Distinctio III

De immersione vero si quaeritur quomodo fleri debeat praecise; respondemus: vel semel, vel terlio — Pro binos et binos edd., excepta 1, semel tantum binos, refragantibus codd.

pro vario more Ecclesiae. Unde Gregorius: « De Trina imrnersione baplismi nil verius responderi polest, quam quod vos ipsi sensisUs; quia iu una fide niliil officii Ecclesiae snnclae consuetudo diversa. Ouia enini in (ribus subsistenliis una substanlia esl, reprehensibile esse nullatenus polest, infantem in baptismo vei ter, vel scniel immergere, quia et in tribus niersionibus personnrum Trinitas, ct in una polest Divinitatis singularilas designari. Nos vero, qui lerlio mergimus, eliam Iriduanae sepulturae sacramenlum signamus ». — Secundum hoc licet non modo tci, sed etiam semel lanlum mergere. Ibi tamen dnmlaxal semel mergci-e licet, ubi consueludo Ecclesiae talis existit. Si quis vero id facere incipiat, ubi consueludo talis non est, vel semel tanlum mergendmn esse asserat, reprehcnsibilem se constituit. Uudc Haymo: « In suo sensu abundabal Cyprianus, cum semel mergebat in baptismo parvulos; qui quod intelligebat studiose implebat, bonis operibus abundando, licet in hoc nescius delinqueret. Sed quia bonis operibus abundabat, postea, correplus a Deo, abundavit altiori sensu, ter illos mergendo». — Ecce habes, quia deliquit qui semel mersit; sed boc ideo, quia aliler se habebat illius Ecclesiae consuetudo, vel quia unam tanlum laciendani mersionem asserebat. De trina mersione Augustinus ait: « Postquam nos credere promisimus, lertio capila nostra in sncro fonte dimersimus, qui ordo baplizandi duplici mysterii significatione celebralur. Recle enim terlio mersi eslis, qui accepislis baplismum in nomine Trinitatis. Recte terlio mersi, quia accepistis baptismum in nomine Chrisli, qui die lerlia resurrexit a mortuis. Illa enim tertio repetita immersio typum dominicae exprimit sepulturae». — Conslat ergo, baplizandos tertio debere immergi; et lamen si semel tantum immergantur, verum baplisma accipiunt. Et qui semel immergit lantum non

De baplismo quanlum ad

Delerminalis praeambulis ad Sacramenla, in hac parte determinat Magister de Sacramenlis singillatim, et habet haec pars seplem partes secundura septem Sacramenta. In prima delerminat de baptismo. In secunda de confirmatione, infra distinclione septima: Nunc de Sacramento con/irmationis. n lertia delerminat de eucharistia sive de Sacrainento altaris, peccat, nisi consuetudo Ecclesiae obsistat, vel hoc modo lantum debere fieri asseral.

Cap. Vlll.

Quando circumcisio amisit vim.

Solet etiam quaeri, si circumcisio amisit slatim vim suam ab instilulione baptismi. — Ad quod dicimus, in Christi morle terminnta esse legalia omnia. Ex tunc igitur circumcisio perdidit vim suam, ita quod postea non profecerit; polius obfuit observatoi'!- bus suis, sed usque ad oblntionem verne hosliae potuit prodesse. Si enim ante passionem legalia flnem habuissent, non, ea imminente, vetus pascha cum discipulis manducasset.

Cap. IX.

De causa institutionis baptismi.

Causa vero inslilutionis baplismi cst innovatio mentis, ut homo, qui per peccatum vetus fuerat, per graliam baplismi renovetur, quod fil deposilione vitiorum et collalione virtutum. Sic enim fit quisque novus homo, cum, abolilis peccatis, ornatur virlulibus. Abolilio peccatorum pellit foeditalem, appositio virtutum affertdecorem, et haec est m huius Sacramenti,.scilicet interior munditia.

Si quaeritur, ulrum baplismus aperuerit caelum, quod non aperuit circumcisio; dicimus, quia nec baptismus nec circumcisio adilum regni nobis aperuit, sed hostia Salvatoris, quae si tempore circumcisionis oblala fuisset, illius tempoi-is homines regnum inlrassent. Res igitur huius Sacramenti iustificatio esl. ipsum Sacramentum per se. infra distinctione octava: Post baptismi Sacramentum et confirmationis. In quarta de poenitentia, infra distinctione decima quarta: Post haec de poenitentia agendum est. In quinta de extrema unctione, infra dislinctione vigesima tertia: Praeter praemissa est aliud Sacramentum. In sexta de ordine, infra distinctione vigesima quarta: Nunc ad 5 IIoc ct praeced. cap. sumtum est ex Hugone n S. Vict., Sum. Sent. ir. 0. c. 4. et 10. mulato inlerdum ordine.

considei-ationem sacrae ordinationis. In septima de matrimonio, infra distinctione vigesima sexta: Cim alia Sacramenta post peccatum etc.

Prima pars, in qua determinat de baptismo, habet duas partes. In prima determinat de baptismo quantum ad ipsum Sacramenlum. In secunda quantum ad Sacramentalia; et incipit pars illa infra distinctione sexta, circa medium, ibi: Porro cuncti ad baptismum venientes. Et quoniam Sacramentum baptismi potest considerari in se et per comparationem ad danles et recipienles; ideo pars ista liabet tres partes. In prima agit de baptismo per se. In secunda per comparationem ad recipientes, infra distinctione quarta: Hic dicendum est, aliquos suscipere etc. In tertia per compa-

Ad intelligentiam huius partis quaeritur de quidditate baptisrai. Et circa lioc duo principaliter quaeruntur.

Primo quaerilur de his quae pertinent ad integrilatem Sacramenli.

Secundo de his quae pertinent ad formam verbi.

Circa primum quaeruntur tria.

De his quae pertinent ad

Quid sit baptismus a parte

Primo ergo quaeritur, quid sit baptismus secundum suam essentiam, utrum aqua, vel tinctio in aqua. Et quod aquasit, videtur:

1. Per defmitionem Hugonis: « Baplismus est abluendis criminibus sanctificata ». Similiter per definitionem sui generis: « Sacramentum est elementum ex similitudine repraesentans » etc: ergo si aqua est elementum, Sacramentum baptismi est aqua. Si dicas, quod utramque definitionem assignat per causam materialem, non per essentiam; contra: haec est per essentiam: baptismus est Sacramentum; et haec: Sacramentum est signum; et haec: « Signum est species sensibilis, aliud faciens in cognitionem venire »: ergo haec est vera secundum substantiam: baptismus est species vel forma visibilis rei invisibilis; sed haec forma vel species non est nisi aqua: ergo etc.

2. Item, species panis est Sacramentum in eu- 1 Edd. addunt Subdivisio Imius partis patet in litlera. Superius verbo solvit codd. FH praemittunt determinat et.

2 Libr. II. de Sacram. p. Vi. c. 2. — Seq. deflnitio Sacramenti est ipsius Hugonis, I. de Sacram. p. IX. c. 2; cfr. supra d. I. p. 1. q. 2. fundam. 2. rationem ad danles, infra distinctione quinta: Post haec sciendum est, Sacramentum baptismi.

Prima pars continet praesentem distinctionem et dividitur in duas partes. In prima agit de baptismo quantum ad eius quidditatem sive integritatem. In secunda quantum ad eius institutionem, ibi: De institutione baptismi, quando coeperit elc. Prima pars habet duas. In prima ostendit, quod ad esse baptismi concurrit verbum et elemeolum. In secunda vero determinat, quid sit illud verbum, secundo capitulo: Sed quod est illud verbum. Et illa pars habet duas. In prima delerminat veritatem. In secunda vero solvit dubitationem, h: Hic quaeritur, an baptismus esset verus.

Primo quaeritur, quid sit baptismus a parte elementi.

Secundo quaeritur, utrum de integritate eius sit expressio vocalis verbi.

Tertio, utrum necessaria sit ad integritatem baptismi fides alicuius articuli.

Sacramenti baptismi. utrum aqua, vel intinctio in aqua. cliaristia, non ipsa panis manducatio, sed magis usus; et hoc, quia similitudinem liabet ad significatura ibi contentum: ergo si in baptismo gratia abluens significatur per aquam abluentem, ergo aqua abluens est Sacramentum; sed non aliud quam baptismus: ergo etc.

Quod autem aqua non sit baptismus, sed tinctio, videtur:

1. Per illud quod dicit Magister in httera deflniens baptismum: «Baptismus est ablutio corporis exterior facta sub forma verborum praescripta »; et subdit: « Accedente verbo ad elementum, fit Sacramentum; non ipsum elementum fit Sacramentum, sed ablutio facta in elemento »: ergo patet, quod baptismus non est aqua, sed ablutio in aqua.

2. Item, hoc ipsum patet ratione, quia, si baptismus esset aqua, cum aqua sit semper aqua, semper esset baptismus; quod falsum est, quia non 3 Secundum August., II. de Doctr. christ. c. I. n. 1. Cfr. supra lit. Magistri, d. I. c..3. Ibid. c. 2. et 4. insinuatur tam praecedens propositio quam sequens.

< Cfr. infra d. 8. p. II. a. 2. q. I.

5 Hic c. 1.

est, nisi duni aliquis baptizatur. VA ilerum, cum aliquis baptizaretur in mari, tunc mare esset baptismus, et flumen; quod non est rationabile.

3. Item, ad Sacramenlum iiaptismi concurrit verbum et eiementuin: ergo si verbum est necessarium, utpote quod significat, illud proprie est baptismus, ad quod refertur verbum; sed verbum refertur ad actum abluendi, cum dicitur abluo te, non ad aquam: ergo baptismus non est aqua.

4. Quod autem nec aqua sit nec unctio in aqua; videtur: quia baptismus manet, recedente aqua et ablutione, in loaptizalo: ergo etc. Quod maneat, videtur, quia semper denominat et nunquam iteratur.

c 0 N c L u s 1 0. Utrumque, scilicet aquu abluens et ablutio, est Sacramentum, unum tamen.

Respondeo: Ad intelligenliam praedictorum est notandum, quod baptizare u Graeco tantum valel, quantum lavare in Latino; unde ludith duodecimo: Descemlebat in vallem Bethuliae et baptizabat se. Ab eo autem quod est lavare oritur lavacrum et lotio. Lavacrum est aqua deputata ad lavandum, sicut balneum est aqua deputata ad balneandum humano artificio. Lotio vero est usus vel effectus sarum, quae ascenderimt de lavacro; Glossa: « Toti in baptismo». Et e converso, ad Titum tertio: Per lavacrum regenerationis et renovationis. — Accipitur etiam pro lotione, Marci septimo: Tenentes traditionem hominum, baptismala calicum et urceorum, id est lotiones; similiter ablutio pro baptismo, loannis decimo tertio: Qui lolus est non imliget etc: lotus, id est baptizatus.

Cura igitur nomen baptismi aequivaleat lavacro et etiam lotioni, dixerunt ahqui, quod baptismus.

erj secundum quod est nomen Sacramenti, idem est quod lavacrum; alii, quod est idem quod tinclio. Primae opinionis videtur fuisse magister Hugo, sed secundae Magister.

Credo lamen, quod ulroque modo dictum est Sacramentum: quia secundum quod lavacrum, est sacrae rei signum; aqua enim abluens signum est gratiae intus mundaritis, et ablutio signum interioris mundytionis; el ila. utrumque Sacramenlum, nec lamen duo Sacramenta, quia unum est propter alteruin. Aqua enim non est Sacramentum, nisi in quantum abluens; et lotio iion est Sacramentum, nisi quia lotio aquae vel in aqua; et ideo unimi tantum Sacramentum.

Si tamen quaeras, quod per prius et proprius dicitur Sacramentum, utrum baptismus pro lavacro, an pro lotione; est distinguendum, quod baptismus dicilur Sacramentum sanctificans, et sic principalius dicitur de lotione, quia immediatius respicit interiorem effectum et verbum; dicitur etiam Sacramentuin significans, et sic principaliter dicitur de lavacro, quia significatum interius proprie et per prius esl gratia mundans, et per consequens ipsa lotio. — Et est exemplum: circulus expositus anle tabernam signum est vini vendendi, et expositio circuli est signum venditionis; tamen magis proprie est signum circulus quam expositio; sic aqua magis quam ablulio. — Et concedendae sunt rationes hoe probantes. nionis; nihilominus tamen concedendum est, quod baptismus sit ablutio; nec ex hoc sequitur, quod non sit aqua abluens. Quod autem dicit, quod elemenlum non fit Saci"imentum: intelligendum, non secundum id quod est, sed secundum actum, qui est kware.

2. 3. Per hoc etiam patet sequens: quia aqua non est Sacramentum secundum quod aqua solum. urceorum. — Tertius texlus est loan. 13, 10, quem Beda ita explicat: Quia qui ablulus est fonto baptismatis in remissionem omnium peccatorum non indiget rursus, imnio non potest eodem modo ablui, sed quotidiana tantum mundanae conversationis contagia necesse liabet quotldiana siii Redemptoris indulgentia tergantur.

' Locc. in argg. allegatis.

8 Vat. et baptismus dicitur. Alex. Ilal., S. >. IV. q. 8. m. I. eandem quaest. solvens ait: <t Kespondeo, quod in baptismo Iria sunt: ipsum elemenlum, verbuin sanctificans et ipsa tinctio. Dicendum igitur, quod in elemento est virtus regenerativa potentia Q conlnclu carnis Christi; quae potentia reducitur in actum per verbum ipsum, sicut color est visibilis potenlia et luce efficitur actu visibilis; sed in linctione virtus regenerativa effectum liabot in honiine. Unde illud (juod immediate operatur principalem effectum baptismi, cst ipsa unctio ». Lt paulo ante: In fornia praescripta a Domino iion refertur verbum, a quo cst virlus Sacramenti, ad elementum, scd ad ipsam aWutionem sive linctionem, quod patot, cum dicitur: Ego baptizo te... debet igilur abtutio dici Sacramentum.

sed secundum actum lavandi, sicut gralia medetur secundum actum purgandi; et ideo non sequilur, quod semper aqua sit Sacramentum, nec quod omnis aqua, sed aqua, quae lavat et quae deputalur ad hoc; et hoc non est totum mare vel fluvius, sed illud aquae, quod de proximo coniungitur corpori lavando. — Ex hoc etiam palet sequens, quia verbum refertur ad aquam, secundum quod Sacramentum in actu, et sic est in quantum lavans.

4. Ad illud quod obiicitur, quod manet; dicendum, quod baptismus proprie, secundum quod dicit Sacraiiientum exterius, non manet in se, sed in suo effectu, et ratione illius dicitur manere. Effectus enim baptismi aliquando dicitur baptismus.

