Distinctio X

Altende his diligenler, quia tropo quodam utitur Expianairo, hic Augustinus, quo solent res significantes rerum sorlii'i vocabula, quas significant. Hic enim visibilis species panis vocatur nomine carnis, et visibilis species vini nomine sanguinis. Invisibilis vero et intelligibilis dicitur caro Chrisli, quia secundum illam speciem non videtur caro, sed intelligilur; ita et sanguis. Caro ergo invisibilis dicilur esse Sacramentum carnis visibilis, quia species panis, secundum quam illa non videtur caro, est Sacramentum carnis visibilis, quia carne invisibili, id esl specie, secundum quam caro Christi non videlur caro, significatur corpus Christi, quod est Dubium 4.: visibile et palpabile, ubi in sna forma apparet. Ita et de sanguine accipi debet. Quem sensum confirmat Au- gustinus aperiens, qualiler praedicla intelligenda sinl ) — quia obscure dixerat — consequenter dicens, ila; panem vocari corpus Chrisli, cum vere sit Sacramentum corporis Chrisli, quod in cruce positum est; sicut 1 ipsa immolatio, quae fil manibus sacerdotis, vocalur Christi passio, non rei veritale, sed signilicandi mysle- Augustinus. rio, et sicul « Sacramentum fidei dicitur fides».

Salis responsum esl haereticis et obieclionibus 1. eorum qui negant, verum corpus Christi iii allari esse, el panem in corpus, vel vinum in sanguinem myslica consecratione converti, dicentes: quis audeat nianducare Doniinum suum? Quis eliam audeat dicere, quotidie formari corpus Christi de materia vel substantia, quae non fuit caro Virginis?

Cap. II.

De Sanctorum testimoniis, quibus frobatur, verum corpus Christi esse in altari.

Haec et his similia obiiciunl illi, in divino myslerio legem nalurae seclantes; quorum perfidiam subdita convincunl testimonia. Ait enim Nm[?,: Accipite, 2. /ioc est covpus meum. Item, Ambrosius: « Si lantum valuit sermo Eliae, ut ignem de caelo deponeret; non valebit tantum sei'mo Christi,ut substantias mutet? De totius mundi operibus legitur: Quia ipse dixit, el facta sunt elc. Sermo igitur, id est Filius, qui potuit ex nihilo facere quod non erat, non potest ea quae sunt, in id mutare, quod non erant? Non enim minus est creare quam mutare novas naturas rebus». item: « Si ordinem quaerimus, viro mixta femina generare consueverat. Liquet igitur, quod praeter naturae orchnem Yirgo generavit; el boc quod conficimus corpus ex Virgine est. Quid ergo hic quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter nalui'am sit ipse partus ex Virgine? » — Item: « Anle benedictionem alia species nominatur, post consecrationem corpus signiflcatur. Ante consecrationem aliud dicitur, post consecrationem sanguis nuncupatur. Tu dicis Amen, hoc

Supra ostendit Magister, corpus Christi verum sumi. In hac parte ostendit, corpus Christi verum esse in allari, procedens a deslrucllone minoris 1 Mattli. 26, 26. Locus Ambrosii est de Mysteriis, c. 9. n..52; seq. locus ibid. n. 53; tertius n. 34; qiii tres loci sunt in C. Revera mirabile (69.), ibid. 2. Loci Scripturne sunt (de Elia) IV. Reg. 1, U; deinde Ps. 148, 5.

2 Codd. BDE et cd. 1 omittunt id est Filius, pro quo codd. A C ponunt Christi. esl, verum est. Quod sermo sonat, affectus sentiat». Iteni, Auguslinus: « In specie panis et vini, quam videmus, res invisibiles, id est carnem et sanguinem, honoramus; nec similiter pendimus has duas species, sicut ante consecrationem pendebamus, cuin fideliter fateamur, ante consecralionem panem esse et vinum, quod natura formavit; post consecrationem vero carnem Christi et sanguinem, quod benedictio consecravit». Item, Ambrosius: « Panis est in altari usitatus anle verba sacra; ubi accessit consecralio, de pane fit caro Christi. Quomodo autem polest quod panis est esse corpus Christi? Consecralione, quae fit Cliristi sermone». Item: « Si tanla vis est in sermone Doniini, ut inciperent esse quae non erant; quanto magis operatorius est, ut sint quae erant, et in aliud commutentur? Et sic quod erat panis ante consecrationem iam corpus Christi est posl consecralionem, quia sermo Chrisli creaturam mutat; et sic ex pane fit corpus Christi, et vitium cum aqua in calicem niissum fit sanguis consecratione verbi caeleslis ». Item, Augustinus: « Sicut per Spiritum sanctum vera caro sine coitu creatur, ita per eundem ex substantia panis et vini idem corpus Chrisli et sanguis consecratur. Corpus Chrisli et verilas est et figura: veritas, dum corpus Christi et sanguis virtute Spiritus ex panis vinique subslantia enicitur; figura vero est id quod exterius sentitur ». Item, Eusebius Emissenus: « Invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis ct sanguinis sui verbo suo secreta potestate commutat». — Ex his aliisque pluribus conslat, verum corpus Chrisli et sanguinem in allari esse, inimo integrum Christum stib utraque specie, et subslanliam panis in corpus, vinique substantiam in sanguineni converti. erroris ad deslructionem maioris. Et dividitur haec pars in duas partes. In prima Magister respondet sophisiicis ralionibus illorum qui dicebant, corpus qui duo loci sunt in C. Panis est (33.), ibid. — Pro inciperent esse edd., excepta 1, incipimit esse, refraganlibus codd. et originali.

5 Can. Utrxim sub figura (72.), ibid.; cfr. Paschasius Radb., de Corp. et sang. Cliristi, c. 4. n. 1.

Christi veriiin in altari noii esse. In secunda veritateni confirmat mulliplici auctoritate ostendens, quod corpus verum est in allari, et qua virtute hoc fiat, ibi: Satis responsum arbitror esse haereticis.

Prima pars habet duas. In prima ponit auctoritates et rationes. In secunda subiungit expositiones et determinationes, ibi: Quae ex eadem ralione

Ad intelligentiam huius partis quaeruntur quinque.

Primo quaeritur, utrum corpus Christi sit in altari secundum veritatem.

Secundo, utrum sit ibi secundum quantitatem.

De veritate et modo

Utrum Christus sit in

Et quod sit in altari secundum verilatera. detur:

i. Quia Dominus dixit: IIoc est corpus meum:

si iiientiri non potuit, quod demonstravit fuit corpus suura; et dedit illum ritum, secundum quem ipse confecit: ergo cum inodo conficitur secundum illum ritum, verum corpus Christi est in altari. Si dicas, quod illud non intelligitur per identitatem, sed per signi/icationem, sicut illud: Petra est Christus; ergo secundum hoc per significationem simihter posset dici de manna, agno paschali et sacrificio Melchisedech: lunc ergo non eril differentia inter Sacramentum novae legis et veteris.

2. Item, primae ad Corinthios decimo: Panis, quem frangimus, nonne participatio corporis Domini est? ergo etc. Si dicas, quod hoc similiter dicitur per significationem; contra: Apostolus postea infert undecirao capitulo: Itaque qui manducat et bibit indigne reus est corporis et sanguinis Domini. Sed si hoc verum esset, quia signum; tunc similiter, quia haec vox Christus est signum, qui pronuntiaret in peccato, esset reus corporis et sanguinis; quod falsum est.

1 Codd. G II M U Z corpus Chrisli.

• Plurimi codd. male damnabani.

3 Mattl). 26, 26; Marc. l, 22; Luc. 22, 19. — Iiiferius post dedit codd. W Y addunt illis (Alex. Hal. aliis). Cfr. supra d. 8. p. I. a. 2. q. 3. omnia aceipienda sunt. Et illa similiter duas habet. In prima exponit et delerminat quasdam auctoritates, quas iili male inlelUgendo depravabant -. In secunda vero-quasi incidenter exponit quandam loculionem tropicam Augustini, quae posset alicui ministrare fomentum erroris,ibi: Attende his diligenter, cjuia tropo quodam etc.

Tertio, utrum sil ibi definitive.

Quarto, utrum dimensive.

Quinto, ulrum totuin sit in qualibet parle hosliae. Christi in Sacramento altaris.

altaris secundum veritatem.

3. Itera, Matthaei ultimo: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi. Constat, quod hoc non dicit quantura ad Apostolos, quia ante sunt mortui: ergo quantum ad credentes; sed non quantum ad eflectum divinitatis et gratiae — quia secundum divinitatem est cum omnibus hominibus, secundura gratiam non est seraper cum fidelibus omnibus — intelligit ergo secundum humanitatera. Sed lioc non visibiliter, sed sub Sacramento: ergo etc.

k. Item, ratione videtur: quia caro Christi vere esl cibus; sed cibus, qui non exponitur ad cilandum, est frustra: ergo si caro Christi non est frustra, exponitur ad cibandura. Sed non in se nec visibiliter, ne generet horrorem: ergo est vera caro Christi sub Sacramento.

j. Item, Chrislus pro salute nostra carnem suara verain exposuit ad patiendum, cum adhuc esseraus iniusti: ergo si raulto niagis debet diligere iustos, carnem ergo suam veram exponet ad reficiendum, non tantum signa: ergo etc.

6. Uem, « ars et virtus circa difficile

et quanto difficilius esl credere, tanto magis meritorium: sed quod Christus sit n Sacramento sicut in signo tantum, nullam liabet difficultatem; quod autem sit in Sacramento veraciter, sicut in caelo, hoc maximam habet difficultatem: ergo hoc maxime meritorium est credere. Ergo si debuit facere, quod magis esset meritorium; palet etc.

Contua: 1. Ostendilur, quod non sit ibi secundum veritatem, primo per impossibilikUem: quia corpus Christi non ante eral in altari, et nunc est: ergo aliquo genere niotus est mutatum; sed non nmtatione locali, quia tunc a caelo recederet: ergo aliquo alio genere nuilalionis. Sed aliae species motus sohim cadunt circa mutabile et alterabile; corpus autem Chrisli glorificalum impossibile est variari: ergo etc.

-2. Item, nihil est nec potest esse extra terminum substantiae suae-; sed corpus Chrisli in caelo existens habet ibi terminum suae substanliae: ergo impossibile est, quod sit alibi quam in caelo: ergo impossibile est, quod sit secundum veritalem in hoc Sacramento: ergo si est ibi, est solum sicul in signo.

3. Ilem, hoc ipsum ostenditur propter congruitalem: quia Sacramenta insliluta sunt propler humiliationem, ut honio in inferioribus se quaereret el inveniret salulem: ergo cum corpus Christi verum non sit inferius, non congruit S:icrainento.

k. Item, omnia Sacramenta sunt ad Dei honorificationem et reverentiam; sed si corpus Christi verum esset ibi; cum reverentia sit a loco, in quo est, se elongare, sicut dictum est Moysi, Exodi tertio: Solve calceamenlwm elc, nullus deberet ad hoc Sacramentum accedere. Si ergo institutum est, ut homo accedat, salva reverentia; non est ibi corpus verum.

y. Item, hoc ipsum ostenditur etiani propler inulililalem: quia loannis sexto dicitur: Caro non prodest quidquam: ergo caro secundum sui veritatem non reficit: ergo si non debet in hoc Sacraniento esse aliquid, quod non prosit, non ergo est ibi Christus secundum carnem.

6. Ilem, gralia, quae dalur in hoc Sacraniento, est a Deo; sed Deus Christus aeque bene operatur ubi non est secundum praesentiam corporis, sicut ubi est, — sicut patet in filio reguli, unde reprehenditur regulus, quia corporalem praesentiam quaerebat — ergo nulla essel ibi utilitas.

c 0 N c L u s I 0. Chrislum esse in Sacramento allaris secundum veritatem, et fulei pietas docet et Sacramenli dignitati congruit.,

Respondeo: Sicut tangit Magister, opinio quorunilam fuit et error pessimus, quod Christus non esset in allari nisi lantum sicut in signo; el dicitur manducari, quia sigruun eius accipitur et manducatur. El hoc quidem volunt habere per simile in aliis, quia in aqua baptismi non est gratia sicut contenta, sed tantum sicut in signo. Et ad hoc quidem videnlur pietate moveri, quasi nemo sit dignus tangere. nedum comedere veram carnem Dei. — Sed. r, 1 isle est error pessmms el contra pietateni fidei, quae tantum filii beneficium a Deo datum recognoscit et gratias agit, quod in carne sua et natura propria nobiscum sit. — Est etiam contra Sacramenti dignitatem et excellentiam, in quo relucet divina potentia, sapientia el bonilas altius ceteris Sacramentis; unde cetera Sacramenla excellit et quasi consummalivum est aliorum omnium, sicut caritas omnium virtutum.

Priinum igitur hic manifeslalur Dei potentia in operis singularitate. Cuin enim panis in Chrisli corpus verum et integrum in multis altaribus convertitur, nullo remanente commuiii et subi!o hoc fit: ostendit se Deus posse supra oiunem potentiam operativam in conversione, supra imaginatioam in hoc, qaod idem est in pluribus locis, supra iniellectivam in hoc, quod lam magnum et integrum in tam parva specie facit existere iion contractum

1. Ex hoc patet responsio ad illud quod obiici- 'i tur de impossibilitale. — Dicendum enim est, quod quamvis natura hoc non possit facere neque ralio intelligere, tanien Deus potest mulla in corpus Christi convertere; et ex hoc corpus Christi est in multis locis, non per mutationem, quae fit in Christo, sed in pane, qui convertitur in ipsum.

« loan. 4, 48:.Nisi signa ct pi'odigia vidorilis, non creditis. Cfr. Gregor., II. Homil. in Evang. homil. 28. n. I.

± Similiter patet aliud. Quamvis enim corpus Cliristi terminum liabeat in caelo quantum ad existentiam naturalem, non taraen liabet quantum ad poteslatem coaversionis, secuDdum quam alibi polest corpus converti in ipsum: et ideo illa virtute superuaturali fit aliJDi, qua aliud convertitur in ipsum; et hoc melius patebit in tertio problemate.

Relucet autem sapientia in congruitate. Christus enim Dominus noster satis magnum populum Domino acquisierat, ipsos in suo corpore myStico uniendo. hi hoc autem corpore, quod est Ecclesia, sunt muUi et diversi, sunl viatores et infirmi, sunl etiam quotidianis peccatis circumdati. Quia sunt multi in uno corpore, indigent connexione; quia viatores, indigent refectione; quia quolidianis peccatis implicati, indigent oblatione-; et haec quidem non tantum interius fienda erant per graliam virtutum, sed per graliam Sacramentorum. — Congruum ergo fuil, ut haberent unum exLorius connectens, sicut habebant unum interius; sed illad unum debuit esse ubi erant membra, et ita, curri in multis locis sint membra, debuit tale esse, quod congrueret esse in raullis locis. Sed hoc non est nisi Deus, vel Divinitati unitura; sed Deus est interius, Divinitali unitum esi corpus Christi: ergo corpus Chrisli debuit dari in Sacramenlo exleriori, quod est unura, in quo omnes fideles uniuntur in manducando unam eandem escam. — Congruebat etiara, ut haberent exterius reficicns in Saciainento; sed reficiens animam non est nisi Deus, vel Deo unitum; et hoc est corpus Chrisli verum: et ita congruum fuit, ut corpus Cliristi verum in Sacramento isto esset. — etiam ut haberent oblationem exteriorem; sed Dominus unica oblatione offerendo se omnes alias oblationes evacuaverat: ergo si non debuit reficere quod deslruxerat, debuit dare nobis illam eandem, quam obtulit, et non aliam. Ergo sicut corpus Christi verum fuit oblalum in cruce,itasacrificatur in altari.

