Distinctio VIII

8.MatUi. 2G, 26. 27, qui locus et iiifra citatur.

« Apparet, ciim priino accepeniiil discipuli cuchari- 2. sUaiu, uou C03 accepisse ieiunos. Non ideo lauieii calumnianduin esl universae Ecclesiae, quod a ieiiiuis semper sumilur. Placuit enim Spirilni sanclo, ut in honore tanti Sacramenti prius in os Clirisliani doininicum corpus inlraret quam alii cibi; ideo ubique rnos iste servalur. Kon enim, quia posl cibos Dominus dedil, ideo pransi vel coenali illud accijjere debenl, ut illi faciebant, quos Apostolus arguit. Nam Salvator, quo vehemenlins commendnret mysterii illius alliludiiiem, ultimum hoc voluit infigere cordibus et memoriae discipulorum, a qnibns ad passionem digressurus eral. Quo autem ordine deinceps sumeretur, Apostolis, per quos Ecclesias dispositurns erat, reservavit docendum ».

Cap. VI.

De Sacramento el re.

Nunc, quid ibi sil Sacramenlum, et quid res, videamus. « Sacramentum est invisibilis graliae visibilis forma »; forma ergo panis et vini, quae ibi videlur, est Sacramentum, id est « signum sacrae rei, quia praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliquid aliud facit in cognitionem venire ». Tenent ergo « species vocabula rerum, quae ante fuerunt, scilicet panis el vini ».

Cap. VII.

Quod res Sacj-amenti duplex est.

« Huius autem Sacramenti gemiua est res, una scilicet conlenta et significata, altera significata et non contenta. Res contenta et significata est caro Christi, quam de Virgine Iraxit, et sanguis, quem pro nobis fudit; res aulem significala et non contenta est unitas Ecclesiae iii praedeslinalis, vocatis, iustiflcatis et gloriflcalis ». Haec est duplex caro Christi et.saiiguis. Unde Hieronymus: « Dupliciter, inquit, intelligilur caro

Haec est tertia pars huius partis lotaiis de Sacramentis, in qua Magister terlio loco agit de Sacramento eucharistiae. Dividitur autein haec pars in Chrisli el.sanguis: vel illa quae cruciflxa esl el sepulla, el sanguis, qui uiililis laucea efl'u.sus est, vel spirilualis illa ac divina, de qua ip.se ait: t2iro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus; et: Nisi maiiducaveritis carnem meam el biberitis sanguinem meum, non ha.bebitis vitam in vobis». « Sunt igitur hic Iria distingueuda: iiniim, quod tantuin est Sacramentum; allerum, (juod est Sacramentum et res; et lertium, quod est res el non Sacramentum. Sacrainentum el non res est species visibilis ]>aliis et vini; Sacramentum et res caro Chrisli ])ropria ct sanguis; res et non Sacramentum mystica eius caro. — Porro s])ecies ili;i visibilis Sacramentum esl geminae rei, quia utramque rein significat et ulriusque rei similitudinem gerit expressam. Nam sicut panis prae celeris cibis corpus reficit et siistenlal, et viiuim hominem laelifieat atque ineliriat; sic caro Chrisli interiorem hominem plus ceteris graliis spiritualiter reficit et saginat; unde: Calix meus inehrians quam praeclarus est! Habel etiam siinilitudinem ciim re myslica, quae est unitas fidelium: quia, sicut ex multis graiiis coiificitur unus panis, et ex pluribus aciuis vinum in unum conflnit; sic ex mullis lideliiim jersouis unilas ecclesiastica constat». Unde Aposlolus: Unus panis el wami corpus muUi 6?««2<.s. Uiide Augustinus: « Unus ])aliis et unum corpus Ecclesia dicitur, )ro eo quod, sicut unus panis ex intillis graiiis, el ununi corpus ex mullis meinbris eompoiiitnr; sic Ecclesia e nuillis lidelibus, carilate copnlante, conneclilur ». « Hoc mystorium pacis et unitatis nostrae Chrislus in sua mensa conseeravil. Qni accepit lioc mysleriuin unitatis, et nou teiiet vinculum pacis, non acci])it hoc mysterium jro se, sed coiitra se». « Cuius eliam Sacramentum est corpus Christi priuni de Virgine sumtum; quia, ut corpus Chrisli ex inultis membris purissimis et immaculatis constat, ita societas ecclesiastica ex multis ])ersonis, a criminali macula liberis, consislit. In cuius rei lypo facta esl arca Domini de lignis Setliim quae snnt imj)ulribilia el albae spiiiae similia». tres partes. Iii priina agit de eucharistia secunduin se. In secunda per comjxarationem ad suscipientes sive manducantes, infra distinctione iiona: Et sicut

duae sunl res liuius Sacramenti. Iii lertia per comparalionem ad dispensaiites sive conficientes, infra distinctione undecima: Si autem quaeritur, qualis sit illa conversio elc.

Prinia pars habet duas. In prima determinat de his quae antecedunt esse huius Sacramenli. In secunda de his quae integrant esse huius Sacramenti, scilicet quae sunt forma verbi et elementum, et hoc ibi: Forma vero, quam ipse ibidem edidit etc.

Prima pars habet duas, quoniam antecedens

Ad intelligentiam huius partis secundum duo, quae Magister determinat, duo principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de figara Sacramenti eucharistiae.

Secundo de institutione.

El (uod hoc Sacrainentum sit pixiefiguratum, patet per illud Apostoli, primae ad Corinthios decimo: Omnes eandem escam spiritualem manducaverunt; et post: Haec omnia contingebant illis in figura. Et quod ita debuerit, apparet:

1. Quia, si lex vetus fuitnobis futurorum figura, quae erant digniora magis debenl praefigurari, cum hoc Sacramentum sit dignissimuin, inaxime debuit praefigurari.

i. Item, mf«o(ie alia ostenditur: quia congruum erat, ut processus a tenebris ad lucem fieret mediante umbra et figura, quia, sicut nalura non sustinet repentinas immutaliones, sic nec anima-; sed in hoc Sacramenlo est ipsa lux praesens: ergo dejjuit praefigurari.

3. Uem, hoc Sacramentum est diCricillimum ad credendum; sed ad difficilia paulative est infirmus promovendus: ergo etc.

CoNTRA: 1. « Mutationis non est mutatio'»:

nec signi signum; sed Sacramenlum hoc, eo ipso quod Sacramenlum est, est signum et figura: ergo non debuit praesignari nec praefigurari. hoc Sacramentum est duplex: quoddam, quod nihi! confert ad esse, sed ad manifestum esse, el hoc est praefiguralio et nominalio; quoddam, quod confert ad esse, ut instilutio; ideo prima pars habet duas partes et duo capilula. In prima determinat Magister de huius Sacramenti praefiguratione. In secunda de institutione, ibi: Hic etiam inter alia consideranda occurrunt. In prima parle primo ponit rationem noininandi et modos figurandi, ostendens, quatuor praecessisse figuras.

Circa primum quaeruntur tria.

Priino quaeritur, utrum Sacranientum eucharisliae debuerit praefigurari.

Secundo quaeritur de numero figurarum et sufficientia.

Terlio quaerilur de figurarum praeeminentia.

2. Item, confirmatio et extrema unctio sunt novae legis Sacrainenta et non habent figuras in veteri — quia, si dicas de unctione reguin, illud nihil est, quia illud speciale, hoc universale — ergo nec hoc debuit habere.

o. Item, baptismus habuit figuram, quae non tantum fuit figura, sed etiain reinediuin, ut puta circumcisionem; sed nihil praecessit Sacramentum altaris, quod haberet eius reinedium: ergo hoc Sacramenlmn est sine figura.

c 0 N c L u s 1 0. Eucharisliae Sacramentum praefigurari conveniens fuit ratione tum suae dignitatis, tum difjicultatis in credendo.

Respondeo: Dicendum, quod istud Sacramentum praefiguratum est et praefigurari debuit tum ralione suae dignilatis, tum ratione dijficultatis: ratione dignitatis, quia praedicandum et exspectandum erat sicut donum Dei excellentissimum: ideo figurae Clr. I. lieg. 10, I. et 16, 13. — Inferius post ergo codd. II L P Q V supplent si illa duo noii habuerunt [cod. L addit figurani].

5 Vide supra d. 1. p. II. a. 2. q. 1. et 3.

s Cfr. Breviar. Koman. antiphonae in feslo Corp. Chrisli, quae sumlae sunl ex Psalmis ibi occurenlibus. — Ex codd. H K

liuius Sacramenti praeire debuerunl, et in quibus refocillaretur exspeclatio fidelium, et dignitas huius Sacramenti famosior ostenderetur; unde figurarum praemissio non fuit aliud quam famae eius divulga- 2. tio. — Ratione difJicuUalis, quia boc inter Sacramenla cetera est ditlicillimum ad credendum, inimo inter cetera credibiiia; ideo debuerunt homines ad boc assiiefieri quadam figurarum manuductione.

1. Ad illud quod obiicitur primo in conlrarium, quod signi non est signum; dicendum, quod illud. i i....,. signum habet veritatem coniunctam; unde non lantum est signum, sed etiam ratione coniuncti est veritas; et quoniam veritatis potest esse signum el figura, ideo Sacramentorum novae legis potest esse signum et figura, et maxime huius.

2. Ad illud quod obiicitur de confirmatione et 1. extrema unclione, multipliciter respondetur. — Quidam enim dicunt, quod omnia Sacramenta in veteri lege sunt praefigurata, quoniam tola eral in rota, iii visione Ezechielis. Et quod obiicilur de duobus Sacramentis, solvunt per interemplionem: quoniam tres unctiones legis novae praefiguratae sunt per tres unctiones David, de quibus prinii Regum decimo sexto % et secundi Regum secundo et quinto, et ita per interemptionem respondent.

Alii dicunt aliler, quod illa Sacramenta non praefigurata propter suam perfectionem; unde distinguunt tria genera Sacramentorum. Quaedam eniin sunt suprema, ut illa quae dant gratiam perfectam vel ad pugnandmi, vel ad egrediendnm; et talia sunt confirmatio et exlrema unctio, quae de ralione sua perfectionem dicunt; et quoniam Lex neminem ad perfectum duxit % ideo haec duo sunt propria novae legis. — Alia sunt quasi media, quae gratiam magnam dant, ideo pertinent ad legeni novam; tamen, quia non dicunt perfectionem, possunt

!. Ue nomine iiuius ailmifabilis et ineffabilis Sacramenli, quod cst eucharistia, cfr. infra dub. 2; de essentia eiusdem infra p. II. a. 2. — De figuris huius Sacramenli cum ceteris Scholiislicis S. Tliom. idem docet in Commentario ct brevius in Summa (III. q. 7.3. a. 6.). Tres huius arliculi cuaestioncs a mullis una quaestione alisolvuntiir, scd ab Alex. H;il. (S. p. IV. L N Y sul)sliluimus praedicandum et exspcctandum pro praedicatum et exspectatum. Inferius pro refocillaretur, quod praebeiU codd. E F G I, alii refulcirctur, Vat. legit ut rt in iiis praefulciretur, et pro famosior codd. 1! S T firmior. praesignata esse in veteri testamento, et haec. ut dicunt, sunt duo, scilicet baptisiiuis et eucharistia. — Quaedam sunt infma, ut matrimonium, ordo et poenitentia; et haec non sunt propria, immo communia, nec tantum praesignata, immo inchoata et in nova perfecta. — Tainen praeferre alia Sacramenta duobus, quae praefigurala sunt, videtur valde absurdum, cum sint haec duo Sacramenta, baptismus et eucharistia, famosissima. ribus et expressioribus flguris, tum propter difjicultatem in credendo, quae est in baptismo, quia primum Sacramentum, in eucharistia, quia sinnmum; tum propter dignitatem, quae est in baptismo quantum ad efficaciam, in eucharistia quantum ad continentiani; tum propter Ecclesiae unilatem, quae est in baptismo quantum ad inchoationem, in eucharistia quantum ad consummationem, vel in baptismo quantum ad signaculum christianitatis, in eucharistia quantum kd cuUum Deitatis. Unde quamvis alia habeant figuras aliquo modo, non tamen ita praecipue nec ita expresse.

