Distinctio IX

Primo quaeritur de inodis manducandi, quos Apud Lanrranc, ut supra, et C. Species ei similitudo (.34.), ibid. Seq. Oratio habetur in Gregorii Libr. Sacrament. 11. 4S7; cfr. Guitmund., II. de Corporis et sang. Dom. verilale.

ponit Magister, duos scilicet, sacramentalem el spiritualem.

Secnndo, quid sit inandiicare spiritualiter, sive pro (iiianto dicatur quis manducare spiriliialiler.

Quantuin ergo ad priuiiiin proceditur sic. Quod duo debeant esse modi manducandi, scilicet « sacramentalis et spiritualis », secundum quod Magister dicil, ostenditur:

1. Primo aucloritate canonis, loannis sexto:

manducui mc vivit propter me, hic tangitur modns spirilualis; sed primae ad Corinlhios undecimo: Qui nianducat indigne iudicium sil)i manducat, et hic laiigitnr alius modns, qui non esl spirilualis: ergo manducalio corporis Christi multiplex esl.

2. Uem. auctoritale Augustini: « Spiritnaliler manducat qni in unilate Cliristi et Kcclesiae, quam Sacramenlum significat. manet»: « qni autem discordaL a Chrislo nec carnem Cliristi inandncat nec sanguinem bibit, eliam si tantae rei Sacramentum ad iudicium quotidie accipit».

3. Item. hoc ipsum oslenditur ratione: quia, cum duae sinL tanlum res huius Sacramenti % et possibile sit, unam accipere sine alia: ergo sunl duo modi dislincli.

4. Item. manducatio dicit nsnm Sacramenti: ergo cnm hic sit Sacramentum interius et exlerius, patet, quod sunt duae manducaliones.

Contra: 1. Videtur, quod non nisi wm: quia « nbi umuu propler aUerum, ibi unum tanlum'»; erg() si sacramenlalis est propler spiriLnalem, vel ad spirilualein, sicul signum ad signalinn: (.Tgo ima LanLum inandncaLio.

Tertio, quid sit manducare sacramenlaliter, sive pro quanto quis dicalur manducare sacramcntaliter.

Quarlo, utrum r.hrisliis manducaveril ulroque inodo. sed noii corporaliter, ergo spiritualiter; sed qui recipit sacramenLaliter recipit carnem, et sic cibatur spiriLualiter: ergo unus LanLum est modus manducandi, sciliceL spirilualis.

S. iLein. ostendilur, quod sint plures modi: quia. sicuL dicilur supra disLinclione quarla, quidam recipiuiiL in baplismo rein tantuin, quidain Sacrameiilum tanlum, quidam uLrumque: ergo tres modi; eadem ergo ratione et hic sunt tres manducationes.

4. iLem, triplex est unio: in natura, in fide et in caritaLe; sed unioni fidei respondet inanducatio sacrainenlalis: ergo el unioni caritatis spiritualis: ergo erit tertius modus respondens unioni in natara.

5. Item, triplex esL in nobis virtus theologica, et quaelibet suo modo unit: ergo cum aliquis modus manducandi rcspondeat fidei, aliquis caritati; aliquis respondebit spei.

c 0 N C LU s I 0. Eucharistia duplici inodo manducatur, scilicat sacramenlaliter et spiritualiter.

Respondeo: Dicendum, (uod duplex est modus manducandi. Cuius dislinctio a triplici oriLur principio, videlicet a ilisposilione su.mentiu)n: (piKlam accedmU male disposiLi, et lii inanducant sacrameriLalUer; (piidam bene, et hi spiriLualiter. — Ulterius oritur disLincLio secundo a modo sameruli:.Viignslino, in loan. Lvang. tr. 2(j. n. IS. (fr. C. Qni diacordat (6.5.), de Consecrat. d. 2. Vide hic lit. Magistri, c. I. — lii finc testimonii pro accipit 'id. accipiat.

5 In cod aa subiungitur aciticet corpm Clirisli verum et mii.sticiiiH. CIV. siipra lit. Magislri, d. VIII. c. 7, ct ibid. Comniciit. p. II. a. 2. (p I.

iu:2 Cjuia (iiiclam suscipiunt o/y/ corporis, et hi sacrainenlaliler; ciuidam vero ore cordis, et hi spirilualiler: unde secunduni duplex os duplex. est manducalio. — Tertio oritur ab ipso Sacramento: cjuia duphcem habet rem. (luaiiim una potest recipi sine altera; ita sicut dupiex est baplismus, scilicet fluminis et llaminis a duplici re-, sic eliam duplex modus mandncandi. — VA hoc uHimnm est et completum, c]nia una res potest sumi siiie altera.

1..(l illud ergo (juod obiicilur, (piod iibi nmim propler alterum; dicendum, quod hoc veruin est, si sit il.ii nnnm propler allerum. quod non queat separari; sed cum separatur, iam non remanet unum.

'2..d illud quod obiicitur, quod caro semper cibat; dicenduin, quod actus ille semper respicit dispositionem suscipientis, sicut lUaminare; unde

I. 5. Auguslini (.iistinctio ckiplicis modi nianihicandi lioc aiigustissiiTiiun Saejcnmentum, de qua ngitiu- in liis 4 tiuaoslionibus, communiter- recepla est tan(uam divisio adnequata. Non tamen unus modus excludit alleiutn, immo de iure cnm sacramentali manducatione, qune flt ore corporis, coniuncta osse deberet spiritualis, quae fil orc cordis. In usu autem ab invicem separnri possunt et separantur. Non lamcn manducatio, quae fit solo ore corporali, seinper est sacramentalis e.x parte manducanlis, qunndo scilicet ulilur speciebus, non qualenus sunt esse ccnseci-alas, Sncramcntum non sumit sacramentaliter, quia non nisi per accidens illud sumit (cfr. infra q. 3.). — Etiam spirilualis manducatio variis modis fieri potesl. llinc S. Tliom. (S. III. q. SO. n. I. ad.3.) docct, illud spiritunliter manducnri non tantuni ob desiderium snmendi hoc Sacramenlum iam institutum, scd etiam « proplcr figurani [eiusdeni], sii.'ut dicit Apostolus I. Coi. 10, 3. 4, quod antiqui Patres... spiritualem escam, manducaverunl ct spiiilualem polum hiberunii. Idcm tamen in Comment. (hic q. 1. n. 2. qunestiunc. L) dislinguit intor manducare spiritualiter Gliristum et manducare spiritualiter hoc Sacramentum; quo supposito, dicit (ad 2.), « quod antiqui Pntres non manducaverunt spiritualiter hoc Sacramentum, quia nondum eral institutum... mnnducaverunt lamcn spiritualiler Cliristum. Idem docent Alex. Hnl, S p. IV. q. II. m. 2. n. 2. 1, ct B. Albcrt., hic a. '>. Agitur autem in his magis do nomine quam do re. — Scot. (IV. Senl. d. R. (]. 3. n. 2.) dicit, quadruplici niodo percipi posse hoc Sncramcntum, scilicet nec sacramentaliter nec spiritunliter [nempo pure inateriatnliter.

De hac 1. quaeslione: Alc.x. Hal., loc. cit. m. I. n. I. 2. — Scot., in utroque Sci-iplo quaest. cit. — S. Thom., hic q. I.

1 De quo vido.ugust., de Continentia, c. 1. n. 2. scqq., et de Mendacio, c. 16. n. 31. seq. Cfr. etiam Grcgor., XX..Moral. c. 2. n. S.

• Nempe gralia ct characlere. Cfr. supra d. 3. p. I. a. I. q. I. in fine; d. 4. p. I. a. I. q. 3. in corp., a. 2. q. 3. et p. II. a. I. q. I. seq. — Inferius pro completum edd. cuni pluribus codd. complelivum. sicut geminatur dispositio, sic et modus manducandi.

o. Ad illud quod obiicitur, quod tres sunl inodi iii baptismo, et sic etc.; dicendum, quod ille tertius modus non distinguitur nisi waterialiler tantum ali aliis duobus.

/i. Ad illud quod obiicitur de unione naturae, dicendum, quod manducatio respicit actum personae, ideo secundum naluram non est manducatio, sed praesupponitur.

0. Ad illud quixl (ibiiciinr de spe, dicunt quii dain, quod non unit. (uia spes proprie est futuri; j tamen dicendum, quod istae manducationes non distinguuntur secundum virtutes — quia manducalio spirilualis est secundum fidem et caritatem — sed secnndnm rcs Sacramenti. Unde omne Sacramentum. quod quidem habet res duas, polest recipi sacramenlaliter et spiritnaliler. a. I. qdacstiunc. 3; S. art. cil. — B. Albcrt., hic a. 1. 3. — Petr. a 'rar., hic q. I. a. 2. quncstiunc. I. — Hichard. a Med., hic a. 1. q. 3. — Oe hac et sccq. qq. Durand., hic q. 1; Uionys. Carth., Iiic q. I.