3. Et ex hoc patet, quod non valet, quod obiicit propter congruitatem. — Quod obiicit, quod homo

I. liilci plures;inliquos haertUicos, qiii Yeram reuliimqiie Clirisli in ss. Sacramento praesentiam impugnanint, famosLis csl Berenguriiis Turononsis (f 1088); quem errorem etiam pleracqiic sectae saeculi Xlll. cuni Waldensibus, ct sueculi XVI. ostondit, qii.od liaoc nnilatio non sit altorutio, nec alterilas, sed trunssuljslantialio. Idem docetur iiifra d. II. p. 1. q. I. seqq. non humiliatur in hoc Sacramento; dicendum, quod immo, quia in signo exteriori visibili est humiliatio. Praeterea, in hoc super-omnia humiliatur et captivatur hominis intellectus % quia credere compelhtur quod nullatenus potest comprehendere. Praeter hoc etiam in hoc Sacramento est exerapium lotius hurailitalis, quia Doininus maiestatis tam modico el paupere pallio adhuc in exemplum humilitatis et paupertatis vestitur.

4. Ad illud quod obiicitur de reverentia, dicendum, quod reverentia non lantum fit Deo recedendo, sed etiam humiliter ad ipsum accedendo, maxime, cum ipse vocat, quia, si homo non irct, cum vocatur, non esset reverentia, sed stultilia.

Apparet etiam tertio divina bonitas in utilitale. Nara ex hoc, quod Christus est ii3i corporaliler praesens, fidei ineriLum augetur, dura lioc credit quod nullatenus ratione cognoscit. Carilatis etiam devolio inllararaalur, quando sentit Dorainnm sibi praeseuleiii in carne; sicut enim ad praesentiam ignis expeililur frigus, sic ad praesentiam carnis Chrisli expellitur tepor. Unde Damascenus dicit, quod « caro Christi est tanquam carbo ignitus». Itein, spei fiducia sublevatur; dum enira ipsum eundem offert Patri, qui oblatus est in cruce; quis est. qui non confidat exaudiri?

0. Per hoc eliain palet, quod obiicit de inutililale, quia quod dicit Dominus: Caro non prodest quidquam, intelligit: carnaliter inteiiigenti ille autem intelligit carnaliter, non qui intelligit carnem esse praesentem, sed qui intelligit, Christum manducari, secundum quod comeditur caro cuiusJibet animalis per frusta. Sed tamen multum prodest eam veraciter assumcnti sub SacrameiUo.

1. Similiter patet aliud, quia praesentia corporis non auget Dei virtutera; sed congruum est, quod Dominus ex sua praesentia corporali aliquod inunus specialius tribuat; et licet non valeat illi qui credit, eum non posse operari, nisi ubi est corporaliler; credenti lamen mullum valet, sicut raultum valuil Zachaeo praesentia corporis. cum Carlesludio ct Calviiio professi sunl. Contra istos verilas catliolicu multis tcclesiuo. decrctis definita cst (cfr. contra Uerengarium rclractatio eius upud Denzinger, Enchiridion, n. 298, item conlru Wil<leff et IIuss urtic. Murtini V. n. 560. S5I, et 5 Cod. L uddit enim, edd. autem.

praecipue Concil. Tnilcnt. Sess..lll. c. I. clcan. I. scqti. — tionibus congruenliac praeclaris defendil.

De liac!. quaestione: Alex. Ilal., S. p. IV. q. 10. m. 7. „_ 3. g 1-3. _ Scot., Iiio q. 1. — S. Tlioni., Iiic q. I. a. I; S. 111. q. 75. a. 1; S. c. Gent. IV. c. G2. seqq. — B. Albert., hic a. I. — Petr. a Tar., Iiic q. I. a. 1. quaestiunc. I. — aichard. a Med., hic a. I. q. I. — Durand., hic q. I. — Uionys. Carth., de hac et seq. q. hic q. 1.

II. Quoad 2. quaestionem notandum est, fidc constare (cfr. Concil. Trident. loc. cit. can. 1. 2.), sub utraque specie non tan- (um corpus Christi, sed totum Christum, scilicet corpus anima vivincatum et Divinitati hyposlatice unitum, realiter et substandem sub specie panis, et sanguinem snb vini specie ex vi verborum; ipsum autem corpus sub specie vini, et sanguineni sub spocie panis, animamque sub utraque vi naturalis ilUus connexionis et concomitantine, qua partes Christi Domini...

Ulrum corpus Chrisli sit in aUari

Secnndo quaerilur, utruin corpus Chrisli sit in altari secundum suam naturalera quantitatem, an sit ibi a quantitate abstractum. Et quod magis abstractum, videtur.

i. Augustinus de Consecratione, distinclione secunda: « Corpus, in quo resurrexit, uno tanlum loco esse oportet; veritas autem eius ubique diffusa est»: ergo in Sacramenlo est veritas, non tamen est sua corporeitas sive quantitas.

% llem, videtur ratione: quia in hoc Sacraraento solum est Christus ut cibus spiritualis; sed quantitas nihil facit ad esse cibi spiritualis: ergo etc.

3. Ilem, impossibile et non intelligibile est, duas dimensiones esse siraul: ergo si divina Maieslas contemperat se noslrae infirmitati in lioc Sacramento, ergo non deijet facere hoc, scilicet ut corpus Christi°sit cum quanlilate, cura abstraclio sit magis rationabilis et magis intelligibilis, el Deus faciat quod ralionabilius est.

4. Item, raulto congruentius est, separari substantiam ab accidente quain e converso; sed in hoc separatur accidens a substantia in speciebus: ergo in re contenta substantia a quantitate.

1 Can. Prima quidem (45.). i 1- Cfr. Iiic Ht. Magistri, c. I. — Non pauci codd. omittunt eius.

2 Secundum Aristot., III. Melaph. texl. 9. (II. c. 2.). Clr. tom. II. pag. 32i, nola 9, ubi allegavimus locos, in quibus Aristot. docet, quod impossibile sit, duo corpora esse sinuil titate ibi, immo cum abstraciione. cod. II cum quantitate in 3 De quo cfr. infra d. 12. p. I. a. I. q. 2. scq. — De text. 3. (VI. c. I.). — Post in hoc Vat. supplet Sacramento. inlcr se copulanUn- » cto. (ibid c. 3; cfr. Lionav., infra d. II. p. I. q. i; S. Thom., S. III. q. 76. a. I.). Ilinc concUulit S. Thom. (loc. cit. a. i.), cuod tota quantitas dimensiva est in hoc Sacramento vere, sod non vi Sacranionti, sod vi realis concomitantiao, ot « non secunduni proprium modim [nt scilicet sit tota in lolo, ct singulae partes in singulis partibus], sod pcr modum substantiae, cuius natina ost tola in tolo et tota in qualibet parte » (ibid. ad 1.). Ueprobatur autem communiter tanniono in corp. relata impugnat conclusionom, hoc falso principio inniKus, quodpc/jwaraw quantitatis effeclus sit cxiensio in loco. Plures etiam Nominales, sed alio fundamento et explicaliono usi, praedictae falsae opini(5nT favent.

l'i-aeter locos cilt.: Alex. llal., loc. cit. % l. — Scol., loc. cit. n. 13. scq(i. — S. Thom., hic a. 2. quaestiunc. i; S. c. Gont. IV. c. oi. — Petr. a Tar., loc. cit. quaostiunc. 2. — Richard. a iMod., hic a. 1. q. 2.

suam naturalem quanlilalem,

Gontra: 1. Augusliims de verbis Evangehi « Totus per partes manducalur in Sacraraenlo, et manet integer totus in caelo»; sed tolus el pars dicunt quanlitalem: ergo elc.

2. Item, corpus Christi est vivens, et si vivens, organicum, et si organicum, quantum: ergo si in altari non abslrahitur a vita, nec a quantitate.

3. Iteni, corpus Cliristi sive Christus ibi videt et audit, quamvis non loquatur, ne deprehendatur; sed sensus exleriores praesupponunt quantitatem: ergo est ibi secundura quantilatera.

4. Ilem, si non esset ibi quantitas, deponeret quantitatem; sed depositio accidentis absoluti inducit transmutationem secundum formam: ergo corpus Christi glorificalum transmutalur. [n Sacramento altaris non tantum est corporis Christi veritas, sed etiam quantitas.

Respondeo: Quidam dixerunt, quod in Sacramento altaris est Christus, non tantum ut significastus, dum in C. Qiii manducant (38.) cilalur sermo 2. de Vorbis Apostoli [in ed. Mnui-. sorm. 131. do verbis Evang. loan. 6. n. I.], et in C. Qui manducat (73.) dicilur: ttAugnslinus ex sermone dc Verbis Domini». Habetur etiam in Glossa ordinaria supor I. Cor. 10, 16, sumta ex Beda in hunc Inc. [od. -Migne huno Comment. attribuit Ftoro Diacono, et citatur Sermo de pers. Evanrj.]. Cfr. infra lit. Magistri, d. XII. c. 3.

5 Vide Aristol., II. de Aninia, texl. 3. seqq. (c. I.).

6 Aristol., III. dc Animn, text. 7. (c. i.): Sonsilivum enim non sine corpore est.

7 Cfr. Aristot., V. Phys. toxt. IS. soq. (c. 2.), et I. de Genorat. et corrupt. lexl. 23. seqq. (c. i.), ubi agit de mutatione sccundnm (uantitatom ct qualitatem (accidentium absolutorum).

tiis, sed eliam conlenlus; sed tamen non est secunduni suam quantilalem nec etiani secundum aiia accidenlia, quia isla niliil faciunt ad finein liuius Sacramenli, qui est cibare. Et ralionem liuius liabent ex lioc, quod ibi est corpus Christi, quia transfertur aliquid in ipsum; sed illud est pure substantia et uon accidens, quia aiia accidenlia manent: ideo transsubslantialur in substantiam, ila quod est aljslracla ab omnibus accidenliijus. — Sed haec posilio, quamvis non sit erronea, sicut praedicla, est tamen errori propinqua, ideo quia, elsi subslantia corporea possit intelligi esse sine quanlitale et aliis accidenlibus, nunquam tamen intelligitur bene esse. Si ergo non baljel, tunc male cst. El rHr.i'i/..i, quamvis substanlia possil aixslrahi a quaolilale, tamen quod corpus vioal el sil organicum et non sil quantum, hoc nec esse nec inieliigi potest; et ideo e.x. hoc sequilur, c.orpus Chi'isti nec bene iln esse nec vivere; quod iiefas est dicere.

Proplerea dicendum, quod in altari non lanlum esl coi-poris Chrisli verilas, immo etiam quanlilas.

El ad inteiiigentiam obiectorum nolandum, quod etsi in iioc Sacramento fieri (iebeanl miracula, non tamen debent lieri, nisi quae congrnant Sacramento. Sacrainenlum autem illud est mysleriom fidei; et jjgo ogj, verum ct occuUim. Quia verum, ideo, cum dicitur: Hoc est corpus meum, panis transit in corpus Chrisli, et!ioc ujjicumque dicalur. El ex iioc

Tertio quaerilur, ulrum corpus Christi sil sub speciebus definilive. Et quod non, videlur:

1. Quia illud loco definitur, quod est in uno joco; scd corpus Clirisli siib Sacrauiento esl in pluriiras locis: ergo eic. Probuiio minoris: onme cpod est, ubicumque consecralur, si in pluribus locis consecralur, in piiiribus locis cst;sed corpus Chrisli est lale: ergo etc.

2. Item, omne ilhid, in quod possibile est plura in plurilxis locis converti, possibile est in pluribus locis esse; sed corpus Cliristi esl huiusmodi: ergo elc. Sed nullum tale liabet esse definilum: ergo etc.

3. Item, ubicumque se extendit virtus verbi et elementum, se extendit etiam Sacramenlum; sed vir- 1 Viau Ai-i.itot., II. do Aiiima, lext..17. (c. 4.), ot I. de Geiieral. ct corrupt. lext. 41. (c. '6.), iibi dotcl, (iiiod niliil cihat sive niiuit nisi secimdum id quod cst sulistanUa, ncc atigei p. ]. a. 2. f. 1.

• In corp. (uacst. )iacccd. — l)c divcisitale siibstaiuiac et accidentium agitur iiilra d. 12. p. 1. a. 1. q. 1. — Aliquanto inlerius post timc male est [codd. i T esse] in codd. T bb (Pa sccunda manu) additur patel ergo, quod incongrue illud dicitvr. in corpus (.iirisli integrum et perlectum; et aliud, quia corpus Chrisli integrum est, ubicumque fit iiaec iranssubstantiatio, ila lolum et perfeclum in parvo loco, et unum in pliu'ibus locis. — Quia vero occultum, ideo deljent manere species et omnia sensibilia, ipso iioii apparente. Et ex hoc esl dupiex miraculum: unum, quia accidenlia sunt sine subieclo; allerum vero, quod est ibi corpus ciarissimum el esl praesens el non videlur. Ex iiis patent obiecla.

1. 2. 1'riiniim enim, quod dicit.uguslinus. quod veritas ubique clc; non dislinguil veritalem contra (juaniiUUem, quae est de verilale corporis, sed con- (ra apparilionem sensibilem, quia lantum in uno loco apparet. — Patet cliam sequens, quia quantitas facil ad Sacramenti veritalem el perfectionem, ut corpus conienliini sit habens omnem perfeclionem.

3..d aliud dicenduiu, quod Divinitas nostrae infirmiiali se contemperat, saivala inlegritate Sacramenti. Ei praeterea sic se conlemperat, ul inleliecium excedat, el fides Incum el meritum haljeal.

4. Ad ullimum dicendum, quod etsi Deus utrumque faciat%tamen nulla esset utililas nec quantum ad veritalem nec quanlum ad ceialionem, si corporis Chrisli verilas a quanlilaie abstraherelur; el propterea non valet, quia non del)et hic fieri, nisi quod congruit Sacramento. lus verbi non est determinata ad locum, sicut palel; similiior nec elementum, quod est panis: ergo nec hoc Sacramentum, ergo nec corpus Christi interius conlenium.

5. liem, quod est in uno loco et polesl sine sui mutatione esse in alio non esl ibi definitive; sed corpus Christi est iiuiusmodi, quia esl in caelo el potest sine mutalioiie sua esse in loco alio, ut in allari: ergo etc.

CoNTRA: 1. Cmiic individuum est Iiic ei nu,nc; sed corpus Cliristi est individuum: ergo esl hic el nunc. Sed (juod est tiic et nuiic est in loco deliniiive: ergo elc. Si dicas, quod corpus Clirisli, quamvis sit individuum, lanien est unitum siibsl:in- 3 i:dd. ciiMi aliqunt codd. corpus paiiis..Mox pust Cliristi cod. 0 proscq.iiiiir iiUegrum et perfectum, et iior. ubicunquc ctc.; pro ct lioc Val. ct hic el.

liae immensae el ralione illius unionis habet, quod sit in pluribus locis; si isla est sufficiens ratio: ergo ab instanti conceptionis fuit in pluribus locis; quod slullum esl dicere. Pmcterea, illa unio non aufert ei. quin sit individuum: ergo non aufert esse hic el nunc nec esse definitum.

2. Item, si Chrislus in Sacramento polest esse in phiribus locis, esto quod lanluin tria loca sint, in illis possiiiiie est esse corpus Chi'isti: ergo possibile est esse u]:)ique;sed hoc,cum sit sohus Dei, impossibile est alteri convenire: ergo etc.

