Distinctio V

In principio d. VI.

elemento omnibus communi; sed elemenlum non sufficit, nisi adsit qui possit baptizare: ergo potestas baptizandi omnibus debuit conferri, tam clericis quam laicis.

3. Item, loannis quarto dicitur, quod Dominus non baptizabat, sed discipuli; sed discipulis nondum erat collata potestas sacerdotalis: ergo etc.

Contra: 1. Isidorus: «Constat, baptismum solis sacerdotibus traditum esse, nec ipsis diaconibus eius mmisterium esse permissum».

2. Item, baptisraus est Sacramentum Ecclesiae; sed ordo est in ecclesiastica hierarchia: ergo ab his solis potest tradi, qui ad hoc in Ecclesia sunt ordinati. Sed illi soli sunt, qni habent ordinis Sacramentum: ergo etc.

3. Itein, si propter necessitatem solam confertur omnibus: ergo cuin Sacramentum poenitentiae sit Sacramentum necessitatis, videtur, quod in casu illo debeat quilibet absolvere, etiam laicus.

4. Item, si in casu necessitatis indultum est, videtur, quod si aliquis laicus baptizet praeter necessitatem, debet rebaptizari. Non soli sacerdotes, secl etiam laici non mutineque manci possunt et in casu necessitatis debent baptizare.

Respondeo: Dicendum, quod Sacramentum baptismi est Sacramentum ecclesiasticum, necessarium et primum. Quia ecclesiasticum, ideo eius admini- 1. stratio primo et principaliter est commissa clericis et inter hos sacerdotibus. Quia vero necessarium, 2. et sacerdos non semper adest; ideo eius administratio se extendit etiam ad laicos, divina misericordia faciente, quae neminem vult perire. Quia vero pri- 3.?>m»i, ideo a nullo alio Sacramento dependet; et ideo huius ministerii potestas se extendit ad omnes qui possunt facere ea quae sunt de integritate Sacramenti; et quicumque illa faciat, baptizatum est: ille ergo solus excluditur, qui non potest.

Propter quod notandum, quod baptismus, sicut alia Sacramenta, est Sacramentum, et Sa,cramentum unum et verum et integrum. Quia Sacramentum, 4. ideo est signum visibile, et ideo debet habere dispensatorem visibilem, ut hominem, non spiritum.

5. Qaia vero unum, ideo debet tradi ab uno dispensatore, non a pluribus. Quia verum, ideo non de- 6. bct idcm esse baptizans et baptizatus, sed alius, quia in forma duplex persona exprimitur, cum dicitur: baplizo te. Quia vero integrum, ideo concurrunt in eo necessario duo, scilicet elementum et verbum. Verbum autein debet dici; et quia dicere est cum intentione proferre: ideo necesse est, quod baptizans habeat discretionem et non sit stultus, et oportet, quod habeat locutionem et non sit mutus. Quia vero in elementum debet mergere, oportet, habet ordinem; praeter casum necessitatis solus sacerdos debet baptizare, et si alius facit, quamvis baptizet, graviter peccat. cundum potestatem. — Et similiter patet aliud, quia, etsi sit ecclesiasticum, tamen est necessarium et primum, et ideo etiam secundum rectam ordinationem Ecclesiae competit eius administratio omnibus eis qui possunt exercere quae sunt de integritate Sacramenti.

6. Ad illud de poenitentia dicendum, quod etsi sit necessarium, non tamen priinum, sed eorum qui iam sunt de Ecclesia. Praeterea, hoc Sacramentum est tantum adultorum, qui possunt adire sacerdotem interiorem, cum carent exteriori; sed non sic baptismus, quia est remedium parvulorum.

7. Ad ultimum dicendum, quod potestas non tantum data est in casu necessitatis, sedMunc imposila, ut, si alias fecerit, peccet; tunc vero non peccat, si facit, immo peccat, si non facit; nihilominus tamen si fecerit, factum est. Et sic patet responsio ad illud.

Ex praedictis patent aliqui casus, qui circa potestatem baptizantium possunt quaeri. — Solet enim quaeri, utrum in articulo necessitatis possit aliquis a sathana baptizari, esto quod se transfiguret in angelum lucis Et quod sic, videtur: quia omnia verba potest dicere et omnem actum facere, quem alius potest.