3. Ad illud quod obiicitur, quod baptisraus habuit figuram sanctificantem; dicendum, quod ratio huius est duplex. Prima est, quia baptismus esl remedium contra morbum perniciosum et mortiferum; et esl remedium parvulorum, qui se non possunt iuvare; et quoniam qui minus se possunt iuvare maiori indigent auxilio: ideo Sacramentum praecessit baptismum, quod de se haberet efficaciam. Non sic e.st de eucharistia, quoniam est Sacramentum iam viventium et adultorum. qui se possunt iuvare auxilio fidei et molu liberi arbitrii; unde supplet in eis fides quod deerat a parte Sacramenti. Et sic patent quaesita. q. 10. m. I. a. I-3j, ridieeUs aliis quaeslionibus, diffuse e.xponuntur.

L)e tribus igitur his qq. praeler locos cill. S. Tljoni., hic q. I. a. 2. quaestiunc. 1-3. — B. Albert., hic a. 2. — Pclr. a Tar.. hic q.!. a. 3. — Richard. a iIed.,!u'c a. I. q. 3. — Uurand., hic q. I. — Dionys. Carth., hic q. 2. — Dc solutione per interemptionem sive per negationem vido tom. I. pag. 87, nota 4.

Secundo quaerilur de numero et sufficientia figurarum liuius Sacramenli; et Magister assignat quatuor, scilicet agnum paschalem, manna, sacrificium Meicliisedech et sanguinem, qui profluxit de latere Christi. Sed videtur, quod Magister assignet insufficienter:

1. Quia aliae llgurae praecesserunt in sacrificiis et oblationibus diversorum, ut in hoedo,quem obtuHt Manue, hidicum decimo tertio -, et favo mellis, primi Regum decimo quarto.

2. Item, videtur falsus in assignando manna pro figura: quia liabuit omnem saporem; sed hoc non habet eucharistia, quia tunc aha Sacraraenla superfluerent.

3. Item, obiicitur de oblatione Melchisedech: quia ipse obtulit et dedit Abrahae; sed Sacramentum eucharistiae oflertur Deo: et ita non videtur figura.

4. Ilem, obiicilur de agno paschali et eius sanguine: quoniam praecessit transitum maris rubri % ergo figuram baptismi; et ita videtur, si recta fuit figura, quod et eucharistia fuit ante Ijaptismum; quod absurdum est.

o. Item, obiicilur de sanguine, qui fluxit de latere Chrisli: quia ille idem est in hoc Sacramento secundum veritatem et est signatum in hoc Sacramento: ergo idem est figura sui, et idem est signum et signatum respectu eiusdem; quod est omnino inconveniens.

c 0 N c L u s 1 0.

Sufficienter a Magistro assignantur quatuor fgurae euchar istiae.

Respoxdeo: Dicendum, quod Magister sufficienter assignat figuras iii lioc Sacramento, habito re- 1. spectu ad omnes leges. Nam in lege naturae ponit figuram sacrificium Melchisedecli, et in lege Moysi rius pro iam vicenfmm c.oA. F iam iuvenum. Sccunflum Du Cange, Glossarium elc, vicere idoin eliam est nc vim liabere, nUcuins esse virlutis. similiter agnum et manna, et in lege gratiae sanguinem passionis. — Similiter sulTicientes sunt hgurae, si attendamus ad ea quae praesignantur. Nam in hoc Sacramento est visibilis forma, et haec praesignata est in sacrificio Melchisedech: et est res contenta, et liaec in agno paschali; et res signata tantum, et haec in manna; et virtus dans efficaciam, et haec in sanguine, qui fluxit de latere Chrisli. — Unde tres primae tenent ralionem figurae, sed ultima magis tenet rationem causae, nihilominus tamen habet rationem figurae, pensatis circuinstantiis, quod de passo et iam mortuo profluxit sanguis et aqua.

1. Quod ergo obiicitur de sufficientia, iam patet: quia aliae ligurae reducuntur ad has; omnes enim oblationes et omnia sacrificia ad agnum paschalem, et onmes cibi ad manna reduci possunt.

2. Ad illud quod obiicitur de manna, diceiidum, quod omnem tantum valet dicere quantum perfectum; vel si omnem distributive dicatur, intelligitur quanlum ad rem contentam; vel si intelligatur quantum ad effectum, facienda est vis in sapore quantum ad actum cibandi; et tunc alia non superfluunt.

3. Ad illud quod obiicitur de sacrificio Melchisedech, dicendum, quod peroplime praefiguratum est ibi et iii manna Sacraraentum eucharistiae: quoniani hoc Sacramentum nobis profertur ad esum et Deo ofl"ertur ad cultum; et ideo datur nobis divinitus, et nos Deo offerimus; et hoc signatum est in manna, quod repositum fuit in urna coraiii Domino. quia datum fuit de caelo ad esum, et iteruiii coram Domino repositum; taliter datur hoc Sacramentum. si quis inspiciat diligentius: quia de caelo nobis datur, et nos sumimus, tamen nihilominus Deo offerimus.

4. Ad illud quod obiicitur de agno paschali, dicendum, quod agnus ille proprie signilicabat Christi passionem, quae erat radix et fundamentum gitur sciJioel corpus Ghristi mysticum. Cfr. dc ln's infiM p. II. liuius dist. n. 2. q. 1.

virliUem praebens omnijjus Sacramentis, et ideo omnia praecessit. Et quamvis omnia Sacroinenta efficaciam habeant a passione; quia in boc Sacramento veraciter continetur Chrislus passus, ideo esus et usus illius agni praecipue boc Sacramenlum signabat, et ideo figuram baptismi praecedebat non ratione, qua illud Sacramentum praefigurabat, sed ratione, qua praefigurabat passionem.

Tertio quaerilur circa hoc de figurarum praeeminentia, et quaeritur, quae figura sit expressior, utrum illa quae fuit teinpore legis naturae, an illa tuae fuit terapore legis Moysaicae, an illa quae fuit tempore legis gratiae. Et quod illa quae fuit tempore legis nalurae, videtur:

1. Auctoritale Ambrosii de Sacramentis: « Apnaret, anteriora fuisse Sacranienta Christianorum quam ludaeorum »; sed hoc non dicitur nisi ratione legis naturae: ergo aliquo modo inagis fuerunt Sacramenta Christianorum in illo tempore: sed non quantum ad veritatem vel efllcaciam: ergo quaiitum ad expressionem figurae.

2. Item, iex naturae magis convenit cuin lege graliae sive Evangelii quam lex Moysi, quia ius evangelicum plus habet de naturali dictamine quam de institulione, econtra est in lege Moysi: ergo et Sacramenta expressius figurant, ut videtur.

3. Item, hoc ipsum videtur ratione: quia Melchisedech obtulit sacrificium in pane et vino, et in eisdem speciebus modo ofTertnr el celebralur Sacramentum altaris: ergo cum non possit expressius figurari quara in simili secundum speciem; videtur, quod tunc praecessit figura expressissima.

Ad opposiTUiM 1. arguit Ilugo de sancto Victore: Sicut appropinquavit passio Salvatoris, ita signa debuerunt esse evidentiora; et ratio eius est, quia crevit cognitio veritatis: ergo cum tempore legis scriptae creverit cognilio verilatis, et appropinquaverit passio Salvatoris; videtur, quod figurae fuerunt expressiores.

2. Item, hoc videtur ad lilleram in raaiina: quia cibus ille erat de caelo aequaliter omnes reficiens et omnibus communis et omnem suavitatem habens: sed panis et vinum ipsius Melcbisedech de terra

3. Ad ullimum dicenduni, quod sanguis Christi, qui fluxit de latere Chrisli, non habuit, proprie loquendo, rationem figurae, quia ibi erat veritas; tamen ratione modi emanandi, quia profluxit de latere mortui, habuit rationem quodam inodo praefigurandi, maxime ralione annexi, scilicet aquao;et islud melius tactum fuit in principio huius libri. Et sic patet solulio obiectorum -. erat, et hoc Sacramentum est panis de caelo descendens: ergo videtur, quod figura maunae fuerit expressior. Figurae illae dicersarum legum in expressione mutuo se excedunt.

Respondeo: Dicendum, quod figurae illarum regum secundum diversas considerationes mutuo se excedunt in expressione, sicut ostendunt rationes inductae. — Potest enim Sacramentura hoc praefigurari quantura ad ritum, vel quantum ad effectum, sive quantum ad signum, vel quanlum ad signatum. Si quantum ad ritum, sic expressior figura praecessit in sacrificio Melchisedecli,, sicut probant rationes inductae; et hoc patet. Si autem quantum ad effectum, sic expresse praesignabatur in manna, sicut ostendunt rationes praedictae; et sic patet responsio ad utramque parlem.

Sed tamen adhuc restat quaestio: quare expressior praehguratio praecessit m lege naturae tum ad ritum? Et ad hoc dicendum, quod quia Dominus instituit legem scriptam ut implendam et evacuandam, sicut veritas evacuat umbram; ideo, ne videremur iudaizare, disposuit figuras in lege Moysi dare expressas % sed tamen differentes qnantom ad ritum, ut inanifeste ex earum institutione ostenderetur legis illius evacuatio et imperfectio; et ideo raagis se dicit Cliristus sacerdolem secundum ordinem Melchisedech quam Aaron, ut ostendatur ibi legis et sacerdotii translatio, sicut ostendit Apostolus ad Hebraeos Et sic palet totum.

Quantum ad secundum arliculum consequenter (iuaeritur de institulione Sacramenti eucharistiae. El circa hoc tria quaerunlur.

Primo quaeritur, ulrum a principio debuerit

Utrum SacrameiUmi

Et quod a principio debuerit institui, videtur:

1. Quia lioc Sacramentum est viaticum, quia praebet aiimentum itineranti: ergo tunc institui debuit, quando homines itinerare coeperunt ad patriam; sed hoc statim luit post lapsum: ergo elc.

2. Item, hoc Sacramentum est Sacramenlum unionis corporis Christi mystici-: ergo lunc del>uit institui, quando fuit corpus mysticum; sed hoc fuit a principio: ergo etc.

3. Item, Sacramentum matrimonii non cessavit propler lapsum, immo quod erat iii ofjicium factum est in remedium; sed esus ligni vitae datus erat homini, ut dicil Augustinus in Sacramentum: ergo non debuit cessare, quin sacramentahter ederet. Sed non debuit hgnum comedere, quod daret vitara corporalem, quia morti corporah obligatus erat: ergo lignum vitae, quod daret vitam spiritualem; sed hoc est eucharistia: ergo etc.

4. Item. sicul poenitentia est contra mortale, ita eucharistia contra venialia; sed ab initio cucurrit veniale peccatum, ut mortale: ergo pari ratione eucharistia cum poenitentia.

Contka: 1. Hoc Sacramentum est maxime gratiae contenlivum, unde et ab hoc nomen accepit: ergo tantum tempore legis gratiae debuit institui.

2. Item, hoc Sacramentum est contentivum secundum verilatem corporis Cliristi, quod traxit de Virgine: ergo non potuit esse, antequam esset hoc corpus: ergo tantum in novo testamento. inslitui.

Secundo, supposito quod in lege Evangehi; quaeritur, quando: utrum ante passionem, an post.

Tertio nnaeritur de modo et ordine instituendi. debuerit institui a principio.

c 0 N c L u s I 0.

Eucharistiae Sacramentum tantum statwi yratiae congruit.

Respondeo: Dicendum, quod lioc Sacramentum congruebat legi tantum gratiae, tum propter rem contentam, quae est corpus Christi verum, tuin propter etTicaciam, quae est caritatis vinculum, quae in nova lege apparere et abundare debuit, in aiiterioribus autem imperfecte possideri; ut ita gradus sit in mundo, sicut in uno liomine.

1..d illud ergo quod obiicilur de viatico, dicendum, quod non valet: quia aliquod debuerunl liabere sustentacuUira, non perfectum cibum; et ita aliquam figuram, non rem ipsam.