Unde notandum, quod cum in baptismo sint iria: quoddam, quod est Sacramentum tantum, ut elementum visibile; quoddam, quod est res lanlum, sicut gratia curans; quoddam, quod est Sacramentum et?'es Sacramenti, ut character. De re Sacramenti dicitur communiler; de re el Sacramento dicitur proprie; de Sacramento autem dicilur magis proprie; sed de lotione adhuc magis proprie; de elemento autem sub tali actu maxime proprie. — Et secundum has quatuor acceptiones quadrupliciter defmitur. Secundum quod baptismus est noet sanclificantis virtute men elementi significantis

I. lam a tempore S. Thomae dislinguitur baplismi materia remota et proocima; et quod illa sit aqua, cxclusa qualicumque altera materia, constat magisterio Ecclesiae (Concil. Trid. Sess. VII. can. 2.), quidquid docuerint novatores saeculi XVI. eorumque sequaces. Similiter patet, quod materia proxima consislat in applicatione aquae ad baptizandum sive in ablutione, quocumque modo fiat. Cura autem abluiio intelligi possit sensu et activo et passivo, « lotio passiva immediatius respicit baptismum et praesupponit duplicem lolionem praeablutione tam activa quam passiva, licet non eodem modo materiam proximam, sed vix nisi verbis ab illa sententia recedere videntur. — Etiam duplex modus ille loquendi, hic Hugoni et Magistro iributus, adhibita distinctione matoriae remotae et proximae salis componi potest. — Solutio ad 4. respicit opinionem Gulielmi Anlissiod. (Sum. p. IV. tr. 3. c. 2.), qui, postquam rctiilit duas opiniones, quarum prima censuit, essentiam baptismi consistere in aqua xU abluente, allera vero, consislere in charactere, cum sit aliquod permanens; deinde verbi, defmilur ab Hugone: « Baptismus est aqua diluendis criminibus sanctificala ». — Secundum quod pro actu vel usu elementi, a Magistro: « Baptismus est tinctio corporis exterior facta sub forma verborum praescripta». — Secundum quod accipitur pro Sacramento et re Sacramenti, quod est character, sic a Damasceno: «Baptismus est vitae spiritualis principium, sigillum et custodia et illuminatio mentis». Et tangitur quadruplex conditio characteris: quia enim praeparat ad gratiam, ideo principium vitae; quia distinguit gregem Domini, sic sigillum; quia indelebihter perseverat, sic custodia; quia specialiter disponit ad fidem, dicitur illuminalio mentis. — Secundum quod accipitur pro re Sacramenli, defmitur a Dionysio: « Baplismus est regenerationis Sacramentum, secundum quod primitus subsistit in anima, spiritualiter formans animales motus ad opportunilalem divinorum eloquiorum et actionum, et ad caelestis quietis anagogen iter faciens». In hac definitione tangitur res huius Sacramenti, quae est gratia animam vivificans, cum dicit: « secundura quod primitus subsistit in anima»; tangitur etiam habilitatio potentiae per virtutem, primo ad activam, cum dicit: « formans animales motus»; secundo ad contemplativam, cum dicit: «ad caelestis quietis anagogen». resolvit: « iNec sola aqua abluens vel ablutio aquae est bapti smus, nec solus character, sed illa duo, ita quod ulraque sunt unus baptismus». Et in solut. ad I. dicit, quod baptismus transit in quanlum aqua abluens, manet in quantum character. — De tola ulriusque articuli doclrina cfr. Breviloq. p. VI. c. 7.

De hac I. quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 8. m. I.et m. 3. a. 2. — Scol., in utroque Scripto hic q. t. — S. Thom., hic q. I. a. I. quaestiunc. I. 2; S. III. q. 66. a. I. — B. Albert., de hac ct 2 soqq. qq. hic a. I. — Petr. a Tar., hic q. i. a. I. — Uichard. a Med., hic a.!. q. I. 2. — Dionys. Carth., hic q. I.

II. In duabus seqq. qq. nulla difficullas occurrit.

De 2. quaestione:.-lex. Hal., loc. cil. m. 3. a. 3. I. — Pelr. a Tar., hic q. I. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 2. q. I.

De 3. quaeslione similiter agit:,le,. Hal.,loc. cit. m. 7. a. 2. I 2. circa raed. Alii paulo aliler et alibi hanc quaeslionera ponun(, scilicetutrum in baptizando fides requiratur. Ita S. Thom., IV. Scnt. d. 6. q. I. a. 3; S. III. q. 6S. a. 8. — Petr. a Tar., IV. Sent. d. 6. q. 2. a. 2. — Richard. a Med., IV. Sent. d. i. a. 1. q. I. — Dionys. Cnrlh., IV. Sent. d. 6. q. 2.

Secundo quaerilur, ulrum expressio verbi vocalis sit de integritate baptismi. Et quod sic, patet:

1. Ex ipsa Doniini institutione, Matthaei ul- ': Baptizanles eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti: ergo necesse est, ibi Trinitatem nominari. Si clicas, quod debet nominari in corde, et non oportet, quod voce; contra: in baptismo, quod est Sacramentum fidei, necesse est esse professionem fidei: ergo cum sit perfectum Sacramentum, debet habere perfectam professionem; sed haec est in verbo, quia dicitur ad Romanos decimo: Cord.e creditur ad iustiliam, ore autem etc.: ergo necesse est, verbum exprimi.

2. Item, Augustinus dicit, et habetur in littera: «Verbo baptisma consecratur; detrahe verbum, el quid est aqua nisi aqua »? Aut ergo intelligit de verbo creato, aut increato. Si de increato; sed illud non potest detrahi, quia semper adest: ergo cum intelligat de verbo, quod potest accedere et recedere, el hoc est verbum vocare; videtur, quod sil de integritate Ixaptismi.

Gontra: 1. Ilugo: « Decuit per Verbum, per omnia sunt creala, omnia recreari », ideo ver- Inuu consonat Sacramento; sed illud fuit Verbum increatum tanlum: ergo non requiritur ad essentiam Sacramenti verbum vocale sive creatum.

2. Item, et si creatum; non videtur. quod vocale: quia Augustinus dicit, et habetur in littera quod «virtus aquae est a verbo, non quia dicitur, sed quia creditur»: ergo sufficit verbum mentale.

3. Item, si verbum vocale est necessarium: cum Patris et Filii et Spiritus sancti sint tria nomina vocalia, debet ergo baptizari non in nomine, sed in nominibus.

4. Item, quod non verbum vocale, videtur: quia verba vocalia non sunt eadem apud omnes, ergo nec Sacramentum; et hoc falsum est, quia una fides et unum baptisma,, ad Ephesios quarlo.

1 Vers. 19.

2 Vers. 1 0.

3 Hic c. 1. — Infcrius posl ciim inli>lli(jat de verbo cod. U addit creato.

Tn baptismo necesse est exprimi verbum vocale.

Respondeo: Dicendum, quod necesse est, exprimi verbum vocale, quia Deus contulit vim verbo; unde sine verbo nullius est efficaciae. — Ratio autem, quare voluit exprimi, est perfecta /7(fe« frofessio, ut sit in facto et verbo. Est eliam perfecta signatio; quia enim facta est regeneratio per Verbum incarnatum; et Verbum incarnatum optime signatur per verbum voce indutum: ideo voluit et instituit, quod esset ibi verbum vocale.

1. Ad illud ergo quod obiicitur primo, quod omnia sunt creata per Verbum increatum; dicendum, quod per illud, secundum quod incarnatum est, omnia sunt recrea.U sufficienter, sed efficienter per fidem et professionem huius; et quia in Sacramento est efficientia, ideo est ibi expressio in verbo vocali

2. Ad illud quod obiicitur: non quia dicitur, sed quia creditur; intelligendum est cum praeeisione, non quia dicitur tantum, sed etiam, quia creditur.

3. Ad illud quod obiicitur, quod deberet diei in nominibus; dicendum, quod nomen dicitur tri-,..,,..,.._ phciter: uno modo vox nnposita ad sigmficandum aliquem, ut Petrus. Alio modo nomen dicitur notitia, ut cum dicitur: Deiis, in nomine tuo sa.lvum. me fac, quia, si esset vox tantum, iam non esset salus muto. Tertio modo nomen dicitur notitia voce expressa, ut in Psalmo: Notus in ludaea Deus, in Israel magnum nomen eius; ille enim dicitur magni noniinis, cuius nominis fama percrebuit; et sic accipitur in proposito. Et quoniam una est notitia Patris et Filii et Spiritus Sancti, quia una fides; ideo dicitur in nomine, non in nominibus.

' Supple: baptismus.

4. Ad illud quod obiicitur, quod voces sunt diversae; dicendum, quod etsi diversae sint linguae, tamen conveniunt in intelleclu et modo intelligendi,id e&l significatione et moclo significandi; et quia non re-

Tertio quaeritur, utrum ad completum et integrum esse baptisrai sit necessaria lides alicuius articuli. Et quod sic, videtur:

1. Quoniam Ambrosius dicit, et habetur in littgpa -, quod « baptisuius est fidei Sacramentum»: ergo si desit fides, deest illud quod principaliter et specialiter respicit baptismus: ergo non esl integrum Sacramentum.

2. Item, Augustinus dicit, et habetur in liltera: « Unde haec lanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo, non quia dicitur, sed quia creditur»: ergo si necesse est dici, necesse est et credi.

3. Item, ad Romanos sexto: Quicumque baptizati sumus in Christo Icsu, in morte ipsius baptizati sumus; Glossa: « In morle ipsius dicit nos baptizari, quia raors Christi causa est noslrae purificationis»; sed mors Chrisli non e- ergo si aliquid facit, necesse est, quod faciat per illud quod aliquo modo est. Sed fides est illud, secundum quod manet adhuc passio, quia creditur: ergo ad integritatem baplismi necessaria est fides articuli passionis.

4. Item in aclu baptizandi et in verbo est professio fidei; sed professio fidei, quando non esl fides, falsa est et inefficax: ergo ad hoc, quod baptismus sit Sacramentum completum el efficax,necessaria est fldes.

Contra: 1. Baptismus est praevius ad virtutes tanquam primum Sacrainentorum, quod iinprimendo characterem disponit ad fidem; sed prius potest esse sine posleriori: ergo Sacraraentum baptisrai est integrura cura defectu fidei.

2. Item, cum nobilior sit caritas quam fides et efficacior ad merendura; si baptismus habet effica- 1 Gi-iicco avOpM-o;. — Cfr..j-isloL, I. Periherm. c. 1, ulM docct, iicc liUenis nec voocs omnibus esse easdem, et subiungit; « Quarum lamen haec primuni notae sunt, eaedem omnibus passiones animae sunt; el quarum liae simililudines, rcs eliam eaedem. — Post Sacramentum supple'imus cx codd. r G II est. — Vide scholion ad praecodenlem (juaesl.

2 Ilic c. i. — JDlcrius verbo respioit cod. aa praefigit re- (juirit kifilismus vel.

3 llic c.. — Dc conclusione vide quaest. praeocd. ad 2. quiritur nomen secundum quod vox lantum,sedsecundum quod vox sit significans el talem intellectum generans et tali modo; et hoc est idem apud omnes: ideo Sacramentum est idem, sicut Iwmo et antliropos. clara ab aliqua virtute, potius videtur, quod deieat habere a caritale quam a (ide.

3. Item, si fides est de necessitate baptismi ad hoc, quod sit perfectum et efficax Sacramentuni; cum et Sacramenla veteris legis efficaciam haberent, cum fides erat adiuncta: videtur, quod non differat baplismus a Sacramentis veteris legis.

4. Item, videtur, quod non sit necessaria fides articuli passionis, sed niagis Trinilatis: quia in baptismo exprimitur verbum, in quo est professio fidei j Trinitatis: ergo si maxime est necessarium credere j quod fides exprimit in illo Sacramento; videtur!: tunc, quod non fides articuli passionis, sed Trinitatis sit de necessitate baptismi. Propter hoc igitur est quaestio, quomodo Sa- Ouaestiones j cramenta dicantur habere virtutem a fide. Et si alia Sacramenta habent, sicut et Ijaptismus; quare magis 1 ipse baptismus dicitur Sacramenlum fidei quam alia Sacraraenta? c 0 N c r. u s 1 0. ) Ad baptismum necessaria est fides alicuius arti- culi, cum in fide Ecclesiae baptismus susci- I piatur. f Respondeo: Dicendura, quod fides non tantumconciusio i.. necessaria est Sacramento baptismi, sed etiara orani- bus Sacramentis, specialiter tamen Sacramento ba- j ptismi, quia «omnia Sacramenla virtutera habent a; fide», ut dicit Hugo.

in ficle cst priina ratio uniendi et prima ratio elesupra naturam. Propter priinam ralionem uniendi necessaria est in Sacramenlis, quoniam gratia sacramentalis comparalur ad virtiUem passionis ut ad meritum, sed ad virtutem Trinitalis sicut ad principium effectivum. Ad hoc autem, quod virlus passionis magis operelur et disponat in Sacraraentis quam alibi, necesse est, quod aliquo modo copuletur huiusmodi signis. IIoc autem non polest esse sine eo, in quo est prima unio; et liaec est fides, per quam merilum capitis fit membrorum. Dum enim credimus, quod pro nobis passus est, meritum Christi fit Ecclesiae. — Similiter ad hoc, quod virtus divina specialiter et mirabiliter influal supra naturam, necessaria est fldei virtus, in qua est prima ratio elevandi polentiam supra naturam; et haec est fides, propter quod eliam maxime attribuitur ei virtus faciendi miracula.

Ratio autem congruentiae est: quia, sicut Sa- 2. cramenta dicunt quoddam velamen gratiae interioris, quod tamen aliquo modo illuminat ad cognoscendum; sic fides velamen dicit futurae conieniplationis el visionis, et lamen hoc velamen polius est illuminans quam obscurans. Et rursus, sicut in Sacramentis est aliquid mysticum et aliquid gratuitum; sic aliquid in fide respicit non tanlum intellectum, sed etiam affectum. — Haec igitur esl. ratio generalis, quare fides necessaria est omnibus Sacramentis.

Sed specialiter appropriatur baptismo, quoniam baptismus est pynmum inter Sacramenta et ianua. „,.,., Sacramentorum, sicut fides janua virtulura; et rur- Quia lu hoc Sacrauiento magis explicite est professio fidei quam in aliquo alio Sacramento, tum in actu, tum in ve7'bo, et in actu est professio fidei passionis, scilicet per immersionera, sed 1 Simul nudi cum codd. H Z fides.

2 In cod. Z additur id est Sacramentis. Inferius pro quod 3 Epist. I. Cor. 13, 2: Si liiibuoro omnem fidem, ita ut montes transferam. Cfr. Mallh. 17, 19. et Marc. 9, 22.

• Hugo a S. Vict., 1. de Sacram. p. X. c. 9: Ipsa enim fides imago est et sacramentum; contomplatio autom futura res et virtus sacrairienti. Oui fidem non linbent niliil vident; qui fidem habent iam aliquid videre incipiunt, sed imaginem solam. Si enim fldelis nihil videret, ex fide illuininatio non esset, nec dicerentur iliuniinati fldeles; si nulem iam ipsum rem viderent et non amplius videndum aliquid exspectarent, non per speculum in aeniijmate, sod facie ad faciem viderent. lirgo qui per fidem vident imaginem vident; qui per conteiuplationem vident rem vident. (lui fidem habent sncramcntum luibent; qui contemplationem habent rom habent. [''idos ergo sncrnmentum est futurae contemplationis; et ipsa conlcmplalio res et vir- 5 Alex. Ilal., S. p. IV. q. I. m. '6. a. 2. I: Sacramentum gnat et efficit. Ratione, qua imporlnt quod cstmysticum, perflcit intellectum quodammodo; rafione, qua gratuitum, ipsum affectum, quia lollendo culpam; unde oporlet, quod virtutem babeat [Sacramentum] a virtute, quae porflcit iiUellectum et in verbo professio fidei Trinitatis. Unde et maior efficacia est in hoc Sacraniento quam in aliquo alio

Et ex. hoc patet, cuius articuli fidei sit necessaria, scilicet passionis, a qua esl meritum, et Trinitatis, quae est principium effeclivura. — Concedendae ergo sunt rationes, quae ostendunt, quod ad baplisraum necessaria est fides alicuius arliculi. Attamen sicut baptismus est Sacramentum non singularis hominis, sed Ecclesiae; sic elficaciam habet a fide Ecclesiae, et hoc per unitalem sponsae et columbae. quaravis sit praevius respeclu suscipientis, non taraen respectu Ecclesiae, in qua suscipitur Sacraraefftuin.

