losue, quinto: Fac tibi cultros lapideos, in quo significatur, quod per petram Christum omnes circumcidendi erant; significatur et duritia ipsorum et duritia Legis. Hoc autem congruitatis erat, non necessitatis; unde dicitur, quod ludaei non circumcidunt nunc cultus petrinis

DuB. VIL

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod duae simt res huius Sacramenti. Videtur enim male dicere: quia, si duae sunt res, ergo videtur, quod duplex sit hic Sacramentum, aut Sacramentum est multiplex.

Respondeo: Dicendum, quod res huius Sacramenti duobus modis est: uno modo illa quam significat et donat; alio modo illa quam significat faciendam. Ilia autem res erat propria et principahs, quam significabat et domftai; et haec erat una principaliter, scilicet curatio ab originali. Illa vero, quam significabat faciendam, contingit esse duplicem secundum dupHcem statum, scilicet viae et gloriae, secundum quod duplex est spiritualis circumcisio, scilicet a culpa et a mwerm; et utraque fit per petram Christum, et sic in octava.

DuB. VIII.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod Abrahae nihil contulit circumcisio. Videtur enim falsum dicere: quia Abrahara mehus et fidelius fecit quam ahi: ergo videtur, quod ahis nihil tribuat, si sibi non tribuit, de quo magis videtur.

Respondeo: Dicendum, quod nihil conferre, hoc potest esse dupliciter: aut quia non est indigentia a parte recipientis, aut quia non est quod adiuvet in ea; et ex prima causa nihil contulit, non quia esset in se inefflcax, sed quia Abraham non indigebat.

5 Lev. 23, 3. et 28; Num. 29, I. — Cfr. de hoc dubio Alex. Hal., S. p. IV. q. 4. m. 6. a.; S. Thom., hic q. 2. a. 3. quaestiunc. 1. ad 2; Petr. a Tar., hic q. 3. a. 3. et circa lit.

Cap. I.

De Sacramentis novae legis.

lam ad Sacramenla iiovae legis accedamiis, qiiac iugium; quorum alia remedium contra peccatuni praebent el gratiam adiutricem confcrunt, ut baptismus; 1. alia in remedium lanluni sunt, ut coniugium; alia gratia et virlule nos fulciunl, ut eucharistia et ordo.

Si vero quaeritur, quare non fuerint liaec Sacrasti, qui graliam attulit, gratiae Sacramenta fuisse danda, 2. quae cx ipsius morte et passione virtulem sortiia sunl. Christus autem venire iioluil, anlequam homo de lege naturali et scripta convinceretur, quod neutra iuvari posset.

Fuit tamen coniugium ante peccatum institutum, « non ulique propter remedium, sed ad Sacramentum et ad officium »; post peccatum vero fuit ad remediuni contra carnalis concupiscenliae corrupleJam; de quo suo loco traclabimus.

Cap. II.

De baptismo.

Nunc vero de baptismi Sacramenlo videamus, « quod inter novae gratiae Sacramenta primum esl. 3Baplismum Chrisli loannes suo baptismo praenuntiavit, qui primus baptizasse legitur, sed in aqua, non in Spiritu, sicut ipse ait: Ego baptizo vos in aqua in poenitentiam.. Sola enim corpora abluebat, a peccatis vero non mundabat ».

Cap. III.

De differentia baptismi loannis et Chrisli.

Baptismus loannis erat in poenitentiam, non in remissionem; baplismus vero Chrisli in remissionem; quia loannes baptizans homines ad poeiiitentiam vocabat, et quos baptizabat poenitere docebat, secundum illud: Veniebant ad loannem in lordanem, confitentes 1 Edcl., exceplis, 2, benedictio panis, rerrnganllbiis codd.; leclio nuloni nostra respondet loculioni (I. Cox. 10, 16): Calix benpdictionis, cui bonedicimus, nonne cominunicalio sanguinis Chrisli ost, el panis, qvem frangimus eic? — Quae in liac dist. sequunlur- fore totaliter sumla sunt ex Hugonis a S. Vict. I. de Sacram. p. Vlll. c. 3, cfr. Sum. Sent. tr. 5. c. I. peccata sua. Sed in baplismo loannis non dabalur peccatorum remissio, quae dala est in Christi baplismo.

Cap. IV.

Qtcid utililatis habuit baptismus loannis.

« Ad quid ergo utilis erat baplismus loannis? Quia homines usu baptizandi praeparabat ad baplismum Chrisli ». — Sed qUaerilur, quare dictus est /oa;?ms baplismus, sicut Veritas dicit - Baptismus loannis unde est? Quia ibi loannis operatio visibilis tantum erat exlerius lavantis, non invisibilis gratia Dei interius operantis. Sed lamen et illa loannis operatio a Deo erat, et baptismus ille a Deo eral, non ab homine; sed homi?iis dictus est, quia nihil ibi gerebatur, quod non ageret homo.

Si fuit Sacramentum baptismus ilk.

Si vero quaeritur, an Sacramentum fuerit; satis potest concedi ex eo sensu, quo legalia signa dicuntur Sacramenta. Significabat enim baptismus loannis rem sacram, scilicet baptismum Christi, qui non lantum est poenitenliae, sed et remissionis peccatorum.

Cap. VI.

De forma baptismi loannis.

Hic considerandum est, si baptizati a loanne iterum baptizati sunt baptismo Christi, et qua forma verponenlesin illius baptismo, postea baptizati sunl baplismo Chrisli. — Baplismus aulem loannis in nomine venluri Iradebalur. Unde Hirronymus super loelem: «Qui dicit, se in Christum credere, ct non credit in Spiritum sanclum, nondum habet claros oculos. Uiide baptizali a loanne in nomine venturi, id esl Domini Iesu, quia dixerunt: Sed neque, si Spiritus sanctusest, audivimus, iterum baptizabanlur, immo verum baplisma accipiebant ». Illi vero, qui spem non posuerunt in baptismo loannis, el Patrem el Filium et Spirilum sanctum 3 Hugo a S. Vict., Sum. Sent. loc. cit., ubi etiam onines seqq. loci. — In lioc cnp. locus Scripturae est Mattli. 3, II;

Ambrosius in primo libro de Spiritu sancto: « Quidam negaverunt, se scire Spiritum sanctum, cum baptizalos se dicerent loannis baptismo, qui in advenientis Iesu, non in suo, baplizavit nomine. Isli ei'go, quia nec in Chrisli nomine nec cum fide Spiritus sancti baplizali fuei'ant,non potuerunt accipere baptismi Sacramentum; baptizati sunt igilur in nomine Christi, nec iteratum est in his baptisma, sed novatum ».

Prima iterum pars habet duas. In prima determinat numerum. In secunda vero institulionis tempus, ibi: Si vero quaeritur, quare non fuerunt etc. — Nwie vero de baptismi Sacramento etc. Haec est secunda pars, in qua agit de praeambulo ad baptismum Christi, quod quidem fuit baptismus loannis, et habet haec pars tres partes. In prima Magister determinat de utilitate, sive ad quid fuit. In secunda vero de eius institutione sive denominalione, ibi: Sed quaeritur, quare dictus est baptismus loannis. In terlia vero agit de usu sive de iteratione, ibi: Hic considerandum est, si baptizati elc.

Circa primum quaeruntur tria.

Primo quaeritur, utrum omne tempus fuerit idoneum ad inslitutionem Sacramentorum.

Secundo, utrum in diversis temporibus debuerint diversa institui.