2. Ad illiul quod obiicitur, quod est signum corporis myslici; dicendmn, quod non tantum est signum eius, immo corporis Christi veri, et illius est signum immediatius; et ideo, quamvis corpus Christi mysticum coeperit ab Abel, non tameii corpus Christi proprium, ideo iiec hoc Sacramentum.

3. Ad terlium dicendum. quod matrimonium quantum ad officium omni statui conveniebat, quantum autein ad remedium non. Esus autem corporo.lis illius ligni conveniebat statui iramortalitatis, esus istius ligni spiritualis omni statui, mA sacramentalis post istius hgni nativitatem et fructum.

Est enim eius manducatio secundum etiam assumtam humanitatem, quam exposuit pro nobis in pretium et nunc exponit in cibimi, loannis sexto: Panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita.

k. Ad illud quod obiicitur de eucharistia, quod est remedium contra venialia; dicendum, quod tri-

I. De convenientin inslitutionis ipsius Sacramenti cuchiiristiae ii-o more sapicntissime auclor noster loquitur in Breviloq. p. VI. c. 9; cCr. liic ilub. 2, infra d. 12. p. 11. passim. — De banlibus aliis Scholaslicis.

De 1. et 2. quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 10. m. 2. a. I. g I. 2. 3. — Scot., in utroque Scripto liic q. I. —

3. Thom., hic q. I. a..'5. quaestiunc. 2..3; S. 111. q. 73. a. o. — B..lbert., hic a. 5. — Petr. a Tar., Iiic q. I. a. i. quaesliunc. 2. 3. — Richard. a Med., hic n. I. q. l. — Oionys. Carlh., hic q. 3.

Utnim Sacramentum

Secundo quaeritur circa boc, quando debuerit in-stitui, et quod anle passionem, videtur:

1. Quia hoc Sacramenlum est relictum a Doin viaticum, ergo tune debuit instilui, quando Dominus fuit viator. Si dicas, quod non sequitur, quia non dicitur viaticum, quia a vialore, sed quia detur viatori; obiicilur tunc. quod ipse Dominus non tantum formam instituendo, sed etiam exemplum praebendo dedit.

2. Item, videlur, quod iuxta passionem: quia hoc Sacramentum datum est in signum amoris; sed Dominus in fine ostendit specialia signa amoris ad discipulorum consolationem, loannis decimo tertio: Cum dilexisset suos, in finem etc.

3. Item, hoc Sacraraenlum est cibus reficiens: ergo si tempus institutioni, et institutio debet esse concors effectui: videtur, quod debuerit institui in hora Coenae.

4. Item, hoc Sacraraentum impletivura erat eius quod praefiguratum erat in agno paschali: ergo si veritas debuit supponi umbrae, videtur, quod debuit institui post esum agni, et ita in coena paschali.

1 Vers. 52. — Super'ius multi codd. omiilunt corporalis, et pro et fructum cod. bb vel fructum, aliquot codd. vel ut fnwtmn vel ut finitmn, Vat. ut fmitum vel fructus.

2 Dist. 12. p. II. a. I. q. 3.

3 Cfr. infra dub. 3. et d. 9. a. 1. q. i. — l'ro quod ipse pliciter deficit ista ratio: primo, quia morbus venialis non est ita periculosus, ut inorlalis; secundo vero, quia per poenitentiam veniale poterat habere remedium, ut mortale; tertio, quia illud Sacramentum non est principaliter contra venialia ordinatum, ut infra - videbitur.

II. Quoad 3. quaestionem scnleiKia, quani H. Bonav. cum S. Tlioma et Scoto probabiliorem esse censet, post Concilium Ti'id. (cfr. Sess. 13. c. I.) communiter tani[uam cerla tonetur, licet idcm Concilium ab eadem definienda abstiniieril.

De eadeni:.lex. llal., loc. cit. m. i. a. 2. g 2. — Scol., hic q. 2. n. II. — S. Thom., hic q. 2. a. I. quaesliunc. 1. ad 1; S. 111. q. 78. a. I. ad I. — B. Albcrt., hic a. 0. quaestiunc. 6. — Petr. a Tar., Iiic q. 2. a. 1. — Bichard. a Med., hic a. 3. q. 1. ad '-i. — Durand., hic q. 2. circa finom. — Dionys. Carth., hic q. -o. debuerit institwi ante passionem.

Contra: 1. Christus conficiendo dedit formam conflciendi, ergo dando dedit formam dandi vel comraunicandi; sed post Coenam non est tempus conveniens sumendi: ergo videtur, quod Dotuinus inordinate dederit. Hoc autem est inconveniens: ergo tunc non dedit.

2. Item, hoc Sacramentum sequitur baptismum, ergo debuit institui post baplismura; sed baptismus institutus est post resurrectionem, Matthaei ultirao: ergo etc.

3. Item. in hoc Sacraraento continetur Christus sacramentaliter, ut qui non est nobiscum sensibiliter saltem sit sacraraentaliter; et in ascensione recessit a discipulis corporaliter: ergo lunc debuit instituere hoc Sacramentum.

4. Item, hoc ipsum videtur, quia est signum meraoriale; sed talia melius memoriae impriinuntur, cura ultimo exhibentur, sicut dicit Augustinus in quadam homilia: ergo inter omnia quae fecit, istud debuit esse ultimum. Sed multa fecit coram discipulis post resurrectionem: ergo hoc Sacramenlum debuit post omnia instituere.

Ilug. a S. Vicl., Quaesl. in Epist. 1. Cor. q. 86, et supra a. hic lit. Magistri, c. i.

C 0 N C L U S I 0.

Eucharuiiae Sacramentum congruenler in uUima Coena paschali inslitui debuit.

Respondeo: Dicendum, quod Sacramentum il- Ind, cum sit visibile, continet corpus Christi verum, et vere est ibi cibus et praecipuum signum amoris: cibus, incjuam, reficiens, et ideo lempore reieclionis instituit; cibus etiam paschalis, et ideo in paschali Coena. Qaia vero erat signum amoris; et in recessu debet homo ostendere amoris signa et memoriale, ut arctius in memoria maneat: ideo in uUima Coena.

1. Ad illud quod obiicitur, quod si Innc institutum est, tunc deberemus illo uli; dicendum, quod hora illa conveniens fuit primae inslitutioni; sed usui nost.ro non convenil, quia iaMiiutio respicit effeclum Sacramenli -, sed usus ulterius idoiieitatem suscipientis; et quia homo satur non est idoneus ad spiritualia peragenda: ideo non servat hoc Kcclesia

Terlio quaeritur de modo iiistilucndi Sacramentum eucharistiae. Et cum institutio huius Sacramenli fnerit in institutione verbi, quaeritur, utrum prius confecerit, quam verbum prolnlerit. Et quod sic, ostendilur:

1. Ex textu Evangelii. Matthaei vigesimo sexto scribitur: Coenantibus illis, accepit Lesus panem et benedixit ac fregit ac dedit discipulis suis dicens: Accipite eic.; et post: IIoc est corpus meum. Ex hoc verbo duplex ehcitur ratio: prinia, quia prius benedixit, quam verbum proferret; sed benedictio fuit consecratio: ergo prius benedixit et consecravit, quam verbum proferret.

2. Item, arguitur ex alio verbo: quia prius fregit, quam verbuin proferret; sed fraclio consequitur confectioncm in hoc Sacramento, sicut patet:

1 Plurimi codij. oiiiiiuinl anioris. Mox iro instituit cocl. U melius insUtulwm, V;it. institid debuit.

2 Cod. P (D a secunda inaiiii) addil vel unioneiii, cod. E cel ijolentiam, cod. bb ct Vat. sive [Vat. rcl] quod elficil.

3 Cfr. hic llt. Magistri, c. 3. nec debet servare. Si obiicias, quod tunc Aposloli primo indebite acceperunt; dicendum, quod ipsi sobrie comederant exemplo Magistri; et iterum, comederant cibum paschalem, qui erat quodam modo spiritualis propter significantiam

'2. Ad aliud de baplismo dicendum, quod non est credibile, quod lunc esset forma instituta, sed quod alias instituit ibi confirmavit et publicavit. Simililer snbdidit de hoc Sacramento: Ecce ego vobiscum sum etc.

3. Ad aliud de recessu dicendum, quod Chrislus recessit in passione, unde ille fuit transilus et via; et Transitus ille fuit ad nostram salutem, ideo tunc instituit cibum paschalem; sed in ascensione fuit ad suam gloriam.

4. Ad aliud de menioria dicenduni, ijuod ante passionem fuit cum eis ut socius; et ideo tunc reliquit signa amoris; sed post resurreclionem fuil ut dominus et quasi extraneus; unde dicebat: Hoc est quod dicebam, cum adhuc essem vobiscum; et ideo recessus ille debuit explicare signum et Sacrauientum amoris. ergo prius confecit, quam proferret verba: ergo non instituit verba conficiendo.

Sed contra: 1. Si verba non protulit ciendo, aut confecit aliis verbis, aut sine verbo. Si confecit aliis verbis: orgo illa luaxime debent habere virtutem; si sine verbo: ergo videtur, quod Ecclesia non imitetur suinmum magistrum in conliciendo; quod videtur inconveniens, cum in isto Sacramento praecipue summus sacerdos formam et exemplar dederit consecrandi.

2. Item, si non confecit his verbis, ergo verba in ore Christi fuerunt tantum significativa, ergo non habuerunt virtutem neque efQcaciam: si tunc habuerunt, videtur ergo, quod nunquam quia iion habent nunc, nisi propter illud quod ctum est tunc.

C 0 N C L U S 1 0. Dominus conficiendo verba formae insUtuil et proferendo verba confecit.

Respondko: Dicemlani, (juod circa hoc suiit tres opiniones satis probabiles.

Prima est, quod Doniiniis prius confeeit, qoain 1. verijuni instituerit, sicut prius baptizatus est, quam formam baplismi institueret. VA ratio eorum est, quia ipse. qui est Verbum Patris, confecit se ipso sine verbo: nobis autem, qni indigemns virtule Verbi, iledit formam post consecrationem

.Iia opinio est, quod Dominus confecit siiiiul 2. et verba protulit. sed bis protulit: primo in occ»to ad conficiendum, secundo in aperto ad formam institutam manifestandam. Primum quidem intelligilur fecisse, cum dicitur: Benedixit et fregit; et exponunt: Benedixit, scilicet occulte dicendo: Hoc est corpus meum; et post fregil et dislribuendo dixit aperte illud verbum: Hoc cst corpus meum..

Tertia opinio est, quod Dominus simul confecit 3. et verbum instituit; et sicut semel tanlum confecit, ita semel tantam verba protulit; et illud videtur convenientius..d quid enim toties verba proferret,

DUB. 1.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit Magister: Post Sacramentum baptismi et confirmationis. Videtur enim non bene ordinare Sacramenla; prius eniin est citbare, quod est eucharistiae, quani confirmari, quia parvuloruin est cibari.

Respondeo: Dicendum, quod quamvis eucharistia sit cibus communis omnium bonorum, lamen 1 Imiocenl. 111, loc. ciL, reliitis illis opinionibus, ([uas test, quod Christus virtiUe divina confecit et postea forniam expressit, sidj qua posteri benodicerent. Ipse namque per se virtute propria benedixit; nos autem ex illa virtute, quani indidit verbis ». Eandem opinioiiem tuelur Praepositivus, Sum. p. IV. S. Tliom., hic q. 2. a. I. quaestiunc. I, censet: « Innocentius autem loquitur opinionem narrando, vel langendo ordinem, quo Airlos consecrationis a Christo, in quo inimo erat, ad verba derivata est ». Secundam explicationem praefert.Mex. Ilal., S. p. IV. q. 10. m. i. a. 2. 2.

2 Codd. FGIU quamvis bene posset. ]n(eyins )o eommiinior cod. U certior.

3 Cfr. Damasc., IV. de Fide orlliod. c. 1.3; C. Quia corpus (33.) S I., de Consecrat. d. 2. et C. Panis est (oo.), ibid. — Vat. omillit post, pro quo codd. LP primo.