2. Ad illud quod obiicitur decaritate, iam patet responsio: quia non ila congruit sicut fides, rationibus praedictis; et tamen fides Ecclesiae verae non est sine caritate

3. Ad illud quod obiicitur, quod non differt a Sacramentis legis veteris; dicendura, quod immo, quia illa habebant efficaciam a fide specialis personae, unde parvulus iuslificabatur in fide parenbebant a fide, haec autem non tantum habent a fide, sed eliam a pactione divina, quae ipsum opus operatum ordinavit ad gratiam percipiendara; illa vero solura per accidens iustificabant, sola circumcisione excepta, quae virtutem habuit a. fide Ecclesiae et ex pactione Dei. Dominus enira paclura fecit, cum dixit Marci uUirao: Qui crediderii et baptizatus fuerit, salvus eril; et similiter Genesis decimo septimo: Ponam pactum meum etc. affectum; haec est fldes, qua anima adhaeret primae Veritati propter se. Cfr. S. Bonav., III. Sent. d. 23. a. 1. q. 2. et supra d. I. p. 1. q. 2. — Paulo post verbis omnibus Sacramentis cod. H bene praemittit in. Inferius pro quoniam cod. F quia sic.

'.-Uigust., in loan. livang. tr. G, solvcns quaeslionem, quare Deus per columbae speciem ostendere voluerit Spiritum snnctum, n. 6. ait: Per hanc enim polesiaiem [bnpflzandi], quam Christus solus sibi tenuit et in neminem ministrorum transfudit, quamvis per minislros suos baptiznre dignatus sit, per hanc slat unitas Ecclesiae, quae signilicatur in columba, de qna dictum cst: Una esl columba mea, una est matri suae [Cantic. 6, 8.]. Si enim, ut iam dixi, Fratres mei, transferquot ministri essent, ct iam non staret unitas baplismi otc. Cfr. V. de Raptismo conlrn Donatistas, c. 21. n. 29, C. Aliud est (39.), de Consecrat. disl. 4. et infrn lit. Mngislri, d. V. c. 2. — Pro per unitalem codd. FL propter unitatem.

8 Cod. Z addit dantis, id est.

5 Cfr. III. Sent. d. 27. a. 2. q. 1.

1» Vers. 16. — Seq. lextus cst Gen. 17, 2. ct 7. — De duq. I. seqq. —.liquanto superius non pauci codd. omittunt parvulus, ed. I logit unde iuslificabant.

4. Ad illud quod obiiciUir, quod fides Trinitatis magis videtur necessaria; dicendum, quod necessaria est utraque, sicut tactum est, sicut etiara utriusque fit professio; magis tamen appropriatur virtus et cfQcacia fidei passionis Cliristi, quoniam ob me-

Consequenter est quaestio de forma verbi, quae attendenda est in baptismo, et circa hoc quaeruntur iria.

Primo quaeritur, ulrum verbum exprimens

Et quod verbum exprimens actum sit necessarium, videtur:

1. Quia hanc formam servat tota Ecclesia: Ego baptizo iu nomioe Patris et Filii et Spiritus sancti. Amen.

2. Item, Alexander tertius dicit: « Si quis puerum ter in aqua merserit dicendo: In nomine Patris etFilii et Spiritus sancti, nisi dicat: ego baptizo te; talis mersio non potest esse baptismus».

3. Item, ratione videtur, quia nihil est magis necessarium ad baptismum quam inlentio baptizantis; aeque enim est necessaria intentio, ut fides: ergo nihil est raagis de necessitate formae quam verbum exprimens intentionem; sed tale est hoc verbum baptizo: ergo si aliquid esl de necessitate formae baptizandi, verbum baptizandi esl de necessitate.

Contba: 1. Verba non sunl de necessilate Sacramenti, nisi illa quibus Dominus contulit virtuteni in instituendo; sed cum instituit formam, non dedit virtutem huic verbo baptizo: ergo non est de necessitate. Quod non dederit, patet, quia Malthaei ultimo traditur forma: Docere omnes gentes, hajnizantes eos in nomine Patris et Filii et Spirilus sancti: si ergo daretur virtus huic verbo baptizantes, non liceret mulare parLicipium: ergo nuUa virtus tradita est ei.

2. Item, quod non sit necessarium propler intentionem, videtur: quia actus baptizandi aeque 1 Cfr. III. Sent. d. 20. q. o. — SLiperkis pro utriusque fere omnes codd. in utvisque. Inferius pro quae sint codd. R S quod fules sil. 2 vide scholion ad I. Iiuius arilcull fuaest.

3 Codd. F H actum baptizandi.

• Cap. Si qiiispuerum. X. (llb. III. tit. i.) de Baptismo et eius effectu: Si quis puerum terin aqua immerserit in noniine Patris et fllii et Spiritus sancti, amon, et non dixerit; Ego baptlzo le In nomine Patris et Filii et Splrltus sancti, non est puer baptizatus.

= Vide infra d. 6. p.!1. a. 2. q. I. — Circa finem nrg. post formae non pauci codd. omittunt baptizandi. ritum passionis Christi tota Trinilas est liberalior ad dandam specialem gratiam in baptismo: el hinc est, quod fides passionis exprimitur facto, sed fides Trinitalis exprimitur i)erho. Et sic patet, quae sint necessaria ad integritatem baptismi actum baptizandi sit de necessitate formae baplizandi.

Secundo quaeritur, ulrum expressio totius Trinitatis sit de necessitate baptismi.

Tertio quaeritur de variatione formae. bene vel magis exprimit intentionem, ut verbum: ergo videtur, quod superfluat, vel sallem non sit verbum necessarium. Quod autem actus exprimat, palet per simile: quia, cum quis signat se sanctae crucis, sufficit dicere: In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, nec oportet addere signo.

3. Item, si est necessarium exprimere actum in Sacramentis propter intentionem: ergo cum intentio sit necessaria in Sacramento eucharistiae, simihter deberet exprimi in forma, et si non exprimitur, non est Sacramentum; sed hoc est falsum: ergo et primum.

Verbum exprimens actum haptizandi est de necessitate formae.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit auctoritas Alexandri, verbum haplizandi est de necessitate formae. Ratio autem, quare est de necessitate, est institulio. Ralio autem institutionis est, quia intentio necessaria est Sacramento, et hoc est Sacramentum necessitatis et est ad allerum. Ideo propter periculum defectus inleotionis proprio verbo expressa est ibi in forma. — Ex his patent obiecta.

1. Ouod enim obiicitur, quod Dominus non r

auleiiuani illucl diceret, formam instituerat, quam moclo servat Ecclesia et accepit ab Apostolis. Illucl autem, quod dicitur Matthaei ultimo, fuit commemoralio iam institutae; aut si Cliristus ipse non instituit, instituit Ecclesia instinctu Spiritus sancli, et hoc tantum est, ac si ipse proprio ore dixisset. Tota enim Trinitas approbat quod ipse Spiritus sanctus inspirat fieri, sicut illud quod Christus instituit.

± Ad illud quod obiicitur, quod non oportet, cjuia actus intentionem exprimit: dicendum, quod immo oporlet, quia actus potest fieri multiplici intentione; potest enim quis immergere, ul ludat, ul corpus abluat, ut baplizet. Et quia actus mulliplici

I. Comniunis calliolicorum doctorum cloctrina, quae tenet, in forma actmn baptizamli necessario esse oxprimendum, insuper conflrniatur decrelo Concilii Florenlini (pro Armenis) et etiam proposilione (27.) ab Alexandro VIII. 7 Dec. 1690 reprobata: « Voluit aliquando baptismus sub hac forma collatus: In nomine Patris etc, praetermissis illis: Ego te baptizo».

De hac I. quoesdone: Alex. Hal., S. p. IV. q. 8. m. 3. a. 3. I 2. — Scot., de hac et 2 seqq. qq. hic q. 2. — S. Thom., de hac et duabus scqq. qq. hic q. I. a. 2. quaestiunc. 1-3; S. III. q. 66. a..5. — B. Albert., de hac et 2 seqq. qq. hic a. 2. — Petr. a Tar., de hac et seq. q. hic q. 2. a. I. quaestiunc. 1.2. — Richard. a Med., de hac et 2 seqq. qq. hic a. 2. q. 3. — Durand., de hac et seq. q. Iiic q. I. — Dionys. Carth., de hac et 2 seqq. qq. hic q. 2.

II. In seq. (2.) quaestione ad 3. docetur cum S. Tlioma omnibusque antiquis Scholasticis, in primitiva Ecclesia ob specialem Dei dispositionem valuisse baptismum collatum in nomine Christi sine expressione Ss. Trinitatis; immo alii pauci, quibus adhaesit Caietanus, assernerunt, etiam nostra aetale baptismum ita collatum valere, sed non licere..Nititur autem haec opinio quibusdam locis.Vcl. (2, 38; 8, 16; 10, iS.) ct praecipue verbis

Utrum expressio totius Secundo quaeritur, utrum expressio totius Trinitatis sit de necessitate baptismi. Et quod sic, videtur:

1. Per formam a Domino traditam., Matthaei.

± Item, Fulgentius: « Mysterium redemptionis nuUo modo habetur, si Patris vel Filii vel Spiritus sancti nomen subtrahatur ».

3. Itein, Pelagius Gaudentio episcopo: « Revera si hi de haereticis, qui in locis dilectionis tuae et vicinis commorari dicuntur, solum in nomine Dointenlione fieri poterat, ideo non determinale intentionem baptizandi exprimebat; sed actus signandi una intentione principali consuevit fieri: ideo non est simile.

4. Ad illud quod obiicitur de eucharistia, dicenduui, quod non est Sacramentum necessitatis; et praeterea non est ad alterum; et iterum, cum maiori fit solemnitate: et ideo intentio ibi colligitur, non evagatur tunc; propterea non est necesse exprimi verbo, et ideo non oportuit institui, nec per consequens observari. — Alia ratio est huius, sed infra dicelur, cura agelur de forma eucharistiae. Ambrosii (I. do Spiritu S. c. 3.) et Papae Nicolai I. (ad Bnlgaros). Posteriores tamen Ihoologi putant, non constare cle facto, quod scilicet.postoli reapse sine consueta nostra formula baptizaverint, immo Estius (hic i. 5.) dixit, hanc suppositionem esse improbabilem. Melius tamen Calechismus Rom. (p. II. de Baptismo, n. 16.) ita censet: o Quamquam dubium forlasse alicui videri jjolest, an cuiusmodi forma Apostoli aliquem baptizaverint; si Ambrosii ct Basilii sanctissimorum et gravissimorum Patrum auctoritatem sequi volumus, qui ita baptismum in nomine Iesu Christi interpretati sunt, ut dixerint, iis verbis significari baptismum, non qui a loanne, sed qui a Christo Domino trodilus esset; tamelsi a communi et usitala forma, quae distincta trium personarum nomina continet, Apostoli non diesse potius hypolhetice sive in suppositione illius facli, quin ipsum factum absolute sustinuerinl.

Praeler locos citt: Alex. Hal., loc. cit. 4. — S. Thom., S. loc. cil. a. 6.

III. De 3. quaeslione praeter locos citt.: Alex. Hal., loc. hic q. 2.

sit de necessitate baptismi. mini se baplizatos fuisse fortasse confitenlur, sine cuiusquani dubitationis ambiguo eos ad catholicam fidem -venientes in sanctae Trinitatis nomine baptizabis»: ergo non fuerunt baptizati.

4. Item, ratione videtur: quia necessarium est verbum vocale ad professionem fidei; sed sicut non sufficit credere tantum alteram personarum, sic nec suflicit profiteri: ergo si professio sufficiens est necessaria, necesse est totani Trinitatem exprimere in baptismo.

Sed contra: 1. Ambrosius dicit in libro de Triel habetur in littera: « Si unum in sermone comprehendas, vel Patreni vel Fihum vel Spiritum sanctum, fide autem nec Patrem nec Filium nec Spiritum sanctum abneges; plenum est fidei Sacranientum »: ergo videtur, quod non est necesse exprimere totam Trinitatem, sed credere.

2. Item, ratione videtur: quia una est potestas et operatio Trinitatis: ergo quod operatur Pater, et tota Trinitas: ergo si dicatur: baptizo te in nomine Patris, tantumdem valet, ac si tola Trinitas exprimatur.

3. Item, Apostoli in primitiva Ecclesia baptizaverunt in nomine Christi: ergo si nullo raodo hcuit eis mutare formam a Domino institutam, ergo ista forma non discordabit ab illa: ergo videtur, quod sufficiat alteram personarum exprimere. Si clicas, quod non mutatur propria, sed divina auctoritate; tunc ergo divina auctoritas conluHt vim iUi nomini: ergo si quod Deus contuHt, iUud homo auferre non potest, adhuc potest baptizari in nomine Christi. Si dicas, quod non fuit collata virtusnisi ad tempus; quaero: quare magis collata est virtus simpUciter nomini totius Trinitatis quam nomini Christi? Et rursus: quare magis collata est virtus nomini Christi pro illo tempore quam pro nostro? — Et quod simpliciler habeat, videtur: quia baptismus virtutem habet a passione, ergo et a fide passionis: ergo si Christus, non tota Trinitas, fuit passa, potius debet dici: in nomine Christi, quam: totius Trinitalis.

c 0 N c L u s I 0.

Expressio verhalis totius Trinitatis in baptismo est necessaria.

Respondeo: Dicendum, quod notitia Trinitatis 4. sive nominatio potest esse in baptismo quatuor modis: aut ila, quod sit plena in corde et iii oi'e, et tunc secundum omnes plenum est Sacramentum; aut ita, quod sit semiplena in corde et in ore, et tunc secundum oranes non est Sacramentum plenum; aut ita, quod plena in ore et semiplena in corde; aut ita, quod plena in corde et semiplena in ore. De primo modo et secundo non est controversia, sed de duobus sequentibus fuit opinio diversa.

1 Hic c. 4. Liber de Trinilale inlelligendus est liber 1. de Spiritu sancto, c. 3. n. 42.

Quia enim baptismus est Sacramentum fidei et virtutem habet a fide, quae in corde est; ideo voluerunt aliqui dicere, quod plenitudo fidei in corde cum qiialicumque Trinilatis expressione, siye duae sive una sive tres personae exprimantur. plenum facit Sacramentum, quia fides supplet defectum sermonis; e converso autem, si non est fides in corde, si exprimantur tres ore, non est plenum Sacramentum. Et hoc videtur dicere Ambrosius, et huius opinionis videlur fuisse Hugo et Magister quantum ad primam parlem opinionis. — Sed quia, ut determinat Augustinus, baptismus est Sacramentum fidei non singularis personae, sed totius Ecclesiae; ideo fides personae nihil obest, nihil prodest.