3. Ilem, quod est in aliquo, ita quod movetur ad motum illius, est in illo definitive; sed Christus movetur ad molum lotalis speciei: ergo etc. Probatio minoris: cum transfertur species, vere dicilur transferri corpus Christi verum: ergo elc. Corpus Chrisli esl sub speciebus sacramentaliter, non proprie definitive.

Respondeo: Sicut dicit Innoceuliiis, « quemadmodum Dei Filius secundum Divinilatein habet triplicem luodum essendi: in omnibus per essenliam, in iustis per gratiam, in Christo per unionem; sic corpus Chrisli localiter est iii caolo, personaliter in Verbo, sacramentaliter in altari ». Hoc tertio inodo dicit « ipsuin reperiri in piui-ibus locis », quia plures sunl species continenles. Unde per se loquendo, est in uno loco lanlum, in quo defmitur, sicut individuum; quia vero multa in ipsum convertuntur, quae sunt in diversis locis; et ipsum per consequens est in diversis locis secundum illum modum. secundum quem multa in ipsum convertuntur, et hoc sub Sacramento.

Unde nolandum ad intelligenliam obiectorum, quod corpus Christi est individuum et individuum, in fiuod plura convertuntur secundum se. Quia indioiduum, est in caelo tantum in proprio et definito loco. Quia vero in ipsum jdura convertuntur, non habet terminum substantiae limitatum ad unam locum, sed extendit se ad locum conversionis. Et

I. Ut intelligiinliir linec et lUiae sc.uentos quaesliones, pUii-n Rupponenda sunt, iiiac in philosophia scliolasticn dispulnntiir de variis modis, quibus aliquid pntesl osso praesens ad locum 1 PUu-cs codd. et Val. definilivum. (luia loca conversionis non possunt esse omnia nec unum solum, immo phtra; quantum ad hoc nec immense est,sicut Deus, nec omnino definitive, sicut aliquod individuum, sed medio modo, sicut Deus secundum moduin essendi per graliam non est in omnibus, sed iu pluribus.

Si ergo quaeratur ratio, quare corpus Christi est in pluribus locis; credo, quod haec sit ralio, quia plura convertuntur in ipsum lotum et in pluribus /ocw. — Si quaeratur, quare plura; dicendum, quod Dominus instituit. Et si quaeratur ratio institutionis; dicendum, quod quia cibus spirilualis est et communis, ideo natum est cibare plures, et ideo plura convertuntur in ipsum; aptitudinem autem ciljandi spiritualiter habet ex unione cum Divinilate, actum vero ex existenlia sub Sacramento: et ideo inslilnlum est, ut plura iii illud corpus convertantur, et hoc sub Sacraraento.

1. Quod obiicilur primo de individuo, patet: quia ultra rationem individui habet, quod plura in ipsum converlantur in diversis locis. Unde sicut individuum, in quod alia possunt converti secundum partem, polest esse in maiori loco; sic illud, in quod alia convertuntur totaliter in diversis locis, polest esse in pluribus locis.

2. Ad aliud patet responsio, quia non in omnibus potesl esse conversio, quia sacerdos non haberet locum, ad cuius ministerium fit. Posito autem per impossibile, quod tanlum essent tria loca;tunc dicendum, quod esset ubique, sed non sicut Deus. quia Deus est ubique proptersui immensitatem, unde nulli potest abesse; sed corpus Christi esset ubique propter locorum paucitalem.

3. Ad illud quod obiicitur de motu translationis, dicendum, quod corpus Christi medium tenet inter esse immensum et esse definitum; et ideo quodam modo est immolum, et quodam moAo mobile: mobile quidem in uno loco et immoium in alio; et in eaden:i hostia non movetur ad motuin partium. nec per se nec per accidens, nisi transferatur tota hostia. Si ergo simpliciter mutarelur et omnino, bene argueret; sed hoc non habet veritalem. hic ct 1. Scnt. d. 8. p. II. <?; sed praocipue d. 37. p;!ssim, II. Sent. d. 2. p. II. a. 2. q. 1-3, d. 49. p. II. princip. 2. a. 3. arl.

I. Ulri intrinsecum ab inso passim vocatur nomine praesentialituiis; attamen 1. Sent. d. 37. p. I. a. 2. q. 2. arg. I. pro codd. R aa (. a sccunda manu) inntnm cssr. Inferius post tertium sicid cod. II addit etiam.

6 Cfr. supra q. I. et 1. Senl. d. 37. p. 1. a. 2. q. 1. ad 4.

8 flaec divisio motus e.xhibelur ab.Aristot., IV. Phys. texl. 32. (c. 4.), V. te.l. I. seq. (c. I.), et 1. de Anima, te.xt. 37. seqq. (c. 3.). — Superius pro definiiim nonnulli codd. definilivim.

'!->'> parte negativa diLit: « Ubique praesupponit ubi, et ubi praesupponit locum »; distinguit enini cum sentenlia communi duplicem terniinum rei locatae, scilifcl locum ut quid exlrinsecum, quod circumscribit rcm locatam, et cui competunl qualuor proprietates, scilicet continere, mcnsurave, consermre et terminare (I. Sent. d. 37. p. I. a. 1. q. 2.); et ubi ut quid intrinsecum, quod ab eodem etiam vocatur nominibus mensurae intrinsecae (IV. Sent. d. 49. p. II. art. princip. a..3. q. I. ad 1.), vel continentiae imssivae, indistantiae, praesentiae.

2. Quoad ibi intrinsecimi S. Bonav. eum communi sententia (contra Nominales) tenet, illud esse quid reale, distinctum a loco et re locata; dum auteni Sco!. putat, illud esse tantum realeni relationem, S. Bonav. cum S. Thoma docere videtur, esse in creatura quid absolutum, sed cum relatione transcen- (lentali, quae oritur e, aliqua praecedenti mutatione (cfr. I. Sent. d. 37. p. I. a. 2. q. 2. ad 4, ct II. Sent. d. I. p. I. a. 3. q. I. fundam. '6..

3. Esse circumscriptive in loco et esse ibi dimensice auctori nostro idem est; sed termini conterniinative et localiter ab ipso sumunlur in duplici sensu, ut explicatur q. 4. ad 3. et 4.

II. Distinclio corporis Cliristi i-atione, qua est individuum, et qua in ipsura convertuntur alia, iam ab Alexandro Hal. supposita, recepta est a S. Thoma; qui etiam cum S. Bonaventura docet (S. III. q. 7o. a. 2-4.), rationem, quare corpus Chrisli praesens sit in pluribus locis, petendara esse praecise a conversione substantiali eleraentoruni. Ilanc conversionem assignat etiani Ale.xander (loc. cil. G. in linc) sallera ul partialem causam eiusdem; Scotus vero (hic q. I. n. S. seqq. et q. 3.) multis argumentis hoc reprobare nititur quod docens, haec praesemia in pluribus locis, licet fiat in transsubstaniialione, non tamon fiat formaliter pcr ipsam, sed necesse esse ponere « aliquani mutationem in corpore ClM'isti ac(uisilivam illius praesentiae novae, quae tamen non sit propria mutaUo localis ». — Plura ds hac et de vera sentenlia 3. Bonaventurae occurrunt inlVa d. II. p. I. q. I. — Etiam in hoc recedit Scotus (hic q. 2.) a S. Thoma (S. III. ([. 76. a. 4.), B. Albsrto (hic a. I. ad. 2. 6.).et Elenr. Gand. (Quodl. 9. q. 32.), quod docet eum suis, non esse irapossibile potentiae Dei absolutae facere, ut idem corpus sit in pluribus locis distinctis modo naturali et dimensivo, non tantum modo sacramentali. Cura Scoto sentiunt Richard. a Med. fhic a. 2. q. 2.) et plurimi recentiores cura Bellarmino et Suarez..ttaraen S. Bonav. a parte S. Thomae stare fere communiter asseritur; pro qua asserlionc afferuntin nonnulli loci, iniprimis IV. Sent. d. 49. loc. cit. a. 3. q. I. ad '6, et quod docet (II. Sent. d. 2. p. II. a. 2; d. 23. a. 2. q. ult.), scilicet Angelos non posse esse siraul praesentes in diversis locis. Sed hi loci apte exponi ita generaliter loquuntur et talia principia ponunt, ut P. Barlh. de Barberiis (Cursus theolog. p. IV. disp. 8. q. 8, et in suo opere: Flores et fructus philosophici, ex seraphico paradiso

Ulrum corpus Christi sit dimensive Quarto quaeritur, utruin corpus Christi sit dimensive sub illis speciebus sive circumscriptive. Et quod sic, videtur:

1. Quia omne quod habet exlensionem sive diniensionem et ab illa non abstrahitur, si est alicubi, est ibi diinensive; sed corpus Chrisli sub Sacrade Quanto. — Minor 1 Cfr..ristot., de Praedicam. ostensa est supra q. 2.

2 Scil. Gilberl. Porrei., (lui in libro do Sex principiis excepti, Lugduni 1677, p. II. lib. 4. tr. I. q. 6.), ncc non P. Galilius Min. Cap. (Sum. lotius philos. ad mentem S. Bonav., liomae 163.3, tom. II. pag. 812 seq.) probabiliter oppositara sententiam S. Bonavonturae vindicare potuei-int (cfr. I. Sent. d. 37. p. II. dub. 4, d. 42. ([. 3. in corp., d. 4. a. 1. q. 1.

III. De hac et seq. (4.) quaestione: Alex. Ilal., loc. cit. 6. 7. — Scot., locc. citt. — S. Thom., hic a. 3. quaestiunc. Pclr. a Tar., hic a. 2. — Richard. a Med., hic a. 2. q. I. — Durand., hic q. I. — Dionys. Carth., hic q. 2.

IV. Bespectu o. quaeslionis est nolandum, quod opinio primo loco posita cimi exeraplo sunito a speculo fuit Guliclrai.ntissiod. (S. p. IV. tr. o. c. 4.), cui favere videtur B..lbert. (IV. Sent. d. 13. a. 1 1.). Ilaec nunc conmiuniter iudicatur erronea vel saUera crrori proxinia. — Quod ad validam consecralionem huius Sacraraenli requiratur saltem tanta quantitas, ut remaneat sensibilis et in eo-salvelur « species lolius », exlra controversiam est (cfr. S. Thom., S. III. q. 74. a. 2. ad I.). — Disputalur autem inler Iheologos, utrum Christus, cum eliani ame divisionem hostiae in qualibot parle sit totus, aclu habeat ibi unicam tantum praeseniiara, ui vull S. Bonav. (hic ad 2. et infra d. 12. p. I. dub. 4.), an plures, quibus ad singulas partes hostiae tolus referatur, ut dicunt plures Scotislae. — Mirum est, exiraiura Sunrez (in III. Sum. disput. -52. sect. 2.) carpere S. Bonavenlurara, imponendo ipsi et Alexandro Ilal. singularera opinionera, « quod ante divisionem sit Christus lotus in tolo et totus in singulis partibus, quae tantam habont quantitatem, ut, si separentur a toto,possot in eis consecrari subslantia panis; in illis vero partibus minimis serael tantura esse Christuni, totum in tolo et partem in parte niinore minime separabili y>. Sed manifostum esi, quod in quaestione principali S. Bonav. minime reccdat a sententia communi, nec ullibi dicit vcrba illa ullima a Suaroz rolata. Quoad aliam evo quaeslionem (ad 2.), utrum ibi infinities sit, negative respondot; (uia sub speciebus ita est, sicut fuit subslantia panis, praeseiis tota toto, et tola singulis partibus unica praesentia, per se quidem prnesens in omnibus pnrlibns capacibus, ut haboant forraani panis, in illis autom parlibus indivisibilibus, si dantur, praesens tanlum,quatenus compi'ehenduntur in toto (cfr. Bichard. a Med., hic a. 6. q. 2, qui negat, in puncto indivisibili praecise esse corpus Chrisli). — Controvertitur eliam, utrum corpus Chrisli speciobus praosens sit por aliqnara unionem physicnm, ut dicunt Thoraistae, vel potius moralem (ita Scol., hic. q. 6.), vel ejfeciivam (Suarez). Cum autera haec unio sit prorsus singularis, res est exigui momenti.

De hac S. quaestione: Alex. Ilal., S. p. IV. q. 10. ra. 7. a. 3. -5. — Scot., hic q. I. n. 13. — S. Thora., hic a. 3. quaestiunc. 3; S. III. q. 76. a. 3. — B. Albert., loc. cit. — Pelr. a Tar., hic q. 2. a. I. — Richard. a Med., hic a. 6. q. I. 2. — Dionys. Carlh., hic q. 3.

circumscripLive sub illis speciebus. mento non abstrahitur a dimensione, cum sit orga nicum ibi et habeat parlem extra partem: ergo est ibi dimensive sive circumscriptive.

"l. Item, corpus Christi non abstrahitur a suis proprietatibus; sed sicut dicit philosophus in Sex principiis -: <( Proprium cst positionis primo loco c. 6, ait: Magis autem proprium videtur esse posilionis, subslantiao proxime assistcre, omnibus quidem aliis formis suppositis.

adhaerere substanliae », ergo si non abslraliitiir ab aliis proprietatibus magis remotis, nec a positione. Sed positio est ordinatio partium in loco: ergo etc.

3. Item, omne corpus, quod est alicubi localiter, est ibi circumscriptive; sed corpus Christi in Sacramento est iocaliter, quia dicit Innocentius, quod « in pluribus locis existit »; sed hoc non est nisi sub Sacramenlo: ergo etc.

4. Iteni, omne corpus, quod est alicubi, ita quod nec excedit nec exceditur ab eo, in quo est, non est tantum localiler, sed etiam circumscriptive et dimensive; sed corpus Christi taliter est snb Sacramento: ergo elc.

CoNT R.v: 1. Esse definitive est superius ad esse circumscriptivc; sed corpus Chrisli non est defmitive sub Sacramento, ut probatum est: ergo etc.

2. Item, omne quod est dimensive alicubi,aequatur illi, in quo est: ergo si dimensive est, aequatur hostiae; scindatur ergo hostia, et tunc similiter aequabilur parti: ergo unum et idem est aequale parti et toti; quod quidem Dens non potest facere, quia lunc idem esset maius et minus se ipso, et duo conlradictnrie opposita simul vera, et bicubitum aequale monocubito

3. Item, oinne quod est in aliquo contenninalive; si sit dimensive, necesse est esse configurative; hoc patet: ergo cum corpus Christi sit ibi conterminative, quia nec excedit nec exceditur; si est dimensive, est eiusdem figurae: ergo orbicularis et subtilis.

4. Item, omne quod est alicubi inseparabiliter, si est ibi dimensive, movetur ad molum eius, in qiio est, sive transferatur, sive transverlatur; sed corpus Ghrisli est in hostia inseparabiliter: ergo si est ibi dimensive, sicut hostia vertilur, ita et corpus, el ita habebit aliquando caput superius, aliquando pedes. — Si ad haec omnia respondeas pcr miraciihcm, quia illud esset verum, si esset per naturam; hoc non solvit: quia per miraculum nmiquam separatur defmitio a dellnito; sed istae rationes procedunt non secundum accidentales proprietates, sed per proprias raliones sive definitiones. Corpus Cliristi, habens suam propriam dimensionem, non dimensionem liostiae, non est in ea dimensive.

Respondeo: Dicendum, quod illud dicitur esse climensive alicubi, quod ita est in illo, quod totum 1 Vide SLipfa png. 221, nola 3. — De maiori cfi-. Gilbert. Porret., loc cit. c. 5. de Ubi.