Chrysost., in Matlh. li, 19. homil. W. (alias oO.) n. 2: Cur respexit in caelum et benedixit?... siinul haec quae dixi probans, simulque erudiens nos, ne ante mensam attingamus, quam gratias egerimiis ei qiii nobis escam praebet. cmii Tene posset facere semel proferendo? Ulterius, quamvis possel conficere sine verbo, debuit tamen conficere verbum dicendo, ut Apostolis forinam traderet; quia Dominus non tantuin ibi suam potentiam ostendebat, sed eliam discipulos informabat. — Et Iiaec positio est communior et probabilior. Hanc sustinendo, dicendum est, quod Dominus conficiendo verba instituit, quia verba proferendo post confecit

1. Ad illud ergo quod obiicitur. quod prius benedixit; dicendum, quod benedictio illa non consecralio,- sed fuit quaedam praeparatio vel magis quaedam orationis sive gratiarum actionis praemissio, in qua oslendit, nobis nullum cibuin attrectandum, nisi praevia benedictione. Unde mos est ecclesiasticorum virorum ad omnem cibum praemittere benedictionem

% Ad illud quod obiicilur de fractione, dicendum, quod duplici de causa potest essefraclio: vel ad /igurandum, vel ad distribuendum; ad /igurandum, sicut sacerdos 'frangit in allari, et haec sequitur confectionem. Alia vero est ad distribuendum, et sic, si aliquis conficeret pro multis, ita quod haberet unum panem, non hostias distinctas, congrue posset prius frangere. Et sic fecit Dominus; unde fregit, ut inter discipulos distribueret. dicit Augustinus cpiod est cibus grandinm et perfectorum; et ita sequitur illa duo Sacramenta. Praeterea, secundum consuetudinem raodernae Ecclesiae prius confirmatur parvulus, quam communicetur.

Itein quaeritur: quare hoc Sacramentum potius dicitur eucharistia, cum in omnibus detur gratia bona, et in baptismo maxime detur maHft.rai/a?

' Tertull., IV. adversus Marcion. c. iO:.ceeptum panem, et distributuni discipulis, corpus illum suum fecit, Hoc est corpus meum dicendo. — Vidc scholion ad 1. huius arliculi quaest.

6 Libr. VII. Confess. c. 10. n. 16. loquens de aeterna Vectiis mei, radians in me vehementer... tanquam audirem vocem tuain de excelso: Cibus sum grandium; cresce, et manducabis ine; nec tu me in te mutabis sicut cibum carnis tuae, sed tu mutaberis in ine ». lam Guliel..Sntissiod., S. p. IV. tr. o. in principio, haec verba adaptavit Sacramento eucharistiae. —.Mox pro sequitur iioii pauci codd. falso sequuntur. Idd. pro sunt parvulorum, et parculi prius sunt quam grandes et perfecti, ideo. Subiiido pro Praeterea edd. ct ila.

hlein dub. solvit S. Thom., hic circa lit.

8 Graece Eu/apt5-!a compositum ex verbis e i. e. bene (bona), et /ap;, i. e. gratia. — De gratia baiitismali vido supra d. i. p. I. a. I. q. I. seq. — In cod. aa hic addilur quam ntiquod ntiorum.

Respondeo: Dicenduni, quod hoc proprie dicilur de eucharislia, tum quia principahter est ibi ralio boni, luni eliam quia ralio yratiae: ratio boni, quia «bonum est difYusivum et communicativum'». Unde cibus, qui communicat se pluribus et per partes, est bonus; qui communicat se pluribus tolum et successive, est melior, ut verbum Dei, quod praedicatur; qui vero mmmnmci %q pluribus et totum et simul, iste esl optimus; et talis est iste cibus -. Hic etiam est ille cibus, qui est summum bonum, scilicet Christus Dominus, et sic praecipue reperitur ralio boni. — Reperitur eliam ibi ralio gratide tum per modum eonlentivi, tum per modum effectivi. Per modum contentivi, quia hoc est solum Sacramentum, quo ipsa gratia est contenta secundum verilatem, immo plenitudo gratiae; unde assimilatur ipsi caritati, quae unit fini et habet idem pro obieclo et pro fine Ralione elfectivi, quoniam hic est carbo ignitus, caro scilicet Christi, quae inflammal et bealificat, non tanlum gratificat, sed et multipliciter adiuvat. Primum quidem, quia est cibus incorporans capiti, loannis sexto: Qui manducat carnem meam in me manet. Secundo, quia fortificat, Psalmus: Panis cor hominis confirmat. Tertio, quia delectat, Sapientiae decimo sexto: Panem de caelo dedisti eis omne habentem delectamentum etc. Quarto, valet ad augmentum fidei, sicut dicitur infra distinclione duodecima. Quinlo, ad sublevationem spei, Matthaei ultimo: Ecce ego vobiscum etc. Sexto, ad dilatationem caritatis, quia est memoriale amoris: Hoc quoliescumque feceritis etc. Septinio,ft(/ remissionem venialium, sicut dicit Innocenlius.

Item quaerilur de hoc quod dicit, quod recte dicitur viaticum, quia nos in via reficit etc.; quia, si dicilur viaticum, quia esl viatorum; pari ratione et alia

Respondeo: Dicendum, quod viaticum dicitur triplici ex causa. Prima esl, quia est cibus rantium, quia datur transeuntibus de hac vita ad patriam Secunda, quia institutus est a Christo ut itinerante sive transeunte. Tertia, quia signum est transilus Chrisli, sicul phase

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod hoc Sacramentum Dominus instituit, quare magis Dominus ipse per se sive in propria persona hoc Sacramentum et baptismum instituit?

Et ad hoc dicendum, quod quia in baptismo est inchoalio, et in hoc consummatio; ideo illud instituit in principio suae praedicationis, istud in fine et in recessu a discipulis; et ideo haec duo confirmavit, Malthaei ullimo. sanguinem. — Seq. lextus cst Ps. 103, 13; tertius Sap. 16, 20: Paratum panem dc caelo praestilisti illis sine labore, onine delectamentum in se habentem.

De integrantibus Sacramentum

Supra egit Magister de antecedentibus Sacramentum eucharistiae. Hic agit de integrantibus ipsum, quae sunt duo, scilicet verbuni et elementum sive

visibile signum; et haec pars habel duas partes. In priina agit de forma verbi. In secunda vero de significatione sive continentia signi, ibi: Nunc, quid ibi sit Sacramentum.

Utraque pars habet duas. Nam in prima deterrainat primo. quae sit forma. Secundo, quahter est

Ad intelligentiam huius partis secundum duo, quae determinat hic Magisler, duo principaliler quaeruntur.

Primo quaerilur de forma verbi in Sacramento eucharistiae.

Quantum ergo ad formam panis. quae est: Hoc est corpus meum, quaeritur primo quantum ad subieclum, scilicet quoad pronomen.

1. Cum enim hoc sit pronomen et non relativum, est demonstrativum, quia aliler esset casm, de verbo scilicet et elemento.

Similiter secunda pars, in qua agit de ratione

Secundo, de significatione ipsius Sacraraenti. Circa primum quaeruntur duo. Primo quaeritur de forma verbi super panem. Secundo, de forma verbi super vinum. ut dicit Priscianus: si igitur demonstrat, aut Depronomioperandi dicit. Si ad sensum: ergo sensns est: panis est corpus meum; sed hoc simpliciter falsum: ergo neutro modo potest accipi.

2. Item, lioc pronomen importat demonstrationem non ut conceptani sed ot exercikmi; sed demonstratio non exercelur nisi circa iilnd quod aclu est tempore prolationis: ergo si, cum prolertur pronomen, non est ibi nisi panis; demonstratur ergo panis: ergo idem quod prius.

-3. Item, «regula est, quod terminus supponens veri3o de praesenti, non iiahenti vim ampliandi, supponit pro eo quod actu est-»; sed actu non est ibi nisi panis: ergo supponit pro pane. Sed illi non convenit praedicatum: ergo locutio laisa.

Quaeritur etiam de compositione, scilicet de verbo est.

4. Et cum ista forina sit forma openUiija, videlar, quod deberet ibi poni verbum operativum; sed hoc verbum est verbum apraciicon, id est exlra operationem: ergo nuUo modo deberet ihi poni.

5. Ilem, hoc verbo Christus confecit, et sacerdos intendit conficere, sicut Deus Verbo increato creavit: ergo si ad prolationem huius verbi statim fit, verbum illud est imperiosuui: ergo videtur potius utendum verbo imperalivo, ut diceretur sic: fiat corpus meum, sicut in creatione non dicitur pt, sed fiat lux

6. llem, subiectum el praedicatum dicunt formas incompossihiles; sed verbum substantivum praesentis temporis dicit simultatem formarum praedicati et subiecti: ergo non debet dici de praesenti hoc est, sed hoc eril.

Quaeritur eliam de hoc praedicato corpus meum.

7. Videtur enim, quod deberet magis dici caro, quia caro magis est conveniens cibationi, unde loannis sexlo: Cuiv mea vere est cibus.

' Si enim iiiiportaret ilemoiistrationem ut conceptam, tuiic proiiomen lioc sumeroiur « ut res quaedam ct non ut habens ordineni nd rem aliam, ut si diceretur: hoc pronomen lioc » (S. Tliom., hic q. 2. a. I. quaestiunc. i. Cfr. I. Sent. d. i. dui.i. 1. — Post hoc pronomen codd. II I. P Q supplent hoc.

• Hnec regula colligitur o. illa, quam Pelr. Hispan., Summul. tr. de Ampliatione, dat: De ampliationo autem, quiio tit ralione temporis, talis datur regula: Terminus communis supponens vel apponens [i. e. positus in subierto vel positus in praedicato] verbo habenti vim ampliandi quoad tempus supponit pro his quae sunt, quae erunt vel 1'iierunt, ut liomo necessjrio ost animal; ibi tam liomo quam animal tenoliir pro his piiandi cod. Z addit non cx se, iion ex atio. Cod. aa liic pros,i(.i.m: sed isle lenninus hoc supponit hoc cerlio fsi non habenti vim amptiandi: ergo supponit pro his quae sant in aclu; sed actu non est ibi nisi panis etc. Idem cod. aa inferius post praedicatum supplet scilicet corpus Cliristi.

3 Scilicet quatenus est inedium sive copula coniimgens composita. Cfr. Aristot., I. Poriherm. c. 3, ubi dicit, quod verbum [_est « consignificat compositionem quandam, (uam sino compositis non est inlolligere ». — Inferius pro apracticon codd. scribunt vel epracticon (Vnt. cxpracticon), c porperam empracticon (lj--fay.-:iv.o'i i. e. opcralivum sive efficax), ed. I prohacreticum (cfr. lom. I. pag. 739, nola S.). Priscian., VIII.

8. Item, si ista verba proferuntur a conficienle, ergo cum conficiens loquatur de Christo ut de tertia persona, nou debet dici meum, sed Christi. — Si (licas, qmd Christus vim dedit his verbis, sicut vim dedit in nomine suo daemor.ia expellere, cum dixit: In nomine meo daemonia eiicient, Marci ullimo; et tamen eiicientes dicebant: In nomine Christi.

9. Item, cum de forma aliorum Sacramentorum sint aclus perlinentes ad intentionem et usun sive ad consecrantem: ergo videtur, quod illud quod antecedit: Accipite el comedite, et hoc quod sequitur: In mei memoriam facietis, sit de forma.

Quaeritur ergo, quae sit forma praecise; et quare non ponatur in verbo exprimente actum ministri.

C 0 N C 1. U S I 0.

Conveniens est forma, (jua consecratur panis.

Respondeo: Dicendum, quod circa hoc uuiltiplex fuit opinio.

Quidam enim dicunt, quod verba illa dicil sacerdos non ut sua, sed ul Christi, unde materialiter tenentur; nec tunc est quaerere, quid ibi demonstretur per pronomen, vel quid copuletur pei verbum. — Sed hoc non sufTicit dicere: primo quideiu, quia, elsi verba in persona alterius proferantur, non propter hoc omnino materialiter tenentur, sed signifi.cative, cura recitentnr in eo sensu, in quo ille dixit. Praeterea, similiter possumus quaerere, secunduin quod a Christo prolata sunl.