II. De,seq. (2.) quaesliono: Alex. llnl., loc. cit. a. 3. — B..lbert., hic a. 2. — Pclr. a Tnr., loc. cil. quaestiunc. 2. — Alii auclores rem langunt locc. citt.

III. (uoad 3. qunestionem communiler approbatur, tum quod non sumit sncranicntnliter ille qui species consecralas sumit tnnlum ut rem, non ut signum, lum quoad Angelos, quod « licct spiritunliler mnnducent Cliristum, non tnmen convenit eis spiritualiter manducare hoc Sacramentum » (S. Thom.. S. loc. cil. a. 2.).

Dc 3. quaeslione:.'Mex. llnl., loc. cit. m. I. a. 4. — S. Thom., hic q. I. a. 2. quaesliunc. 2; S. loc. cit. a. 3. ad 2. — B. Alberl., hic a. h. — Petr. a Tar., hic q. I. a. i. quaestiunc. 2. — Fiichard. a Mcd., iiic a. 1. q. 1.

IV. In solvenda 4. quaeslione posleriores Scholastici in hoc conveniunt, quod Christus in sacra Coena eucharistiam sacramentaliter sumscrit, non autem cum effectu spirituali manducntionis, qui esl aiigmcnlum habitualis gi'aliae. ilinc Alex. llal. (loc. cit. m. 2. n. I. 1. et 2.), licet concedat, Chrisltmi reccpissc illum elTectum spiritunlis maiiducaUonis, qiii esl deleclatio spiritualis; tnmen vult, eum non proprie spirituah'- ter mnnducassc; cuod npprobant etiam S. Bonnv. (2. concl.) nec non Pclr. a Tar. Sed S. Tlioiii. (IV. Sent. d. II. q. 3. a. I. ad 4; S. III. q. Sl. a. I. ad 3.) dicit, Christum -lunc mnnducasse tum sacramentaliter lum spiritualiler, aliler tamen quam ceteri. Quaeslio hnec et dilfcrcnlia est tantum de nominc.

De eadem quaestione praeler artt. citt.: B. Albert., IV. Sent. d. 12. a. 15. — Petr. a Tar., IV. Sent. d. II. q. 2. a. 6. — liichard. n Med., iV. Senl. d. II. a. -i. q. I.

5 Vide infra d. 28. q. 4. ad 3, et 111. Sent. d. 27. a. 2. q. 3. nd 4. — Superiu,s post ibi codd. I V supplent ita.

• Sive, ut infra q. 3. dicitur, praeexigitur « cibi existentia et eius nd cibalum naturalis convenientia ». (>fr. supra d. 4. p. I. a.. q. 2, ubi de baplismo dicitur, quod ipse sit remedium respiciens jjersonam, non nnturnm.

5 Cfr. 111. Sent. d. 26. a. 2. q. 4.

Secundo quaerilur. quid sit manducare spirituali/er, sive pro quanlo dicalur quis inaiiducivre spiritualiler. El quod credere sit spiritualiter manducare, videtur:

1. Aucloritate Domini, loannis sexto: Nisi carnem fdii hominis, non Jiabebilis vitam in vobis; et loannis undeciino: Qui credil in me, etiam si morluus fueril, vivet: si igitur vita spiritualis noii est siiie manducatione spirituali, et vivere est iii nobis per fidem: ergo vei cred.ere esl manducare. vel noii sine iii;uiducalione.

"2. Itein, lioc videtur expressius auelnrilate Augustini, quam eliam Magister ponit in litlera-: «Crede, et manducasti »; sed conslat, quod hoc non intelligit sacramentaliter: ergo spiritualiter, et sic etc.

3. llem, quandocumque aliquis inlerius lavatur, dicitur spiritualiter b:iptizari: ergo a simili, quandocumque aliquis spirilualiler mastical et reficitur. spiritualiler manducat: sed lioc esl per actum lidei devotae, nbi est discnssio et spiritualis refeclio: ergo etc.

Contra: 1. Si credere est spiritualiter manducare; cuni multi peccatores et credant et aliquam devotionem habeant, videtur, quod secundum hoc spiritualiter manducent; hoc autem est contra Augustinum, qui dicit, quod nullus spirituahter manducat, nisi qui est membrum Christi et manet in Christo.

2. Item, si aclus fidei etiain cum cariiale sufficit ad spirilualem manducationem. ergo omne quod crediinus et diligimus. manducamns: ergo cum multa alia credainus quain hoc Sacramentum vel rem huius Sacramenti; videtur, quod manducalia spiritualis sit omniuni arliculorum — quod nemo sanae nientis concederet — et quod manducatio non sit huic Sacramento et rei propria.

3. llem, manducatio spirilualis est dicla ad similitudinem materialis; sed qui comedit materialiter incorporat sibi cibum. qui aulem credit et diligit Christum incorporatur Christo: ergo potius Vei-s. oi, utii Vulgntn posl hominis aiklit et MberUis eius snnyuinein. — Ser. texlu.s cst loan. II, 2d. - Hic c. 1.

5 Guliel..missi(Hloi-., S. i. IV. ir. -j. c..3:.Masliealio spirilualis, qu.ie est iliiiidicaiio eoiioris Ciii-isli, ile qua loquilur.)oslolus [I. Cor. II, 29.], redarfruens ouni qui indigne accipit... diiudicare enim debenius, quale corpus sit Chrisli, quam iiobiie, quani vivificaliMim... Secundum est dclcclalio [refeclio], qiia deleclamur in Cliristo... Oiiudicatio autein illi proprie est per lidem, simililer et deleclalio; dicit enim.Viigiistiniis, quod in manducalur, quam manducet: ergo videlur, quod inanducatio spiritualis, qua quis manducat, in actu hdei et carilatis non consistat.

c 0 N c 1. u s 1 0. Ad spiritualem manducationem requiritur recoijitalio fidei quasi masticalio, el affectio caritatis quasi incorporatio.

Respondeo: Dicendum, quod mandiicalio prinio et proprie iii corporalibus invenitur et ab his ad spiritualia esl translata; et ideo, si velimus accipere reciain manducalionem spiritualem, necesse habemus ad propriam acceplionem vocabuli nos Iransferre. Notandum igilur. quod licet multiplex actus isle tamen duplex esl, qui est de integritate, masticalio scilicet et incorporaiio, nt patet aspicienti. — Si ergo ratio mandncatioiiis congrue transfertur ad spirituaha, oportet haec duo reperire.et secundum ea, in quibus haec duo consistunt, manducatio spiritualis attenditur. Spiritualis masticatio est recogilatio cibi, scilicet carnis Christi pro nobis expositae in pretium ad redimendum et in cibum ad reficiendum Jncorporalio vero attenditur, duin recogitans caritatis amore ei quod cogitatur, iungitur et sic incorporatur, et dum incorporatur, reficitur et raagis assimilatur.

Ad hoc ergo, quod quis spirilualiter manducet, requiritur recogitatio fdei et affectio cnritatis. In primo est masticatio, in secundo incorporatio; et ex his duobus integratur spiritualis m.anducafio. — Concedo ergo. quod non sufficit fides, sed necessario fides operans per dilectionenr. Et de liac currunt tres rationes ad primam partem.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur in oppositum de fide informi, dicendum, quod verum est, quod illa non sufticit.

2. Ad illud quod obiicitur, quod secundum hoc omnes articulos manducamus; dicendum, quod

proprie loquendo, non qiuiecumque discussio et recogitatio fulei dicilur maslicalio, sed illa quae est cibi; et ideo non quiiiijet actus credendi niandiicare nos facit, nisi iiic sil, qui est ipsius carnis Cln'isti pro nobis ad redimendum expositae, ujji 1'uit eius decoctio, et ad reflciendnm, uiyi vera consistit refeclio.

c. Ad ilUul quod ojjiicitur de assiuiilatione, dicendum, quod non est omnimoda simililudo, est lamen similitudo sufficiens ad iranslalionem: quia,

Tertio quaerilur, quid yAmanducare sacramentaliter, sive pro quanto aliquis dicalur manducare sacramenlaliter; et quaeritur, ulrum sufficiat sola actio corporalis. Et quod sic, videlur:

1. Per simile: qui enim mergilur, lorina Sacramenti ijaplisrai servata, si non liabeat aliquid.,. 1-1 T. resislens, ijaptizalur sacramentaliler: ergo videlur siniiliter, quod manducet sacramenlaliter qui recipit corporaliter ipsum Sacramentum.