Et ideo determinat alia positio, quod quidquid sit de fide cordis, iudicandum est de baptismate secundum expressionem oris sive sermonis; el ideo, qualitercumque credat, et si lotam exprimat Trinitatem, baptizatus est; si autem non totam, non est baptizatus et rebaptizaudus est. Et hoc communiter et cerUtudinaliter asserunt magistri.

1. Ad illud ei'go quod obiicitur de Ambrosio, dicendum, quod verbum Ambrosii est exponendum, ut sacramentum ficlei i)omtnr pro ipsa fide: « plenum sacramentum fideiy>, id est ipsa fides, quae significatur per Sacramentum. — Vel si de Sacramento inteUigitur, habet locum in casu; ut quando puer deficit in manibus sacerdoUs, ubi credendum est, quod divina misericordia et summus Sacerdos non dimittat imperfectum quod inchoatum est.

2. Ad aUud dicendum, quod etsi potestas et operaUo TrinitaUs uniat, tamen fides disUnguit; et ideo non sufficit unam personarum credere, sed necesse est credere omnes. Et quia bapUsmus est Sacramenlum plenae professionis; ideo necesse est profiteri omnes personas.

3. Ad iUud quod obiicitur de nomine ChrisU, dicendum, quod Apostolis lieuit baptizare in nomine Christi divinitus inspiratis sed non licet modo nobis.

Dicunt tamen aliqui. quod verbum illud non amisit virtutem propter constitutionem Ecclesiae ordinanUs, quod tantum fiat in nomine TrinitaUs; unde etsi peccaret sic baptizans, tamen baptizatum esset. — Sed communis opinio et cerUor est, quod non esset bapUzatum, quia, cum sit unicum baptisma in Ecclesia, ideo unica debet esse forma; et ideo tantum in nomine Trinitatis bapUzat tota Ecclesia.

Quod ergo obiicitur, quod Apostoli baptizabant in nomine Christi; dicenduni, quod data fuit virtus i. illi verbo tempore primitivae Ecclesiae. — Et una ratiofuit, quod nomen Christi imphcat et insinuat lotam Trinitatem; Christus enim unctus dicitur, et ideo ungentem et iinctum et unctionem insinuat, et 2. sic cum praedicta forma concordabat. — Alia ratio fuit: quia nomen Christi erat ignotum et contumeliosum, utpote crucifixi, ut nomen publicaretur et in reverentia haberelur, tunc temporis tali formausi sunt. Et quia cessante causa, cessat effectus, Christi nomine publicato et honorabili facto, araplius

Terlio quaeritur de variatione formae in notransmutando, interponendo.

1. Mutatio fit, ut quando ponitur nomen pro nosmi non attenditur in vocibus, secundum quod voces sunt, quia tunc non esset eadem forma apud nos et Graecos, sed in vocibus, secundum quod significativae: si ergo idem significat paler et genitor, idera faciet in forma unura, quod reliquum. — Et praeterea, plus conveniunt pater et genilor, quam nomen palris in Graeco et in Latino, cum sint eiusdem linguae.

2. Additio est, quando nomen, quod non est expressum in forraa, superadditur, ut si dicatur: in nomine Palris omnipotentis etc. — Et quod hoc non impediat, videtur: quia, cum additur nomen, etsi nihil faciat, manet tamen totum, quod faciebat Sacramentura: et si totum manet, in quo est virtus, ergo est plenuni et efficax Sacraraentum.

3. Corruptio est, quando nominis prolatio est modo minus convenienti, utpote si dicatur: in nomine palrias et filias etc. — Et quod hoc non impediat, videtur: quia Zacharias Bonifacio scribens dicit: « Si contingat, aliquem infringendo linguam 1 Secundum Ambros. liic in lit. il;igis(ri, c. S. allegrilum.

2 Ex codcl. F H (bb a secuiida manu) supplevimus tali forma, codd. MO dida forma, Val. so. — De seq. axiomale (cessanle causa, cessat effeclus) cfr. Arislol., II. Pliys. texl. 37. (c. 3.), et Avicenna, Metaph. tr. i. c. I.

3 Cfr. ni. Senl. d. 19. a. 2. q. I. nec debuit nec potuit in eo impleri Sacramentum baptismi, quia ad tempus tantum institutum fuit. — Quod ergo obiicitur, quod debuit simpliciter inslitui propter fidem passionis; dicendum, quod recreator dicilur dupliciter: vel sicut auctor, el sic tota Trinitas; vel sicut mediator, et sic Christus Ad hoc ergo, quod esset plenum Sacramentum, necesse erat fide profileri mediutorem et auctorem, sed tamen principalius auctorem. Quia ergo per actum immergendi mors Chrisli intelligitur, et ita 7nediator; necesse fuit, voce exprimi auctorem, et ita totam Trinitatem nominari oportuit propter ignorantiam dicere baptizando: in nomine patria et filia, uon est rebaptizandus ». Et huius ratio reddi potest, quia sanus est sensus.

4. Transpositio est, quando forma aliter ordinatur, utpole si dicatur prirao in nomine Filii et post in nomine Patris. — Et quod hoc non impediat, videtur: quia «nomina transposita idem significant, ut si dicatur: est horao albus; est albus homo »: si ergo omnino idem est sensus et eadem fidei professio, transpositio non impedit.

5. Interpositio est, cura in medio caditaclus, ut sternutatio, vel verbum, ut: in nomine Patris, et aqua ista est frigida, et Filii elc. — Et quod hoc non impediat, videtur: quia totum est salvum, quando aliquid interponitur; et aliqui homines ita sunt obliviosi. quod semper inlerponunt aliquid, antequam possint complere orationem inceptam.

Contra: 1. Quod mutatio impediat, videlur: quia virlus est data illis verbis, et non aliis: ergo etc.

2. Ilem, quod additio impedmt, videtur: quia, si nihil licet addere canoni Scripturae, multo fortius nec formae Sacramenti. Prima patet per illud quod dicitur Apocalypsis ultimo: Si quis apposuerit ad haec etc.

3. Item, quod corruplio impediat, videtur: quia veiija corrupta aut nihil significant, aut aliud signihum, quo respicitur illud Augustini: Accedit verbuni ad ele. menlum ot fit Sacramentum.

ficant: ut palel, cum clicitur palria; sed necessaria sunt verba significantia: ergo etc.

4. Item, de transmukUione videtur: quia, sicut de inlegritate fidei est numerus personarum, ita ordo processionis -: ergo sicut mutatio numeri impedit, ita et ordinis.

5. Ilem, de interpositione videtur: quia baptizare est unus actus continuus: ergo si discontinuatur, necesse est reincipi, aut non erit unus, et ita nec baptismus. Quaedam variatio fonnae impedit Sacramentum, quaedam vero non.

Respondeo: Ad hoc voluerunt aliqui dicere, quod qualitercumque flat variatio, dum tamen omnes personae exprimanlur, integrum est Sacramentum. — Aliorum posilio fuit, quod necesse est, omnimodam identitatem servari; quantulacumque enim variatio in forma facit, non esse Sacramenlum.

Sed utraque istarum positionum respuenda est; quaelibet enim excedit. Unde dicendum, quod aliqua variatio impedit, aliqua non. Variatio enim mutationis impedit, sive fiat ex certa scientia, sive alio modo. Mutatio, inquam, nominis, ut si dicalur: in nomine genitoris et geniti, quia alius modus est exprimendi Trinitatem per nomina principalia, alius per nomina non principalial Mutatio etiam numeri impedit, ut si dicatur: baptizo te in nominibus, quia alia est sententia.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod idem sidiceudum, quod altendendus est niodus significandi, quia dala fuit virtus nominibus exprimentiJDUs Trinitatem, et iioc principaliler secundum omnem linguam. — Quod ergo obiicit, quod niagis conveniunt, quia in eadem lingua; dicendum, quod elsi niagis quantum ad modum loquendi, non ta-

In parte ista sunt duljilationes circa litteram, et primo cle hoc quod dicit Magisler: Baplismus esl men magis quantum ad modum significandi. In nomine enim est tria considerare: vocem, notamen sive expressionem, et significationem. Quantum ad primum niagis conveniunt, sed quantum ad secundum minus, quantum ad tertium aequaliter. Et virtus regeneralionis data est ratione notaminis sive quantum ad rationem innotescendi, a qua imponitur nomen; et haec est eadem apud omnes

2. De additione dicendum, quod aut est additio vocis distrahens inteUectum; et haec impedit, si oppositum addatur, ut si dicatur Patris geniti; aut salvans, ut Patris ingeniti, et tunc non impedit, nisi velit inducere errorem. — Quod obiicitur de coraminatione Apocalypsis, intelligitur de addilione distrahente.

3. Ad illud quod quaeritur de corruptione, dicendum, quod corruptio aut est tanta, quod nullo modo tenet sensum, et tunc omnino impedit; aut non est tanta, quin bene maneat, sicut de puero balbuliente, qui intelligitur tamen; et tunc dicendum, quod non impedit. — Quod ergo obiicit, quod voces non significant; dicendum, quod etsi non signifieent ex institutione, significant tamen ex accommodalione usus, ut oUi pro illi.

h. Ad illud quod quaeritur de transmutatione, dicendum, quod si fiat simpliciler sine erroris dogmatizatione, non impedit. Et ratio huius est, quia ordo intelligitur in ipsis verbis, quod Fihus a Patre procedit; et non sic oportet exprimere ordinem, sicut nomina personarum; et ideo patet quod obiicit.

0. Ad illud quod obiicit de interpositione sive intermissione, dicendum, quod aut est tanta intermissio, quod discontinuet intentionem et longam faciat moram: utpote si longum facit sermonem, vel vadit ad utinam faciendam; et tunc necesse est, quod reincipiat. Sed si intervenit parva morula oblivione vel sternutatione, non discontinuatnr actus, nec oportet reincipere. tinclio, id esl ablutio corporis facla sid) forma verborum pi-aescripla. Videtur enim mala esse ista notificatio: quia notificatio debet convenire notificato praecise; sed haec non est talis, quia, cum lava- « Vidc I. Seiil. in Prolog. Magistri, dub. 2. — Codd..1-:M RS V bb deiralinile. Sufienus )os.nisiveIii codd. II Kaa aMiinl.perIwc.

tur pannus, est ablutio corporis, et potest fieri sub forina verborum praescripla, et sic esset baptismus; quod falsum est.

Rkspondeo: Dicendum, quod ablutio antonoinaslice deterininalur ad standum pro ablulione aquae; similiter corpus ad standum pro corpore humano, ut sit sensus, quod baptismus est ablutio corporis humani in aqua facta etc.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod ablutio facta in elemento fit Sacramentum. Ex hoc enim videtur, quod ablutio passive dicta sit Sacramentum; contra: Sacramentum est signum gratiae, quia «est invisibilis gratiae visibilis forma »; sed gratia non est lota, sed lavans: ergo signum non est olo passiva, sed activa.

Respondeo: Dicendum, quod in baptismo concximi lotio tribus modis dicta. Nam ille qui mergit, dicitur lavare et ideo baptizare; simihter et aqua - dicitur lavare, et corpus lavari: et sic est lotio hominis lavantis et aquae lavantis et corporis toti. — Quia ergo ad baptismum haec triplex lotio necessario concurrit, per illam potissimum describitur, quae alias claudit et praesupponit; et haec est lotio corporis passiva, quae immediatius respicit baplizatum et praesupponit duplicem lotionem praedictam, quia facta el ab homine et ab aqua. — Quod obiicitur, quod non est signum gratiae; dicenduni, quod haec lotio passiva signum est effectus gra- -tiae; nec habet perfectara significationem, nisi prout coniungitur lotioni aquae et minislri; tunc enim signum est, quod aniraa purificatur a Deo per sraliara

Item quaeritur de hoc quod dicit: In cluobus consistit Sacramentum baptismi. Videtur enim falsum dicere, quia, ut dicit Ambrosius «omne Sacramentum est simplex »: ergo non consistit in duobus, quia tunc esset compositum.

1 Vide tom. III. yiag. 220, nola.3. — Edd. cuni aliquot codd. falso auctoritale.

2 Idem dub. solvit Alex. Ha!., S. p. IV. q. 8. m. I, ubi videtur, quia, alii codd. sed, edd. quod.

Respondeo: Aliqui faciunt vim in hoc, quod dicitur Sacramentum, quia non vocat Sacramentum signum exterius, sed effectum gratiae interiorem, qui est gralia simplex. Aliqui vim faciunt in simplicitate, quia non dicitur simplex, quia non habet partes, sed quia non dividilur in phira Sacramenta. — Sed neutrum istorum est magnum quid dicere; ideo credo, quod vocat Sacramentum fmpfa, quia eius denominatio fit in instanti. Nam si Sacramentum remaneat imperfectum, nihil est factum, nec eliam debet dici inceptum, sed totum est reincipiendum. Et iioc patet ex verbis eius infra: « Ubi non est plenum Sacraraentum baptismi, nec principium nec species aliqua baptisrai aestiraatur »; et ideo dicit esse simplex.

DuB. IV.

Itera quaeritur de hoc quod dicit: In nomine sanctae Trinitatis et in nomine Christi... unum et idem est.

Notanduin, quod non vult dicere, quod verba eandem virtutem habeant, nec quod omnino idem sonent, sed quod modus baplizandi in Ecclesia primiliva conformis fuit modo, quem nunc tenet Ecclesia. Nam in Christo intellectus clauditur Trinitatis, tamen iraplicite et reraote. — Vel, iclem quia eiusdem virtutis et efQcaciae; sed hoc inlelligendum est pro tempore illo, in quo nondum erat noraen Christi promulgatum -.

DuB. V.

Itera quaeritur de hoc quod dicit: Ubi non est plenum baptismi Saoramentum, nec principium etc.

Notandum, quod illud est dictum propter characteris impressionem; quousque enim character imprimatur, nihil de Sacramento factum est stabile. El quoniara character imprimitur in instanli, quando factum est aliquid, totum perfectum est. Si ergo non esl perfectum, nihil omnino factum esl, non quantum ad operationem exteriorem, ubi est successio, sed interiorem, ubi est subita impressio. stia, de poenilentia, lianc airerunt senlentiam; sed iam S. Tliom., IV. Sent. d. 16. q. I. a. I. ad I, dicit: « Dubitatur de illa auctoritate, utrum sit Ambrosii ». Alex. Hal., S. p. IV. q. 9. ni. 2. a. 1. 1. allegat Diomjsium. qui (de liccles. Hierarch. c. 3. p. 3.

esset, quod credit exprimere, non sufBceret — el ideo solum in casu est credendum, ipsum locutum esse, scilicet si plena sit fides in corde, nec desit aliquid in sermone ex negligentia, sed solum impotentia; lunc supplet divina misericordia et sapientia.

Similiter pars de usu iam instituti duas habet. In prima determinat, quomodo hoc Sacramentum est adminislrandum. In secunda vero ostendit, quod in huius Sacramenti institutione et usu evacuata est circumcisio, ibi: Solet etiam qua,eri, si circumcisio amisit etc.

Simililer tertia pars de causa institutionis duas habet. In prima determinat causam per se ipsius institutionis sive illud, ad quod baptismus ordinatur per se. In secunda vero illud, ad quod ordinatur per accidens; et hoc, ibi: Si quaeritur, utrum baptismus aperuerit ianuam etc.