Alii dicunt, quod verba tenentur signiflcative; sed oratio non habet veritatem pro lempore, in quo Grammat. c. 10. relert, quod liraeci verbum snm vocant u:aoz-izov, « quod nos possumus substanticum [cfr. infra arg. 6.] nominare; id onim timnium semper est perfectissimum, cui niliil aa dicitur magis conveniens.

proferlur, sed pro tempore, in qao prolala esl, ut haec oratio: ego bibo, non est vera pro tempore prolalionis, sed pro tempore sibi coniuncto. — Sed illud non solvit: quin aut demonstratur ibi panis, aul corpus Chrisli. Si panis, nullo tempore est oralio vera; si Christi corpus, est omni tempore vera.

Alii dicunt, quod tenetur significative oratio, 3. et vera est etiam pro tempore, in quo profertur; sed non demonslratur ibi aliquid ad sensum, sed ad intelleclum, ad intellectum, inquam, non sicut simile in simili, ul cum dicitur: haec herba crescit in horto meo, sed sicut signa.tum in signo, ut sit sensus: Iioc, id est signatum per hoc, est corpus meum. Et haec significatio orationis vera est, etiam si nihil fieret; sed rursus, quia significationi verae addita esl ex inslitulione divina virlus efficacissima, nllerins oratio illa et ex Domini inslitulione et ex sacerdotis intentione est conversivu, ut sit sensus: significatum per hoc quod est convertendum in corpus meum, est corpus meum. — Et haec opinio probabilior est praedictis; adhuc tamen illud non plene satisfacit. Si enim, ut dicit Augustinus verbum debet accedere ad elementum, ut fiat Sacramentum; et elemenlum non est ibi significatum, sed magis illud quod in corpus convertitur: non denionslratur ergo corpus Christi, sed substantia panis sub accidentibus, quae possunt oculis conspici. Et hoc quidem verum est, maxime cum intentio conficientis super panem feratur, ut convertatur in corpus, et illud demonstrat, super quod fertur sua inlenlio.

Et pi'oplerea notandum, quod isla oratio sinjd jpsum quod figurat facit. Unde est verbum operativum, et operativum non operatione successiva, sed instantanca; el operativum non alicuius rei novae vel non existentis, sed terminus eius est ens aclu completum et non mulalum; et ad illud quidem teriuinalur, ut est alterius signum, id est corporis Christi myslici; et hoc totum facit virtute Verbi increali, adinncla ministro circa materiam nihil agenli.

" Idem osi dictu Hoc est corpus mewn, ut ait.Me.. Hal., S. p. IV. q. 1 U. m. 4. a. 2. $ 3, ut corpus meuni csl corpus vera etc.

2 Cod. aa per lioc pronomen lioc, scilicet panis. Idem cod. na mo.K post fieret addit: quia panis similitudinem liabet ad sixjnificandmn corpus Christi.

3 Cod. aa significalmn per lioc pronomen lioc. scilicet panis, qui est converlendus. Superius pi-o significationi verae Vat. signipcalioni vocis.

• In Inan. Evang. Ir. 80. n. 3. Cfi-. supra lit. Vagisiri, d. III. c. I.

Ex liis sex conditipnibus patet ratio omnium dictorum in hac forma, si quis inspiciat. Quia enim hic sermo conversivus et transitivus sive ad transsubstantiationem ordinatus est operativus; et operatio est circa substantiam panis: ideo pronomen demonstrat panis substantiam sub accidentibus, quae oculis conspici possunt, et tangitur illud quod convertitur, per subieclum, sicut illud in quod, per praedicatum. — Quia vero terminus operationis est actu ens, non innovatum: ideo debet poni ibi verbum essendi, non fiendi, ut significelur conversio esse sine mutatione termini, scilicet in eo quod est. — Quia subito, ideo simul est fieri et factum esse, ideo praesens verbum instantaneum et non futurum; et tale est praesens huius verbi est: ideo melius dicitur est quam eril. — Quia vero operatio terininalur ad corpus Chrisli verum ut signum mystici, in quo est diversitas operationum: ideo dicitur corpus, non caro, quia corpus commune est ad tolum heterogeneum et homogeneum, caro autem dicil homogeneum. — Quia vero hoc operatur virtute Verbi increati coniuncta et ut coniuncta, ideo dicit meuni; loquitur enim sacerdos in persona Chrisli: ideo pro Christo dicit meum. — Quia vero minister mhil operatur circa materiam nec immutat: ideo nihil plus est de forma; etenim, si minister non tangat nec fi'angat. dum tamen intendat et verba dicat, confectum est; non sic est in baptismo.

1. 2. 3. 4. 0. 6. Ex his patent omnia obiecta, lioc solo exceplo, scilicet de veritate locutionis. Quomodo enim est locutio vera, si demonstratur substantia panis, cum haec sit semper falsa: panis est corpus Chrisli, cum sint formae incompossibiles? Et si tu dicas, quod hoc verbum est non dicit ibi inhnerentiam, sed potius conversionem; tunc ergo secundum hoc potius competeret verbum imper.ativum.

El proplerea notandum, quod sicut in Verbo aeterno, Filio Dei, Domino nostro Iesu Christo. est verilas et omnipotentia; sic in verbo suo, b ipso prolato, est veritas et efficacia, ut tale verbum Sacramentis novae legis competat; ideo debuit ita dicere verbum eminticUivum veritatis, sicut est ipsa verilas, ac per hoc indicativum. Et quia non esset quod significat. l'ro id ipsum codd. A II V aa et ed. 1 ad ipsum. Verbo indicalivae c.jd. V praemittit tantdin, plures alii 6 lla fero omnes codd., ul. C D K F G H I L P Q Z bb, edd. transitionem, cod. aa translationem. Pro transitivus in cod. bb secunda manus substituit transsubstanlivus.

verum simplici enunlialione; ut non esset falsus, iunxit verbo efficaciam ore sm. — Et quia mandaaliis facere et dicere; et ipse non iubet, aliquem esse falsum: ideo in ore coruni, quibus dedit mandatum, dedit verbo efficaciam. Et ideo hoc verbum est in hac oralione non idenlitatem nec simullalem signiricat, sed hoc esse corpus, hoc est, ad huius verbi prolalionem hoc totum transire in corpus. Unde oratio ista in ore alterius quam in ore sacerdotis falsa est, quia non convertit neque transsubstantial hoc in illud; nec vera est per identitatem. — Et hic sensus, quamvis sit huic orationi

1. Circa luine articulum iuvat Iria praeiiotarc.

2. Consccrntionem panis fieri qualuor verbis formao in Missali positae (exckisa particula enim), omnino post Concil. Florent. tenenclum est, cum etiani Concil. Trident. (Sess. XIII. c. 3.) doceat, corpus Cliristi sub specie panis ct sanguinem sub specie Yini existere <i vi verbonim », scilicet sub specie panis vi verborum: lioc est corpus meum. Ileiioiendus igitur est (praeter varias novatorum saec. XVI. assortiones) etiam error, inter (jraecos scliismaticos propasalus, quod oralio post consecralionem, quam vocant E-tzXriciiv, vel sola, vel simul cum praedicla forma vim liabeat consecratoriam. Nec a plerisque probabilis esse ccnsctur opinio Scoti (hic q. 2. n. i..=).), quod fortasse (nam lioc non asserit delerminale) verba: Qui pridie quam pateretur etc, ad validam consccralionem requirantur, non quidem ut consecratoria, sed propter hanc rationem, ut snccrdas apte loqui possit in persona Christi, sicut requiritur intentio. — Do verbis forniae in Scriptura relatis cfr. hic dub. 1. 2.

3. Eliam opinio plurium auctorum, nt Innocentii III. et Praeposilivi (cfr. pag. 190, nota I I.), quod sacerdos proferat formam tantum recitative (materialiter), non ussertice (signiflcative), cum Ss. Bonav., Thoma Scotoque nunc conimuniter non probatur (est opinio l.in corp. relata), sed tenetur, verba pro- Et sic vera sunt in rigore sermonis et omnimode congruentia, quamvis corpus Clirisli non sit sub speciebus nisi in ul-

4. De modo autem probandi, locutionem esse veram et nis hoc, ortne sunt divorsae sententiae liic allatae. Res non spectat ad fidem, in qua oninos illae opiniones conveniunt, sed potius, ut etiam obsorvat Scotus, ad logicam et grammaticam. Quia autem, ut bene hic dicit S. Uoctor, « ista oralio singulaeam explicandum non sufliciiint; non est mirum, quod diverpossint. Tamen opiniones I. et 2. hic relalae etiam a S. Thoma nem S. Thomas accuraliiis explicat et approbat. Vult enim, pronomen hor, subslantive sumtum, domonstrare nec substantiam panis nec corpus Christi ncc speciem panis, sed indclerminate et in genorali substantiam contcntam sub illis speciebus. — S. Bonaventura non nogat, hanc opinionem esse probabilem, sed putat, aliam opinionem, quam ingenioso explicat, magis satisfacere; etiam lUchard. a Mod. et Thom. ab transit in nomen et significat eum qui decipit. Hic refertur ad proprius, et simililer formae sanguinis; tamen non est alienus a ratione, pensalis conditionibus superius assignatis.

Ex quibus alia obiecta patent. Nec videatur in- De conveniens dicere, quod hoc verbum est non identitatem dicit, sed potius conversionem in hac oratione, quae non tanlum est signi/icativa, sed etiam operaliva. Magis tamen debuit poni verbum essendi quam operandi, quia niagis competebat formae, ut siinul esset elTicacia cum veritatis enuntiatione, simul etiam notarelur termini immutabilitas cnm conversione..rgentina pluribus argumentis praedictam opinionem S. Thomae evortcro conantur.

II. Ut perspiciatur via ac ratio S. Bonaventurae ad haiic difllcultatem solvcndam, quae valde probabilis ost, licct sit a pluribus male intellecta, plura supponenda et observanda sunt.

1. In hoc dilTcrt propositio speculativa a practica, quod illa supponit oxistontiam roi significalae, liaec vero, cum ordinata sit ad aliquid efnciendum, significando facit vel indicat quod nt: unde, iit talis locutio sit vera, suflicit, ut sit vora in consigniflcalo ultimo inslanti prolationis.

2. Locutio consecralionis est practica ot operativa virtute divina, ita ut non solum sigiiificet, scd etiam elJiciat quod significat; undo vcrba a sacerdote in persona Christi prolata continent simul sumniam veritatem el summam efticaciam. Ilinc arguitur, quod cum verba illa simul habeant ralionem causae, tura prius terminum productum.

3. Cnm Iranssubstantialio fiat in instanti, ideo simul tempore ost ibi fieri et factum esse; unde isla propositio, cum vere indicot ot eHicaciter transsubstanliando paneni iii corpus Christi, operelur, significat, hoc fieri simul et esse in instanti, quo producit suum effectum.

i. Operalio transsubstantialionis versatur circa substantiam respicit subslantiam panis. Unde concludit S. Bonaventura, propanis sub accidentibus sive speciebus sensibilibus, sed ut converlendam in id quod praedicatum dicit. Cum autem locutio sit non tantum signifwntiva, sed etiam operativa, et cum operetur in ultimo inslanli prolationis, in quo simul est fert et faclum esse; enuniiatio vorilatem dicit operando quod oxprimit, et exprimondo quod oporatur. Ilinc coincidiint in liac singulari locutione veritas et operalio, ila ut verilas in significando dopendeat ab eiusdem erficacia, et ef]icacia in operando a veritate in significando. — Ita S. Bonaventura suo modo oxplicat antiquam opinionem multorum Scholasticorum, quod demonstrativum Iwc dicalur partim ad sensum, iartim ad InteUectum,, quia scilicet, per sensibile signum, quod est panis convortendiis in signatum est intelligibilis demonstratio signatl.