2 Vat. addit conterminative, ei per consequens. Cfr. Aristot., IV. Phys. te.t. 33. seqq. (c. 4.).

3 Quaesl. pnieced. — Cfr. Petr. Piclaviensis, V. Sent. c. 12. — Pro no)i est codd. II R P Q non potest esse. in loto et pars in parte secundum commensurationem; et huiusmodi non debuit esse corpus Christi sub Sacramento, quia tunc necessarium esset illi aequari et configurari, sicut probant rationes praedictae. Sed hoc non congruebat veritati Sacramenti, quia, sicut siipra probatum est, ad veritatem Sacramenti requiritur, quod?S. h m quanlitale sua; et si aequaretur hostiae, non esset ibi in sua quantitate, sed conformaretur non in sua figura; et ideo hoc non debuit fieri, sed debuit fieri, ut corpus habens suam perfectionem esset in illa hostia; et ita habens suam dimemionem, non esset ibi dimensive. — Goncedendae ergo sunt ratinnes ad hoc inductae.

1..d illud quod obiicitur, quod habet dimen-.,.. 1-1,, sionem est dnnensive; dicendum, quod hoc verum est, si sit ibi sicul locatum in loco; sed non est ibi sic, sed tanquam significatum contentum in signo; et quia eodem modo significatur in parva hoslia ut in inagna, eodem modo continetur.

2..d illud quod obiicitur, quod non abslraliitur a proprietatibus; dicendum, quod proprietates corporis Christi,sunt duplices: quaedam rt.5o/tttoe,...... r. nt esse bicubitum et talis iigurae; quaedam relatae, ut videri et langi et tantum locum occupare. Ab absolutis non abstrahilur, sed a eompamw abstrahitur, tum propter veritatem Sacramenti, qua oportet, ut magnum corpus sit in parva specie, lum propter utilitatem fidei, qua oportet occultari. Secundum hoc sciendum, quod positio est ordinatio partium in toto, et ab hac non abstrahitur — de hac loquitur philosophus — et partium in loco,el ab hac abstrahitur propter Sacramenti verilalem.

3. Ad illud quod obiicitur, quod esl ibi localiter; dicendum, quod aliquid dicilur me aut quia est secundum corporalem praesentiam aut quia secimdum commensurationem corpori debitam. Primo inodo est ibi localiter, secundo modo non, immo tantum in caelo; unde Innocentius distinguit esse localitei contra esse sacramentaliter.

4. Ad illud quod obiicitur, quod conterminative est ibi; dicendura, cjuod esse conterminutive dicitur dupliciler: uno raodo privative, quia nec excedit nec exceditur; et sic ex hoc non sequitur esse dimensive; alio modo positive, quia priraum respondet primo, et postremum postremo, et inedium medio, et quod sic est, est ibi diraensive. Sed sic non est ibi corpus Christi; et ideo non est ibi dimensive sive circumscriptive, quamvis nec excedat nec excedatur, quia medium raedio non respondet

Quinlo quaeritur, ulrum corpus Chrisli sit in qualiJDet parle hostiae. Et quod sic, videtur:

1. Quia ita dicit Hilarius, et habetur de Con- ': « Ubi pars esl, ibi lotum »: ergo cum in qualibet parle hostiae sil aliquid de Christo ponere: ergo in qualibet parte esl totum ponere.

2. Item, signemus unam partem aeque niagnam: impossibile videtur, quod sit ibi pes, sicut quod sit lolum corpus: ergo cum maioris nobilitatis sit totum continere quam parlem, et non sit maius impossibile; videtur, quod hoc sit tenendum.

3. Item, constat, quod post fractioneni est totus Chrislus in singulis partibus, in quotcumque flat partitio; sed per fraclionem nihil novum ibi efficitur: ergo ante fractionem erat tolum in qualibet parle-. Si dicas, quod hoc est ex consequenti, sicut in speculo; non valet, quia in speculo generatur species in singulis parlibus ab obiecto; sed ibi non est ahquid anq)lius bis faciens corpus Christi de novo venire, quia verba longo tempore sunt ante dicta: ergo semper est ibi tantum.

4. Item, corpus Christi sub Sacraraenlo sublimatur ad excellenliorem moduiu essendi quam spiritus — spirilus enim lantimi in uno loco esl, sed corpus Christi praesens esl pliu'ibiis — ergo si spiritus est ita in tolo, quod in qualibet parte, raulto fortius corpus Christi.

5. Item, in conversione panis est tolum homogeneum, ergo quaelibet pars habet rationem totius: ergo cum non sit maior ralio, quare ista pars convertatur in hanc partem quam illa, qua ratione in unam, et in omnes: ergo si quaelibet pars in lotum, patet etc.

6. Item, hoc ipsum ostenditur per impossibile. Signemus aliquam partem hosliae% aut ibi est totum, aut pars. Si totum, haiieo propositum; si pars, tunc dividatur hostia; hic aut est pars, aut est lotum. Si pars, ergo Christus est divisus; si totum, et prius non erat: ergo plus continet haec pars hostiae quam prius: ergo de necessitate aliquid est ibi conversum in partes, quod prius nonfuerat;et ulterius, locus est mutatus, quia pars illa cessit aliis partibus, quae de novo esse ibi incipiunt.

7. Item, esto quod fieret consecratio in pane, qni esset maioris quantitatis quam corpus Christi; tunc vel aliqua pars hostiae esset vacua a continentia corporis Christi, aut corpus Christi est ibi maius, quam sit per naluram, aut est in qualibet parte. Sed primum est contra perfeclionem Sacramenti; secundum contra perfectionem corporis Christi: ergo tertiniu est ponendmn.

Sed coNTn.: 1. Si ubi pars, ibi tolum: ergo ubi una pars, ibi quaelibet: ergo pars non est a parte distincta: ergo corpus Christi est ibi confusum.

2. Item, si tolum est in quahbet parte: ergo cum possibile sit, hosliam dividi in infinitum, videtur, quod corpus Ghristi erit ibi infinities.

3. Item, tantundem facit, si est in toto totum, quantum si est in qualibet parte totum: ergo ponere, quod sit in qualibet parte est ponere superfluitatein.

4. Item, ad hoc Sacramentum concurrit verbum et elementum et intentio; sed intentio ministri est, quod sub tolali specie tolus sit Christus, nec fertur intentio eius super partes, quia partes snnf innumerabiles: ergo in illis non est totus.

c 0 N c L u s I 0. Corpus Chrisli ita est in lolo, ut sit totum in qualibet parte, in qua salvatur species tolius.

Rf.spondeo: Dicendum, quod duplex. est hic positio.

Aliquorum enim positio est, quod sub tolali specie sit totuiu corpus. ita quod sub nulla parte tolum ante fractionem, sed post fractionem est in qualibet parte tolum: et hoc dicunt venire non a virtule convertendi, quia hoc non est per conversionera, sed per inseparabilem unionem. Sicut enim ubi corpus, ibi anima Christi propter coniunctionem; post lanlim (intellige:.semper, i. e. anto fraclionem, quanlum post rraclionem), pro quo cdd. iotiim, cod. 0 addit semel.

sic, cum haec pars hosliae conlineat ahqiiam partem corporis et inseparabiliter; rursus, illa pars non possit dividi ab ahis — quia cnrpus incorruplibile — propler coniunctionem; qni separat parlem hosliae ab hostia tolum Trahit secum. — Et ponunt exemphini in speculo: quia imago hal)et esse spirituale, quod non potest dividi, et in altera parte specnli remanet pars imaginis, similiter et tota. Simile eliam dicunt in anima sensibili-, quae nata est esse in corpore anuloso propter consimilem rationem in partibus et loto; unde quando dividitur pars a toto, remanet in ea tota anima. Sic sno modo in proposito. Unde quia non est ponendum in hoc Sacramento, nisi quod necesse est; et ratio cogit, post fractionem esse in parlibus divisis hostiae, ante fractionem autem ponere esse in omnibus partibus non cogit: nolunt amplius ponere.

Aliorum opinio est, quod corpus Christi ita est 2. in toto, quod in qualibet parte, in qua salvatur species tolius. Et hoc quidem ponunt non propler necessitatem, sed propter ralionem inducenlem et 1. in conversione et in fraclione. In conversione, quia, cum totnm sit homogeneuni, non est maior ratio, quare magis una pars in unam partem quam in lotum converlatnr; ex quo non requiritur determinata pars. Unde hnnocentius: « Ego sane concesserim, quod lotalis panis in totale corpus convertitur, ila tamen, quod nulla pars panis in aliquam partem cor- 2. poris transit». — hi fractione similiter videmus, quod qua rationepoA- in qualibet parte lotus, eadem ratione simihter et ante. Unde Innocentius: « Reor, salva fide Maiestatis, quod ubi est panis consecratus, totum in singulis partibus continetur; quod inde coniicio, quoniam in quotcumque partes species dividantur, in singulis est tolus Christus».

El haec positio est probabilior, et huic magis consentio, quia facit ad verilatem Sacramenti et i. utilitatem fidei: ad veritatem, quia Chrislus ibi

tn parle ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit Auguslinus: Sacramen- 22S continetur ut signatum in signo, et quia ralio signandi uniformiter cst in partibus et in toto; ad veritatem Sacramenti spectat, quod uniformiter sit in partibus et in toto. — Ad utilitatem fidei facit, quia pliantastica imaginalio multum impedit nos ab elevatione ad contemplandum credenda. Sed si corpus Christi ponatur ibi, ita quod pars in parte, et lotum in toto; non est omnimoda abstractio ah imaginatione. Sed quando ita ponitur, quod totus snb qualibet parle, hoc nullatenus cadit sub imaginatione. Undo multum snblevatur homo ad purilatem intelligentiae.

1. Ad illud ergo quod obiicilur in conlrarium, quod ibi est confusio; dicendum, quod non est: quia, etsi partes non distinguantur seauidum positionem in loco, distinguuntur tamen secundum positionem in toto; et ideo non est ibi confusio, quia est ibi positio, quae est ordinatio partium in toto

2. Ad illud quod obiicitur, quod inhnities esset; dicendum, quod quamvis anima sit in qualibet parte corporis, tamen semel est, quia unum est corpus; sirailiter in nna hostia, quamvis in omnibus partibus, est ibi tamen semel; nec hostia est divisibilis in partes infinitas, ita quod ratio totius, scilicet panis, vel proprietatis consequentis salvetur, quia in divisione continui est status naturalis, quantum ad partes secundum formam.

3. Ad illud quod obiicitur de superfluitate, patet responsio ex iam dictis. Quod enim corpus Christi sit in singulis partibus, hoc facit ad Sacramenti veritatem et facit ad fidei utilitatem in promovendo ipsum intellectum, et ideo non superfluil.

/i. Ad illud quod obiicitur de intentione, dicendum, quod non oportet, quod specialiter et discrete feratur intentio ministri super omnes partes, sed quia omnes partes habent rationem totius, sufficit, quod super totum; et sic in qualibet parte quod in toto. tum Ecclesiae duobus constare etc. Videtur enim male dicere, quia ex corpore Christi et signo visibili nihil fit unum.

Hkspondeo: Dicendum, quod quamvis non fiiit 6 Cod. aa subiungit quia imaginationem tnrbare posset homo quaerendo, uhi pes, ubi manus etc.

unum per essentiam, fit tamen unum Sacramentum, quia Sacramentum non dicit aliqaid absolutum, sed magis ad aliquid Unde dicuntur facere unum Sacramentum, non quia fiant unum, sed qia. ad unum.

DuB. I!.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Sicul persona Christi conslcU et con/tcitur ex Deo et homine. Videtur enim improprie loqui, quia persona Christi est simplicissima: ergo non habet compositionem aliquam -. — Ilem, nulla videtur similitudo, quia est unio in persona et unio omnino sempiterna et inseparabilis; haec autera ad modicum lempus est.

Respondeo: Dicendum, quod simililudo attenditur quantuin ad duo: et quantum ad ea quae dicunlur componi, et etiam quantum ad modum coraposili. Quantum ad ea quae dicunlur componi, quia, sicut est ii)i aliquid spii'ituale et invisibile, ut divina natura, et aliquid corporale el visibile; sic et in proposilo. Quantum ad modum compositi quia, sicut divina nalura et liumana dicuntur componi, non quia ex eis constet unum, sed quia uniuntur in uno, scilicet in una persona Christi; sic in proposito dicuntur componi, quia ad unum.

Quod ergo obiicit de compositione, dicendum, quod large dictura est, personam Chrisli constare et confici duobus, quia iiias duas naturas in se habet. Unde dicitur composita, quia cum alio posita, non ex aliis confecta. — Quod obiicitur de inseparabilitale, dicendum, quod quanlum ad hoc non altenditur similitudo.

Uem quaeritur ulterius de Iioc quod dicit: Conficilur Sacramentum Ecclesiae duobus, cura illud Sacramentum dicatur constare ex carne et sanguine et ex specie vini et panis, similiter ex specie et vero corpore; quaeritur: qnoraodo differenler? — Uem, cum conlicitur ex Sacramento et ve; quaeritur, quomodo se habeant per raodum partium: aul enim sunl partes subiectivae, aul integrales. Non subieclivae, quia ex eis iion constaret. Si integrales;

' Vcrbis (/rfrtK(/t«'( (:tprj; Ti) lUilur.rislot., do PrnedicHni. c. De his quae ad aliquid, el V. Metaplj. to.t. 20. (IV. c. la.),;id dijsigii;iiKl;i relativa. CU: de lioo dub. siipi; d. S. p. II.;i. 2. q. 2; S. Tliom. et Petr. n Tar., hic circu lit. sed pars iniegralis non recipit denorainalionera totius: ergo Sacramentum non habet confici ex Sacraraento et re.

Respondeo: Dicendum, quod Sacraraentum vae legis duo habet, scilicet quod est figura et causa Quoniara ergo illud Saci"amentura habet rationem significandi a specie exteriori, sed rationein claudi gratiam a carne Ghristi vera; ideo signanter dicit.ugustinus quod Sacramentum Ecclesiae duobus conficilur, scilicet Sucramento, id est signo, cui appropriat rationem Sacramenti propter significationem, et re Sacramenti, quae efficit.

Et per Iioc palet illud, quod quaeritur: quia aliler sunt partes species duae. scilicet panis et vinum, quara species cuin re, quia solura quantura ad alterum, scilicet quantum ad rationem significandi corapletara, sicut tactum est supi'a.

Dui). IV.

Itein quaeritur de lioc quod dicil: Caro carnis et sanguis Sacramenlum est sanguinis. Videtur eniin inale dicere, quia nihil idera est signum sui ipsius. Si lu dicas mihi, quod idem sub diversis siatil)us polest esse signum et signatum, ut caro, pi'Out est snb Sacramenlo, sit sigiium sui, prout est in caelo, quod videtur dicere liltera sequens; con- Ira: signum debet esse notius sensibus, quara signatum; sed caro, prout est sub Sacraraento, est invisibilis et iinpalpabilis, in caelo visibilis el palpabiiis: ergo non est signum eius. Si tu dicas, sicut dicit Magister, quod caro accipitur pro signo carnis, scilicet pane; contra: species panis est visibilis et palpabilis; sed Auguslinus dicil, quod caiuie iivisibili significatur caro visibilis.

Respondeo: Dicendmn, quod Iropologicus esl serrao, nec tantum uno tropo, sed duplici, quia est signi attribuitur signalo, et quod est signati attribuitur signo. Species eniin panis esl signura, quoniara est visibilis; sed caro inlerius contenta esl signatura, quia esl invisibilis. Dicere ergo, quod caro invisibilis signat, Iioc est dicere, quod species nis, quae est signuni carnis invisibilis, signat corpus Christi visibile et palpabile; et illa species panis est caro invisibilis, non quia non videatur, sed cilur, « Sacramonta... ofliciiint (iiiod figur;iiii ». Cfr. eliam su])ra d. 1. p. I. i;. i. secj. — Edd. quod esl signum et res.

s Ilic iu lit. Magistn, c. I, ex tjuo t, xtus huius dubii sumtus est, ubi pro Sacramcnium habetur sacrificium. — Inlerius pi-o et re edd. cum pluribus codd. ct rcm..