'2. Item, sola spiritualis maslicatio et incorporatio rei facit manducationem spiritualem =: ergo videtur, quod sola degustalio sive maslicatio specierum facit manducationein sacramentalem.

o. Item, minima disposilio, quae possit haberi ad hoc Sacramentum, esl fides informis; sed sine hac potest manducari sacramentaliter: ergo videlur, quod sola actio corporalis sufficiat. Probalio minoris: haereticus sacerdos potest conficere, sicut infra videbitur; sed non minus est conficcre quam sacramentaliter siunere: ergo haereticus polest sacramentaliter sumere: erg(j sine fldei actu potest sacramentaliter manducari: ergo sola actione corporali.

/j. Item, quaecumque inseparabiliter sunt unita, quamdiu sunt, in nullo actu separanlur: ergo qui sumunt et manducant unum, et allerum; sed species continent corpus Christi veraciter: ergo qui species comedit comedit corpus Chrisli. Sed non comedit ex hoc spiritnaliler: ergo sacramenlaliter sallem.

1 In opusculo, cui titulus Vitis mystica (inter- opera Dernai-cli), c. 43. n. 1 iS. legilur-: Ecce, ipso [Iesu] teste, panis vivus, qui de caelo descendit [loan. 6, 33. seqq.], ilecoctus duplici igne caritatis et passionis, odorem suum longe lateque dispergit. Quis hunc nun sequatur?... Sed praeterire non possumus, quod transituri mare panem Ijis coclum necessarium liabenl. Quicumque ergo so in hoc mari magno huius saeculi ctum fortissimum, lesum in nave crucis suae, quem comedat, quem adorct, (pio rcficiatm- etc. Cfr. Meditatio in passion. et rcsurrcct. Domini (inler opera Bernardi), c. 12. n. 31. — Post expositae Vat. addit ex.Mex. ilal., S. p. IV. q. II. m. 1. a. 3, in cruce et post ad reficiendnm subiimgit in altari. sicut liic corporaliter est masticatio et incorporalio, ila in manducatione spirituali. Sed in lioc est dis- Noiandum. simililado: quia in corporali manducans convertit in se cibum, quia dignior et nobilior est cibo; in spirituali est e contrario, quia cibus est nobis dignior et perfectior et coiiipielior: ideo potius in ipsum mutamur et incorporymur, quam e converso. — Ralio igilur non valet, quia non est omnino simile; el in translatione non oportet omnimodam attendi simililudinem, sed suflicit reperire aliqualem

CoNTRA: 1. Ad aclum sacramentalem requiriturFundamenia, intentio, sicut supra probatum est, et si quis verba diceret et non intenderet consecrare, non conficeret: ergo qui manducat, si non intendit, sacramentaliter non manducat.

3. Item, lides esl fundamentum omniuin Sacrainenlorum, maxime huius, quia in forma huius dicitur: Mysterium fidei elc: ergo si aliquis degustat et non credit, non sumit sacramenlaliter.

o. Item, duo sunt de integritate Sacramenti, scilicet significatio et sanctificatio '-": ergo ad hoc, quod aliqua ralio Sacramenti salvetur, necesse est, aliquod istorum reperiri;sed ei qui non credit,Sacramenlum nec significat nec efficaciam sanctificationis praeslat: ergo talis nullo inodo manducat.

4. Item, si sola masticatio corporalis suffireret, tunc mus et Angelus, assumto corpore, et homo ignorans sacramentaliler sumerent; quorum quodlibet est inconveniens: restat ergo, quod non sufficit.

Est igitur quaestio, quid requiratur.

CONCLUSIO. j Sacramenlalis manducatio esl manducare Sacra- j mentum cum intenlione sumendi illud ul, Sa- cramentum. )

RiiSPONDEo: Dicendum. quod sacramentaliler muiulucare est manducare Sacramenlum el ul Sacra- conciusioij 3 Vide sdiolion ad praecedentem quaest.

< Cfr. supra lit. Magistri, d. IV. c. I. seqq.

mentum. Quoiiiaiii eniin sacramenkUiter maricliicare esl disposilio aclus maiiducandi, ideo ad hoc, quod aclus sit sacramenlaUs, necesse est, quod respiciat ipsuin Sacrainenlum ut Sacramentum. Ad hoc autem, quod ahquis manducet Sacramentim manducando species, duo exiguiitur, scilicel cibi existentia et eius ad cibatuin naturalis convenientia. lYimuin exigitur, quia, si non praecessit Sacramenti confectio, non potest sequi mandiicatio. Secundum exigitur, quia cibus iste soUs hominibus esl concessus; unde sicut homo solus haptizalur, ita corpus Chrisli sacramentaliter a solo homine inanducaliir; et sicut solus honio suscipit Sacramenlum ijaptismi, ita solus homo suscipit Sacrameiilum eucliarisliae. — Ad -2. hoc vero, quod manducet?/i Sacramentum, necessaria est intenlio et intentionis regulatio vel secundum fidem,quae est in ipso, vel secundum (idein, quae esl n altero. /vj/e/ii/o, inquam, necessaria est; nam si quis iret ad mensam et intenderet corpus rellcere, et aliquis pro pane communi Sacramentum sibi sicut panem ollerret, et ipse inlenderet omnino cibum corporalem suinere; nemo diceret, eum sacramentaliter manducasse. — Necesse est eliam, quod illa intenlio dirigatur vel secuiulum fidem, quae est iii ipso, vel in altero, quia vel oportet, quod credat, quod sub illa specie aliquid spirituale lateat, quod suinere intendat; veloportet, quod saltem intendat sumere quod alios credere aestimal, quamvis ipse non credat. Unde credo, quod si aliquis haereticus intendit accipere quod aestimat Iicclesiam credere esse corpus Chrisli, quamvis non credat, sacramentaliter comedit; quia, quamvis intentio sna non copuletur nec altingat rem Sacramenti per propriam fidem, attingit tamen mediante /ide aliena. Unde sacramentaiiter comedit, quaravis non ita atlingat, sicut ille qui credit fide prnpria.

Et sic palet, pro quanto dicatur sacramentaliler manducare, scilicet quia Sacramentum primuni vere existit. et ipse qui manducat illud ut Sacra-

Quarto quaeritur, utrum Christus manducaverit quolibet supra dictorum modorum. Et quod sacramentaliter, videtur. mentum sumere intendit; sive (luia credit.esse veruni Saeranientum, sive qiiia aestimat, alios credere.

Ad illud quod obiicitur, quod sullicit sola manducatio corpnralis; dicendum, quod falsum est, sicut ostendunt raliones ad opposilum, iinmo quatuor exiguntur, sicut tactum est.

1. Ad illud quod obiicitur de mersione, diceiidum, quod non suiricit in adiilto, sicut prius dictuin fuit, nisi adsit inlentio regulala a hde vel in se, vel in alio; sic in proposito.

2. Ad illud quod obiicitur de spirituali manducalione, dicenduin, quod non esl siinile: quia in actu fidei et carilatis seinper res spiritualis altingilur, et ita res spiritualis non frustratur. Sed cuin quis manducat corporaliter, potest esse, quod non altingat aliquid, quod spiritualiler subest, nec intellectu nec affectu, nec per se nec per alterum;et ita iion manducat ut Sacramentmn. Et sic patet illud.

3. Ad illud quod obiicilur de fide informi, dicendum, quod falsum est, quia ininor est cognitio aestimationis quain fidei '% et minus est intendere facere quod alius facit, quam intendere quod credit; et quia dispositio aliqua est, ideo aliquo modo est manducalio sacranientalis, quamvis iioii ita plene.

4. Ad illud quod obiicitur de inseparabilitale. dicendum, quod inseparabilia sunt quantum ad situm, non lamen sunt inseparabilia quantuni ad actum. Potest enim quis percutere et perforare et frangere speciem, et tamen nihil facit circa reni; ita et manducare. Et quoniam Sacramentum dicit comparationem ad rem, nihil dicilur altingere sacramentaliler, nisi etiani altingat rem; et hoc potest esse, sicut visum est: et ideo non sutficit soluin speciem raanducare ad manducationem sacramentalem, nisi attingat rem per intentionem regulalam aliquo genere cognitionis, scilicet vel aestimationis, vel fidei informis, vel fldei formalae, vel etiam scienliae certae, ut in Christo.

5. Levitici octavo: Cumque de sanguine ar«etis; Glossa Ilesychii: « Primo sacerdos, deinde filii sanguine intingebantur, quia Christus in Coena prius Vide scliolion ad I. huius arliculi quaesl.