Eandem sentontiam anliquam recipiunt otiam.lcx. Ilal., B..lboit., Pelr. a Tar. ot Richard. a Mcd. Sed Richard. alio modo oam oxplicat, diim alii praodicti satis favcant oxposilioni S. Bonaventiirao. Coiilra Kichardum a Med. arguit Scot. (hic q. 2. n. 12. seq.), qui tandom, multis reconsitis soliilionibus, in cod. H ila esse. Subinde voci verum cod. Z praomiUit verbum. iMox pro ore suo codd. F G I ore proprio.

re principali convonit cum S. Tlionia; in lioc autem concordat cimi S. Bonav., quod verlja conspcrationis vim habeant operativam et conversivam, praecise quatenus signi/icatwa, non quatenus vera, licet sint vera in fine prolalionis; sive aliis verbis, quod sint causa conversionis ratione sigiiificationis, non vero ratione veritaUs, cum natura prius inteljigalui (o;)w;'s/o, quam intolligalur oralio veritatom liobei-e. q. 10. m. 4. a. 2. I. 3. — S. Tliom., liic q. 2. a. I. quaesiiimc. 3. 4; S. III. q. 7S. a. I. 2. 5. — B. Alberl., a. 0. — Petr. a Tar., Iiic q. 3. a. I. — Kichard. a.Med., hic a. 3. q. I. — Durand., de hac ct scq. q. hic q. 2. — Dionys. Carth., hic q. o.

III. In 2. quaestione agitur de forma consecrationis calicis. Sententia, quam S. Bonav., Alex. Ilal., Petr. a Tar., Ricliard. a Med., Scot., Henr. Gand. tanquam probabiliorcm tenont, quod speculative loquendo, sola verba: liic est calix sanguinis mei

Secuiido qnaeritur de forma veri)i super vinum, el haec liabetur in canone: « Hic est calix sanguinis mei » etc. Sed videtur, haec non esse forma:

1. Propter hoc quod Magister dicit, quod haec est forma: « Hic est sanguis meus »: cum ergo non sint duae, patet etc.

2. Ilem, in nullo Evangeiistarum habetur haec forma, quia in iMatthaeo et Marco dicitur: Ilic est sanguis meus; in Luca: Hic est calix in meo sanguine: si igitur non debet credi alicui, quod non sit in novo vel veteri testamento, sed novo et veteri simpliciter est credendurti: ergo ista forma est abiicienda, et fornia, quae in Evangelio tradilur, est tenenda.

Item, quaero de huius formae congruentia.

3. Et cum in forma non debeat poni, nisi quod spectat ad essentiam Sacramenti; et calix non sit nec de maleria nec de forma, sed vas continens: ergo non debet in forma poni.

k. Si dicas, quod tenetur transsumlive, quaero: ad (juid? Si ad passionem, ergo sensus est: haec est passio sanguinis; si ad potum, ergo sensus est: hic est potus; sed sicut sanguis estpotus, sic corpus est cibus: ergo si in forma panis non dicitur: hic est cibus corporis, nec in forma vini debet dici: hic est potus sanguinis.

0. Item, ubi esl sermo translatus, est improprietas, et ubi est improprietas, est occasio erroris; et omnis lalis excludenda est; ergo elc.

1. Item, ubi transswntio, ibi plures intellectus, scihcet proprius et transsumtus; sed multiplicitas intellectuum est ratio evagandi, quod specialifer de- Missalis Uomani.

2 llic in lil. c. i.

3 Cap. 26, 28: Hic est enim sanguis mons. — Marc. li, 21. — Luc. 22, 20: Ilic cst calix novuni testamentum in sanguine meo. (vol sanguis meus), sint Ibriiia essentialis, lumc fere commiinitor toiietur. Attamen S. Thoni. (Iiic q. 2. a. 2; S. loc. cil. a. 3; iit oius verba oxprimere videntur et antiqui eius disoipuli eum interpretati suiit) pntavit, eliani verba, quae iii.Missali seqinintiir iisipie ail: Ilaec quotiescum(uc (exceptis, nt nonnulli volunt, verbis: mysterium fidei), « ad subslantiam » et essentiam formae pertinere. Duce vero Caietano, plures recentiores Thomistae, inter quos est Gotti, aliam sui magistri interprotationom, quae convenit cum communi opinione, tentavoi'unt, distingiienles inter esse de essentia et esse de substantia (scilicet integritate); quae explicatio quomodo applicari possit verbis in Comment. cit. prolatis, aliis discutiendum rolinquimiis.

Do hac 2. qiiacstiono praeter S. Thomam:.lex. Ilal., loc. cit. % i. — Scot., hic q. 2. n. 6. seqq. — B. Albert., hic a. 7. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 2. — Uichaitl. a Med., loc. cit. q. 2. — Ilenr. Gand., Quodl. 9. q. 10. — Dionys. Carth., hic q. 6 bet esse alienum a dispensante et conficiente hoc Sacramentum: ergo etc.

7. Obiicitur autein ultra de hoc quod est sanguinis: si enim hoc est principale in Sacramento, videtur, quod deieat exprimi in recto polius quani in obliquo.

8. Item. si calix stat ibi pro contento, et contentum non differt a sanguine, et obliqui sunt transitivi-': non ergo debet poni in obliquo.

9. Quaerilur etiam ultra de hoc quod dicit: novi et aeterni testamenti: quia, si testamenlum novum, non ergo aeterinm: ergo male coniungitur unum cum altero.

10. Item, videtur, quod non deberet poni: Mysterium fidei, quia in aliis Sacramenlis est mysterium fidei; et tainen non ponitur: ergo nec in islo.

11. Item, additur: Qui pro vobis et pro multis effundetur; quare similiter non dicitur de corpore tradetur?

12. Item, quare distinguit? Cum enim aequaliter pro oinnibus sit effusus, videtur, quod non deberet dicere: pro vohis et pro multis, sed pro omnibus.

C 0 N C L U S I 0. Forma, qua consecratur calix, videlicet: hic est calix sanguinis mei, est certa, congrua, et ut videtur, tota.

Respondeo: Dicendum, quod haec forma: ist calix sanguinis mei», est forina certa, forina 5 Vide Priscian., V. Grammat. c. 13. et XVIII. c. I.

6 Cfr. supra d. 3. p. I. a. 1. q. 3.

11)4 congrua; sed ulruin sit toki, ari quod sequitur sit de inlegritate, dubium est; creditur lamen, quod est lolu. Tanieii quod sequilur non est frustra additum, nec dei)et aliquid resecari.

Quod autem ista sit forma certa, patet per lioc, quod ipsam tenet Romana licclesia, quae fuit ab.ppgjiQp,,j prjncipibus edocta. Unde Innocentius: «Romana Ecclesia illud semper integra fide seryavit, quod ab ipsis Apostolis, qui eam praesentialiter factis et doctrinis ecciesiasticos ritus docuerunt, accepit; ab ipsis Apostolis Petro et Paulo, quos vivos auctores habuil et defunctos custodit, hunc ritum Seacrificii accepit, quem hacteous immobili cultu servavit». Accipienda est igilur forma a cfmone, quia illa traditur noii per inoihim narralionis, sed inslitutionis; Magister antom non iiiteiidit dare formam, sicut nec in aliis Sacramentis fecit, sed ilii consimilem insinuare. Accipienda esl ab ipsis Apostolis, non ab Evangelistis, quia Apostoli Ecclesiam instituerunt, secundum quod a Doinino acceperunt; Evangelistae vero divina verba el opera narraverunt, attendentes ad iatellectum, non ad vocem. Ideo nec Evangelislae in forma conveniunt, quia formam fortassis tradere non intendnnt; sed conveniunt in sensu, quem narrarc volebant-. Et sic patet, quod haec est forma.

Ulrum autem illa quae traditur in Evangeliis, sil fyrma, iu qua conliciatur; quis audeat negare, aut quis praesumat asserere, cum nesciamus, an ipsi inlenderint formam describere, an verba narrare? Quod si intenderunt formam dare, Ibrma in illis verbis omnibus salvatur, et modica variatio verbi, salvosensn, forinam non mulat; et ita ex hoc non habelur, quod ista quae habelur in canone, non sit forma, iinmo vere est fcrma, cum in sensu cum aliis conveniat. Quod si non intendant, tunc restat, quod ista est forma; ac per lioc liaec forraa est certa.

[. 2. Et patet responsio ad obiecta duo prima.

Est etiam congrua, quia in hoc Sacramento sisanguis Christi nt ejfasus in prelium et ut admmistratus m polum; sanguis autein neutrum dicit de se expresse, sed per coniunclionein cum calice, quia sanguis in calice ut effusus et potandus proponitur. Ideo calix in Scriptura signilicat aliquando passionem, ul M?LUm vigesimo: Potestis hibere calicem, quem etc. Significat et potus refectionem per transsurntionem, ut in Psalmo: Culix inebrians quam praeclarus esl! Pi'opter hunc du- m 3. plicem tropum melius dicitur calix sanguinis quam sanguis per se. — Si ergo quaeratur: ad quid transsumitur? dico, quod ad contentum. Unde dici- ''i tnr calix sanguinis, sicut calix vini, cum dicitur: bibe calicem. — Si quaeras: quare non de corpore dicitur cibus corporis? dicendum, quod corpus Clirisli de se panis est; sed sanguis non di- J citur potus, nisi prout propinalur in calice pas- i sionis. j. (). Ad illud ergo quod obiicilur de transsum- ai r>. c. tione, quod est occasio erroris et evagationis; dicendum, ([uod hoc verum est, ubi est Iranssumlio occulta, iiiipropria et inconsuela; sed sic non est hic.

7. S. Ad illud (jiiod ultra quaerilur: quare san- Ad v. s. quis ponitur in obliquo? dicendum, ipiod in recto intelligitur, nec obliquns et rectus construuntur transitive ut diversa, sed identitas est, sicut cum dicitur potus vini, vel creatura salis. Et sic patet, quod est forma congrua. gninem Christi. Uiide quod additur est de bene esse, quia in sequentibus describuntnr ejfectus sanguinis in hoc Sacramento significati el in passione effusi, qui triplex est. — Unus est testumenti innovatio et in- Etrectus i. novati confirmatio, quia in morte confirmatur lestamenlimi et novum efficitur; quiavetus, quod in sanguino taurorum fuerat confirmatum, ibi est evacualum

8. Ideo dicil: Novi et aeterni testamenti. AfJ 9- Alius effectus effusionis sanguinis est /?(Zei »/«- Efectus 2. nifestatio, quia quod erat sigillatum et secretum in passione Agni est apertum.

](.). Ideo dicit: Mysterium fidei, id est secre- -w 10. tuin; hoc enim erat in flde secretissimum, et hoc revelalo, revelata est fides; vel quia difficilius ad credendum. Tortius effectus est salus quorundam Indaeo- Efectus 3.! rum et multorum gentilium.;

11. 1:2. Ideo dicit: Quipro vobis, per Aposto- Ad ii. 12. los intelligens ludaeos; et pro multis, per hoc intelligens gentiles. — Vel ideo dicit, quia in hoc Sa- Aiiier.

2 Clr. binocent. III, loc. cit. c. S, et C. Cum Marlhae (6.), X. (lib. III. tit. 41.), de Celebrat. iMissarum.

3 Cod. aa cerbis iribus. Pro inlenderunt codd. A E iniendunt, econtra inferius pro non intendant cod. V non intcndehani.

cramenlo sacerdotes debent pro se specialiler et pro aliis rogare; iileo dicit: pro vobis sacerdotiljiis, et pro mullis subditis, per vos convertendis.

Posset liic quaeri de harum formarum variatione quanlum ad additionem, diminntionem et ce- gpg consimilia; et de lioc sentiendum esl, quod dictum est circa fonnam baptismi. Ilic enim sunt di-

Consequenter quantum ad secundum arliculum quaeritur de Sacramento eucharistiae quantum ad significationem, et circa hoc quaeruntur duo.

Circa primum proceditur sic. Magister dicit, quod «aliquid est ibi Sacramentum tantum, ut species visibilis, et aliquid res tantum, ut corpus Christi mysticum, et aliquid res et Sacramenlum, ut corpus Christi verum», quod est res primi et Sacramentum tertii. Et videlur primo, quod species visibilis non sit Sacramentum corporis:

1. Quia Sacraraentum naturalem debet habere simihtudinem ad rem; sed species non habet si-.,.-,...11, mditudinem, quia tam corpus Christi verum quam mysticum est tolum heterogeneum, sed species homogeneum: ergo etc. — Si dicas, quod species componitur ex pluribus granis; hoc nihil est, quia illa non sunt heterogenea, sed uniformia. Praeterea, species est accidens, ergo non componitur.