° Pro duae odd. sine rc. — Idem dub. solvit B. Alberl., hic a. i.

"> llic in lit. ilagislri, c. I. in verbis Augustino attribiilis: Carne et sanguine, utro(ue invisibili... significatur corpus Christi visibile et palpabile, ]ilenum gralia et divina iMaieslato. — De soc]. propos. clV. supra lit. Magistri, d. I. c. 3. et d. VIU. c. 6.

quia contentum eius, quod est caro, est invisibile et intelligibile eatenus, qua ibidem continetur; quasi vellet Augustinus dicere: caro Cliristi visibilis et

palpabilis signatur et continetur a specie panis invisibiliter et intelligibiliter K.

DuB. V.

Item quaeritur de hoc quod dicit: SigniftccUur

corpus Christi, quod est visibile et palpabile in sua

Verilas fidei, quod corpus

Supra reprobavit Magister errorem ponentinm, corpus Christi non esse vere in altari, et hoc respondendo eorum sophisticis obiectionibus; in parte ista veritatem fidei confirmat, multiplici auctoritate ostendens, quod corpus Christi vere est in altari, et simul cum hoe ostendens, qua virlute sit ibi. Et habet haec pars tres partes. In prima resumit errorem superius positum cum suaratione, ut ipsum infringat veritatis ostensione. In secunda manifestando veritatem convincit errorem, ibi: Ilaec et his similia ohiiciunt etc. In tertia concludit veritatem iam probatam, ibi: Ex his aliisque conslat etc.

Prima parte et ultima remanentibus indivisis, media dividitur in duas. In prima ostendit duplici

Ad intelligentiam huius partis duo principaliter

Primo quaeritur de Sacramento eucharistiae per comparationem ad virtutem transsnbstantiantem.

Secnndo, per comparationem ad virtutem apprehendentem.

Circa primum quaeruntur quatuor.

Respondeo: Dicendura, quod Gregorius intelH-

est in altari, confirmatur.

Primo quaeritur de virtute transsubstantiandi Secundo, per comparationem ad virtutem con- Tertio, per comparationem ad verbum. Quarto, per comparationem ad elementum. Ita codd. GII, edd. palpari, plurcs codd. palpare. —

Edd. omitlunt quae potuil creare. Cod. B supplet Chrisli. ±28

Virum aequalis, vel maioris virtutis

Quantum ergo ad primum quaerilur, utrum aequalis virtutis, vel maioris sit panem in corpus Chrisli convertere, quanlae est aliquid de novo creare. Et quod non sil aequalis virtutis, videlur:

1. Per verbum Ambrosii, quoniam Ambrosius sjc: « Si sermo Christi potuit facere quod non erat, non polest ea quae sunt in id mutare quod non eranl »? quasi dicat: potesl; sed ista ratio nihil valeret, nisi illud esset maioris potenliae: ergo potentia creandi est maioris potentiae quam transsubslantiandi.

± item, ralione videlur, quia ubi est inaior distantia, ibi maior virtus redncens; sed inter ens etnon-ens est maior distantia, quam inter ens el ens: ergo maior est virtus in creatione, in qua de nonente fit ens.

o. Item, maior est virtus, quae agit paucioribus mediis et auxiliis; sed virtus, quae producit ex nihilo, sibi sola sufficit, quae vero ex aliquo, aliam rationem praesupponit: ergo etc.

CoNTRA: 1. « Maius est de impio facere pium impium iuslificare: ergo iHud m:iioris virtulis est quam creare.

2. Item, illud esl impossibilius, quod mens bene disposita difficilius iudicat; sed omnis mens facilius credit, aliquid de novofieri, quam aliquid in aliud iransmutari sine illius augmenlo et aliqua mutatione: ergo illud difficilins.

3. Item, ubicumque esl linila distantia inter extrema, aliquid manet commune; sed in Iranssubstanliatione nihil commune manet: ergo inler expanem in corpus Chrisli convertere, trema est distantia infmilaetsi hoc, transsubstantiatio talis est a virtute infinita, et sic non est maioris potentiae illud quam islud.

4. llem, maioris pntentiae est facere, quod unum sit in pluribus locis, quam quod unum sit; sed haec virlus, quae facit, corpus Christi esse in altari, facit, ipsum in pluribus locis esse: ergo istud esl maioris virtutis.

c 0 N c L u s 1 0. Maius est quoad elfecium creare quam transsubstaniiare; sed quatenus corpus Christi superexcellit omnem crealuram, prout est cum

anima et Dioinitate, e[fectus transsubstantiationis excellit omnem rei alterius creationem.

Respondeo: Dicendum, quod si loquamur de virtute creante et transsubstanliante, quae maior sit quantum ad se, non est differentia, quia una est, conciusio li nec intensa nec remissa. — Si aulem quantum ad e ffec tum, qais s.l indicativus maioris potentJae, sive,i magis declarativus potentiae divinae; dicendum,,; num finalem. Quantuin s.d_principium iniiiale ma.-? ioris virtutis est attestativum creare quam iranssub- conciusioa; sianiiare, quiaibi ex nihilo, hic operatur in aliquid — Qrumtum vero ad distantiam m.ediam, est ae- conciusio Sj qualis viftutis, quia utrobique nihil commime repe- ritur, nec nianet secundum genus subiectum, licet; secundum genus praedicabile in altero. — Quantum vei'o ad terminum fJnalem, quia ibi in crea- conciusio 4. tione fit, ut quod non erut sit, in transsubslantia-, [creatio] ctc., permulli codd. polenline quam illud. Cod. Z addit i't sic ctc, cod. bb crijo elc.

tione nt, ul quod erat alicubi sine siii mutatione sil alibi, illud quidem est maius, sed hoc rarius; et illud maius est, sed istud maius fwtetor. Quantum ergo ad terminum finalem maius est creare, sed maius vklelur transsubstantiare.

Hationes igitur primae verae sunl, quia maior effectus est creare et quantum ad terminum finalem et quantum ad principium initiale. In hoc tamen, quod corpus Christi snperexcellil omnem crealuram, prout est cum anima et Divinitale; et Iranssubstantialio facit, ut illud corpus sit in altari, non de alio: ideo excellit omnem aUerius rei creationem, non tamen sui formationem, sicut videbitur -.

1..d illud quod obiicitur, quod maius est de impio facere pium etc.; dicendum, quod illud dici- iiiaius, salvo Uhero arbitrio, quia hic ex parte liberi arbitrii est resistentia, ibi nulia; non sic in proposito.

±.d illud quod obiicitur de iudicio mentis disposilae, dicendum, quod faciliora iudicat usita-

I. De l.et 2. iiiiaeitione alii Lombnrdi commenlatoros bre- Yiter i't concorditer;igunt (in seq. dist.) unica (luaeslione; sed diffusius.lpx II:il., S. ). IV. q. 10. m. 4. a. 2. S 6. Cfr. S. Thom., d. II. q. I. n. 3. quaestiunc. 3; S. III. q. 75. a. S. ad 3. — — 15..-lbert., d. I I. a. i. — Petr. a T;.r., d. II. q. I. a. 5. — UiclKird. a Med., d. II. a. I. q. 6. — Diony.s. Carth., d. II. ibi scholion) et d. b. a. 3. q. I. Cfr. etiam infra d. 13. a. 1. q. 3.

De eadem quaestione hic non agunt explicite nisi.Mex. lial., loc. cit. 6, et B. Albert., Iiic a. 7. 8.

III. Circa solutionem 4. quaestionis 0)inio media, quam cum S. Bonav. ut probabilioreni tenuerunt Alcx. Hal., et Petr. a

Utrum virtus transsubstantiandi sit Secundo quaeritur de virtule transsubslantiandi per comparationem ad virlulem concipiendi. Et quod virtus transsubstanliandi sit nobilior, oslenditur sic.

1. Nobilitas et magnitudo virtutis per actum dicrnoscitur. et actus per terminum; sed virtus conceptionis in Virgine termmata est ad corpus Chnsti est eo modo, quo logictis sumit commune, non eo nioJo, quo actio creaHii'ae requirit commune. Cfr. inlVa d. II. p. 1. q. 2. ad 4. et cj. 6, et.ristot., XI. Metaph. c. 8. (,X. c. 9.) — Pro secundum genus subiectum cod. aa secundum ijeneris substantiam.

1 August., in loan. livang. tr. 24. n. I: illud [saturalio C[uinque millium hominum de quinque panibus] mirantur homines, non quia maius est, sed quia rarum esi. — Mox post maius est cod. aa addit secundum veritalem, et post videtur subiungit quia rarius quolidie est creatio in rebus, sed non ita consecratio.

• In seq. quaesl. — Suierius edd. omiltunt non de alio. tiora et quae magis apparent, quamvis maiora sint; unde non valet.

3..d illud quod obiicitur de distantia, dicendum, quod hoc concedendum est quantum ad hoc, quod nihil commune remanet,sed non quantum ad distantiam in ratione generis praedicahilis

k. Ad illud quod obiicitur, quod maius est facere, quod in pluribus locis etc; dicendum, quod cum aliquid non-ens flt, aut est in polentia, ut sit, aut nullo modo. Si aliquo luodo est in potentia, ut sit; tunc bene concedendum est, quod maius est facere, qund in pluribus locis sit, quain quod sit, quia est in polentia ad esse, non ad plura loca siiuul. Sed quando nullo modo est in potentia, ut sit, et congruitatem habet ad hoc, ut in pluribus locis sit, primum est maius; et sic in proposito, quia illud quod creatur, nullam habet potentiam nec oi-dinationem ad lioc, ut sit. Sed corpus Christi iam condiluin et perfectum idoneilalem habet ad hoc, ut sit in pluribus locis sub Sacramento. Tar., nunc est obsolela. Communiter enim recepta est sententia S. Thomae, quod quaecumque maxima''"materia, dummodo consccranti sit moraliter praesens, possit consecrari valide, quamvis non licite. Nam « quanlilas materiae huius Sacrnmenli determinatur per comparalionem ad usum fidelium: sed non ad usum tidclium, qui nunc occurrunt... (sed) absoUite. Numerus nutcm fidelium est indeterminatus; unde non polest dici, quod quantitas materiae huius Sacramenti sit determinata » quaesliunc. 3.).

De eadem quaestione praeterS. Thomam: Alex. Hal., loc. cit. 6, Consequenter qimeritur. — Petr. a Tar., hic q. 4. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 7. q. 1. — Durand., IV. Sent. d. II. q. 6. — Dionys. Carlh., hic q. 6. nobilior virtute concipiendi Christum. passibile et mortale, transsubslanlialio autem ad corpus impassibile et immortale, et hoc, prout est in perfecta aetale et substanlia et quantitate: ergo elc.

2. Uem, quanto illud, ex quo incipit actio, minorem habet dispositionem ad terminum actionis,

tanto virtus rediicens esL excellentior et virtuosior; sed panis minorem habet dispositionem ad carnera Cliristi quam caro beatae Virginis: cum igitur virtute transsubstantiationis panis transeat in carnem, et virtute conceptionis caro beatae Virginis facta sit caro Christi; videtur, quod virtus Iranssubstantians sit dignior et excellentior.

3. Item, quanto virlus magis se diffundit et communicat, tanto potentior et melior, quia « iwnum est communicativum sui »: sed virtus transsuijslantiandi est communis toti mundo et Christi carnem facit esse, ubicumque fideles sunt; virtus autem concipiendi solum fuit in Virgine et Christum solum in uno loco fecit esse: ergo haec virtus, scilicet transsubstantiandi, est nobilior et excellentior.

Contra: 1. Illa virtus est dignior, quae subiesuum facit diguius et excellenlius; sed virtus concipiendi data Virgini Mariae fecit eam multo digniorem, quam virtus sive polestas consecrandi data sacerdoti vel verbo: ergo virtus concipiendi est excellenlior.

2. Item, opus illud est maius et excellentius, de quo tenetur quis secundum rectam rationem plus laudare Deum et ei regraiiari; sed magis tenemur laudare Deum de conceptione gloriosae Virginis, quani de consecratione, quam facit sacerdos in altari: ergo etc.

3. Item, illa virtus est potentior et maior, quae potest in plus; sed beata Virgo unica conceptione concepit illud idem et tantum, quantum omnes sacerdotes omnibus consecrationibus conflciunt a principio mundi usque ad finem; et praeterea, novum aliquid, quod non erat, nobis concepit; sed sacerdos non conficit nisi quod erat: ergo virtus conceptionis ad maiorem effectum sive terrainum se extendit: ergo nobilior. Virlus concipieiidi Christi nobilior est virtute transsubstantiandi tum quoad manifeslationem divinae potentiae, qaa laudatur divina Maiestas, timi qualenus consideratur communicata beatae Virgini.

Respondeo: Dicendura, quod dupliciter est loqui utraque harum virtutum: aut prout sunt in suo fonte et primo principio, ut dicatur virtus concipiendi, quao. operata est conceptionem et principaliter et propria auctoritate, et similiter virtus transsubstantiandi; et sic non est comparatio secundum maius et minus mse;sedsi comparentur ad manifestationem factam per elfectus, iudican.dum est, quod se habent sicut escedentia et excessa. Licet enim utrumque sit nobilissimuiu el ostendat, Dei potentiam esse summam; in illo tamen magis laudatur Maiestas divina, et in hoc captivatur magis ratio nostra

Alio modo possumus loqui de hac duplici virtute, prout dicitur communicari creuturae, secundum quod dicilur, quod Virgini data est potestas concipiendi et sacerdoti per verbum potestas conficiendi; et sic loquendo simpliciter virtus concipiendi est dignior et excellentior, quia subiectum magis nobilitat — maius enim est esse malrem Dei quam esse sacerdotem — quia etiam actio singularior et praeclarior — maius enira est concipere quaip conficere — quia terminus actionis plus accipit a concipiente Matre quara a conficiente sacerdote. Accepit enim a Matre humanitatem et esse, non lantum esse liic vel esse ibi; in consecratione vero, sicut melius patebit% corpus Christi non incipit esse.

1. Ad illud ergo quod obiicitur de nobilitate corporis Christi, iam patet responsio. Nam corpus Christi in consecralione non fit; quod si fieret, tunc utique bene concederem rationem, sed certe tunc non fit eius humanitas, quia facta est in conceptione; non fit gloria corporis, quia facta est in resurrectione; non Rl perfecta aetas, quia triginta annorum spatio est perfecta. Unde argumentum deficit, quia arguit, ac si faceret. Sed per consecrationem nihil novum fit, sed hoc solura fit, ut quod erat in caelo perfectum et gloriosum virtute transsubslantiandi idera sine mutatione sit in altari.

2. Ad illud quod obiicilur, quod minor est dispositio; dicendura, quod ex utraque parte erat potentia obedientiae. Verumtamen esto, quod minor sit dispositio, taraen virtus data verbo vel sacerdoti non efficit vel reducit ad actura, sicut virlus conceptionis data Virgini; et hoc melius patebit in terlio problemate.