8 Vers. 24. — Verba Hesycliii sunt: Primus sacerdos saiiguiiie et post eum fllii eius secundum Lpgem ungebantur; quia et ipse Dominus primus in Coena myslica inlelligibilem [cfr. infra lit. Magistri, d. X. c. I.] accepit sanguinem, alque deiiide calicem Apostolis dedil. — Ibid. etiam seq. Glossa liabelur super liaec vcrba: De sanguine reliquum fudit super allare per circuituni. Quod et Chrislum fecisse invenimus; bibens enim ipse et Apostolis bibore dans, lunc intolligibilem sanguinem super altare, videlicet suiini corpus, cfludil. Corpus autem Cliristi Ecclesia est etc.

06 saiigiiinem accepit, deiiide tliscipulis dedit ». Et rursus ibidem dicit Glossa: « Bibit et aliis bibere dedit ».

2. Iteni, ralione videtur, quia baplismum accepit in exemplum: ergo si hoc Sacraraentum est magis arduum, ergo de Iioc magis exemplum dare debebat.

Item, quod spirUnaliler manducaverit, videtur:

I. Quia spiritualiter manducatiir pcr cognilionem et dilectionem: sed Cliristus summe se cognosoebat el diligebat: ergo etc.

± Item, Christus adhuc erat vialor, ergo adhuc debebat uli vialico: sed corpus Chrisli spiritualiter est viaticum: ergo elc.

CoNTRA, quod non manducaverit spirilualiter, videtur:

3. Quia ubi est spiritualis manducalio, ibi; ubi autein unio, ibi diversitas nonnulla: ergo cum idem non dirierat a se. patet, quod Christus non coraedit spiritualiter, cum fuerit idem sibi.

4. item, ubi est spiritualis manducatio, Sacramentum habet spiritualem eCfectam; sed in Christo non habuit talem effeclum manducatio: ergo etc.

Item, quod non sacramentaliter manducaverit, videtur:

3. Quia manducare sacramentaliter est manducare sub velamine; sed Christus sub velamine non manducavit: ergo etc. Minor patet, quia aperte totum cognoscebat.

k. Item, si sacramentaliter tanlum; cum iste sit modus (lebitus malis, ipse autem aut sumsit optimo modo, aut nullo modo sumsit; et iste modus non est optimus; ergo non convenit ei.

c 0 N c I, V s I 0.

Chrislus eucliaristiani sacramentaliter,

non spiritualiler sumsit.

Respondeo: Dicendum, quod quidam dicere vo- 1. luerunt, quod nullo modo sumsit, quia sibi non competebat. Verumtamen nunc communiter dicunt, opinio, quod Chrislus ma.icica.'d sacramentaliter, sicut di-! cit Chrysostomus, quod primus bibit, ne alii potum sanguinis abhorrerenl.

Sed de spirituali qnda.m dicunt,quod sic;di- oe spiri: effectus luit non in se, sed m membris, ut, sicut 'i Christus non sibi meruit, sed nobis, sic virtute illius manducalionis meruit, ut membra corporis sui ma- I gis uuirenlur sibi. — Sed si istud verum esset, tunc son probaj haberet effectum in non manducanlc et etiam in dormiente. Amplius, ipso baptizalo, non sunt alii j baptizati. Postremo, spiritualis manducatio dicit j intentionem imionis manducantis ad manducalum actu vcl habitu; quorum neutrn.m fuit in Christo. j Proplerea dicendum, quod sicut baptismum conciusio2i tantum sacramentaliter suscepit et non rem; sic et hoc Sacramentuni; el hoc quidem in exemplum fecit.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, qmdmandu- soiutio op.. positorum. camt spiritualiter, quia fmt m eo cognUio et duectio; dicendum. quod hoc non suffi,cit, nisi etiam sit ibi incorporatio, quae non potuit esse in ipso, quia non erat diversus ab eo cui incorporat ista manducatio.

"2. Ad illud quod obiicitur, quod erat viator; dicendum, quod verum est; sed nihilominus erat comprehensor perfectissimus et imllnlenus poterat proiicere, nec habilu nec fervoris motu. Unde esto, quod aliquis quantumcumque perfeclus — etsi non beatus — recipiat digne Sacramenlum; intendilur in eo caritas motu, vel habitu.

3. Ad illud quod obiicitur, quod non manducavit sacramentalitcr, quia non siib velamine; dicendum, quod ad plenam rationem sacramentalis Notandum, manducationis non oporlet quod veniat signum lanquain velans, sed sufficit, ut veniat lanquam significans; quod autem vclet, hoc est per accidens, quia oculus videns non est illuminatus plene; unde velaiido illuminat et illuminando velat.

4. Ad illud quod obiicitur, quod mali tantum comedunt sacramentaliter; dicendum, quod aliquis nc luibarenlur; nam cum liac dc le vcrba laccrcl, de ipsis vcrbis multi oriensi sunt; nc itaque tunc lurb.irenlur, primus ipse lioc facil, iit illos ad inysleriorum participationem tranquillo;inimo subeund im indiiccrct. Ideo ergo suuni ipse sangiiiiiein bibit. — Kdd. cuin pluribus codd. Hc.sycliius, cuius verba iam;iitulimus. — Pclr. Piclav., V. Sent. c. 13: Dicimus ergo, (luod iinnqnam sacrainenlaliler accepit [Clirislus] ctc.

8 V. codd. EfGllv supplevimus etiam. — De praedicla opinione cfr. Guliel. Anlissiodor., S. p. IV. tr. 5. c. 3.

" Val. s,i)>e.. caritatis. Eadem Val. seq. proposil. sic e.vliibet: Undeesl, quod quis qunntumcumiiue perfectus, dum tamen non sit beatus, si recipiat ctc.

sacramentaliter tantuin recipit, quia non est idoneus ad spirituulem efilcaciam. Sed lioc potest esse duplici de causa: aut propter (/r«7Me plenitudinem.

Consequenter quantum ad secundum articulum quaeritur de mandncatione in speciali sive de manducatione inalorum. Et circa lioc quaerunlur qualuor.

!'rimo quaeritur, ulrum mali sumant veraciter corpus Cliristi.

El quod mali siimant corpus Cliristi veraciter, videtur:

1. Quia ipse est in speciebus individmililer -:

cuiii sumaiit species, sumnnt venira corpus Christi.

1. Item, in baplismo qui tantuin exterius abluitur et nihil interius accipit nullo modo baptizatur: ergo si mali rem interiorem aliqunm non percipiunt, nullo modo percipiiml Sacramentum; sed percipiunt Sacramentum: ergo elc.

2. Item, aeque effngit Dominus peccatum consecrantis, ut manducantis; sed non subtrahit se uropter peccatum consecranlis: ergo nec propter peccatum manducanlis.

3. Item, non magis est nobilis Filius Dei in carne huiuana quam in propria natura; sed in propria natura non effiigit malam hominem, immo eliam in quolibet est: ergo nec in humanitale.

Contra: 1. Sapientiae primo: Spirilus sanctus disciplinae ejfugiet fictam; sed iion niagis est mundus Spirilus sanclus qunm Chrislus: ergo et Chrislus effngit fictum sive malum.

2. Item, Sapientiae prinio: In maleoolani animam non introibil sapientia nec habitahil in corpore subdilo peccatis: si ergo corpus peccatoris est tale, non ergo introducit Chrislum.

3. Item, Exodi decimo sexto, manna scaturiebat in vasis eoruin qni indebite coiligebant: ergo si veritas debet respondere ligurae, cum Christus non compulrescat, saltem abscedit.

' Viclc scliolion:id I. Iinitis cirliculi quaest.

Cfi-. d. 1 0. p. 1. n. I. q. I. seq. — Codd. L M U indwisibililer.

3 Cfr. I. Cor. II, 27, de qiio hic in lil. Magislri, c. 2. E.xplicalioneni nrg. dal.lex. Ilul., S. p. IV. q. II. m. 2. a. 2. et lioc perfectionis est et in solo Cliristo fnil: aut lioc est propter ipsius ineplitudiiicin el iiuUgnitatem, et sic est in peccatoriljus. Et sic patet illud K Secundo, Htruin ille qui est in peccato e.x. certa scientia, manducet damnabiliter.

Tertio, ulrum semper mortaliter peccet.

Quarto quaerilur, utrum peccet damnabiliter qui corpus Domini dat ei quem scit esse peccatorem.

h. Item, ratione videtur: quia Chrisins secunduni suam veritatem non est cibus venlris, sed mentis, ut dicit Magister % et Sancti: ergo cum non intret mentem peccatoris nec venlrem, videtur ergo, quod peccator nullo modo suinat.

3. Item, summe sapiens nihil facit indecens; sed indecens et inordinatum est, quod tam nobile corpus intret in tam vile hospitium: ergo etc.