Circa primum quaeruntur duo.

Primo quaeritur, in quo elemenlo sit Sacramentum baptismi instilutum.

Secundo, utrum in institutione sit virtus collata aquis, sicut dicit Magister -.

Sed quod non, videtur ratione: 1. Quia baplismus est signum sepulturae Christi, sicut dicitur Romanos sexto: ConsepuUi enim estis etc.:

2 Hic c..'5.

si sepultura Christi fuit in terra, non in aqua, videtur, quod similiter debuerit baptisraus inslitui in terra.

2. Item, Sacramenla veteris legis fuerunt signa Sacramentoruni novae legis, et in illis praefigurala sunt ista; sed Sacramenta veteris legis fiebant vel in eis quae habebant ortuin a terra, ut sacrificia et decimationes, vel in aliquo terreo, ut circumcisio, quae fiebat cultello petrino: ergo si fuerunt convenientia signa horum, ergo Sacramenta novae legis, maxime baplismus, debuerunt institui in lerra, non in aqua.

3. Item, si dicas, quod debet fieri in aqua propter expressam significationem gratiae; sed contm: liquor olei expressius significat gratiam quam aqua: ergo magis debuit institui in oleo quam in aqua.

4. Item, dicitur Apocalypsis primo: iMvit nos a peccatis nostris in sanguine suo: ergo si in baptismo est lavatio a peccatis, et significat illam ablutionem factam per sanguinem Christi, ergo magis debuit institui in sanguine.

Item, quaeritur: quando Dominus instituit Sain- cramentum baptismi?

C 0 N C L U S 1 0. Baptismus convenienter in aqua insiitiUus est.

Respondeo: Dicendum, quod Sacramenlum baptismi est maxime efficax et maxime necessarium 1. inter afia Sacramenta: efficax, quia in eo imprimi- [uv character, qui disponit animam ad susceptionem luminis gratiae ut transparentia vitium ad susceplionem luminis corporalis; datur etiam gratia mundificans animani; datur etiam illi gratiae actus remittendi ardorem concupiscentiae. Sed quia haec oportuit dari in eo signo, quod sua proprietate multiplici haec omnia designaret; tale autem estaqua, quia transparet et est pervia lumini, et ideo charactereni significat; et iterum ahluit et mundat inter omnes liquores, et ideo significat gratiam mundantem; item infrigidat, ideo significat remissionem ardoris concupiscentiae: conveniehat ergo maxime aqua baptismatis Sacramento ob efficaciam.

1 Vide supra d. I. p. II. a. 1. q..3. et dub. 6.

2 AiTiobius lunior (claruit circa an. 460), in Ps. 17. ait: Sicut lucerna corporis oculus, ila lucerna animae mens est, in qua nisi oleuni graliae suae Chriblus infiKlerit, penitus lumen liabere non poterit. Cfr. Isidor., in Exod. c. 44.

3 Vers. 5.

Similiter etiam propter necessitatem. Quia enim Sacramentum est, a quo nemo absolvitur, et in quo omnes communicant; necesse fuit institni in liquore, qui est communis apudomnes, et in quo abundant pauperes et divites; talis autem liquor est aqua: ideo etc.

1. Ad illud ergo quod obiicitur, quod signat sepulturam; dicendum, quod non tantum signat Domini sepulturam, immo etiam graliam, quam donat; et quia in immersione in aquam utrumque signatur, in terra autem non signatur gratia mundans, cum sit faex elementorum: ideo etc.

2. Ad illud quod obiicitur de lege veteri, dicendum, quod, sicut dicit Apostolus, omnes qui fuerunt in Lege, fuerunt suh maledicto usque ad adventum Christi, qm factus est pro nobis maledictum, ut a maledictione nos liheraret; et quia terra fuit maledicta homini, non aqua, Genesis tertio; in huius signum Sacramenta illa erant ex his quae sunt ex terra; non sic autem Sacramenla nova, quia ista est lex benedictionis. Praelerea, lex vetus et maxime Moysi fuit onerosa ad confringendum duros, et ideo in duris, ut in cultello petrino et in effusione sanguinis, remedium habebant; sed lex nova est suavitatis et amoris: ideo dalus in aqua, quae cedit facile.

3. 4. Ad illud quod obiicitur de oleo et sanguine, patet responsio: quia nec conveniunt significationi efficaciae, cum non mundent, nec necessitati, cum non onines eis abundent.

Ad illud quod quaerilur ultimo: quando est instilutum? ex Scriptura potest videri, quae de hoc in multis locis loquitur. Propler quod notandum, quod Dominus baptismi Sacramentum primo insinuavit instiluendum, secundo instituit, tertio confirmavit institutum. Insinuavit quidem facto et verbo: facto, cum baptizatus esset a loanne in aqua, ostendit, ceteros credentes in aqua fore baptizandos. Insinuavit verbo, cum praedixit Nicodemo, loannis tertio: Nisi quis renatus fuerit ex aqua etc. — Instituit autem, cum ipse baptizare coepit per discipulos, loannis tertio: Post haec venit Lesus in terram ludaeam et baptizabat; et tunc instituit facto et verbo: quia dicitur ibidem: baptizabat, et iterum codd. Gl et quoniam, cod. F vero legit item aqua est nmndans, etpropter hoc significat gratiam etc.

etsi non ipse in propria persona, tamen discipuli in sua praesentia, secundum quod ipse volebat; et rursus, discipulos misit ad praedicandum et baptizandum binos, Lucae decimo, sicul dicit Magister YiUersi — Confirmavit aulem baptismum faclo et verbo: facto, cum de latere eius non tantum

1. Rationes )robanles, aquam congruentem bnptismi maesse faclam ante, sed post resurrectionem Christi, quando Christus formam et praeceptum baptismi promulgavit (Matth. 28, 19.); potentialem vero sive materialem institutionem tunc, quando Christus baplizatus fuit a loanne. Sed communiter cum Ss. Bonav., Thoma nec non Scoto tenelur, hoc Sacramentum in- Chrisli hoc Sacramentum tvere institutum» fuisse; sed idem

Utrum ex institutione Secundo quaeritur, utrum ex institutione baptismi in aqua collata sit aliqua vis aquis. Et quod sic, videtur.

1. Lucae tertio: Baptizato Iesu; Glossa.: « Dominus baptizatus est, non mundari indigens, sed tactu mundae carnis suae aquas mundans, ut vim abluendi habeant »: ergo si vis abluendi esl aliqua vis, patet, quod aquis collata est aliqua vis.

2. Item, habetur de Gonsecratione, distinctione quarta: « Nunquam aquae baptismi purgare credentium peccata potuissent, nisi contactu dominici corporis sanctificala fuissent».

3. Ilem, ratione videtur, quia omnis operatio egreditur a substantia mediante aliqua virtute: ergo cum aqua langendo corpus abluat animam, hoc est ab aqua virtute aliqua mediante; sed non naturali: ergo data est aquis ahqua virtus in baptismi institutione.

Contra: 1. Si data est aliqua virtus aquae, quaero, quomodo data; et dicit Glossa, quod « con- 1 Hic c, protluxit sanguis, verum etiam aqua in ipsa passionis consummatione Verbo autem confirmavit, quando post resurrectionem discipulos ad baplizandum omnes et singulos misit, Matthaei ultimo. — Et sic patet, quomodo diversimode loquitur Scriptura. in Comment. (hic q. I. a. 3. quaesliunc. 2.) dicit, tunc institutum fuisse quoad materiam, formamque aliquo modo fuisse praefiguratam. S. Bonav. et Scot. (hic q. 'i. n. 2.) verisimilius esse putant, tunc proprie fuisse institutum, cum Christus discipulos miserit ad baptizandum. Ita eliam sentiunt Petr. a Tar. (hic q. 4. a. I.) et richard. a.Med. (hic a. 3. q. I.).

De ipsa 1. quaestione: Ale.. Ilal., loc. cit. m. 3. a. 2. %. — Scot., loe. cit. n. 3. — S. Thom., hic q. 1. a. 3. quaestiunc. 1; q. 3. a. 1. quaestiunc. 1. — Richard. a Med., hic a. 3. q. 1. — Durand., hic q. 4. — Dionys. Carth., hic q. 3.

II. De.seq. (2.) quaestione cfr. supra d.. p. I. q. 3. i. et scholion; insuper Ale.x. Hal., loc. cit. m. 4. a. 1. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. 1. quaestiunc. 3. — Richard. a Med., hic a. 4. q.. aliqua vis sit coUata aquis. lactu carnis Domini»: si ergo per contactum carnis dominicae, ergo bai:)ent ipsam, omni alio circuinscripto: ergo si quis imraergeretur in aquam sine omni verbo, aqua regenerabit eum; quod falsum est. Si tu clicas, quod siniul est in aqua et verbo; obiicitur tunc, quia haec differunt substantia et natura, ergo operatione et virtute: ergo non potest una virtus esse in utroque.

2. Item, si munda caro Christi contulit illam vim; sed frequenler tetigit aquas, ut quando puer lavabatur, el quando lavabat manus; et ubi eadem causa, ibi idem effectus: ergo ante contulit, quam baptizaretur.

3. Item, si contactu carnis: ergo solum illae aquae virtutem balient, quas Christi caro tetigit, non ergo omnis aqua. Si dicas, quod virtus illa deiivata est in alias aquas; ergo cum derivatio a corpore in corpus non fiat nisi per continuum, nullo modo poterit pervenire ad aquas illis aquis discontinuas: ergo idem inconveniens. bros., in Luc. 3, 21. —.Mulli codd. dicunt Glossae. liTferius pro immergeretur, quod habent codd. MO, alii cum edd. immergerel, cui cod. X addit aliquem.

4. Iteni, si virtus aliqua collata est, quaero, quid sit: quia, si bonum, aut tle bonis minimis, aut maximis, aut mediis. Si de minimis, illud est inferius anima: ergo non agit in ipsam. Si de modus: ergo par est animae nec adhuc influit. Si de maximis: ergo est data aquis virlus aliqua gratuita.

c 0 N c L u s I 0. Probabilis et intelligibilior est opinio, quod aquae baptismali non aliqua proprielas absoluta addita sit, sed lantum ordinaMo ad hominem regenerandum.

Respondeo: Dicunt aliqui, quod Dominus con- 1. tactu mundissimae carnis suae vim conlulit aquis, quam non habebant; et vis isla fuit aliqua proprietas absoluta; et haec proprielas fuit aquae melioratio et reduclio ad statum primum, in quo erat ante hominis lapsum, quia post lapsum omnia elementa sunt deteriorata, ut habilatio congrueret liabilatori deterioralo. Sed quia liomo per aquae Sacramentum meiiorari debebat et resurgere; ideo aqua meliorata et ad primum stalum redncta est; gj [jjg Yocaut illani vini. — Sed ista positio non potest stare: primo, quia haec vis dicitur vis ad regenerandum; sed hanc non habebat aqua in statu innocentiae, quia non erat opus regeneralione; unde illa melioratio nihil facit ad rem. Praeterea, si aqua est raehorata, et non alia eieraenta: ergo videtur, quod ordinatio elementorum sit dissipata, cum necesse sit, quod habeant debitam proportionem.

Et propterea dicunt alii, quod collatio vis re- 2. ggfjeralivae non est aquae melioratio vel purificatio, sed alicuius virtutis supernaturalis collatio, quae non est dala aquae secundum esse perfeclum, quoadusque veniat verbum; sicut vis immutandi visum non est in colore perfecta, nisi superveniente lumine; et haec supra naturam data est et supra naturam ibi existit, ut elTectum habeat supra naluram per voluntatem divinam.

Sed quoniam illud difficile est intelligere, quomodo aliquid absolutum. sive secundum naluram, sive supra naluram, sit niodo in aqua, quod non eral prius; et quomodo datum sit conlaclu carnis etiam aquis remotis: propterea dicendum, sicut tactum fuit supra% quod vis illa non est aliqua proprietas vel essentia absoluta, addita aquae, sed solum ordinulio cins ad hoc, quod homo regenerelur.

1 Yido.siipi-a d. I. p. I. q. -4. lateral. q. 2. y — Prius enim omnes liquores erant indifferenles. et poterat, quantum est de se, in aliquo alio liquore baptizari nt in aqua; sed cum Dominus voluil mergi et baptizatus est in aqua, iam sola aqua habuit ordinalionem ad hoc: et ideo solum in ea potuit fieri baplismus. Sed quia non instituit, baptismum fieri tantum per immersionem, innrio etiam per verborum prolationem et talium verborum; sirailiter et vcrba ad lioc ordinavit. Undeetaqua, in quam mersus est, et verba, quae protulit, ulterius habent vim, nec unum sine allero, quia utrumque insimul ad regeneralionem obtinendam ordinavit.

Et sic patent obiecta ad utramque partem, quia prima procedunt de vi, ut est ordinatio ad regenerationem; secunda autem de vi, quae est ciualitas absoluta. Haec autem vis non est per transfusionem, sed per institutionem. Unde sicut Dominus non tantum verba, quae protulit, ordinavit el instituit ad regenerandum, sed etiam omnia consimilia; sic non lantum aquam, quam tetigit, sed omnem aquam specie consimilem — «est autem omnis aqua omni aquae specie consimilis » — et ideo omni aquae contulit. — Et est simile: si rex ordinaret, quod litterae suae tantum haberent virtutem et efficaciam, quae scriberentur in pellibus caprinis el quae essent scriptae aliquibus determinalis verbis; et hoc quidem faceret manu sua, scribendo in illo genere pellis: diceretur, quod rex illa manu sua efficaciam dedit illi pergameno el omni pergaraeno eiusdem speciei, etiam quod futurum est usque ad mulla tempora; et hoc per solam institutionem et ordinationem, non per ahcuius collalionem. Sic intelligendum in proposito: quoniam Dominus taclu carnis mundae dedit vim aquis, non quia munditia transiret a carne in aquam, sed quia, cum Dominus esset mundus, voluit ob nihil ahud in aquam mergi, nisi ut illa immersione aqua haberet istam ordinationem. Unde si aqua crearetur de novo consimilis isti in specie, credo, quod eandem haberet ordinationem et eandem diceretur habere virlutem.

Et si tu obiicias mihi: omnis re/afo fundatur f 1 1 1 11-- super aliquid absolutum, eo quod advenit: ergo si haec ordinatio, qn;ie est relatio, advenit, oportuit, aliquid absolutum dari; dicendum, quod illud non habet veritalem in relalionibus voluntariis, quia nummus, ut dicil Augustinus, sine sui mutatione fil pignus, el simililer haec vox buba sine sui mutatione posset fieri significaliva. Simililer et in proposito intelligendum. — Et licet ulraque harum triple.x fundamenlinn siye causa relationis, scil. unitas el numolus (convenientia et disconvenieniia), actio et passio, niensura et niensurabile. — Val. perperam eo f/uod nlifjuid absolutum de noco advenit.