2. Item, Sacramentum novae legis efficit; sed species nullam habent omnino operationem respectu contenti: ergo non sunt Sacramentum.

Item, quod corpus Christi verum non sit Sacramentum corporis mystici, videtur: versae opiniones; nam quidam dicunt, quod qualiscnmque variatio, salvo sensu, non tollit efficaciam formae; alii vero dicunt, quod minima mulalio tollit, quia his verbis sic ordinatis data est virlus. — Sed sicut tactum fuit supra distinctione tertia -, melius est viam luediam tenere; unde quae ibi dicta sunt hic etiam supponenda sunt.

Priiiio quaeritur, quid sit ibi res, el quid Sacramentum.

Secundo quaeritur de unitate huius Sacramenti.

3. Quia Sacramentum est signum, signum autem est, quod se offert sensibus; sed corpus Christi, ut est sub illis speciebus, non offert se sensibus: ergo etc.

4. Item, si est Sacramentum, ergo signum « e. institutione significans »; sed corpus Christi verum non est institutum ad significandum myslicum, nec debet institui, quia nobilius est, sicut caput toto corpore: ergo non est Sacramentum.

Item, obiicitur de myslico, quod non sit res:

0. Quia res cuiuslibet Sacramenti est aliqua gratia, quia dicitur « Sacramentum invisibilis gratiae visibilis forma"»: ergo cum corpus myslicum non sil gratia, non est res Imius Sacramenti.

1. Item, res cuiuslibet Sacramenti novae legis est effectus eius; sed corpus Ghristi mysticum non est effectus huius Sacramenti, quia effectus non praecedit causam;sed corpus mysticum praecedit Sacramentum: ergo etc. voci homogenenm codd. R L (F a secunda manu) praemittunt totum.

6 Ut dicitur hic in lil..Magistri, c. 7, secundura.-ugii- Nam si coniponerctur, componi deberet ex materia et fornia, adeoque non esset accidens, sed substantia. Cfr..-Vristot., Vll. Melaph. text. 7. seqq. (VI. c. 3.).

C 0 N C L l S I 0. In Sucramenlo eucharistiae species visibilis esl signum corporis Christi veri et mystici; corpus verum est res speciei et signum et causa corporis mystici; hoc autem est res corporis veri et veritas signi sensibilis.

Responbeo: Sicul dicil Magisler, Iria sunl in hoc Sacramenlo: species VmMWs, corpus Cliristi verum et corpus mysticum. Et secundum quod dicit Hugo % « prinuim est signum secundi et tertii; secundum est res primi et signum et causa lerlii;et lerlium est res secundi et veritas primi ». Unde reperitur hic r:ilo efpciendi ai significandi, unde est verum Sacranientum novae legis.

1. Ad ilhul quod obiicitur, quoJ debet habere constat. Quia est Bx graois; et comparalionem ad effectum consequentem, sive quem dat, qui est cibare. Si ad materiam, sic est ex granis piu"issimis ad invicem unitis: et sic habet simihtudinem cum co;-- pore /mysiico, quod constal ex fidehbus puris, hde et caritate copulatis. VA si obiicias, quod est diversarum operationum: non valel, quia uniuntiu ut consimiies in unitate hdei et carilatis. — Si autem comparetur ad effeclum, qui est cibare, tunc habel similitudinem ad corpus Christi verum, quod est vere cibus.

Potest tamen dici, quod ad utrumque oompareratione eorum, ex quibus conhcitnr, quia corpus Christi verum est « ex purissimis sangninibus''», et corpus Cliristi mysticum ex puris lidelibus. Quod aulem iuc merabrorum significetur varietas, hoc est per accidens, scilicet ralione corporis Christi, quod traxit de Virgine, quod est corpus

1..uctorilcite Concilii Tridenl. (Sess. XIII. can. i.) constat, eucliarisli;jin non consistere in solo « usii, dum.sumitur; sed anle vel post et in hosiiis seu particulis consecralis, quae post communionem rcservantur vel supersuntjj, esse verum corpus Clirisli. Hinc concludere licet, essentiam eucharistiae consistere organicum. — Et si obiicias, quod species non componitur nec rehcit; dicendum, quod relinent idiomata subslanhae, quae prius ibi fuit, et ratione iiiius sunt signa convenientia.

2. Ad illud quod obiicitur dQ causalitate, dicendum. quod illud quod est Sacramentum tantum, si comparelur ad medvwm, per se non habet rationem efficiendi aliquam vel causandi, nisi adiuncto verbo, ut patet in aqua respectu characteris: sic in speciebus respectu corporis. Similiter, si comparetur ad tertium, hal)et rationem efficiendi mediante secundo, ut ablutio exterior cum characlere; similiter hic species exleriores ratione corporis Christi veri interius contenli, quod unit et incorporat.

3. h. Ad illud quod obiicilur de corpore vero, dicendum, quod ex se habet naturalem aptitudinem ad repraesentandum. Quod autem repraesentet, hoc non convenit ei secundum se, sed proul sabest speciebus visibilibus institutis; et quantum ad hoc est signum visibile et voluntarie institutum in altero, non in se ipso; nec ad significandum est institutum in se, sed ad efficiendum. m se lanquam nobilius, m significandum vero, ut est conlentum in a.llcro; et iioc niliil derogat sibi.

4. 6. Ad illud quod obiicitur de corpore myslico, quod non est res; dicendum, quod res huius Sacramenti non dicilur corpus myslicam ratione partium, sed ratione unionis; et illa unio est gratia et ehectus Sacramenli. — Si obiicias, quod effeclus sequitur causam; dicendum, quod unio in corpore mystico potest esse dupliciter: vel ab unitate virlutum compingentium, vel a gratia sacramentali. secundum quam sumentes magis Christo incorporantur, et sic per consequens magis ad invicem uniuntur. Prima praecedit ct non est res; sccunda sequitur et est effectus et res huius Sacramenli. Et sic patet illud. in re permaHenti, et sumtionem eiusdem nec esse Sacramentuin ab illa re permanenti distinctum, nec partem ipsius inlogTalis, sed potius applicationem huius Sacramenli. Variae tanien de essenlia huius Sacramenti in scholis e.Kortae sunl sententiae; communius nulem non approbatur opinio quorundam, quod sicul illae species ex purissimis granis, iia corpus Cliristi verum ex purissimis sanguinibus vel menibris.

coiisislat vel in vevbis consecralionis, vel in ipsa actione consocrativa (cui secundae opinioni prius favit S. Thom. in Comment., quam reliquit in Summa). S. Bonaventura lenel, species consecratas, prout et connotant et continent corpus ot sanguinem Christi, constituere essentialiter Sacramenlum eucharistiae; ila ut species illae et corpus Chrisli completam habeant rationem Sacramenti, ot spocies visibiles signilicent primario corpus (hristi et secundario gratiam sacranientalem (cfr. infra d. 10. p. I. dub. 3. 4.). Idem in re docent Alex. Hal., S. Thom. in Sum., Scot. aliique eommunius, si praescindimus a quibusdam rebus secundariis.

De hac I. quaestione:.Alox. Hal., S. p. IV. ([. 10. m. 3. a. 3. — Scot., hic q. I. circa (inem. — S. Thom., hic q. I. a. I. quaestiunc. I; S. III. q. 73. a. 1. — B..Albert., hic a. 12. — Petr. a

Secundo quaerilur de unilale huius Sacramenti. Et quod sit unum Sacramentum, probatur:

1. Quia Ambrosius dicit, quod simplex est sed hoc est Sacramentuin: ergo siinplex, ergo unum.

2. Item, ratione videtur: quia hoc Sacramentum unius effectus est causa et ad unum ordinatur: ergo est unum, et non plura.

3. Ilem, tantum septem sunt Sacramenta; sed si hoc non esset unum, essent Sacramenta plura septem: ergo etc.

CoNTnA: I. In Collecta: « Purificent nos, quaesumus Domine, Sacramenta, quae sumsimus », el in multis aliis locis: ergo etc.

2. Ilem, signillcala in iioc Sacramento sunt plura, scilicet corpus Chrisli verum et corpus Christi mysticum, quae omnino habent dilTertntem unitatem — nam corpus Christi verum est unum unitate inlegritatis, sed corpus mysticum est unum unitate formae aggregationis — ergo etc. — Si dicas, quod sunt ad invicem ordinata, ita quod uiium per ulterum; obiicitur, quia plura sunt significata immediate et ex aequo, ut corpus et sanguis. — Si dicas, quod sunt annexa; hoc non solvit, quia secundum veritatem Sacramenti non sunt ut annexa.

3. Item, Sacramentum est signum essentialiter; sed plurificato superiori, piurificatur inierins; sed in eucharislia sunt plura signa: ergo et plura Sacraiuenta. Si dica,s, quod plura sunt signa ratione Tar., hic q. I. a. I. — Hichard. a Med., hic a. I. q. I. — Durand., hic q. I. — Dionys. Carth., de hac et seq. q. hic q. 1. matur Sacramentum (cfr. Concil. Trident. Sess. 21. c. 3.), mavera tamon est imimi specie infima Sacramentum, « unitate integritatis, non indivisibilitatis », ut dicit Scot. (hic q. I. n. 4.). lixceptis paucis anliquis doctoribus, ita cum Ss. Bonav., Thoma, nec non.Moxandro et Catechismo Bom. (p. 11. c. 4. q. 10.) tenet communissima sontenlia.

De hac 2. quaestiono praeter Scotum: Alex. Hal., loc. cit. a. 1. — S. Thom., hic q. I. a. 1. quaestiunc. 2; S. loc. cit. a. 2. — B. Albert., hic a. 13. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 2. — Richai-d. a,Med., hic a. I. q. 2. specierum, sed unum significatum, et ideo unum Sacramentum; contra: in nomine est vox et significatum, sicut in Sacramento; sed Marcus et Tullius, etsi idem significent, tainen diversa sunt nomina: ergo et in Sacramento isto, etsi idem sit res, plura tamen debent dici Sacramenta.

h. Item, isla dno constituunt Sacramentum: verbum et elementum, et elementum in ratione materialis, verbum in ratione formalis: ergo ubi plura verba et elementa, ibi plura Sacramenta; sed sic est in proposito. — Si dicas, quod ordinata sunt ad unum, et ideo sunt unum; contra: causa universalis et particularis ad unum effectum ordinantur, nec tamen sunt unum. sed plures causae: ergo etc.

c 0 N c L u S 1 0. Eucharistiae Sacramentum non est unum unitale simplicilatis, sed integritatis et in comparat.ione, fjuia signum ordinatur ad unum ratione naturae et institutionis.

Rilspondeo: Dicendum, quod unitas Sacramenli non est unitas.vmplicitatis — constat enim ex verbo et elemento — sed integritatis; nec integritatis absolutae, sed in comparatione, quia non uniuntur in tertio tanquam in forma, sed tanquam in signo. Quoniam igitur hoc Sacramentum, quaiuvis duo signa contineat et duo verba, quia lamen pter allerum, ibi tnntum unum. Cfr. tom. II. pag. 639,nota. — Cod. S nd alterum, cod. bb post alterum.

s Cfr. supra d. I. p. 1. q. 2. — Minor colligitur ex dicto Aristot., supra pag. 110, notn ). — In flne arg. edd. w'to pro isto 01 sint res pro sit res.

ex his perfectum resultat signuni et ordinatum ad unum, scilicet ad unionem corporis mystici; ideo est ununi Sacrainentum.

Ratio autem lalis integritalis et ordinalionis unius disposilive venit a natura — quia nec panis est per se plene reficiens nec vinum, sed utrumque; una enim plena refectio in natura venit ex utroque, et ita disposita sunt ad unam refectionem significandam — sed complelive venit ab instilulione divina, quae una institutione haec duo signa ordinavit ad significandam unam perfectam refectionem; 1 et ideo unum est Sacramenlum ralione naturae et instilutionis divinae. Unde quia ex phu'ibus integratur, ideo Gregorius materiahter loquendo, dicit Sacramenta; quia vero una ordinatione ordinatur, ideo statim dicit: «et praesta, ut hoc luum Sacramentum » elc.