C. Item, quod Chrislus patitur, se sumi a peccalore, aut est opus iustitiae, aut misericordiae; iustitiae non, quia peccator non est dignus; misericordiae non, quia misericordia facit quod homini salubrins est: ergo cum omne quod Deus facit, sil misericordia et verilas; videtur, quod peccator nullo modo sumit.

c 0 N c i. u s I 0.

Mali vere sumunt corpus Christi, sed sine unione in corpore mystico.

Hespondeo: Dicendum, quod, sicut tangit Magisler in liltera. aliqui vohiernnt « dicere, Chrisli verum a nialis non sumi », quia non decet lantani maiestatem et carnem tam sanctam et purani in corpus peccatis subditnm introire. Unde volebant dicere, quod corpus Christi verum a speciebus abscederet, ex quo peccator ipsum labiis et ore polluto contingeret. — Sed quoniam hoc in errorem ducit et manifeste est contra auctoritates Sanctorum:

1.;oiiirnuuiter tenent doctores fideles tanquam certitudinaliter verum, quod in re media quae est corpus Christi verum, non est differentia inter iustum et impinni; quia ipse Dominus ulrisque se offert nunc, sicut pro omnibus se oljlulit in cruce. — Sed quantum ad iiUimam, scilicet nnitionem in corpore rnrj-slico, muituni refert, quia iDoni recipiunt inde fruclnin, mali non, immo polius damnum. — Unde concedendum, quod recipiunt rem Sacramenti, quae est corpus Chrisli verum, quod nalum est de Virgine, quod pependit in cruce, quod a mortuis resurrexit et est in caelis.

1. 2. Ad illud quod obiicitur, quod Spiritus sanctus effugit, et sapientia -; dicendum, quod illud j(giigm,p quantum ad effectum graliae gratum faoientis, non quantum ad mbstanliam.

2. Ad illud quod obiicitur de manna, dicendum, quod illud praefigurabat inaliim.quod consequuntur suscipientes indigne, non ali(uiil, quod sit circa Sacram.entnm.

i. Ad illud quod obiicilur, quod est cibus menlis, non venlris; dicendum, quod lioc non dicis, quia non inferalur in ventrom, sed quia venter ex.

I. ILviov condusioni i. opposiliis cl a Wililclf reiiovaliis mnr.ifesle derognt vcritiUi ss. Sacriimeiili, ct teste Dionysio C.av- IJRisiano, i;im nntiqiiilus in scholis censeljalur inlcr liaercses.

De hac 1. quaeslione:.Me.v. Ila!.,.S. p. iV. q. II. m. 2. a. 2. Z 2. — Scot., IV. Scnl. d. S. q..'!. — S. Tliom., hic q. I. a. 2. quaestiunc. I; S. 111. q. 80. a..3. — B..Mhcrl., hic 1. 7. S. — Pctr. a Tar., Iiic q. 1. a. I. (iiacstiiinc. I. — llichard. a iMed., liic a. 1. (. 1. — Diiriind., Iiic q. I. — Dionys. Carth., liic q. I.

II. In dualjus seqq. (2. 3.) quaestioniljus solvcndis Scholastici concordant. — De solutione ad 4. in 2. (uaestione Guliel..Vntiisiodor., Siini. p. IV. tr. '6. c. o. (.:i:.-lc.. llal.. loc. cil. n. l. % 2, et S. Tliom., Iiic q. I. a. 3. quaesliunc. 6, specialiter traclnnt aliosque eliam casus ad dispositionem rccipientis euchai'istiam speclantes in mediuin alferunt.

De ut]'aqiie (2..3.) quaestione:.le. Ilal, loc. cit. % 2-4. — Scol., hic q. unica. — S. Tliom., hic (. I. a. 3; S. loc. cil. a. i. — 13. Alljert., loc. cil. et a. 0. 12. — Petr. a Tar., hic. 2. a. 1. — Uichard. a.Mcd., liic a. 2. ([. I. — Durand., hic q. i. — Dionys. Carlh., hic ([. 2. 3. i.

Secundo quaeritur, utrum peccalor, qtii est in peccato ex cerla scientia, niandncel corpus Chrisli damnai.iiliter. VA cjuod sic, videtur. illo non cibatur, quia iion digeritur corporaliter Christi caro, ut exinde alimentnm ad membra singula dirigatur, sicut carnales discipuli intellexerunt; sed veraciter reficitur bonus. Sed peccator quidem, licet verum Sacramenlum recipiat, spiritualiter non rencitnr; sicut fictus baplizatur, sed tamen non abluitnr interius

3. Ad illud quod obiicitur, quod indecens est, quod intret in peccatorem; dicendnni, (uod decentissimnm et suinmac misericordiae et dignationis est; et quamvis indecens videalur esse niaiestati, non tamen Christi humilitati, ob quam in cruce decentissime fuit. Praeterea, non inquinatur propter hoc, nec etiam est in ipso peccatore, nisi quia est in speciebus sanctissimorum symbolorum.

4. Ad illud quod obiicitur, utrum sit misericordiae etc.; dicendum, quod misericordiae. — Quod obiicitur, quod est recipienti malum; dicendum, quod sicnl Dei benignilas occasionaliter ratione duritiae peccatoris convertitur in iram; sic in propoposito, licet sit misericordia, tamen peccator in iram convertit, sicut dicitur ad Romanos secundo: An igiwras, qmd benic/intas Dei etc.

II!. Ouacslio i. conjmuniter solvilir, iit dicalur, tuiii pccealori occulto ct in occulto petcnli Iiujj peccalori puljlico inoeiimcue modo petenti dencgandam esse communionem. Ilanc regulam Alc.v. Ilal., lo?. cil. a. 3. I, et S. Thom. in Comnjent. (hic a. 5. qu.ieUiunc. I.) lespectu peccatoris occulli in occullo e,xigenlis cxtcndunt etianj ad casum, quando « sacerdos peccatum alicuius, fui ciiciiaristiam petit, sciat pei- confessionem, vel alio fiiolilict niodo». Sed S. Tliom. in Siiiu. (loc. cil. a. 6.) ila lofjuilur, ut a(lh:iercrc videatur nuni- conjiuuni scnlcntiae. (uod confessarins post confessioneiu scienlia per confcssioneni acquisita nullatenus uli possit ad comnjiinionenj deucgandam, etiam si sit solus ciiuj solo confesso. — Reiicienda oiunino est obsoleta ))riucoruiu opinio, quod in pluriljiis casiljus lioslia noii consecrata dari debeat loco consecraiae; (iianj opinionem Guliel..ntissiodor. (Sum. loc. cil. q. i.) in g-encre qoidciu reprobat, sed pro uno solo casu concedit, suis principiis non constans.

Praeter locos citt.: Scot., in locis collectis apud Ilicronym. de.Montelbrtino, tom. IV. p. III. q. 80. a. fi. — Petr. a Tar., loc. cil. a. 4. — liichird. a Med., hic a. 3. q. I. — Durand., liic (. 'j. — Dionys. Carlh., hic q. 6.

1. Priiiiaead CorinthiosundeMino: manducat et bibit, de malis loquitur; et ilerum: Reus est corporis etsanguiiiis Doinini: ergo graviter peccat.

Supple:.Magister. — De hac solut. cfr. infra d. 13. a. 2. f. 2.

± Item, Augustinus: « Et mala prosunt bonis, ut angelus satanae Paulo; et sancta obsunt malis »: ergo etc.

3. Item, ralione videtur: quia qui proiiceret corpus Domini in sterquilinium gravissime peccaret; sed non est maius sterquilinium quam homo peccator: ergo elc.

4. Item, in iioc Sacramento Deus olTert gratiam homini; sed peccator accipiens in peccato opponit se gratiae; sed qui repeliit gratiam Dei peccat: ergo etc.

Contra: 1. Sacramentum illud est de bonis sed «nobilissimis bonis sive maximis, sicut dicit Augustinus de LiJjero Arbitrio non contingit male uti»: ergo nec hoc Sacramento: ergo peccator non peccat suniendo.

2. llem, non egent qui sani sunt medico, sed qui niale habent: ergo cum peccator male habeat, peccator indiget hac medicina; sed qui accedit ad medicinam, qua indiget, non errat; et si non errat, non peccat: ergo etc.

3. Item, nullus faciendo illud, ad quod tenetur, peccat; sed peccator aliquo tempore tenetur manducare: ergo non peccat. — Si dicis, quod peccat, quia non debite facit; contra: actus est ia praecepto, non niodus manducandi: ergo etc.

4. Item, si manducare est peccatum; sed sicut peccator est indignus manducare, ita et videre: ergo peccat videndo.

c 0 N c L u S I 0. Peccator sumendo corpus Christi commitlit grave peccatum omissionis et contemptus.