8 Vidc supra pag. 2i, nola.i. — Pelr. Ili.span., Suniniul. Ir. 1, agens do vocibus, ait; Vox non signiflcativa esl, quao auditui nihil repraesentat, ut bu ba baf. — Codd. FH (bb a secunda manu) voci voluntariis praomittunt O)nnino. Inferius pro posset fieri edd. polest fieri.

opinionuiu sit catholica et probabilis, haec tamen est magis inlelligibilis et consona Sanctorum auctoritatibus. Dicuntur enim aquae mundatae et sanctificatae et virtuosae effectae, quia ad sanctificationem animae et raunditiam eflicaciter sunt ordinatae, non faciendam ab ipsis, sed suscipiendam et dandam in ipsis a Deo ipsi homini baptizando; et

Quantum ad secundum articuhim quaeritur secundo de baptismi instiluti administratione, quae fit in parvuli imraersione; et circa hoc duo quae-

Et quod semel tantum sit immergendum, videtur:

1. De Consecratione, distinctione quarta ex Concilio Tolelano: « Propter vitandi schismatis scandahmi, vel haeretici dogmatis usum, simplam teneamus baptismatis immersionem»: ergo videtur, quod haerelicum sit ter mergere.

2. Item, ratione videtor, quia haec esl vera per essentiam: baptismus est abkitio vel tinctio in aqua: ergo si fit Iriplex tinctio, triplex erit baptismus: ergo si nullo modo Hcet, baptismum iterari, nullo modo licet ter mergi.

3. Item, ista duo sutUciunt, verbum scilicet et elementum; et si mergatur semel,et si proferatur serael, est plenum Sacraraentum: ergo si amplius mergitur, superfluit: ergo non debet nisi semel mergi.

Item, quaeritur, quare magis ter quam bis. Si d,icas, quod binarius est numerus infamis, quia recedit ab unitate; eadem ratione laudabilis, quia accedit inaxime.

Sed cgntra: 1. Hieronymus super Epistolam ad: « lu Patrem et Filium et Spiritum sansic exponenda sunt consimilia, Nec est intelligendum, quod aUqua actio sit ab aquis in animam. Sicut enim aquae non habent proprie virtutem, ita nec operationem; sed earum virtus et actio est efiQcax ordinatio vel secundum actum, vel secundum habitum. Et sic non habent calumniam quae circa haec dicuntur -. runtur.

Primo quaeritur, quoties oporteat mergi.

Secundo, quantum. ctum baptizamur et ter mergimur, ut Trinitatis unum i appareat Sacramentum ».

2. Item, Pelagius Gaudentio episcopo, de Con- secralione, distinctione quarta: « Evangelicum praeceptum nos admonet, in nomine Trinitatis trina etiam j immersione sanctum baptisma cuique tribuere».!

3. Item, de Consecratione, distinctione quarla, i ex canonibus Apostolorum: «Si quis presbyter aut episcopus non trinam immersionera unius mysterii i celebret, sed semel tantum mergat in bapLismale, i quod dari a quibusdam in morle Domini perhibe-; tur, deponatur»: ergo necessaria est trina immersio.;

C 0 N C L U S 1 0. 1 Unitas et trinitas immersionum non sunt de ne- i cessitate baptismi, sed de congruitate; magis tamen congruit trinitas secundum morem Ec- clesiae Romanae.

Respondeo: Dicendum, quod unitas vel multi- conciusio i.; tudo iramersionum iion est de substantia baptismi, I numerus est mundus ». Cfr. Episl. i. (alias.50.) n. 19, ubi praedicta defendit et affert auctores, qui de hac re scripserunt.

sed solum de bene esse, quia, quotiescumque immergat, dum tamen debito modo et sine dilatione magna verba proferat, baptismus est et Sacramenlum integrum. Etsi non sit ei de necessilate, est tamen de congruilate propter significationem, cui congruit unitas et Trinitas — ut patet in fide Trinitatis, quia unitas est in essentia, sed trinitas in personis; similiter in morte Cliristi, quia una est in essentia, sed tribus diebus fuit in corcle terrae; similiter graliae, quia una est in se, sed triplex in virtutibus unitas et trinitas convenit — sed tamen 2. niagis trinitos propter expressionem maiorem; et ideo utrumque morem servat Ecclesia. Sed Romana Ecclesia tanquam praecellens trinam servat immersioneni, tum propter significationem Trinitatis, tum etiam triduanae sepulturae, tum etiam triplicis concupiscentiae, a qua anima liberatur, tum etiam propter triplicem virtutem, qua imago in anima reformatur.

Si quaeritur, quoties sit immergendum; respon- 3. deo: secundum morem Ecclesiae; qui autem propria auctoritate mutat, peccat. Et ideo dicitur, quod

I. Circa duas huius articuli quaestiones observandum est, quod consuetudo baptizandi per abluiionem vix ante saec. XIII. in Ecclesia Romana latius dilTusa est. Magister Sententinrum solius immersionis memiiiit, et B. Albert. (hic a. 5. quaestiunc. 3.) de nunc recepta consuetudine ad mentem S. Bonaventurae ait: « Non mihi videlur esse laudabilis, sed imniorgendi consuetudo laudabilior est». Adhuc Durandus docct, congruentius baplismum fieri per trinam immersionem. Omnes

Secundo quaeritur, quantum oporteat parvulum. Quia signum est passionis et mortis: ergo si Chrislus totus passus est et mortuus, totus homo necessario immergitur.

2. Item, baplismus est remedium contra concupiscentiam; sed concupiscentia est in toto corpore, quia tota caro est infecta: ergo etc. deponendus est episcopus, non quia non baplizaret, sed quia propria auctoritate nova introduceret. — Rationes igitur probantes, quod ter mergendum sit, intelligendae sunt secundum morem Ecclesiae Romanae.

3. Ad illud quod obiicitur ad oppositum primo, 1-1 II- 1!. dicendum, quod loquilur secundum morem illius Ecclesiae, in qua lantum solebat semel mergi; sed haeretici inceperunt immutare: ideo statuerunt tenere, ne viderentur haeresi consentire.

4. 3. 4. Ad illud quod obiicitur, quod baptismus est tinctio; dicendum, quod non est per essentiam, nisi addatur forma praescripta; si tamea tinctio fiat cum invocatione Trinitatis, baptisma est. Et si in una protulit omnia verba, non debet amplius mergere, quia baplisma consummatum est. Sed quando fit trina immersio, in prima debet nominari Pater, in secunda Filius, in tertia Spiritus sanctus; et tunc nulla superfluit, quia non est completum Sacramentum, quousque terrainatum sit verbum; incipitur enim immersio cum verbo et cum illo terminatur. — Sequens patet; similiter, quare magis ter quam bis, et cetera obiecta. autem censent, unumquomiiue debere consuetudinem suao Ecclesiae in ritu baptizandi observare. — Ritum ablitlionis nunc in Ecclesia Lalina communem esse, noiissimum est.

De utraque quaestione: Alex. Hal.. S. p. IV. q. 8. m..3. a. i. — Scot., IV. Sent. d. 6. q. I. n. 2. et passini. — S. Thom., hic q. I. a. 4; S. 111. q. 66. a. 7. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. 2. — Richard. a Med., hic a. i q. 3. — Durand., hic q. i. — Dionys. Carth., hio q. 4.

3. Item, si sufficeret, aliquam partem mergi, cum pai's, per quain transfusum est originale, et in qua viget concupiscentia, sint membra genitalia; magis sufllceret, illam partem immergi quam aham; sed nullus dicit, quod sufficiat: ergo debet immergi totum.

Contra: 1. Apostoli baplizaverunt tria miUia hominum una die; et constat, quod non mergendo, quia non haberent aquam, ergo aspergendo; sed aspergi non polest totus homo: ergo etc.

5 Codd. A C 11 K Vaa mutare, cod. bb hoc mulare. Subinde pro tenere, quod codd. E W omKtunt, plurcs codd., contextu repugnante, ter, edd. bene semel, cod. E legit: ideo statuit Ecclesia ter, ne vidercntur sil)i consentire.

Edd. quia. Inferius post terminatum edd. subiungunt non.

2. Iteni, scribitur in passione beati Laurenlii, quod Romanus attulit urceum cum aqua; et tunc non fuit immersus, hoc patet: ergo etc.

3. Item, esto quod puer semivivus esset et in periculo mortis, adhuc est de foro nostro: ergo debet baptizari; sed non totus propter periculum: ergoetc.

4. Item, esto quod sit ita parum de aqua, quod non possit mergi nisi una pars; quaeritur, utrum possit baptizari. Quod sic, videtur, quia est ibi verbum et elementum, et elementum habet virtutera regenerativam ut similitudinem ergo et efiicaciam: ergo non esl necesse, totum immergi.

c 0 N c L u s I 0.

Baplisnms polest ministrari aspergendo, convenienlius autem fit immergendo.

Respondeo: Dicendum, quod praesumitur, quod Apostoli baptizaverunt aspergendo, et mos ille servatur adhuc in pluribus Ecclesiis et maxime in in Ecclesia Galhcana. Servari autem potest propter hoc, quod est ibi integra ratio Sacramenti; et servari debet, cum necessitas imminet, aut propter infiryni-

Consequenter est quaestio de tertio articulo, scilicet de cessatione circumcisionis; et circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum circumcisio debuerit

Et quod non debuerit cessare, ostenditur:

1. Primo auctoritate canonis. Dicilur enim Genesis decimo septimo in donatione circumcisionis: Erit pactum meum in carne vestra in foedus aeternum: ergo videtur, quod circumcisio aeternaliter tatem baptizantis, quia manus sunt debiles, vel quia rudis est, et timetur, ne laedat puerum; vel propter in/irmitatem vel impotentiam baptizati, utpote si non esset totus natus; vel propter penuriam elementi, ut si sit modicum de aqua. — Mos tamen communis Ecclesiae est baptizare immergendo, secundum quod tangit Magister in littera et Sancti dicunt. — Et modus est iste: sacerdos enim debet T 1. r 1 puerum tenere per latera, et versa facie ad aquam debet mergere, ita quod habeat caput primo versus orientem, secundo versus aquilonem, tertio versus meridiem. Haec tamen ad solemnitatem spectant. — Potest igitur ulroque modo baptizari, tamen convenientius et aptius et securius est baptizare immergendo. Et si est satis de aqua, totum corpus debel immergi; si parum, sufficit, si est tantum, quod iminergi possit pars principalis, ut caput et pectus, vel caput tantum vei facies tantum, quia ibi sunt omnes sensus, et ibi maxime viget operatio animae et secundum illam maxime allenditur ratio imaginis secundum corpus, qualecumque sit; et ratione totalitatis sensuum significat totaiitatem mortis et curationis; non sic autem est de genitalibus membris. Et sic patet totum. cessare.

Secundo, utrum cessaverit ante promulgationem Evangelii, vel post. debeat durare; sed quod aeternaliter durat, non habet terminum: ergo etc.

2. Item, ad Romanossecundo: Circumcisio prodest, si Legem observes: ergo videtur, quod utile sit servantibus Legem servare circumcisionem: non ergo Cfr. C. Nec qnemqiiam (127.), de Consecrat. d. 4.

3 Cfr. supra lit..Magistri, d. I. c. i. — In principio arg. pro possil non pauci Cuuii. cum ed. 1 posset.

cessavit. Si dicas, Apostolum esse locutum pro tempore ante Evangelium; contra: ad (ialatas quinlo, ubi prohibet circumcisionem, dicil: TesHpcor omni homini circiimcidenti se, quod dehilor sit universae Legis faciendae; sed qui male agit non obligatur ad peius: ergo si circumcisus tenetur ad Legem, circumcidi non est malum: ergo circumcisio non cessavit.

3. Item, hoc ipsum videlur ratione: quia Chrislus non tantum verbis instruxil nos, sed etiam factis — unde etiam communis auctoritas dicit, quod «omnis Christi actio nostra fuit instructio » — sed Christus fuit circumcisus, sicut dicilur Lucae secundo: ergo si membra debent assimilari capiti, tunc ergo videtur, quod necessarium sit, et nos circumcidi; videlur enim, quod sicut baptizari voluit, ut formam daret, ita etiam circumcidi.

4. Item, ratio, quare aliqua legalia cessaverunt, est, quia significatum eorum impletum est; et ratio, quare aliqua durant, est, quia significant quod semper faciendum est. ideo remansit thurificatio; sed significatum circumcisionis non implebitur usque ad octavum resurrectionis ultiraae, et iterum significat aliquid, quod semper faciendum est, sicut amotionem superfluitatum: ergo semper deberet durare.

b. Uem, sicut Sacramenta legis gratiae succedunt Sacramentis legis scriptae, sic illa Sacramentis legis naturae; sed decimatio, quae fuit remedium contra originale tempore legis naturae, simul mansit cum circumcisione: ergo pari ratione circumcisio cum baptismo.

Propter hoc est quaestio: qua necessitate cessavit? Cum enim non habeant repugnantiam haec,,. i-. duo remedia, et aliqui acceptent unum, qui non acceptant reliquum, de bonitate divinae misericordiae esset, quod utrumque manerel, ut Deus haberet maiorem populum, et pluribus modis curaretur nostrum vulnus.

Contra: 1. Quod cessaveril, ostenditur ad Gaquiuto: Ego Paulus cUco vobis, si circumcidamini, Chvislus nihil vobis proderit.

2. Item, ad Hebraeos septimo: Translato sacerdotio, necesse est, ut Legis translatio fiat; md oportuit, sacerdotium transferri: ergo et Legem; et si hoc, tunc et Sacramenta legalia. Sed inter haec praecipuum et magis nolabile est circumcisio tanquam aliorum fundamentum: ergo etc.

3. Item, circumcisio fuit ad distinguendum populum a populo; sed Christus lapis angularis filios Dei dispersos congregavit in unum et duos parietes iunxit; et unus pastor unum ovile habere debuit: ergo necesse est, in lege nova illud signum aboleri.

4. Item, aut baptismus datus est in remedium sujficiens, aut non. Si noii: ergo Sacramenta novae legis sunt imperfecta: ergo et lex nova; quod est inconveniens. Si est perfectum reniedium contra originale peccatum, et ille morbus est simpliciter non iterabihs: ergo adveniente baptismo, superflua est circumcisio. Si ergo omne superfluum a lege Dei est resecandum, patet etc.

Cum baptismus loco circumcisionis fuerit institutus, circumcisio debuit cessare.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit canon evangehcae legis, non solum circumcisio, sed etiam omnia Sacramenta legalia destiterunt, advenientibus Sacramentis novae legis, eo quod Sacramenta illius temporis huic tempori non conveniebant: tnm quia erant obscura quantum ad significantiam, erant enim velamen; tum etiam quia parvae virtutis quantum ad efficaciam; tum etiam quia gravia quantum ad observantiam. Et haec omnia legi illi competebant, quae erat lex figurae et oneris ad confringendam duritiam et superbiam cervicis ludaicae. tia enim et veritas per lesum Christum facta est, sicut dicitur loannis primo; nihilominus est onus eius onus suavitatis: iugum enim suum suave est, sicut dicitur Matthaei undecimo. Et ideo debuit habere Sacramenta expressiora ad significandum, efficaciora ad curandum et leviora ad portandum. Et ideo omnia illa Sacramenta cessaverunt, et alia sunt instituta. Unde Auafustinus conlra Faustum:

6 Vers. 2, ubi Vulgata quoniam si pro si, codd. FGI ffuod si.

6 Vers. 12. Vulgata post ut addit et.

« Prima Sacramenla, quae observabanlur, praenuntiativa erant Christi venluri, quae cum suo adventu Chrislus implesset, abiata sunt, et alia instituta, virtute maiora, utilitate mehora, actu facihora et numero pauciora». — Ex hoc igilur patet, conciusio 2. quod cuni Sacramenluni baplismi sit institutum loco circumcisionis, quod circumcisio cessare debuit, maxime cum illud Sacramentum sit expressius in significando, efficacius in curando et levius in portando. Hoc autem totum patet respicienti conditiones el proprietates utriusque.