3. Ad illud quod obiicitur de comraunicatione, quod nobilior est virtus, quae se raagis communicat; dicendum, quod hoc verura est, ceteris aliis paribus; sed non sic in proposito. Nain beatissima Virgo Maria tantara habuit divinitus sibi collatara virtutera, quod recte i)Iater Domini dicitur et est verissime; sacerdos autem — nec verbum — nec pater nec mater Christi potest dici, quamvis ad eius mini?terium convertalur panis in beatissimum corpus Christi.

i In solut. ad I. et d. II. p. I. q. I. seqq.

' Supple: consecratio praedicta. — Edd. plmiius //'(;/-f liiferius post sine [codd. RST omittunt sine] mutatione cod. 0 addit siii.

Terlio quaeritur de virtule transsiibstantiationis per comparationem ad verbum; et quaeritur, utrum virlus transsubstantiandi sit dala verbo prolalo,an solum sit virlus Verbi increati. Et quod verbo prolato, videtur.

1. Ambrosius: «Sermo Cliristi crealuram mulal»; sed omnis aclio, quae est ab aliquo, est medianle virtule, sed haec mediante verbo prolato: ergo elc.

2. Item, Eusebius: « Invisibilis sacerdos visibiles creaturas in substantiam corporis et sanguinis sui verbi sui secreta potestate commutat».

3. Item, ratione videtur, quia omne adveniens alicui, quod est in sola poteslate ad aliquid, et faciens ipsum esse in actu, habel virtutem alicjuam; sed verbo adveniente ad elementum, statim Iransit in corpus Christi: ergo in verbo est ahqua virtus ad lioc.

4. llem, cum non sit virlus in specieJjus; si non est virlos in verbo, lunc ergo non est Sacramentum novae legis, cuius est «efficere quod figurat ».

5. Ilem, in omni naturali opere, ubi Deus operatur medianle creatura, data est virtus creaturae, per quam operalur: ergo simili ratione in opere miraculi: ergo si illud operatur per verbum, patet, quod verljo collata est virtus.

Contra: 1. Augustinus de Verbis Domini: « Sicut de Virgine per Spiritum sanctum Christi caro sine coitu creatur, ila per eundem ex substantia panis et vini idem corpus Christi mystice consecratur»; sed illud fit solum virtule increata: ergo et istud.

2. Uem, Amlxrosius: « Sermo Christi creaturam m,utat»; « quis Sermo? Hic, per quem omnia facla sunt»; sed illud Verbum est increatum, non creatum: ergo etc.

3. Item, ratione videtur, quia corpus Christi est nobilissimum inler creata; sed potentia transsubslantiandi potest in illud, quia convertit aliud in ipsum; sed nihil potest supra aliud, nisi quod est nobilius; et nihil creatum est ipso nobilius: ergo nuUa virtale creata fit: ergo nec virtule verbi prolati.

4. Uem, si virtus est data verbo a Christo, aut verbo in mente, aut in scripto, aut in prolatione. Non in mente nec in scripto: ergo in prolatione; sed verbum, quod Christus protulit, nuncinam potest resumi: ergo dicitur aliud. Sed illud nunquam fuit nisi nunc: ergo nec data est ei potestas sive virlus.

5. Item, si dalur in prolatione; aul subito, aut successive. Si successioe, ergo successive operatur, quod stultum est dicere, ut manifestum est. Non enim dare est, quod una i)a.rspanis primo transsubstantietur quam alia, cum verbum respiciat aequaliter totum; nec quod una pars Christi prius sit ibi quam alia, quia lunc partes corporis Christi glorificati essent separabiles; quod stultum est dicere. Si subito, aul in principio, aut in medio, aut in fine. Si in principio, et stalim cum est, operatur: ergo in principio fit transsubstantiatio: ergo si non compleret verba, factum esset. Sirailiter de medio. Si in fine; sed verbum in fine non est: ergo datur non-enti. Item, si in fine; conslal, quod desinente verbo, desinit et virtus: ergo in eodem inslanti virtus incipit et desinit, et est et non est.

6. Item, si datur virtus, aut toti, aut alicui parti. Si toti: ergo aut quaelibet pars habet totam virtutem, aut partem. Si totam: ergo quaelibet pars facit; si partem virtulis; cum partes non sint simul, nec erit virtus simul nec operatio simul. Si alicui parti, quaero. cui?

7. Item, si Deus dat virlulem verbo in prolatione; tunc, cum verbum prolatum deficiat, videtur simililer, quod illa nobilis virlus statim desinat esse; et inconveniens CL-set, quod Deus sic tam nobilem virlulem daret, quae statim desinat esse.

6 De liao auctoritiite, quao C. Utrum sub figura (72.), de Consccral. d. 2, tribuiuir Augustino, sed quae est Pnschasii r.adberli, vide hic lil. Magislri, c. 2.

8. Item, si coiTumpitiir, quaero: in quid cedit? aut in aliquid, aut in nihil. In aliquid non, quia non ex aliquo; si in nihil, lunc videlur contra comonuiem sententiam et Sanctorum et philosophorum, quae est, quod nihil quod corrumpitur, cedat omnino in non-ens. Intelligibilior est opinio, quod non sit data verbo cUiqua qualitas, quae operetur transsubstantiationem, sed tantum ejficax ordinatio ad hoc.

Respondeo: Ad lioc dicendum, quod hic est duplex opinio, sicut tactum est supra distinctione prima.

Quidam enim ponunt, quod datur verbis aliqua i. virtus spi7-iiualis, ])er quam operantur transsubstantialionem, Deo nihilominus inlime operante. Et haec virtus verbi habet posse et respicit panem; non enim se extendit ad corpus Christi. — Et est exeuiplum: si esset dator formarum, sicut aliqui posuerunt, agens parliculare solum operaretur per comparationem ad termiuam a quo, non ad quem. Et datur haec virtus verbo supra naturam et supra inteUectum et datur subito, ut dicunt. Sed non oportet, quod operetur statim, cuni datur, quia operatur secundum nutum dantis. Et est virtus simplex, operans instantanee; et tamen est in subiecto composilo et successivo, quoniam est ibi supra naturam.

Sed quia difficillimum et non intelligibile videtur, quando illa virtus datur verbo, utrum tunc detur, vel ante sil data, et quomodo et qualiter datur, el quomodo operatur, si ponatur esse aliqua 2. qualitas in verbo; propterea est alia via, quod virtus verbi extenso nomine dicitur, non quia aliqua

Utrum virtus verborum possit Quarto quaeritur de virtute transsubstanliante per comparationem ad elementum, et quaeritur, utrum virtus verborum possit converlere quantamcumque materiam. El quod sic, videtur:

1 August., II. de Moribus Manichacop. c. 6. n. 8. seq.; Damasc, Dialeclica, c. 61, et 111. de Fide orlhod. c. 28; Aristot., I. Phys. text. 82. (c. 9.), V. text. 7. seq. (c. I.); I. de Caelo et mundo, text. 20. (c. 3.), el I. de Generat. et corrupt. text. 17. (c. 3.). — Inferius pro cedat codd. V G et ed. ceclit, codd. A E Iv L V Z aa secedit.

• Part. 1. quaest. L Cfr. d. 3. p. 11. a. t. q. 2. et infra d. 13. a. I. q. 3. — Inferius pro noii eniin cod. H (bba secunda nianu) noii autem.

3 Ut Avicenna; cfr. supra pag. 42, nola 4. — Verbis mei dator edd. praemiilunt Deiis. qualitas sit data verbo, per quam operalur, sed ex divina institutione hoc nrmatnm est, ut, islo verbo prolato a sacer'dote super panem cum intentione conficiendi, panis transsubstantietur. Unde ad prolationem illius verbi Verbum increatum facil. lila ergo ordinatio verbi infallibilis ad talem effectum virtus dicilur, quae non esl aliqua qualitas dala verbo nec aliquid de novo creatum.

El ox hoc patent rationes ad utramque partem, quia primae procedunt de virtute communiter dicta, pi'aeter ultimum. Ad quod dicendum, quod non est simile, qoia nalura est agens praecipuum et efficiens, sed hic solus Deus est influens.

Rationes ad oppositum patent, quia concedo, quod sicut rerum creatio esl a sola virtute increata, sic et transsubstantiatio. Sed in hoc est hic addilio, quia hoc fit ad prolationera verbi creati, iliiid sine aliquo minislerio.

Aliae rationes omnes patent, quia nihil absolutum est verbis datum, sed Christus unica institutione non tantum verbum, quod protulit, sed omne consimile prolatum a sacerdoLe supra naturam ordinavit, ut stalim, ipso prolato, ipse sacerdos invisibilis assistens convertei'et. Unde nihil datur verbo de novo, quando sacerdos illud pronuntiat. Sed illa institutione primaria efficacem habuit ordinationem ad hoc: propter c(iiod non immerito dicitur habere viriuiem. — Per hunc etiam modum intelligo, Sacramenta novae legis esse causam et efficere, sicut supra determinatnin est: non quia gratiam donent, sed quia efficacem ordinationem habent ex divina paclione ad gratiam. Non sic Sacramenta veteris legis, excepta circumcisione. — Ilabet tamen nihilominus hoc Sacramentum causalilatem ratione rei contentae, scilicet carnis Christi, quae ad gratiam disponit. — Et haec positio magnorum est et bene intellicfentitim.

quantamcumque materiam.

1. Quia aeque difficile

est convertere unam hostiam, sicut duas, et ita duas, ut Ires, et sic pro cedendo: ergo pari ratione aeque facile est conver tere magnam et parvam quantitatem.

2. Item, conversio illa est a virtute immensa; sed illa virtus polest super quantamcnmque materiam: ergo etc.

3. Item, unus sacerdos toti mundo posset conficere;eadem ratione, si duplo plures essent,etsic ascendendo: ergo etc.

/i. Itera, panis est tolum homogeneum, ergo eiusdem naturae est in toto et in partibus; et si secundum hanc partem convonit ad conversionem, et secundum omnem: ergo si adsit verbum et elementum, cum ista faciant Sacramentum patet etc.

3. Item, sicut medium corrumpitur per superfluum, ita per diminutum; sed in quantacumque parva quantitate potest verbum convertere: ergo in quantacumque magna.

Contra: 1. Omnia creavit Deus iii numero, 6/, mensura, sicut dicitur Sapientiae undecimo: ergo in hoc Sacramento concernilur determinata mensura: non ergo polest in quantamcumque maleriam.

2. Item, baptizans, si inlenderet verbo consecrare totum mare, non tamen consecraret nisi eam partem, quae venit in usum: ergo videlur similiter, quod nec hic totum panem.

3. Item, virtute Sacramenti non debet fieri aliquid, quod sil in contumeliam Sacramenti; sed si virtute verbi hoc fieret, posset stultus sacerdos conficere totum panem de foro, et sic hoc Sacramentum veniret in contumeliam: ergo etc.

4. Item, «natura nihil facit frustra"», ergo multo minus nec Deus; sed si in quantalibet quantitate fieret consecralio, esset frustra: ergo etc. Probabile esse videtur, quod virtus verborum non se extendat nisi ad tantam materiam, quanta congruit sumi in usum (idelium.

Respondko: Ad boc volaerunl aliqui dicere, 1. quod neduni panem de foro, immo eliam, nisi servetur ritus ab Ecclesia institutus, non conficit sacerdos; quia, sicut non potest conficere nisi sacerdos, sic nec ipse sacerdos conticit, nisi modum sacerdotum et ritum servet in conliciendo. Et hoc dicunt fuisse revelatum. Qui autem aliter facit, non sacerdos, sed Sacramenti temerator secundum iudicium eorum rcput;ilnr. — Sed haec positio est nimis arcta, quia, sicut dicil Auguslinus. et habetur distinctione octava, forma verborum, in quibus consistit vis conricieiidi, valde modica est; et conslat addita esse huiusmoili ad solemnilatem.

Alia pnsitio est, quod si adsit inlentio et verbum et elementum, est Sacramenlum in quantacumque materia. Unde si sacerdos totum panem de foro inlenderet confirere, confectum essel, et similiter totum vinuin de cellario. — Sed haec positio niinis ampla est; et dum nimis tribuit verbo et ministro, infert contumeliam Sacramento. Nec credendum esl, quod Clirislus hoc daret, cum nec sapiens homo dictaret, hoc esse dandum; et ipse sapientissirae omnia fecit ct maxime sapienter hoc instituit Sacramenlum.

Et propterea dicendum siiic praeiudicio, quod non fit virtule verborum conversio, nisi adsit intenlio et inlentio concors insliluiioni et intenlioni Ecclesiae; quia, sicut dicit Hugo, « omne Sacranientum irrilum reputatur, si conlra institutionem celebratur ». Intentio autem Ecclesiae et inslituentis esl convertere ad usum fideliura. Unde cum virtus verijorum. secundura intentionem reguletur, ad tantam materiam se exlendil, ad quantam potest sacerdos coniicere, quod debeat et congruat sumi in usum fidelium.

1. Et per hoc patet, quod sacerdos volens conficere lotum panem de foro, nihil facit.

2. 3. Ad illud quod obiicitur, quod illa virtus potest super quantamcuraque raateriam; dicendum, quod verura. est;sed hoc non venit ex impotenlia verbi, sed ex defectu intentionis. — Simililer patet sequens: quia, si tot essent fideles, quibus necesse esset habere tantum de hosliis, quantum de pane in foro, tunc ordinata intentione posset conficere.

4..0. Ad aliud dicendum, quod non est defectus ex parte materiae, sed intentionis ordinatae, ut dictum est, non, inquam, ad finem, quia talis ordinatio non facit ad hoc, quod fiat conversio, vel non. Si enim aliquis conficit intentione tucri, nihilominus conficit; sed si aliquis conficeret non ad usum, sed ut proiiceret in latrinara, dicitur ab aliquibus, quod nihil faceret. Quidquid sit de hoc, tainen illud verum est, quod oportel, quod habilitas sit ad usum secundura probahilitatis iudicium; et ideo non potest confici in quantacumque quanti- 6 Aristot., I. de Caulo ct mundo, lext. 32. (c. i.), et III. de Anima, text. 43. (c. 9.).

" In edd. addilur non toluni.

late, propler hoc quod quanlilalis nimielas aufert ulendi idoneitaleai ex parte materiae. — Sed quantumcomque sit parva quantitas, sine indecenlia po-

De euchaistia pcr

Consequenter quaerilur de virtule appreliendenie existentiam Christi veram in altari. Et circa hoc quaerunlur duo.

Primo quaerilur, ulrum lalis existentia sit su-

(jLrum existentia corporis ChrisLi in Et quod sil supra inLellectum vialoris, oslenditur sic.

1. Omnis cognilio intellecliva secundum natuconvcuientem noslro intellectui incipit a sensu — propler quod eliani dicit Philosophus quod « nihil est in intellectu, quod prius non fuerit in sensu » — sed corpus Clirisli esse suh illis speciebus est tale quid, quod lumquam fuit in aliquo sensu, nec in se nec in simili: ergo ctc.

2. llem, quod cst supra experientiam est supra intelligentiam huraanam — quoniam cognitio generatur in nobis per experientiam, ul dicil Philosophus: « Ex multis sensibus fit una memoria» etc. — sed existentia corporis Clu'isli suh Sacramento est supra experientiam, quia « fides non habet ineritum, cui humana ratjo praebet experimentum »: ergo supra inlelligentiam nostram.

3. Item, inlellectus nosler supponit hoc tanquara principium per se notum, cui non potesl con- Iradicere ad iatcrius-rationem, quod omne continens corpus raaius esl vel aequale illi quod continet; sed species sive hoslia nec est maior nec aequalis, sicut dicit fides: ergo si inlellectus hoc ponit ponit ergo contra se.