Respondeo: Dicendum, quod peccator sumit 1. sibi corpus Christi ad damnationem, non quia ipsum corpus aliquam maculam det animae, sed quia peccator ipsum contemnit, dum se praeparare, quein immundum scit, negligit et Dominum in tam foedum 2. hospitium introducit. Et est ibi peccatum ommzo?u'5 in hoc, quod se non praeparavit tanto hospiti suscipiendo; ct peccatuni contemptus, quia Christo, quantum in se est, conlumeliam facit. Ideo dicit Apostolus, quod reus esl corporis et sanguinis Domini, quia ei contumeliam facit et contemnit.

1. Ad illud quod obiicitur, quod hoc Sacra- 1 In loan. Evang. tr. 62. n. I.Vidc hic lit. Magistri, c. 2. mento non contingit male uti; dicendum, quod falsum est, quia non solum Sacramento, sed Deo contingit male uti, cum ipse diligitur propter aliud. Quare autem virtutibus non contingit male uti, patet, quia ipsae sunt boni usus, et quibus utitur homo formaliter; contingit lamen male uti ut obiecto- sic in proposito intellige.

2. Ad illud quod obiicitur de medicina, dicendum, quod sicut corporalis medicina nocet impamto sic spirilualis esl imparato occasio nocumenti; quia medicina quaerenda est cum praeparatione, non tantum corporalis, sed etiam spiritualis, ilia scilicet, quae nobilissima est.

3. Ad ahud autem dicendum, quod non peccat ratione actus, sed circumstantiae; sicut si aliquis eleemosynam daret in contemptum Dei, sic et ille peccat, quia bonum malo modo facit — Ad illud quod subditur, quod modus non est in praecepto; dicendum, quod etsi non sit expressus aliquo praecepto, maxinie tamen est attendendus, sicut patet per Apostolum.

4. Ad illud quod obiicilur, quod videre sit peccatum, sicut manducare; dicendum, quod non est simile: primo quidem, quia non est tantae irreverentiae videre, sicul manducare; secundo vero, quia manducando Sacramentum sumitur et gratia offertur; et quando peccator perseverat in peccato tempore, quo Dominus ipsum visitat personaliter, non tantum vocaliler, auget contemptum: ideo peccat mortaliter.

Unde dicendum, quod est peccatum in gxistu propter duo, scilicet propter irreverentiam et propter negligentiam, quia debebat se praeparare ad gratiam; in visu quantum ad neutrum est peccatum; in tactu vero est medio modo. Nam si est peccatum, hoc est solum propter irreverentiam, quia non est ordinatum Sacramentum, ut tactu det gratiam; sed qui est immundus et foetidus spiritualiter peccat, si tangit, quia tantae rei, quantum in se est, facit iniuriam. Distinguitur tamen in tactu: quia aut praevenitur, et necessitas urget, quia corpus Christi in locum immundum caderet, nisi coUigeret; et hoc modo si tangit, non peccat, quia non est irreverentia; alias peccat. — Et si tu obiicias, quod semper est peccatum, quia Bethsamitae videntes arcam sunt interfecti, primi Regum sexto; el similiter Oza percussus est, quia arcam tetigit et dub. 16, ncc non II. Sent. d. 27. dub. 3. — Mo.x pro intellitje codd. H K iN aa est inlellicjere.

8 Cfr. supra d..5. dub.. — Vroquia codd. F G II I Z (V in codd. et ed. I; rotinuimus ipsam cum Vat., quae sequitur.lex. Hal., loc. cit., cum alias ad obiectum deesset solutio. In fine respicilur I. Cor. II, 27. seqq.

secundi Regum sexto; dicendum, quod hoc non fuil figura videntium et tangentium Christum; sed Bethsamitae figuram gerunt simplicium huius Sacramenti arcana videre volentium, qui propter curiositatem frequenter in fide pereunt et moriuntur; et Oza figuram gerit sacerdotum carnalium, qui in peccatis existentes ad conficiendum accedunt. Nam aliqui dicunt, quod nocte cum uxore iacuit. — Lilteralis autem ratio, quare illi interfecli sunt, est, quia contra Domini mandatum fecerunt, quia Dominus praeceperat, quod nullus de plebe videret ar-

Utrum peccalor sumendo corpus Terlio quaeritur, utrum peccator sumendo corpus Christi semper mortaliter peccet. Et quod sic, videlur:

1. Quia inter dignum et indignum nihil est medium; sed nuUus peccator accedit digne: ergo omnis peccator accedit indigne; et omnis talis peccat: ergo peccator semper peccat sumendo.

2. Item, omnis qui accedit, tenetur se ipsum praeparare, quia dicit Apostolus primae ad Corinthios undecimo: Probel autem se ipsum homo; sed si praeparat se, facit quod in se est; et si hoc, tunc Deus facit quod in se est, et tunc non est peccator: ergo si est peccator et accedit, non se praeparavit, ergo omnis talis peccat.

3. Ilem, omnis accipiens Sacranientum et non rem ficte accedit: sed omnis peccator manens in peccato mortali, qui accipit Sacramentum, accipit illud sine re: ergo ficte accedit. Sed qui ficte accedit peccat mortaliter: ergo etc.

4. Item, sicut dicitur in Glossa, primae ad Corinthios undecimo: « Indigne manducat qui accedit infidelis vel indevotus»; sed omnis peccator esl indevotus, quia caritas facit devotum, qua caret peccator: ergo omnis peccator indigne accedit.

5. Item, si peccator, qui habet peccati mortalis conscientiam, peccat mortaliter accedendo; aut ergo quia habet peccatum, aut quia conscientiam. Non quia conscientiam, quia hoc non est malum cam. Praeceperat etiam, ut sacerdotes eam ferrent; et quia utrique conlra pi'acceptum Domini fecerunt, ideo percussi sunt.

Nunc autem dicendum est, quod quia gwsto EpUogas. facit irreverentiam simpliciter, peccat qui gustat. Quia vero in tactu est irreverentia, licet non semper nec tanta, ideo non tantum peccat, et potest esse, quod sine peccato faciat. Quia in visu irreverentia non est, ideo nulla est culpa, nisi ahqua conditio superaddita faciat culpam ex sua deformitate ChrisLi semper mortaliter peccet. cognoscere suum peccatum: ergo quia habeteccatum; et sic semper morlaliler peccat.

6. Item, qui peccat et ignorat minus est disposilus ad medicinam — unde Ambrosius dicit, quod 1 « peccat gravissime qui ignorat » — si ergo peccat qui accedit cum peccato ignoranter, multo fortius qui accedit cum peccato scienter.

7. Item, iuslus credens, se esse in peccato mortali, peccat, si accedat; sed iustus est magis dispositus quam quilibet peccator: ergo multo magis peccat peccator.

Contra: 1. Si oranis peccator damnabiliter man-pianienta. ducat, cum nuUus sciat, se esse iuslum % omnis homo exponit se discrimini sumendo.

2. Item, Apostolus: Nihil mihi conscius sum, secl non in hoc iustificalus sum; sed non tenetur homo amplius se disponere, quam quod non habeat remorsum conscientiae: ergo si per hoc non est iuslificatus, et qui accedit non iustificatus peccat; tunc quilibet sumendo peccat.;

C 0 N C L U S I 0. Qui minus sufficienter, scilicet tantmn secundum

probabiliiatem, se praeparat ad sumendam

eucharistiam non mortaliter peccat. Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam dicendum, quod in hoc Sacramento tenetur percipiens

5 Vers. 2S, super quam Glossa apud Petr. Lombard. dicit: Id est examinet, purgct se ipsum.

6 Cfr. supra d. i. p. 1. a. 2. q. 2. seq. — Minor ostensa est supra q. '1. — Ante accipiens edd. et pkires codd. omittunt omnis.

se praeparare, quia Deus venit ad habitandum in Praeparatio autem non semper est sufficiens; sed haec est sufliciens, quando inimicus Domini expellitur de hospitio per veram examinationem et contritionem sive iudicium poenitentiae. Rursus, quia divina Maiestas summa se dignatione humiliat, et divina Bonitas offert gratiam; debet homo cum metu reverentiae et cum dilectione accedere, ad hoc quod digne manducet. Digne igitur mancbicare est sufficienter se praeparare, scilicet peccati omnis expulsione, reverentia et dilectione.

Quidam igitur sunt, qui se su/Jicienter praeparaut secundum veritatem; quidam autem non su/ficienter secundum veritatem, &utiicen[er tamen secundum probabilitatem; quidam autem neutro modo se praeparant, immo contemnunt. Qui ergo sufficienter se praeparat manducat digne; qui se nullo moclo parat manducat indigne; qui autem mimis suffcienter se parat, scilicet secundum prohabilitatem potius quam secundum veritutem, non manducat digne, quia non se praeparavit sufficienter; nec indigne, quia se praeparat probabiliter; talis, quamvis non recipiat gratiam, non tamen incurrit offensam.