1. Ad illud ergo quod obiicilur, quod dala sunt soioiio op- in foedus aelernum; dicendum, quod illud non post rnm. 1 inteUigi ita aetenmm, quod careat fine. In eadem enim httera Dominus dicit, quod dabit eis terram in possessionem aelernam; et constans est, quod terram promissionis ludaei non possident; et propter hoc distinguendum esl in aeterno. Dicitur Aciernoin enim aetemum tripliciter: aut quantum ad duraaut quantum ad significalionem. Primo modo dicisubdistin- tur duphciter: aut quia caret principio et fine, Ecclesiaslici decimo oclavo-: Qui vivit in aeternuni creavit omnia simul; aut quantum ad privationem termini, Psalmus: Statuit ea in aeternum etc. — snbdistin- Similiter secuiido modo dicilur duphciter: aut quia ctio 2

non ita sit semel, quin oporteat fieri pluries, et sic dicitur:

Serviet aeterno qiii parvo nesciet uti;

aut quia non determinatur terminus, et sic dicitur sacerdolium aeternum Aaron, quia non determinavit Dominus, quando cessaret. — Terlio modo similiter Genesis decimo septimo; aut quia signiflcat et ducit in cognitionem vitae aeternae, et sic dicitur circumcisio aelerna. Et isti tres ultimi modi habentur a Glossa super Genesis decimum septimum.

1 Gen. 17, 8.

2 Vers. 1. — Seq. textus est Ps. 148, 6.

3 Ab Horat., Epist. 10, 41. — Augiist., 1. Quaest. in Pentatcuch. q. 31. (ex quo loco sumta est Glossa, quae in flne solut. huius obiectionis alTertur), praenolato, quod nomine aeterni significari possit aut hoc saeculum (attov), aut res, qua lantum « aeternum aliquid signillcatur », subiungit: An potius locutionis est Scripturarum, ut aelernum appellent, cuius rei flnis non conslituitur, aut non ita fit, ut doinccps non sit faciendum, quantum pertinet ad curam vcl potestatem facientis;

sicul ait Hornlius: Servict aelerno qui parvo nesciet uU. Non enim polest in aelernum servire, cuius ipsa vita, qua servit, aeterna esse non potest. Cfr. Alanus ab Insul., Distinct.

dicUonum theolog., ubi aelernum hoc ultimo modo sumtum « dicitur, conUnuatio vilae tcmiioralis; unde HoraUus: Serviet...

vidc Exod. 29,9. ct 40, 13. Cfr. August., 11. (luacst. in Penta-

2. Ad illud quod obiicitur de hoc quod dicitur ad Romanos secundo: Circumcisio prodest etc; dicendum, quod hoc dicit ApostoUis secundum statum illum, in quo erant Lex et circumcisio observanda. Secundum enim nuUum slatum profuit circumcisio sine Legis observantia; idem enim ipse, qui praecepit circumcisionem, mandavit et Legem. Si ergo quis servet circumcisionem et contemnat Legem, etiam in lempore Legis non proderat; proderat autem, si ulramque servabat non tanlum carnaliter, sed spirilualiter.

Quod ergo obiicitur, quod pro tempore evangelico dicit: Testificor omni homini circumcidenti se elc.; dicunt aliqui, lioc dixisse Apostolum ad terrorem. Sed tamen illud non sufficit; ideo plus oportet dicere, quod est obhgatio ex divino praecepto, et est obligatio ex conscientiae dictamine. Ex divino praecepto nemo obligatur, quia illud est revocatum; sed qui habet conscientiam, se teneri ad circumcisionem, quia adhuc stat divinum mandatum, per eandem rationem necesse est, quod habeat conscientiam observandi omnia mandata Legis. Unde Aposlolus facit argumenlum per impossibile a deslructione con5eue)U/5 sic: pseudoapostoli dicebant, quod tenebantur circumcidi, sed non debebant alia legalia oljservare; et Apostolus dicit, quod si tenentur ad hoc praeceptum, cum ila sint alia praecepta, tenentur ad omnia — « si enim anima Socratis est immortalis, et omnis anima » — tamen utrumque est falsum, et « uno inconvenienti posito, mulla sequuntur». Unde per hoc, quod non erat tota Lex servanda, volebat Apostolus arguere, quod circumcisio non esset servanda.

3. Ad illud quod obiicitur de Chrislo, quod Chrislus fuit circumcisus; dicendum, quod Christus omnibus operibus suis nos erudivit; sed tamen non omnia fecil ad imilalionem, sicut opera miraculosa; et aiia plura. Ralio autem, quare Christus voluit circumcidi, fuit Iriplex, scilicet in fidei argumenducit cod. U pro.sequitur et praeparat ad cognitionem elc. Siibinde pro aeterna permulti codd. aeternum.

6 Vers. 25. Exposilio Bonaventurae convenit cum Glossa cod. G non tamen

tum, in humilitatis exemplum et iii Legis complementum. In fidei argumentum: quia de ludaeis erat secundum carnem, et propter ipsum specialiler de illo genere nasciturum significandum instituta est circumcisio, ne videretur dissimilis Patribus et non esse ille qui fuit promissus, et per hoc possent ludaei suuin palliare errorem: ideo debuit circumcidi. — Secundo propter /lumilitaiis exem.plum, propter quod subiecit se Legi et omnibus legalibus, cum tamen sub nullo esset. — Tertio fuit circumcisus in Legis complementum, unde susliuendo circumcisionem implevit Legem -, et implendo cessare fecit, quia Legem non destruxit, sed complevit, dum veritatem significalam exhibuit. Et hoc est quod dicit Augustinus contra Faustum, quod Sacramenta veteris legis in adventu Christi impleta sunt, «et ideo ablata, quia impleta». — Et haec ratio triplex trahitur de homilia Augustini super Lucae secundum de circumcisione pueri; et sic patet, quod Christus noluit, quod alii imilarentur eum in hoc, sed quod magis ex hoc erudirentur.

k. Ad illud quod obiicitur, quod signiflcatum eius nondum est implelum; dicendum, quod cirsi- cnmcisio et habebat pj-mewafe significatum, et hoc

I. De cessalione legalium in genere et de cessatione circumcisionis in specie optime auctor noster in his 2 qq. disputat, quem Scot. (liic q. 4.) diffuse explicat. Scliolastici communiter in liac quaestione opinioni S. Hieronymi praeferunt sententiam Auguslini, quod scilicet legalia post mortem Cliristi fuerint quidem subito mortua, non tamen subito mortifera. — Hoc supposito, adliuc remansit dubium, utrum circumcisio ut remedium conlra peccatum originale subito post Chrisli resurrectionem etiam fuerit iiwnis et inutilis, simulque obligatio baptismi, ita ut deinceps nullum aliud remedium concedendum sit, quod ignorantia invincibilis a peccato omissioiiis e.xcusaverit. Schola S. Thomae cum B..lberto hoc affirmat tanquam probabilius; sod scliola Scoti cum plurimis recon- — Seq. axioma proponit Arislot., I. Phys. lexl. 22. (c. 2.): Uno inconvenienti dato, alia contingunt. Cfr. tom. III. pag. 266, nota 8. erat originahs deletio; et habebat consequens, scilicet liberationem a miseria per Christum in octava resurrectionis. Et quoniam implelum est quantum ad principale significatum in baptismo, et quantum ad consequens in capite noslro Christo, qui resurrexit die octavo; ideo debuit cessare — Sed quod adiungit, quod debet manere, ut thurificatio; dicendum, quod thurificatio non manet solum propter hoc, quod significet quod faciendum esl, sed etiam quia exterior observantia quodam modo moralis est, et etiam quia facilis est; et praeterea Ecclesia non retinuit de Lege, sed instituit, quia alio modo illi Ihurificabant.

3. Ad illud quod obiicitur, quod circumcisio non aufert decimationem; dicendum, quod circumcisio non fuit remedium universale, sed particulare, nec omnes ad illani obligabantur; et ideo decimatio adhuc habebat locum. Sed ad baplismum omnes obligantur, et est remedium universale et sufQciens; et ideo si maneret circumcisio, plus haberet oneris quam ulilitatis. poenalitatem, tum propter particularitatem, tum propter effectus modicitatem. tioribus tenet, obligationem ad baptismum non incepisse nisi post sufficientem promulgationem, scilicet lerosolymis in die Penlecomitanum. Praeler S. Bonaventuram huic sententiue favent S. Bernard., Hugo a S. Vict. (cfr. hic dub. I.), Alex. Hal., Petr. a Tar., Richard. a Med. aliique; pro qua opiniono Scotislae allerunt etiam verba Concilii Trident. (Sess. VI. c. 4), quod iustificatio « post Evangelium promulgatum sine lavacro regeneralionis aut eius voto fieri non polest ».

De utraque quaestione praeler Scotum: Alex. Ilal., S. p. IV. q. 8. m. 2. a. 3. 2. — S. Thom., Iiic q. 1. a. 5. quaesliunc. 2., d. 2. q. I. a. i. quaestiunc. 3; S. I. II. q. 103. a. 3. i. — B. Albert., hic a. 6. — Petr. a Tar., hic q. 4. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 5. q. 2. 3. — Durand., IV. Sent. d. 1. q. 9. — Dionys. Carlh., IV. Senl. d. 2. q. 8. et manifoslum humililalls exemplum ». Paulo inferius (n. 2.): Sic et circumcisio verilatem suscepiae probat humanitatis... Circumcidilur tanquam verus Abrahae filius, Lesus vocatur lanquam verus Filius Dei... Non est in eo magni nominis umbra, sed veritas. Cfr. Serm. in Octava Epiphaniae..lex. Hal., S. p. IV. q. 3. ni..3. a. 2: Sicul habelur in Ilomilia Circumcisionis, sicut dicil Augusl. in Quaest. novi et veteris Teslamonli (I. q. -30. 60. et 69.).

Ulrum circmicisio cessaverit Secundo quaeritur, utrum circuracisio cessaverit anle promulgationem Evangelii. Et quod sic, videtur:

1. Matlhaei undecimo: Lex et Prophetae usque fif loannem etc; aut hoc dictum est inclusive, aut exclusive; sed quocumque modo hoc diclum est, cum defecerit loannes et eius baptismus ante passionem; videtur, quod Lex defecerit et Sacramenta legalia ante promulgationem Evangelii.

± Item, ralio, quare circumcisio cessavit, fuit Legis impletio et legahum; sed haec omnia impleta sunt in passione, cum diclum est -: Consummatum est, et velum templi scissum est: ergo si hoc fuit ante Evangelii promulgalionem, ante defecit — et hoc trahitur ex pluribus locis de libro Quaestionum novi et veteris Testamenti — ut Magister dicit in liltera.

3. Ilem, specialis ratio cessationis circumcisionis fuit institulio nobilioris Sacramenti loco eius; sed JDaptismus est inslituUis ante passionem et Evangelii proraulgationem: ergo ante cessavit circumcisio.

4. Item, ad hoc est auctoritas Hieronymi ad Augustinum, quae ponitur in Glossa ad Galatas secundo Dicit Hieronymus: « Ego pronuntio, quod sint utique mortiferae caerimoniae ludaeorum fidelibus; finis enim Legis Christus est acl iusticiam » etc.

Sed contra: 1. Post passionem Paulus circum- Timotheum, Acluum decimo sexto et in hoc non reprehenditur; et servavit votum Nazaraeorum, Actuum vigesimo primo: ergo nondum erat malum, nec circumcisio cessaverat. Si dicas, quod fecit propter vitandum scandaUim; contra: propter vitandum scandalum non est faciendum contra veritatem vitae vel doctrinae: ergo si hoc erat malum de se, nunquam ex hoc excusatur, quod non peccaverit.

2. Item, nullus obligatur ad id quod ignorat et non potest scire; sed mulli erant, ad quos non pervenerat institutio baptismi: ergo ilh non tenebantur baptizari: ergo si Deus non reliquit eos sine 1 Vers. 13. — De cessatione baplismi loaniiis cfr. sujsra d. 2. diib. 6.

promulgalionem Evangelii. remedio, adhuc post passionem circumcisio habuit effectum et statum.

3. Item, Augustinus ad Hieronymum: Circumcisio et cetera legaha non erant noxia, licet iam non essent significandis futuris necessaria; magis noxium erat ea quasi noxia prohibere.

Est igitur hic quaestio, cum videatur hic esse multiplex contradiclio, quid tenendum sit. — Nam Petrus videtur sibi contrarius, qui Actuum decimo quinto dictavit, quod non erant legalia servanda, et postmodum iudaizabat, sicut dicitur ad Galatas secundo.

Jtem, Paukis videtur sibi contrarius, qui reprehendit Petrum, et postmodum circumcidit Timotheum et servavit votum Nazaraeorum. De primo habetur Actuum decimo sexto, de secundo Actuum vigesimo primo.

Item, Petrus videtur contrarius Paulo, et e converso, quia ad Galatas secundo dicitur, quod Paulus restitit Petro in faciem: ergo dissensio videtur in lioc fuisse inter columnas Ecclesiae.

Item, Hieronymus videtur contrarius Auguslino, sicut patet in Glossa ad Galatas secundo-; et quod aperte contradicant, illud apparet in eorum Epistolis, quibus sibi respondent. Unde Hieronymus in Epistola ad Augustinum: « Tu dicis legalia observare bonum, ego affirmo malum, non modo eis qui ex gentili, sed etiam qui ex ludaico populo crediderunt ».

c 0 N c L u s I 0. Ante promulgalionem Eoangelii legalia non cessaverunt quantum acl observantiam nec quantum acl efficaciam universaliter, <iura in clistanlihus probabiliter potuerunt habere effwaciam.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam aperienda est via duplex, quia praecipui doctores, scilicet novi 'teslam. (inter opera August.) q. 60. — C. qui scanclalizaveril, X. (v. lit. 41. c. 3.) de Regulis iuris. Propter scandalum cvilandimi verilas non est omiltenda (secundum Bedam, in iMarc. 9, 41.).

Ilieronymus et Auguslinus, timuerunl in huius qaaestionis determinatione.

Et primo ad intelligendam solutionem llieronymi sciendum est, quod bealus Hieronymus duo tempom intelle.xit in novae legis datione et Sacramentorum suorum institutiono, unum scilicet tempus condendi Evangelium, quod incepit ab adventu Cliristi usque ad passionis consummationem; aliud fuit promulgationis Evangelii, quod incepit ab adventu Spiritus sancti usque ad finem mundi. Similiter intellexit, quod mandata legalia et caerimonialia dupliciter contingit servare: vel ex praecepto tanquam necessaria ad salutem, vel ex dispensatione, non quia bona sint, sed quia inde elicitur bonum. — Concessit ergo Hieronymus, legalia, maxime circumcisionem, servari debere, quousque veritas Evangelii promulgaretur, et institutio novae legis aperiretur, et hoc in toto primo tempore. Sed illis incipientibus aperiri, illa cessabant, sicut ista innotescebant, ita ut nulli post acceptam notitiam veritatis liceret servare huiusmodi Sacramenta aliquo modo. nisi illis solum, ad quos non pervenerat praedicatio Evangelii, vel etiam ipsis Apostolis maioribus ex dispensatione et pia quadam siraulatione; ceteri autem erant Iransgressores, qualitercumque servarent.