4. Uem, oranis intellectus huraanus hoc dicit, quodsi aliquid est in aliquo tolo el fiat in iiiinori, quod necesse habet contrahi, aut illud excedit simpliciter; sed fides nostra dicit, quod in hoc Saci-amcnto corpus Christi est in magna hostia, ct iterum in mediclale hostiae ila magnum et non contractum: ergo intellecLus hoc non polest capere. test venire ad usum; et ideo quantitas parva non impedit, (iiia quantumcumque modica potest venire in usum.

ad virlutem apprehendentem. pra inlellectum viatoris.

Secundo quaeritur, ulrum sit supra sensum comprehensoris.

sit supra intellectum viatoris.

CoNTRA: 1. Nuuus tenetur ad impossibile: ergo Ad opposisi hoc est onmino supra posse noslri intellectus, nullus tenetur credere: ergo qui non credil, ihi esse corpus, sicut fides praedicat, noii peccat.

2. Itein, Auguslinus dicit: « Quod credinnis, debelur auctoritati: quod inlelliginuis, rationi »; sed nuiUas rationes haheraus ad monsLrandura, quod ibi sit verum corpus Chrisli, et quod, si est verum, est integrum et vivum: ergo videtiu, quod inlelligamus.

3. Item, quod esl supra intellectum est supra verbum et sermonem, quia sermo ortum habet ab inlelleclu: ergo non videtur, quod aliquis possit de hofi Sacraraenlo loqui.

naturam corporis humani;i;ji glorificali, non est tamen supra naluram corporis glorificaH, quia corpus illud liabet proprielales lucis et nobililates lucis; corpus autem lucis tantae nobilitatis est per naturam, quod in maiori spatio et minori polest esse, ila quod ipsum nec sit maius nec minus. — Exemplum aulem dant sic: si lux candelae sive lumen sit in magna donio et postmodum transferatur in parvam, lux candelae tanta est in parva, quanla in magna, non rarior nec densior; simililer radius, si dirigatur in propinqnuni et in longinquum. Simililer volunt dicere in corpore glorioso, et maxime in corpore Chrisli. — Sed isla manuductio ad intelligendum polius inlelleclnra obfnscat, quam aperiat: primum, quia exemplum non est conveniens m se; « lumen enim non est corpus nec defluxus corporis» nec rarefil nec condensalur. Rarsus, non est conveniens ad propositum, quia diffasio luminis, quia arctalur secunduni spatium, configitratur secundum illud, in quod diffunditur. Si ergo corpus Christi sic esset in hostia, oporleiet, quod figura nasi et aliorum membrorum configuraretur planitiei hostiae. Et iterum, non potest intelligi, quod contrahatur, quin una pars corporis inLret sub alia; ac per hoc non manet corporis quantitas et figura, et multa inconvenienlia ad hoc sequuntur.

Ideo dicendum aliter, quod est supra naturara solum est per miraculura; et ideo non est quaerendum simile, per quod capiatur.

Si ergo quaeratur ratio. per quain intelligalur, vel utrum sit intelligibile; dicendum, quod est loqui de intellectu nostro, ut est humanus, vel nt est fidelis. Si ut est humanus; sic intelligit conversus ad imaginationem et sensum et iudicat secundum causas intrinsecas et inferiores. Et ideo deficit in assentiendo, quia non assentit nisi secunduni manuductionem, quae ortani habet ab imaginatione et sensu. Uem, quia iiuUcat secundum causas intrinsecas et creatas, et ita comparando polenliam conlinendi ipsius hostiae ad potenliam continendi passive ipsius corporis; et quia invenit repugnantiara notii 6. et pag. 6S, notn I. quaedam attulimiis) ot Boell!. in liunc Ai-istotelis locum, nec non Damasc, II. de Fido orlliod. c. 21, ubi verbum nominatur n cogitationis animi nunlius (aYYeXoc voti[j.a-ro) », de quo vide tum. Ml. pug. 84i, nota 7. In libro de Causis, propos. 6. dicitur: Narratio non fit nisi per loquelam, et loquela per inlelligentiam, et intelligentia per cogitalionem, et cogitatio per mcditationem, et nieditatio per sensum. ct improportionabilitatem: ideo contradicit in ratiocinando. Et ita iste articulus dicilur esse supra inlellectum et contra inlellectum, secundum quod est intellectus humanus. — Si auLem loquamur de inLelleclu, secundum quod esi fidelis; f,v. dicendum, (jnnd assentit secundum dicLamen fldei et secundum regulam veritaLis aeLernae; ideo sufficit in a.ysenliendo eL concordat in raiiocinando. Intellectus enim fldem habens statim credit, ex qao hoc propnsitura est sibi, sciliceL quod ChrisLus esset sub speciebus illis, et hoc adiulns luinine fidei. Similiter concordat in ratiocinando, quia aspicit ad causas superiores. Sic eniin dicit intelleclus: Deus polest facere oinne quod est congruum; et fldes assumit: congruam esL,quod caro Christi exponaLur in cibum; et idei) ralio concludit, quod Deus hoc possiL ibi facere. iLein, inLellecLus dicit, quod Veritas non polesL dicere 1'alsam; et fldes assumit: Veritas dixit: Hoc esl corpus meum, et praecepit, ul diceretur: ergo dixit verum.

Cura ergo sit in nobis duplex intellectus, scilicet fidelis el humanus; ideo senlimus in nobis aliqaando collurlationes; fidelis tamen intellecLus praevaleL sibi, uL est kumanus, quia elevat ipsum extra animalitatem; aLLamen non iLa elevat, quod comprehendaL, uL merilum fidei integrum maneat. Et hoc paLel: quia intelleclus humanus Af:., quod iiTipossibile esL, qimd maius conlincaLur a minori; et /?deiis respondet, quod verum est localiter, et corpus Chrisli magnum non est ibi localiter, sed sacramenlaliter; et quamvis illud sit impossibile% taraen polest esse Deo possibile. Et quia nesciraus, quid Deus possit, rauLato modo e.sendi: ideo, licet intelleclus sibi praevaleat, tamen nondam comprehendit.

Et sic patent rationes ad uLramque partera. Primae enim procedunt de intellectu, secundura quod humanus, et secundae de inLellectu, secundum quod fidelis.

M illud Taraen quod quaeritur, quare plus dicitur esse supra inlellectum; dicendum, quod in hoc quodara modo comraunicat nosLra im.aginatio, cum corpus Christi sit imaginabile; et quoniam illadilar ei, quia, uL est sub Sacramenlo, subterfugit iraaginationein, immo siipra ipsam est, ut praehabilum fuit, cum accipiat modum essendi, quem habet spirilus: ideo, cum repugnet imaginatio, magis est contra iiilelieclum. Sed in arliculis aliis, scilicet Divinilalis, omnino deficit et non adeo repugnat.

Ad iilnd quod quaeritur, quare disputatur de i.hoc Sacramento, cuni totum sit fidei; dicendum, quod uou ad genercmdam fidem, scd ad nutrien-

I. Inter omnes con.lat, quod inlellectus humanus, dum sensibus alligatus est, non nisi supeinaturali lumine illu.iratus existenliam Chi-isti sub speciebus Sacramenti possit cognoscere. Sed de inlellectu scparato, praesertim Angelorum, docet con- Ira ceteros anliquos (cfr..Mex. Ual., S. p. IV. q. 10. m. 7. a. 3. 8.) Scotus cum Nomiiialibus, quod.nalurali vi possit cognoscere hanc pracsenliani; quam dootrinam nonnulli limilant excludendo niodum huius praesenliae. — Attentione digna hic est distinclio duplicis intelleclus ct modus explicandi, quomodo uterque in luic materia se habeat tum cii'ca assensum, luni circa ratiocinationem.

Uc eadem quaestione: Alex. Ilal., de hac et seq. q. loe. cit. — ScoL, hie q. 8. — S. Tlioni., hic q. 1. a. i. quae.liunc. 4. 3; de hac el seq. q. S. I!i. q. 76. a. 7. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. 2.— Richird. a.Med., hic a. G. q. I. — De hac et seq. q. Dirand., hic q. i, et Dioiiys. Carth., hie q. I.

II..d 2. quaestiuncm soli Nominales rospondebant negatiic, opinantes, solummodo propter impedimentum veliuilium specierum corpus Christi ibi non posse videri. — Di.-sentiunt aulem thoologi, utrum sultem supernaturalitci- per polentiam Dei

Utnm existentia Chrisli sub

Secundo quaeritur, utrum existentia Christi sub Sacramenlo sit supra sensum coinprehensoris. Et quod non, videlur:

1. Quia Magister dicit in sequonli dislinclione% quod liaec est ralio, quare sub alia specie tradilur corpus Christi, « ut fides habeat meriliun »; sed in Beatis fides non habet locum: (3rgo videlur, quod debeat eis apparere in propria specie.

2. Ilem, quamvis status gratiae sustineat aliquod velamen et compatiatur, taraen slalui gloriae omne vclamen revelatur: ergo si corpus Christi velatur sensui nostro propter speciem, Yideiur, quod Beatis sit revelalum.

3. Uem, sensus decipiunlur propler lioc,quod ibi latet Christus sensus nostros; sed in Beatis nulla cadit deceptio: ergo nullo modo poLest latere sensum Beatorum.

4. llem, clarilas corporis non gloriosi non potest latere visum non gloriosum % ergo nec clarilas dam, ne propter ignorantiam aliquis concedat repugnans fidei, vel neget consequens ad fidem: et hoc perutilissimum et necessarium est, quia nuiHa ponuntur in hoc Sacramenlo ab incaulis, in quibus est periculum in asserendo. Unde disputamus, non ut melius credamus, sed ut fidem illibalam servemus, dum, ipsa cognila, errores caveamus et cavendo in veritate persislaraus hoc fleri possit, ipjod aflirmat Scotus, quoad ipsam existenliam corporis Christi, sed negat quoad modum ibi existendi indivisibilem. IIoc confirmat S. Thom. (S. loc. cit. ad 2.) dicens: Oculus corporalis Cliristi videt se ipsum sub Sacramento existcntem, non lamen potest videre ipsum modum essendi, quo est sub Saei-amento; nec tamen est simile de alio oculo glorioso »; quae rcstrictio vidinui esse intelligenda de facto, non de potentia Dei absoluta. — Attamen lioc nec per miraculum fieri posse, absolute asserunt Richard. a Med. (loc. cit. q. 2.), et etiam Henr. Gandav. (Quodl. 'I. q. 7.), qui addit: <t Corpus Cliristi, iit cst sub speciebus Sacramenti, neque se neque aliud videt, nec a se iieque ub ullo videtur oculo, dico, corporali». Iluic sentenliae favent hic in corp. verba S. Doctoris: Nullo modo cte., noc non alii tlieologi posteriores, eamque etiam Suarez acstimat i-sse probabilem. Cfr. infra d. II, p. II. a. 2. q. 2. — De miriiculosis Chrisli in Sacramenlo apparitionibus s)ecialiler tractat S. Thom., hic loc. cil. quaestiunc. 2; S. loc. cit. a. R.

De ipsa 2. quaestione praeter supra citatos: Scot., hic q. 9. — S. Thom., hic loc. cil. quaestiunc. 1. — Petr. a Tar., loe. cit. a. 1.

sit supra sensum comprehensoris. corporis gloriosi visum gloriosum; sed corpus Chrisli esl clarissimuin: ergo etc.

CoNTMA: 1. ExistenLia illa eL modus esl supra inLcIlectum; sed nunquam sensus elevatur siipra inlellectum: ergo est supra omnem sensuin quantumcumque glorificatnm.

2. Ilem, corpus ChrisLi sub Sacramento liabet moduin exisLendi elevatum ultra raodum exisLendi spirilus creati, pro co quod esl in qualibet parte tolum, et pro oo quod in pluribus locis simul; sed nunquam oculus gloriosus videt spirilum: ergo nec corpus Christi, prout ibi exisLit.

3. Itera, sensus gustus est in Beatis, uL dicit Auguslinus de Quinque Responsionibus% et infra patebit;sed esto, quod Beatus sumeret Chrisli corpus, conslat, quod gustus non senliict saporem carnis: ergo pari ratione nec visus percipit, ut est ibi.

4. Ilem, regula est in psrspectiva, quod (iiando duae magnitudines videnLur in aequali spatio, maior

magnitudo videlur sub angylo maiori — videre enim esl secundum triangularem directionem radiorum, ila qucd basis est res visa, et angulus intelligitur fieri circa pupillam — ergo cum corpus Ghristi maius sit ista specie, si videt intra speciem maiorem magnitudinem, maior angulus est infra minorem. Sed boc non potest esse nisi per miraculum: ergo irapossibile est, quod per naluram corporis glorificati videat, immo videre ita est miraculum, sicut existere. Visus quantumcumque gloriosus ad hoc non attingit, utvideat corpus Christi suh Sacramento altaris, sicuti est, etiam si praesens est.

Respondeo: Dicendum, quod existentia corporis Christi sub Sacramento est sublimata supra modum essendi et omnis corporis et omnis rei corporahs et dimensivae. Unde cura visus non abslrahat a quantitate, quia est commune sensatnm et percipere haijeat corpus secundum modum existendi corporalem; dicendum esl, quod nullo modo visus quantumcumque gloriosus ad hoc attingit, ut videat ibi Christum, sicuti est,etiam si praesens sit. — Et si alicui miracuiose ostensura est, nnnquara lamen oslensum fuit in forma, quam ibi habet, ut communiter dicitur; quia ostensum fuit in forma parvuli, et ipse est ibi secunduin eandem quantitatem, quam habel in caelo, et sic esl in qualibet parte; el iste raodus existendi abstrahit ab omni sensu. Unde concedendae sunt rationes ad boc.

DuB. I.

In parte ista sunt dubitationes circa litterara, ei primo de hoc quod dicit Magister: Satis responsum est haereticis etc.; quia his duabus obiectionibus ipse non respondit, scilicel de manducatione q. 10. m. 7. a. 3. S.) dc Quinque sensibus [ignoramus quis sit iste liljer], dum in margine allegat Lib. de Diligendo Deo (inter opera August.), ubi in fine c. 18. dicitur, quod in gloria erit « intellectus sine errore, memor'ia sine oblivione... scwsus si[ie olTensione » cti:. Cfr. infra d. 49. p. II. art. I. princip. a. 3, ubi osleiiditur, quod anima iii glorin [ post resurrLViionem] liabebilDmnes sensitivas potentias, licet non omnes sint in actu. Vide etiam d. 50. p. II. a. I. q. I.

' Supple: oculus. — Inferius pro corporis ylorijicati edd. corpus fjlorijicatum, cod. X videatur pro videat.

• Arislot., de Sens. ei sens. c. 8. (c. 7.), hanc propositionem: « Sensibile omne mngnitudo cst et non est indivisibile sensibile j> dfimonstrat, et II. de Anima, le.xt. 6i. (c. 6.) magnitudinem exliibet inler sensibilia communia i. e. obiecta plurium sensuum. — Plures codd. ratione sensatum, quam lectionem niutaverunt edd. in de ratione sensatorum. Plurimi codd., exceptis codd. 11 P Q, omittunl Unde (pro quo Vat. et I. 2. Ad illud ergo-quod obiicitur de raerito fidei, et de velatione, dicendum, quod quamvis sensus non percipiat, tamen inlelleclus hoc clare novit. Ulterius, etsi visus non videat, hoc non est, quia velalur illa specie, sed quia est ibi per modum alium, quam sit corpus, ut est sensibile. — Credo 11- -1...... lamen, quod ahquMJus certis indicns cognosceret quodara modo sensns, ihi esse corpus Christi, id est inlellectus conversus ad sensum; sicut ponit Augustinus exemplmn in nUimo de Civitate Dei de visu glorioso, utrum videat Deum; ubi dicit, quod intellectus per sensum comprehendit, quod « Deus est omnia in omnibus »; sicut ego per visnin cognoscere dicor, quod aliquis sit vivus et habeat animam, quando video enm loqui.