1. Et sic patet illud quod obiicit de digne et indisne sumente: quia est ibi medium, quamvis,. non sit medium mter dignum et mdignum.

Quarlo quaeritur, utrum peccet daranabiliter ille,qui corpus Domini dat ei, quem scit esse peccatorem. Et quod sic, videtur.

1. Matthaei septimo: Nolite sanctum clare

2. Ilem, Cyprianus: «Qaod histrionibus sacra communio debeat dari, puto nec Maiestati divinae nec evangelicae disciplinae congruere».

3. Item, ratione videtur: quia medicus, qui daret aegroto medicinam, de qua sciret eum moriturum, peccaret mortaliter: ergo similiter sacerdos peccat, qui dat peccatori corpus Gbristi, cui scit cedere in mortem.

4. Item, quicumque daret corpus Domini alicui, ut proiiceret in latrinam; non lantum proiiciens, sed 1 Plures codd. parcU, el etiam inferius pluries crld. et codd. dissenliunt in usu ulriusquo verbi. Vide infra dub. 3.

3 Vat. poanitere, et volens scire (pauci codd. scienler, cod. A consciente), qui non.

"2. 3. Ad illud quod obiicitur de praeparatione, dicendum, quod nullus tenetur ad hoc sufficienter praeparare se, quia nullus potest scire, utrum hoc faciat; sed quod se praeparet secundum sufQciens dictamen conscientiae; et in hoc conlentus debet esse probabilitate.

4. Ad illud quod obiicitur de indevoto, dicendum, quod indevotus ibi dicitur contrarie, qui accedit cura peccandi proposito, sicut ibi patet in Glossa-.

5. 6. Ad illud quod obiicitur de eo qui habet conscientiam peccati; dicendum, quod non dicitur quis peccare, quia recognoscit peccatum suum, sed quia cognoscit peccatum et de illo non poenitet et cum illo accedit; hoc autera non potest esse sine contemptu; secus est, quando ignorat. — Similiter patet sequens, quod ignorans minus est dispositus; ceteris paribus; sed ignorans proponens poenitere et volens sciente, qui vult in culpa persistere, non minus, sed magis est dispositus; unde ignorantia peccati non excusat ratione ignorantiae, sed ratione probabilitatis, quod sit in gratia.

6. Ad ultimum dicendum, quod iustus ex tali conscienlia reddit se magis inhabilem, non propter culpam, sed propter conscientiam erroneam, qua.e quidem, quamdiu persistit, obligat, ut non recipiat, propter hoc quod non potest cum hac conscientia recipere, quin contemnat. et dans peccaret mortaliter: ergo similiter in proposito. — Si dicas, quod ipse non dat, sed reddit; contra: si furiosus peteret gladium suum, ut se interficeret; qui illi redderel mortaliter peccaret: ergo etc.

7. Item, si peccator peteret in occulto, peccaret qui ei daret: ergo similiter in manifesto. Si dicas, quod non, propter scandalum; contra: hoc est contra veritatem vitae; sed nihil contra veritatem vitae faciendum est propter scandalum: ergo etc.

8. Item, aliter potest vitare scandalum, ut si pro hostia daret panem benedictum: ergo propter scandalum non tenetur.

CONTRA: 1. DominUS dedit COrpUS SUUm ne proderet peccatum ludae: ergo similiter et sacerdos ei quem scit esse in peccato, debet dare.

2. Ilem, Augustinus, de Consecralione, distinctione secunda: « Non prohibeat dispensator peccatoreni mensani Domini manducare, sed exactorem nioneat timere ».

3. Item, ratione videtur: quia ipse est dispensator; ergo non est suum quod dat, sed reddit alienum: ergo in facie Ecclesiae tengtur dare. Sed non peccat faciendo quod tenetur: ergo elc.

4. item, non debet salvare ita animam unius, quod perdat aninias multorum; sed multi possent scandaiizari, si non daret: ergo etc.

5. Item, si non dat, prodit crimen et revelat confessionem, quod tenetur non facere.

6. Item, si non dat, ille niiiilominus tamen peccat, quia facit totum quod in se est.

7. Item, si dat simplicem hostiam, ille nihilominus peccat, et est ibi simulatio in Sacramenlo veritatis: ergo si hoc nuUo modo esl faciendum, patet elc. Sacerdos debet dare eucharistiam peccatori occulto publice petenti, non vero peccatori publico.

Respondeo: Dicendum, quod sacerdos debet dare illi quem scit esse peccatorera, si petat in aperio, si sit occuUus peccalor, et ipse solus scit; si manifestus, nuUo modo debet dare, sive petat sive non, sicut dicit Dominus, et Cyprianus de histrionibus — Ralio autem, quare debet dare, est mul-

In parte ista sunt dubilaliones circa htteram, et primo de hoc quod dicit Augustinus: Crede, et manducasti. Cum enim summa unio et incorporatio sit in caritate % videtur potius, quod deberet dicere: dilige, et manducasti, quani crede.

Respondeo: Dicendura, quod ipse intelUgit de fide operante per dilectionem. Ratio autem, quare 1. imagis dicit de fide, duplex est: quia fides respicit intellectum et affeclum, et ita utroque modo unit. 2. — item, alia ratio est: quia, licet caritas perfectius tiplex. Prima est, quia nescit, utrum Deus occulte operetur. Secunda est, ne prodat crimen eius. Tertia est, ne alios scandahzet. Quarta, quia ille ius habet in facie Ecclesiae, et tunc tenetur illi ius suum petenti reddere.

1. Ad illud ergo quod primo obiicitur, dicen-, _....,., dum, quod Dommus prohibet, ul non dent, id est non offerant, non quin reddant.

2. 4. Ad illud quod obiicitur de medicina, et de illo qui proiicit: patet responsio, quia ipse non dat, sed reddit ut alienum. — Ad illud quod obiicitur, quod non est reddendus gladius furioso; dicendum, quod in iudicio teneretur reddere, si non constarel, eum esse furiosum; et quia hic peccator in iudicio et facie Ecclesiae petit, et non apparet suum peccatum: ideo debet ei dare.

3. (5. Ad illud quod obiicitur de occulto, dicendum, quod peccalor indignus est Qiinveritatenm habel ius; habet tamen ius secundimi iudicium Ecclesiae, quia non constat de peccato nec constare polest; et ideo, quando operatur secundum veritatem et iudicium suum, non tenetur dare; quando secundum iudicium Ecclesiae, lenetur. Et ex hoc patet, quod non facit contra veritatem, sed secundum veritalem. ludex eniin in foro Ecclesiae iudicat secundum ea quae patent, non secunduin ea quae latent; unde scandalum non est tota causa. — Ultimum patet: quia non deberet dare hosliam; nihilominus peccaret ille, et ipse simulando; nisi fortassis ipse peccalor hostiam peteret ob vitandam infamiam et in dorainici corporis reverentiam dicat unionem, tamen proprietas manducationis magis in actu fidei invenitur, quia credens masticat recogitando, sed diligens non incorporat, sed incorporatur.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Credere in eum, hoG est comedere panem etvinum. Videtur enim falsuin dicere, quia illud est spirituale, scilicet credere, hoc est corporale: ergo unum non est alterum.

Respondeo: Dicendum, quod hoc non est dictum per omnimodam identitatem, sed per aequinani si darrt pro nihilominus, em codd.. G K V W bb addunt enini. Paulo ante pro deberet codd. A B II aa bb bene deljei. In fine solut. codd., cxccplis paucis, omittunt in ante doniinici; codd. P V W liabent reverentia (ablativus), pro reverentiam, cod. V, bcnc et... irrevcrentiam (scilicet vitandam).

• Vidc si-bolion ad I. huius articuli quaest.

pollentiam in effectu, quia idem facit; vel per expressionem significationis, quia hoc significat illud; et sic patet obiectio.

DUB. 111.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Qui non ma- nei in me, nec ego in illo, etsi accipit Sacramentum, acquirit magnum tormentum. Videtur enim male dicere, quia, cura nemo sciat, utrum maneat in eo; ergo nemo scit, utrum peccet, quando accipit Sacramentum: ergo quilibet, quando accipit, committit se discrimini.

Respondeo: Veri3um illud inlelligendum est de eo qui scit, se esse extra Christum, ita quod plura signa et fortiora habeat ad oppositum quam ad propQgituni. Nam si probabiUa signa habeat de gratia, sufficit sibi ad hoc, quod peccatum non incurrat, quia non incurrit contemptum, quamvis non tantum se disponat, quod Deus acceptet oranino.