Et ad hoc ponendum movit eum aucloritas sacrae Scripturae et auctoritas Ecclesiae. Auctoritas sacrae Scripturae: nam omnes Apostoli consenserunt,.ctuum decimo quinto legalia non esse servanda. Rursus, videbat, Apostolos alicubi post illam sententiam servasse, et dicebat, primam sententiam datam esse secundum rigorem veritatis, sed observationem factam esse secundum simulationem pietatis, secundum quain dicit Apostolus primae ad Corinthios nono: Omnibus omnia factus simi, ludaeis tanquam ludaeus etc; el hoc pia quadam simulatione. — Auctoritas Ecclesiae movit, quia sancti Patres communiter damnaverunt haeresim Ebionis et Cerinthi, qui dixerunt, legalia cum Evangelio esse servanda; et propter hoc dicebant, pia quadam et dispensatoria simulalione esse servata propter inlirmitatem ludaeorum. Sic dixit Hieronymus, quod Petrus servabat legalia quadam simulatione, secundum quod Apostolus dicit ad Galatas secundoito ut et Barnabas duceretur in hanc simidationem. Et dixit etiam, quod Paulus pia quadam simulatione reprehendit Petrum, qui non peccabat; sicut Petrus condescendebat ludaeis in legalium observatione, ita Paulus in illius observantiae reprehensione gentilibus. Et ita nec Petrus peccavit in male observando, nec Paulus in procaciter reprehendendo, sicut Porphyrius haereticus Paulum arguebat, Apostolorum principi procaciter insultasset. — Ecce haec est positio Hieronymi et ratio positionis.

Augustinus autem alio modo solvit. Ad cuius 1 solutionem intelhgendam notandnm est, quod Augustinus triplex tempus intellexit, scilicet tempus condendi Evangelium et promulgandi conditum et custodiendi iara promulgatum. Primum tempus fuit ab adventu Christi usque ad passionis consummationem, et in hoc tempore sunt legalia inftrmata et in morte Christi mortua. Secundum tempus fuit a passione Christi usque ad divulgationem Evangelii in omnes gentes, quando potuit dici: In omnem terram exivif etc; et hoc tempore sunt legalia ad timulum deducta. Tertium tempus fuit ab illo tempore usque ad finem, in quo legalia sunt quasi in tumulo clausa.

Ulterius notandum, quod triplici de causa possunt aliqua observari, scilicet propter salutis necessitatem, propter honestatem, propter proximi infirmitatem. — Dixit ergo Augustinus quod primo tempore legalia servari potuerunt tanquam viva propter salutis utilitatem. Secundo tempore servari potuerunt eliam ab his qui audierunt Evangeliura, propter honestatem, quia cum honore adducenda erat synagoga ad tumulum, non quasi idololatra statim abiicienda. Et hoc etiam tempore servari poterant propter proximi utilitatem, ne ludaei a fide revocarentur. Tertio tempore nuUo modo sunt servanda, quia qui iam servat non est materni corpusculi honorator, sed sepulturae impudens revelator.

Et ita posuit, quod Petrus et Paulus uterque servaverunt non tanlum propter vitandum scandalura proximi, sed etiam ad honorem debitum matri impendendum; et quod non tantum simulatorie, sed eliam veraciter observaverunt, non propter salutis necessitatem, quia sciebant, ea non esse ad salulem necessaria. — Similiter posuit, quod Petrus veraciter, non simulalorie, reprehensus tuit a Paulo, non quia legalia servabat, sed quia exemplo suo gentiles iudaizare cogebat. — Ratio aulem sua

haec fuit: nam si fuit ibi tantum simulatio in observatione, ergo propter scandalum proximi vitandum liceret relinquere veritatem. Et iterum; quare niodo non similiter liceret? quod nullus diceret. Rursus, de reprehensione Pauh, si simulate tantum reprehendit Petrum, falsum ergo dixit et mentitus est, ad Galatas secundo S et quod non ambulabat ad veritatem Evangelii, et quod reprehensibilis erat. Sed quis audeat dicere, quod Paulus in doctrina veritatis dispensatorie sit mentitus? Quod si aliquis det, patebit via haereticis, ut aha dicant siniulale dicta.

Et quia ipse Augustinus, doctor egregius, verbis Hieronymi addit — nec mirum, quia non est inconveniens, quod posteriores prioribus addant — ideo modo solvendi Augustini tanquam sufficientiori adhaerent qui melius sentiunt. Unde Hugo de sancto Victore dicit, quod circumcisio et alia legaha quantum ad efpcaciam cessaverunt post passionem, sed quantum ad observantiam cessaverunt post Evangelii promulgationem. Et praeter rationem Augustini......, aliam rationem assignat, quia nec natura nec ratio sustinet repentinas immutationes; et ne videretur lex nova praecipitanter data, cum maturitate subintravit, et veLera transierunt.

Ex his patet responsio ad primum quod quaeritur. Concedo enim, sicut rationes ostendunt, quod legalia quantum ad observantiam non cessaverunt ante promulgationem; iiec eliam quantum ad efficaciam universaliter, qnm cved.ur, sicut dicit BernardusS quod habuerunt efficaciam in his qui distabant et praeceptis adhuc restringi non poterant; in his autem, qui scire poterant, nullam efficaciam habebant.

1. Ad iUud ergo quod obiicitur, quod Lex et Prophetae usque ad loannem elc.; dicendum, quod iUud inteUigitur inclusive, non quia tunc statim defecerit, sed quia ex tunc iegalis ojjservantia inflrmari coepit.

2. Ad iUud quod obiicilur de implelione, dicendum, quod impletio fuit causa cessationis; sed 1 Vers. I L et 1 1. trina, dum in alii.s et edd. legitur doctrinae veritatis dispensatione. — De re cfr. August., loc. cit. n. 21. seq., ubi, praenolato, quod dispensative mentiri, si quid significet, idem sit ac offlciose m.nliri, et quod de pi-rmissione ofjlciosi niendacii magna.sit quaestio; docet, inconcusse tamen tenendum esse, tur, tanquam magnum aliquid sibi fideliter didicisse vidoantur, pro veritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in ialino sermone ab eo dicatur appellata, quia fit quod dicilur; ubi autem fit quod dicitur, mentiendi ulique non est locus » etc. — De seq. proposit. vide ibid. n. S. seq. — Mox pro dct codd. FH(Ia secunda manu) dicat, edd. diceret.

3 Libr. IL de Sacram. p. VI. c. l, ubi etiam alia ratio causa ista non ponebat hunc effectum, nisi claresceret; veritas enim excludit umbram tantum, dum clarificatur, quia nulhis tenetur ad incognitum. I 3.;d illud quod obiicitur de institutione baptismi, dicendum, sicut tactum est, quod institutio erat causa evacuationis, sed actu non faciebat cessare, nisi prius pateret Sacramenti utilitas et necessitas. Sed haec non fuit indicta in aperto usque post passionem. Dominus enim dicit Nicodemo: Nisi quis renatus fuerit etc.; sed hoc dixit quasi consilium in occulto.;

4. Ad illud quod obiicitur de Hieronymo, di- cendum, quod Auguslinus dictis Hieronymi addidit j et clarius hoc vidit, et ideo eius dictis standum est. Nam et ipse Hieronymus addendum et corri- gendum sibi commisit. i Ex his patent repugnantiae. Nam Petrus PiMo 'c,itates dictavit, legaUa non esse observanda, et ideo non; esse genUl3us imponenda. Sed tamen postmodum.; ipse servavit, ostendens, propter statum, in quo aUquando fuerant, esse honoranda. — Idem ipsum; de Paulo est dicendum.; prehensus est, quia reprehensibilis erat, non quia i male faceret, sed aliquantulum incaute; et ille de- fectus circumspectionis credo quod fuit in eo aU-; qua culpa, licet non esset mortalis. Et divina di- spensatione lioc perraissum est, ut, dum Pelrus reprehensus non resisteret, clarius veritas paleret;; et quod Petrus exemplum imitandi in actu suo noUet dare. Unde erat reprehensibilis, id est utilis; reprehendi et dignus, quia ad veritatem Evangelii non ambulabat, id est mmisquecjuaque, quia ex hoc veritas conculcabatur; et ideo Paulus bene fecit: et uUliter, qui coram omnibus eum reprehendit.! Nec est excusandus Petrus ab una levi negligentia, ne Paulus accusetur gravius mendacii culpa. — Ad ultimam contrarietatem patet responsio ex prae-; dictis. i paulo inferius inducta habetur, de qua cfr. etiam Augusl., loc. cit. n. IS: Sensim proinde atque paulatim etc.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et priinn quaeritur de hoc quod dicit Magister: lam ergo imtitutus erat baptismus. Videtur enim ex hoc, quod cum inslitutio iDaplismi cadat sub praecepto, quod ante passionem tenebantnr omnes baptizari: ergo omnes eranl transgressores; quod videtur iniquum.

Ad hoc respondet Hugo de sancto Victore: « Non est culpaudus aliquis, nisi ex culpa sua sit ingratus consilii, aut praecepti; fuit aulem Nicodemo revelatum tanquam consilium amico. Cum autem dictum est: Ite,docere omnes gentes baptizantes elc; omnibus informandis expositum est praecepto. Unusquisque autem ex eo tempore debitor esse coepit, quo ad ipsum per praedicationem inslitutio pervenit - ».

DUB. 11.

Itera quaeritur de hoc quod dicit, quod bu- ptismus non potest conseerari in alio liquore nisi in aqua. Quaeritur ergo, utrum in omni aqua. Et quod sic, videtur: quia « omnis aqua omni aquae est eadem specie »: ergo si data est virlus speciei aquae, non huic vel ilii speciah: videtur, quod in omni possit fieri baplismus.

Rkspondeo: Dicendum, quod baptismus institutus est in elemento aquae, quia aqua per suam quahtatem repraesentat gratiam baplismalem. Ad hoc ergo, quod sit baptismus, requirilur, quod salvetur proprietas et species aquae, ut sit aqua naturahs el habens aliquo niodo proprietalein lavandi; et hanc etiam habet aqua turbida. Si vero aqua hoc perdat, vel quod miscetur cum praedominante et alterante et ducente in aUas proprietates; non est dicendum, tunc in illo hquore tradi baptismatis Sacramentum. Et sic patet quod obiicitur.

1 Libr. II. dc Sacram. p. VI. c. 5, plunbiis tnmen inlerposilis. Pro expositum est praecepto [cod. 0 sub praecepto'] le- tus origin.ilis et Vat. expositum est praeceptum. I.oous Scripturae est Matth. 28, 19.

2 Cfr. de hoc dubio Alex. Hal., S. p.4V. q. 8. m. 2. a. 3; B. Albert., hic a. 3'; S. Tliom., hic q. 1. a. S. quaestiunc. 3; Petr. a Tar., hic q. i. a. I; Richard. a Med., hic a. 5. q. 2.

3 Aristot., I. Topic. c. 6. (c. S.). — Inferius pro speciali codd. F H aa specialiler.

DuB. ni.

Ilem quaerilur de hoc quod dicit, quod nec baptismus nec circumcisio aditum nobis regni aperuit. Videtur enim maledicere: quia ianuae clausio non fuit nisi per peccatum, et maxime per originale; sed baptismus et circumcisio delebant originale: ergo aperiebant ianuam. — Ilem, de baplismo videtur dicere falsum, quia super illud Lucae tertio: Apertum est caelum; (illossa Bedae: « Dum ille lordanis aquas suhiit, nobis caeli ianuam pandit; et dum caro innoxia frigentibus aquis tangitur, opposita quondam noxiis romphaea ignea exstinguitur; nec Christus caelum lunc aperire coepit, sed his verbis ostenditur virtus baptisrai ».

Quaeritur ergo, quae sit illa ianua, el quomodo sit aperta, et Manrfo. Videtur enim aperta in passione, quia super illud ad Colossenses primo: Paci/Icans per sanguinem etc; Glossa: « Patet modo introitus in caelum ». — Item. videtur, quod in resurrectione, per orationem, quam cantat Ecclesia: «Deus,qui aeternitatis nobis aditum » etc.

Respondeo: Dicendum, quod clausio ianuae ritualis intelligitur prohibenlia illa. ob quam nullus poterat ingredi ad Domini aspectum; illa autem prohibentia erat a divina iustitia iuste puniente et a peccato primi hominis promerente. iMerebatur originalis culpa, ut hoino non compareret coram Deo propter foeditatem culpae, propter offensam Maiestatis divinae et propter mortalitatem in carne, quia vestitus sacco non debebat ingredi in palatium regis Assueri, sicut dicitur Esther quarto 'l — enim ianuam aperire dicitur illud quod removet ista obstacula. Obstacuhuii culpae amovebat baptismus; obstaculura debiti ratione offensae amovit passio, ubi fuit facta satisfactio; obstaculura mortis, Christi resurrectio. — Et ita ianuae apertio inchoari dicilur baptismo et profectum habere in passione, sed com- 8 Vers. 21. — Glossa cst ordinaria apud Strabum et Lyranuni. In ipsa lexlus originalis substituit lingitur pro tangitur ct pro nec Cliristus caelum innc aperire coepit ponit nec ibi Christo caelum aperiri coepit, quibus vei'bis exprimit lianc scntentiani Bedae (in hunc loc.): Quid enim, nunquid ei tunc caelum apertum cst, cuius oculi caelorum interiora cernebant? — Non pauci codd. pro opposita quondam subslituunl opposita commoda, et subinde omittunt iunc, cui cod. Iv praefigit ibi. Pro Ghristus cod. V Christo.

plementum in resurrectione et manifeslationem in ascensione. Et quoniam haec iam facta sunt, ideo virlus baptismi est ianuam aperire, non per se tantum, sed etiam propter hoc, quod iam facla est

Cap. I. De Mis qui suscipiunt SacrammUum el rem, el rem el non Sacramentum, et Sacramentmn et non reni.

Hic dicendum est, aliquos suscipere Sacramenlum ct reni, aliquos Sacramenlum et non rem, aliquos rem el non Sacramenluni. Sacramenlum el rem siniul suscipiunt omnes parvuli, qui in baplismo ab originali innitenles illi verbo Auguslini -: Sacramenla in solis eleclis efiiciunt quod figuranl; non inlelligenles, illud ita esse accipiendnin: quia, cuni in aliis efficiant remissionem, non eis faciunt hoc ad salutein, sed solis electis. Nam quod omnibus parvulis in baptismo remitlatQp peccatum, evidenter Angnstinus dicit: «A parvulo, inquit, recenter nato usque ad dccrepitum senem, sicul nullus prohibetur a baptismo, ita nullus esl, qui non peccato morialnr in baptismo; sed parvuli lanlum originnli, maiores vero eliam omnibus quae male vivendo addidernnl ad illud», nisi vitae enormitas impediat. Aduiti quoque, qni cum fide baplizanlur, Sacramentum et rem suscipiunt.

C.p. II.

De ficle accedentibus.