1. Et sic patet illud Gregorii.

2. Ad illud quod pi'inio obiicitur, quod plura sunt significata; dicenduin, quod unum est propter alterum et per alterum, quia verum significat mysticum. — Ad illud autem quod obiicitur de sanguine, dicendum, quod annexa sunt. Unde sicut oblatio agni et eius sanguinis non sunt duae oblationes vel sacrificia; sic in proposito intelligendum. — Et si

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit Magister: AUende, quae sunt verba: Accipite et comedile; qaA videlur hic innuere Magisler, quod haec sit forma. Sed contra hoc est, quia Ecclesia his verbis non utitur: ergo non conficit: ergo Ecclesia aut male facit, aut Magister falsum dicit.

Respondeo: Dicendum, quod circa hoc sunt 1. duae opiniones. — Aliqui dicunt, quod quia vis est data verbis, quod solum iiis verbis lit confectio, quae dicit Ecclesia; et si verba mutantur, quantumcumque sit sensus idem, non conficitur; et ideo dicunt, quod in his verbis non fit confectio sive consecratio; et dicunt, quod Magister non dat hic for- -2. mam. — Alii dicunt aliter, quod nuitatio in modo enuntiandi, duni tainen servetur sensus, non impedit consecrationem. Unde in forma, quam ponit Maillud non sufficit, dicendum, quod ordinantur ad unum significatum ultimum

3. Ad illud quod obiicitur, quod sunt phu'a signa; dicendum. quod integraliler loquendo et jna- Noiandom. lerialiter, verum est. quia pl-ures species; sed tanien ununi signum integrum, sicut ostensum est. Non sic diversae voces sunt unum nomen, immo diversas rationes habent innotescendi et diversas inslituliones, ideo plura nomina: si auteni unam haijerent institutioneni, unum esset nomen, sicut hoc nomen Bonaventura vel hoc nomen Bonushomo.

4. Ad aliud similiter palet responsio: quia, quamvis sint duo verba et elementa, unum tamen sunt Sacramentum, quia verbum et elementum non Notandam conveniunt ad unum Sacramentum nisi ratione institutionis ordinanlis ad unum; quia ergo hic est institutio illa, plura ad ununi ordinans: ideo unum Sacramentuin. — Per lioc patet, quod non est simile de causa universali; quia noii tanluin ad unum effectum causae particularis ordinatur universalis, sed ad multos alios; sed haec duo ad ununi perfectum Sacramenlum ordinantur, perfectum, inquam, dico quantum ad significationem, quia in neutro salvatur ratio perfectae refectionis naturahs per se, sed in utroque simul, ut tactum est-. gister, ita bene est consecratio, sicut iu forma, quae ponitur in canone.

Vernmtainen hoc asserendum est, quod in Ibr-iudidumau raa, quae in canone scribitur, conficitur Sacramentum; de /<ac utilius est dubitare. Quis enim potest scire, ulrum Evangelistae et ipse Apostolus formam! intenderenl describere? Ideo melius est hic pie dubitare quain praesumtuose definire. — Credo tamen, N'oiandam.( quod si quis ita conficeret, iion esset parvipendendum. iinmo honor et reverentia exhilenda propter periculum, et propler hoc quod non possumus discernere: quia niaius periculum est in contemnendo hostiam consecralam, quam non consecratam vene- rari pro consecrata: ut puta, si non consecrata commisceatur aliis consecratis, a quibus non possit discerni, raelius est totum venerari quam despicere,i aliquam ex eis, cum non possil cognosci. Si quis j tamen formam Ecclesiae ex certa scientia mutat, graviler peccat pro nobis, ila unn est oblalio et iiiui liostia in pano ot vino, quam offerimus.

Scilicet unani perfeclani refectionem.

Ilem quaeritur tle lioc quod dicit: Non ideo tamen calumniandum est universae Ecclesiae. Videtur enim, quod immo valde calumniaiidum: quia servandum est el imilandum lam faclum quam verbum; et iterum, magis quod dicit Dominus, quam quod dicit servus; sed Dominus confecit post coenam: ergo quamvis Apostolus dicat contrarium, videtur, quod magis post coenam conficiendum sit.

Respondeo: Dicendum, quod in his quae Do-

Cap. I.

De duobus tnonducandi modis.

Et sicut flnae sunt res illius Sacramenti, ita etiam (I duo niodi inanducandi: unus sacramenla lis scilicet (uo boni et niali edunt; alter spirilualis, qiio soli boni manducanl ». Unde Auguslinus: « Ouid est CbrisUun manducare? Non est boe solum in Sacranienio corpus eius accipere — multi enim indigne accipiunt sed in ipso manere el bnberc ipsum in se inanenteni. Spiritualiler enim manducat qui in unilale Gbristi etEcclesiae, quam Sacramentum signilicat, nianel». « iNam qui discordal a Cliristo ncc carnem Christi niandiicat nec saiiguiiiein bibit, elsi taiitne rei Sacramentuii! ad iudiciuin sui (uoiidie accipiat». Spiritualeni inanducalionem Augustinus distingiiens a sacramentali, ait: « Ul quid paras denlem ct ventrem? Qrede, et manducasti ». « Credere eniin in eum, boc est manducare paiiem el viimin; (]iii credit in euin manducat eiim ». Item: «Oaomodo manducaiidus est Chrislus? Ouo modo -ipse dicit: Qui nmnducat carneni meam et bibit sanguinem meum in me manet, et ego in eo. Si in me manel, et ego in eo, luiic bibit; qiii 3. vero noii iii uie uianet, nec ego in illo, elsi accipit Saci-amentum, acquirit magnuin lormentiim». llem: «Nulli ambigciKlum csl, tunc quem(]iie corporis sanguinisque Domini participem Iteri, quando Christi nienibrum efticilur; nec aiieiiari ab illius ])anis calicisqiie consortio, cliain si, anlequam ])nnem illuin ednt et minus praecepit magis obediendum est Domino quam alicui alii; sed tamen non onme factum Domini est praeceptum, quia non omnia fecit ad imitationem, sed quaedam fecit ad significationem et manifestationem veritatis; sicut dicitur fecisse Dominus, quando fuit circumcisus, quia hoc non fecit ad imitationem, sed potius ad instructionem alicuius rei cognoscendae, vel spiritualiter faciendae. Sic cibum illum instituit post coenam in significationem effeclus, vel etiam aliorum, quae tanguntur in liltera. calicem bibal, de hoc saeculo in unitate corporis Chrisli coiislilutns abscedat; quia illius Sncrafflcnti beneficio non privalur, quando ille habere boc quod illud Sacrnmcntum significat, invenitur». In illo enim Sacramento corjus et sanguinem suum commendavit nobis, quod et fecit nos ipsos. Nam et iios corpus ipsius lacti sumus. Item: «Qui discordnl n Christo non nianducal carnem eius nec sanguinem bibit, elsi inntae rei Sncramentum ad iudicium sibi quolidie accipit».

De errore illorum qui dicunt, tantum corpus Christi a bonis sumi.

Haec verba et alia bniiismodi, ubi de spirituali manducatione agitur, quidam, obtuso corde legentes, erroris caligine involuli sunt, adeo ut dicere jraesumscrint, corpus et sanguinem Christi a boiiis Innlum suini et non a ninlis. — Sed indubitanler teneiulum est, a bnnis suini non modo sacramentaliter, sed et spirilualiter; a malis vero tantum sacramentaliter, id est sub Sacramento, scilicet sub specie visibili, carnem Christi de Virgine sumtam et sanguinem pro nobis bisum sumi, sed non mgsticani, qune Inntum bonorum esl. Onod subdilis probntur testimoniis. Gregorius: « Est quidem in peccatoribus et indigne sumentibus vera Chrisli caro et verus sanguis, sed esscnlin, iion saluhri cfficientia ». Item, Auguslinus: « Mulli indigne accipiunt corpus Domini, de quibus ait Apostolus: Qui manducat el Inbit c.alicem

2 In loan. Evang. (r. 23. n. 12; C. Ut quid pnrris (il.), ibid.; seq. locus ibid. tr. 26. n. 1, et in can. eodem (Aogust.: paiieni viciini pro panem et r/)iw)»); tcrtiiis locus ibid. n. 18; C. 46. supra cil., qiii integre legitur- apud Bedam ia I. Cor. I I, 27, in quo loco cilatur loan. 6,.7.

3 Beda in I. Cor. 10, 16; C. Quki passus (36.). ibid. 1.

indigne iudicium sibi manducat el blhil. Per quoil docemiir, quani sit cavendum male accipere bonum.

6. Ecce enim faclum est malum, dum male accipitur bonum; sicut econtra Apostolo factuni est bonum, cum bene accipitur malum, scilicet dum slimulus satanae patienter portalur. Ergo et mala prosunt bonis, sicut angelus salanae Paulo; et sancta obsunt malis: bonis iunl ad salulem, malis ad iudicium. Unde qui manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et bibit, non quia res illa mala est, sed quia malus niale accipit quod bonum cst ». Idcm: « Indigne quis sumens corpus Chrisli non efficit, ut, quia malus est, malum sil quod accipit; vel quia non ad salulem accipit, nil accipiat. Corpus enim el sanguis Domini nihilominus erat in illis quibus ait Apostolus: Qui manducat itidigne » etc. — His aliisque pluribus aperte oslenditur, quod etiam a malis verum cor)us Ghristi et sanguis sumitur, sed sacramentaliler, uon spiritualiter.

Cap. III. De intelligentia, quorundam verborum ambiguoruni.

Secundum hos duos modos suniendi intelligentia quorundam verborum anibigue diclorum dislinguenda

Supra egit Magisler de Sacramento eucharistiae in se; hic incipit agere per comparalionem ad manducantem. Et quoniam circa manducationem eucharistiae dupliciter fuit erratuiu, et quantum ad manducanteiu et quantuin ad cibum, qui manducatur; ideo haec pars liabet duas partes. In prima Magister e.Ycludit errorem quantum ad inanducantes, quia dixerunt aliqui, lualos non inandiicare veraiu corpus Christi. In secunda exchidit errorem quantum

Ad intelligentiam eorum quae Magister determinat in praesenti distinctione, duo principaliter quaeruntur.

Primo quaeritur de manducatione in generali. est. Ait enim Augustinus'-: «Bonus accipit SacrftWf;/- lum et reni Sacramenli; malus vero Sacramenlum ct non rem». Sacramentum hic dicit coi"pus Chrisli proprium, dc Yirgine naluni; rem vero spiritualem Chrisli carnem. Boiuis ergo ulramque Chrisli carnem accipit, malus vero lanlum SacrarnentumXA %?,, corpus Christi sub Sacramento, et non rem spiritualem. — Item: « Non manducans manducat, et manducans non manducat; quia non inanducans sacramenlaliter aliquando manducat spiritualiter >>, et e converso. Et qui manducant spiritualiter veritalent carnis et sanguinis dicuntur sumere, «quia ipsam efticientiam habeiu,id est remissionem peccatorum *», pro qua videtur orari, cum dicitur: « Perticianl in nobis, Domine quaesumus, tua Sacramenla quod continent; ut quod nunc specie gerimus rerum veritate capiamus». Rerum veritalem dicit ipsam eflicientiam, quasi: per haec Sacramenta praesta, ut sicut sacramentaliter carnem Christi suinimus, ita spiritualiter sumamus. Yel petit sacerdos, ut Christus, qui nunc sub specie panis et vini sumitur, manifesta visione, sicut iu e.ssentia divinitatis est, quandoque capialur. — Constat igilur, a bonis el a malis sumi corpus Clu'isti, scd a bonis ad salulem, a malis ad perniciem. ad cibum, quia dixerunt alii, quod a nullis sumilur verum corpus Chrisli, et hoc facit dn distinctione decima: Sunt item alii praecedentium insaniam etc.

Prima pars habet tres partes secundum tria capitula. In priina parte Magister dicit veritalem. In secunda manifestat mentientes, ibi: Haec verba et alia huiusmodi. In tertia dissolvit ex his locutiones multiplices, ibi: Secundum hos duos modos sumendi etc.

Secundo, in speciali per comparationem ad malos.

Circa primum quaeruntur (jualuor.