DuB. IV.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: In illo Sacramento corpus et sanguinem suum commendavit, quod et fecit nos ipsos. Videtur enim maie dicere: quia, si nos sumus res Sacraraenti: ergo cum recipimus rem Sacramenli, manducamus nosmetipsos; quod est omnino inconveniens, ut videtur.

Respondeo: Dicendum, quod nos suraus res hujus Sacramenti non simpliciter, sed in quantum sumus membra sive in quantura sumus uniri ipsi capiti; unde Sacramentum illud significat unionera corporis Christi per comparationem membrorum ad invicem et ad caput. Quando ergo nos sibi univit, fecit nos, id est ipsam unionem, rem huius Sacraraenti, quia nobis rem Sacramenti tribuit; quae unio quotidie in nobis crescit et melioratur, secundum quod devotius Sacramentum snscipitur.

C.p. I.

De haeresi illorum qui dicunt, corpics Christi non esse in allari iiisi in signu.

Sunt iteni alii praecedentium insaniam Irnnscentlenles, qui Dei virlulem iula modum naluralium re- 1 Vide supra a. 2. q. 3. — Superius jiro probabilia cod. G probabiliora. - Cod. bb supplot Christi.

DuB. V,

Ilem quaeritur de hoc quoddicitur: Qui manducat et bibit indigne; quid sit manducare indigne.

Respondeo: Dicendum, quod Iriplex est indignitas, secundum quod distinguit Glossa, primae ad Corinthios undecimo, quae facit hominem accedere indigne: «Indignus est, inquit, qui aliter celebrat raysterium, quara a Doraino institutuni est, et qui non devota raente accedit ad eucliaristiam, vel in voluntate peccandi manet ». Et ex hoc elicere possumus triplicera indignitatera: una qnarura est in meraoria; secunda in voluntate; tertia in opere. Prima respicit peccatum praeteritum, de quo non poenitet; et haec vocatur indevotio. Secunda respicit peccatum futurum, quod proponit facere, et hanc vocat voluntatem peccandi. Tertia respicit peccatum praesens; et haec est, quando aliter celebrat mysterium, ita quod actu peccat, dum conficit. Et haec indignitas secundum triplicem differentiam inducit contemptum, ac per hoc facit accedere indigne, et ita aclu peccare

DuB. VI.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Factum est malim, duni male accipitur bonum. Ydelni emxa male dicere, quia corpus Christi et ipse Christus est bonum secundum se: ergo non potest fieri malum aliquo modo.

Respondeo: Dicendum, quod Sacramentum dicitur fieri malum non in se, sed isti, et ita ut comparatura ad hoc; et coniparatur per sumtionem et manducationem. Et ita vultdicere, quod sumere corpus Christi, quod erat bonura in genere sive in se, per circumstantiara factura est malura, non, inquam, ipsum quod sumitur, sed actus suraendi. rum meiientes, audacius ac periculosius veritali coutradicunl asserenles, in allari non esse corpus Chrisli vel sanguinem, nec suiistantiani panis vel vini in substanliam carnis et sanguinis converti; sed ila Chrislum dixisse: Hoc est corpus meuni, sicut Aposlolus dixil: Pelra autem eral C/iristus. Dicunt enim, ibi esse a Domino institutum esi, et manens pro manet. Cfr. supra pag. 1 03, nota 2. — Inferius pro una quarum edd. Prima, quae.

5 Cfr. supra a. 2. q. 3. ad 4, ct scliolion, in quo allegan- « Vide supra a. I. q. I. ad 2. — Cod. Z addit Sic patent dub. solvit B. Albert., hie a. 12; S. Tliom., hic circa li(.

1 Matth. 26, 26; deinde I. Cor. 10, i.

corpus Clirisli laiilum in Sacramenlo, id est in sig7io, el tantum in signo mauducari a nobis. Qui errandi occasionem sumunt a verbis Yeritalis, unde « prima haeresis facla esl in discipulis Chrisli. Cum enim diceret: 2'isi quis manducavent carnem meam el biberit sanguinem meum, non habebit vitam aeternam; illi non inlelligentes dixerunt: Durus est hic sermo; quis polest eum auclire? et abierunt retro. Illis discedentibus, instruxit duodecim, qui remanseranl: Spiritus est, nquit, qid vivificat; caro nihil prodest. Verba, quae locictus sum vobis, spirilus et vita sunt. Intellixisti spiritualiter? Spiritus et vita sunl. v.es carnaliter? Etiam sic spiritus et vita sunt, sed tibi xim sunt. Spirilualiter intellige quae locutus sum. Non lioc corpus, quod videtis, manducaluri estis el bibiluri ilium sanguinem, quem fusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi; spiritualiter inlellectum vivificabit vos; caro autem non prodest quidquam». — Sunl etiani alia illorum insaniae fomitcm niinislrantia. Ait enim Augustinus: « Donec saeculum finiatur, sursum est Dominus; sed lamen eliam hic nobiscum est Veritas, Dominus. Corpus enini, in quo resurrexit, in uno loco esse oporlet; veritas aulem eius ubiqae diffusa est». Ilem: « Una persona est Deus el homo, ubique per id quod est Deus, in caelo per id quod homo est ». Christus etiam dicil: Pauperes semper habebitis vobiscum, me autem, non semper habebitis. His aliisque uluntur praefati haeretici iu asserlione sui erroris. — Quae cx eadem ralione omnia accipienda sunl. Non enim his negatur, verum corpus Christi a fidelibus sumi vel in altari esse; scd his Verilas Apostolos et in eis nos inslruxit, quod ipsius corpus non per partes discerplum, ut putaverunt illi discipuli, qui retro ierunt, sed integrum; nec visibiliter in forma humana, sed invisibiliter sub forma panis et vini corpus el sanguinem nobis Iraderet. Quem sensum Augustinus confirmat dicens: « Ipsum quidem et non ipsum corpus, quod videbalur, mauducatur: ipsum invisibiliter, non ipsum visibiliter ». Item: «Elsi necesse est, illud visibililer celebrari, necesse est tamen, invisibiliter intelligi ». Ita etiam inlelligendum est, corpus Chrisli esse in uno loco, scilicet visibililer in forma humana; Yerilas tamen eius, id esl Divinilas, ubique est, eius veritas etiam, id est verum corpus, in omni allari est, ubicumque celebralur. Sic eliam illud intelligendum est: Pauperes semper habebilis vobiscuni, me autem nun semper habebitis, secundum corporalem praesentiam scilicet, qua cum eis conversabatur. Similiter per id quod ho?no est, in caelo est, 1 Quod sequitur sumtum esl c. C. Prima quideni (U-.), Je Consecrat. dist. 2; qui collectus esl ex August., Enarrat. in Ps..34. n. 23, et in Ps. 98. n. 9.; verbotenus autem legilur in Algero, I. de Sacram. corp. et sang. Dom. c. II. Loci Scriptui'ae sunt loan. 6,.5i. 61. 67. 64.

• Codd. et ed. I intelligite. seq., et can. cit. I. — Pro in uno loco codd. B C D E et ed. I uno loco. visibililer scilicel, invisibililer autem est in altari, quia non in forma humana apparet, sed forma panis et vini operilur. Unde et invisibilis caro eius dicitur, quae vere est in altari; sed quia non in sua specie apparet, invisibilis dicilur. Ait enim Auguslinus: « Hoc est Augosiians, quod dicimus, quod modis omnibus approbare coutentlimus: sacrificium Ecclesiae duobus confici, duobus Dabinm i conslare, visibili elementorum specie et invisibili Domini nostri Iesu Christi carne et sanguine; Sacramento ct re Sacramenti, id est corpore Chrisli; sicut Christi Dnbiam.i( persona constat et conficitur ex Deo et homine, cum!!; Christus sit verus Deus et homo; quia omnis res illarum i-ernm naluram el veritalem in se conlinet, ex quibus conficilur. Conficitur aulem sacrificium Eccle- Dubinm 3. siae duobus: Sacramento et re Sacramenti, id esl corpore Christi. Est igitur Sacramentum et res Sacraoienli, id est corpus Christi ». — Ecce invisibilem dixit carnem Chrisli, quia forma panis operta sumilur et tractatur. Idem corpus Chrisli dixil esse Sacramentum cl rem; ex quo confirmatur quod supra diximus. Deinde addit quod magis movet leclorem: « Caro, inquit, eius est, quam sub forma panis opertam in Sacramenlo accipimus; et sanguis eius, quem sub vini specie ac sapore potamus. Caro videlicet carnis, et sfm,9i«s Sacra- Duiium 4. mentum est sanguinis; carne et sanguine, ulroque invisibili, iulelligibili, spirituali, significatur corpus Christi visibile et palpabile, plenum gratia et divina Maiestate ».