3. Ad illud quod obiicilur de deceptione, dicendum, quod in hoc Sacramento nullus sensus decipitur nec aliquid, quia est Sacramentum veritatis. Sed quod dicuntur sensus decipi, hoc dicilur, quia sunt via, ut opinio in nobis fallalur, quae iudicaret, ibi esse subiecta specierum, nisi intellectus fidelis purgaret errorem; multo magis in Beatis purgat et praevenit, ut noo decipiantur.

4. Ad illud quod obiicitur de claritate corporis non glorificati, dicendum, quod nentra latet sensura, dum tamen corpus habeal modum exislendi debitum corpori; quemadmodum corpus Ghrisli passibile sub Sacramento datum fait impassihiliter, quamvis secundum veritatem esset passil)ile ante passionem; per hunc modum ei visibile et sensibile est insensibiliter ratione modi essendi ibi. In hoc autem nolo praeiudicare sensui Beatorum, sed opus Dei in hoc Sacramenlo mirilicura praedicare DomJni nostri, quod videtur esse irrevereniiae; et de formaiione corporis Christi, quod videtur esse demeniiae.

Respondeo: Dicendum, quod soluiio huius secundi ariiculi patebit in sequenti distinctione de conversione; alterius vero, scilicet de irreverentia. ideoj, ei inferius omnes codd. climinant dicendum esl, quae lectio recipi posset, si in principio corp. post Dicenclum, quod adiungerctur quia, quod fortnsse in codd. e.-icidil.

3 Cfr. supra p. I. q. 2. et S. — Paulo infcrius pro abstrahit edd. cum pluribus codd. abstraliitur.

< Cip. 29. n. 6. Cfr. Scrm. 277. (alias 102. de Diersis) c. 13. n. 13. seqq. — Edd. omittunt sensus ei id est (proquo plures codd. perperam ibi). In principio solut. pro velalione 5 Cfr. supra p. I. q. -i. in corp. — Post nec aliquid in edd. additur aliud. Inferius pro subiecta cod. F substantiam. princip. a. 2. q. 2. Vide scliolion ad praecedentem quaest.

Hic in lit. c. I. in fine.

patel ex praecedeiitibas: quia non manducatur manducalione carnali, sed spiriluali, sicut medicina salulifera; et hoc non est irreverentia, immo magis irreverentia Domini contemnere medicinam.

Item quaeritur de hoc quod dicit Ambrosius: Si tantum valuit.sermo Eliae etc.: unde hoc habuit sermo Eliae? Aiit a se, &il aliunde. Nona.se, constat; non aliunde,il videlur, quoniam appetere vel petere cousumtionem aliorum non est caritatis, cum caritas dictet contrarium; sed si non est ex caritate, non est exaudienda petilio-: ergo elc.

Respondeo: Dicendum, quod sermo Eliae dicitur valuisse, non quia potentia fuerit in Elia vel eius sermone ad illud faciendum, sed quia ad eius petilionem astilit vis superior; et hoc non fuit tantum ralione caritatis, quae erat in eo, sed polius ratione gratiae miraculornra, quae potissime vigebat in eo. Nec peccavit in hoc Elias, immo digne fecit, quia ilii confidenles in nuillitudine comitum irreverenter

Cap. 1.

De modo conversionis.

Si aiUem quaeritur, qualis sit illa conversio, an formalis, an substantialis, vel alt.erius generis; definire non sufficio. Formalem tamen non esse, cognosco, quia species rerum, quae ante fuerant, remanent et sapor et pondus. Quibusdam videlur esse substantialis, dicenlibus, s:c substantiam converti in subslanliani, ut haec essentialiter fial illa; cui sensui praemissae auctoritates consentire videntur.

Sed huic sententiae sic opponitur ab aliis: si substaiUia panis, inquiunl, ve! vini convertitur substantialiter in corpus vel sanguinem Christi, quotidie fit aliqua substantia corpus vel sanguis Christi, quae ante non erat; el hodie esl aliquid corpus Christi, quod heri non erat; el quotidie augetur corpus Christi atque formatur de materia, de qua in conceptione non fuit faclum. — Quibus hoc modo responderi potest: quia non ea ralione dicitur corpus Ghristi conOci verbo caeioquebantur, contemnentes vululem Dei, quae erat in eo: et ideo iuste experti sunt Dei iudicium iustum et potenliam viri sancti; el nos etiam instrucli sumus, quantam servis suis velit Deus reverentiam exhiberi.

DuB. HI.

Item quaeritur de hoc quod dicit Aagustinus: Post consecrationem carnem Christi et sanguinem, quod benedictio consecravit. Videtur enim male dicere: quia in substantia formae nihil est perlinens ad benedictionem, sed totum per modum narrationis; qaod patet, cum dicitur: Hoc est corpus meuni.

Respondeo: Dicendum, quod verba, in quibus consistit vis consecrandi, dicuntur benedictio tum ratione benedictionis praecedentis, tum quia ad eorum prolationem Dominus benedicit, quia convertit in corpus, quod saper omnia benedixil, ditaado perfectis donis gratiarum animam, et sanctificatione et puritate carnem illam sanctissimam. lesti, quod ipsuin corpus in conceptu Virginis forinatum deinceps formelur; sed quia substantia panis vel j vini, qiine anle non fuerat corpus Cliristi vel sanguis,; verbo caelesli fit corpus et sanguis. El ideo sacerdotes dicuntur coiiflcere corpus Christi et sanguinem, quia 1 eorum ministerio substantia panis fitcaro, et substan- ] lia vini fit sanguis Chrisli; nec tanien aliquid additur % corpori vel sanguini, nec augetur corpus Chrisli vel j sanguis. i Cap.!f. -' Quomodo dicitur corpus Christi confici i de substanlia panis. j « Si vero quaeris modwn, quo id fieri possit, breviter respondeo: Mysterium fidei credi salubriter potest, oubiam i, investigari salubriler non potest». Quod ergo corpus Chrisli panis nuitalione in id uon augmeutatur, nec san-; quis ex vini conversione, oius voluntati et polentiae ad- scribatur, qui idem corpus eduxit de Virgine; fit ergo j substanlia illa ista sine huius augmeuto. Nec tamen con- '

i. cedunl quidam, quod subslanlia panis aliquando sil caro Christi, etsi fial caro Christi; sicut latina facla est panis, el aqua facla est vinum, nec tamen dicilur: farina esl 2. panis, et aqua est vinuni. — Alii vero concedunt, illud 2. quod erat panis vel vinum, post consecrationem esse corpus et sanguinem; nec tamen sequitur: panis est caro Christi, vel vinum est sanguis, quia subslantia panis vel vini, postquam facla est caro Christi vel sanguis, non est substanlia panis vel vini, sed caro et sanguis. Ideo distinguendum videlur, cum dicitur: substanlia panis, vel id quod erat panis, modo est corpus Chrisli — manens enim panis non est corpus Christi — sed mulala, id est, id quod facta est, est corpus Christi. Nec dicimus, subslantiam panis vel vini materiam esse corporis vel sanguinis, quia non de ea ut de materia formatur coi'pus; sed ipsa formatur in illud et eOicitur illud. Unde Auguslinus: « Corpus Chrisli dicimus illud quod ex fruclibus teri'ae acceptum et prece mystica consecraUmi sumimus in memoriam dominicae passionis. Quod cum pei- manus hominis ad illam visibilem speciem perducalur, non sanctificalur, ut sit tam dignum Sacramentum, nisi operanle invisibililer Spirita Dei ».

Quidam vero sic dicunt conversionem ilhim esse inlelligendam, ut sub illis accidentibus, sub quibus erat prius substantia panis et vini, post consecrationem sit substantia corporis et sanguinis, sic lamen, ut non eis adicialur. El sic asserunt, dictum pancin Transire in corpus Chrisli, quia, ubi erat panis, nunc est corpus Christi. Quod si est, quid ei'go (it de substantia panis et vini? illi dicunl, vel in praeiacenlem materiam resolvi, vcl iii nihilum redigi. — Alii vero putaverunt, ibi subslantiam panis et vini remanere, el ibidem cor-

Cap. III.

Quare sub alia specie.

Snb alia autem specie Iribus de causis carnem et sanguinem Tradidit Christus et deinceps sumendum instituit, ut fides scilicet haberet meritum, quae est de his quae non videntur; quia « fides non habet meritum, cui humana ratio praebet experimentum ».

1. El etiam ideo, iie abhorrerel animus, quod cerneret oculus, quia non habemus in usu carnem crudam et sanguinem comedere. Quia ergo Chrislum vorari dentibus fas non esl, in myslerio carnem et sanguinem nobis commendavil. Et etiam ideo, ne ab incredulis i-eligioni chrislianae insultarelur. Unde.ugustinus: pus Christi esse ct sanguinem; el hac ralione dici, illam substantiam fieri islam, quia, ubi est haec, est et illa; quod mirum est; et ipsam substantiam panis vel vini dicunt esse Sacramenlum. — Sed quod non sit ibi substantia nisi corpus Chrisli etsanguis, ex praedictis et subditis aperle ostenditur. Ail enim Ambrosius: « Panem istum, quem sumimus in mysterio, illum ulique intelligo, qui manu sancli Spirilus formatus est in ulero Virginis et igne passionis decoctus in ara crucis. Panis enim Angelorum factus esl cibus hominum; unde ait: Ego sum panis vivus gui de caelo descendi; et iterum: Panis, quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Ex his namque duabus sententiis aperle datur inlelligi, quia panis ille el iste non duo;ed unus panis et iina caro proculdubio unum efficitur corpus, illud vere, illud sane, quod sumptum est de Virgine, quod resurrexit et in caelum ascendit». Ilem Gregorius: « Quis fldelium habere dubium possit, in ipsa immolalionis hora ad sacerdotis vocem caelos aperiri, in illo Christi myslerio Angelorum choros adesse, summa et ima sociari, unum quid ex invisibilibus alque visibilibus fieri ». Idem: « Eodem momento et in caelum rapilur, minislerio Angelorum consociandum corpori Chrisli, et ante oculos sacerdotis in allari videtur. Sicut Divinilas Verbi totum implet mundum, ita multjs locis illud corpiis consecratur; nec tamen sunt multa corpora Christi, sed unum corpus ct unus sanguis. Ideo(]ue sive plus, sive minus quis inde percipiat, omnes aequaliler corpus Christi integerrime sumunl». — Post consecrationem igilr.r non est ibi substantia panis vel vini, licet species remaneant. Est enim ibi species panis et vini, sicut et sapor; unde aliud videtur, aliud inlelligitur. «Nihil ralionabilius, quam ut sanguinis similitudinem sumamus, ut ila et veritas non desit, et ridiculum nullum fiat a paganis, quod cruorem occisi hominis bibamus». Ne igilur hoc fieret, « et iie veluli quidam horror esset cruoris; in simililudinem accipimus Sacramentum». — Ex praemissis iam liquet, quare sub alia specie, et quare sub ista hoc Sacramentum Domious celebraverit et celebrari a nobis inslituerit.

Cap. IV.

Quare sub duplici specie.

Sed quare sub duplici specie sumitur, cum sub alterulra lotus sit CUristus? « Ut ostenderelur, totam

humanam naluram assumsisse, ul tolam redimeret.

2. Paiiis enim atl carnem referlur, vinum ad animam, quia vinum operalur sanguinem, in quo sedes animae a pliysicis esso dicilur. Ideo ergo in duabus speciebus celebratur, nt animae et carnis suscei)iio in Christo et ulriusque liberalio in nobis significetur ». Valet enim, ut Ambrosius - it, « ad tuitionem corporis et 3. animae quod percipimus; quia caro Chrisli pro salute corporis, sanguis vero pro anima nostra offerlur, sicut praefiguravil Moj-ses: Caro, inquil, pro corpore noslro olTerlur, sanguis vero pro anima»;sed tamen «sub ulraque specie sumilur, quod ad utrumque valel, quia sub ulraque sumilur tolus Chrislus. Sed si in altera lantum sumerelur, ad allerius lanlum, id est corporis vel animae, non ulriusque pariter tuilionem valere significaretui. Suh ulra(ue tamen specie tolus sumilur Christus; nec plus sub ulraque, nec minus sub altera tantum sumilur». « Eadem enim ratio est, nt ait Hilarius iu corpore Chrisli, quae in manna praecessit; de quo dicitur: Qui plus coUegerat non habuU amplius, nec qui mmus paraveral habtcil minus ». El licet sub ulraque specie lolus Christus sumalur, tamen non fit conversio panis nisi in carnem, nec vini nisi in sanguineni; nec debent dici d/io Sacramenta, sed unum, quia sub utraque specie idem sumitur; neque ilerari Sacramentum, quia benediclio non reperitur super eandem speciem; neque aliae substantiae in sacrificium veritatis olTerri debent, quia de aliis non potest cousecrari corpus Christi versanguis.

Cap. V.

Quare aqua admiscealur.

Aqua vero admiscenda esl vino, quia aqua poi. puliim signilicaf. qui per Christi passionem rcdempius cst. « Call.K ergo dominicus iuxta canonum praeceptum aqua et vino mixlus debet offerri; quia videmus, in aqua populum intelligi, in vino ostendi sanguineni Chrisli. Cum igilur in calice viho aqua miscetur, Chrislo populus adunalur, et credenlium plebs ei, in quem credil, copulalur; quae copulalio aquae et vini 5. sic miscctur in calice Christi, ul mixlio illa non possit separari. Nain si vinum tantum quis ofierat, sanguis Chrisli incipit e.«se sine nobis».

Si vero quaeritur, an irritum sil quod geritur, si aqua praelermitlatur; audi quod sequitur in eodem canone: « Non potesl, inquit, calix Domini esse aqua sola, aut vinum solum, iiisi utrumque misceatur».!teni Cjqjrianus-KCalix Doinini non est aqua sola, aut vinum solum, nisi ulrumque misceatur; sicut nec corpus Domini polest esse farina sola, nec aqua sola, nisi ulrumque fuerit adunatum et panis unius compage solidalum». Si quis lamen, non inlendens introducere haeresim, oblivione vel igiiorantia aquam praeteriniserit, non videtur esse irritum Sacramenlum;.sed ille graviter est corripiendus; nam et Graecoriiin Ecclesia non apponere aquam dicilur. Quod etiam ex dictis Cypriani videtur posse colligi. Ail enim: « Si quis de aniccessoribus noslris vel ignoranter vel simpliciter nou hoc servaverit, quod nos Dominus facere et exemplo et magisterio docuit; polest siinplicilali eius indulgentia Domini venia concedi. Nobis vero non polest ignosci, qui nunc a Domino inslructi sumus, ut calicem Domini cum vino mixtum, secundum quod Dominus obtulit, olTcramus ». — Ex hoc videtur, quod si quis simpliciter vel ignoranter vinum oiTerat sine aqua, Sacramentum conficiat. Aqua vero nullatenus sine vino potest offerri in sacrificium, nec panis nisi de frumenlo,nec granum fruinenli, nisi redaclum fuerit in panem, quia Chrislus et panem se dicit et grano frumenli se comparat. Quod ergo supra dictum est, non posse vinum solum oflerri, determinari oporlet; recipit enim excepiionem: non potest, nisi simpliciter vel ignoranter flat; vel non potest, id est non debet. Quibusdam tamen videtur hoc generaliter verum.

Cap. VI.

Quale corpus dedit Chrislus discipulis in coena.