Et ad hoc patet responsio, quod no7i, quia ipsi non competit administratio Sacramenti sensibilis. — Potest autem huius triplex ratio reddi. Prima est, quia spiritus est; administratio autem sive dispensatio Sacramentorum per Christum — hominem instituta est per homines ad salutem hominum dispensandam l — Secunda ratio est, quia spiritus est ita praecisus ab Ecclesia, quod nec est membrum actu nec potentia; et ideo administratio et potestas, quae descendit a capite Chri.sto, non pervenit ad s Va(. glossando: omnis ergo talis, qui potest exercere ea quae sunt de inlegritate Sacramenti, potest baplizare.

' Edd. sed eliam.

8 Epist. II. Cor. 11,14. — Inferius edd. omillunt quod non.

3 Cfr. Matth. 18, 18. et 28. 19. Vide etiam supra d. 1. p. I. q. 2. ad 5. et d. 3. p. II. a. 1. q. I. in fine. — Do secunda ratione, in qua voci spirilus cod. P praemitlit ipse malus (cod. Z addit malus, cod. bb ille), cfr. III. Sent. d. 1 3. a. 2. q. I -3.

3. ipsum. — Tertia ralio est, quia in omnibus sinislram liabet intentionem. «Sicut enim Cliristus omnia bene fecit, ita diabolus omnia male »; el ideo, etiam si fac&ret actum et diceret verbum, non inlenderet baptizare, sed potius deludere. — Et sic palet, quod non potest baptizare. Prima tamen ratio melius valet.

Solet etiam quaeri, ulrum aliquis in articulo -2. necessitatis positus possit baptizare se ipsum. Videtur enim, quod sic, propter stalum necessitatis, cum possil se mergere et verbum dicere. Et hoc ipsum videlur Innocentius in quadam decretali dicere, quod « si ladaeus aliquis aspergat se aqua, utens forma baptismi, non habens qui ei Sacramentum tribuat; evolat et inter fideles computandus est», ut dicit.

Et ad hoc patet responsio, quod nulius potest sibi administrare Sacramenlum baplismi — Et pri- I. ma quidem ratio tacta est, quia non salvatur veritas formae, cnm in forma duplex persona exprimatur; -2. cum dicitur: baptizo te. — Secunda vero est, quia baptizans pater est spirituahs baptizati: si ergo nemo est fdius suus, nemo se ipsum potest baptizare. —

3. Postremo, deficit ibi ralio significationis: quia enim signiQcatur ibi mundans et mundatus spiritualiter, et hic non potest esse idem, sed alius; ila necesse est etiam, quod sit in Sacramento. — Prima tamen ralio potior est.

Solet etiam poni talis casus: esto quod aliquis 3. habeat consortium muti et manci. Alter non potest baptizare, quia deficit ei verbum, alter non potest, quia deficit ei actus; videtur ergo, quod ambo siniul possint totum supplere el baptizare propter necessitatem.

Et ad hoc patet responsio, quod non possunt. Aut enim dicit mancus ille haptizamus, aut baptizo. Si dicat baptizamus, niutat formam. Si dicat baptizo, falsum dicit, quia, cum sit manens, non mergil; et ita non potest ibi salvari quod est de 1 Secuncliim Glossnni ordinariam in Mallli. 1 2, 3b. ct II. Cor. 6, 13. Cfr. toni. III. pag. 493, nota I. Edd. facit pro fecit, (iiiao etiam paulo inlerius intcr verba iwn inlenderet in- 2 Vide Alox, Ilal., S. p. IV. q. 8. m. B. a. 4.

3 r,ap. Debitum (1.). X. (lib. 111. lit. 42.), de Baptismo et eius effeclu. INotamus, qund S. Bonav., sicut et.Mex. Ha!., S. p. IV. q. 8. m. 6. a. 8, ad formandam obiectionem quasdam lantum propositiones praemissi capituli selegerunt. Nam ibidem ipse Innocentius urget, quod baptizans et baptizatus debent esse distincti, et aliam veramqiie rationem, cur ille evolassrl, subiungit, scilicet quod « proliniis evolasset, propter Saoramenti fidem, etsi non propter fidei Sacramentum ».

lu codd. FQ addilur:.d illud Innocenlii, quod si ludaeus se aspergat elc.; dicenduni, quod ipse non est baptizatus, quia non servat formam; sed si fecit quod potuit, creditur salvari )er baplismum flaminis. Quod autem lalis non sit baptizatus, triplex ratio assignatur. — Pro sibi cod. II sibi ipsi.

5 Codd. F II Q el]ivacior. inlegritate Sacramenti. — Si autem duo baptizent, quorum ulerque mergit et verbum dicit; si dicunt ambo baptizamus, neuter baptizat, quia formam mulat; si vero dicunt ba.ptizo, alter eum baplizat, scilicet qui prius loquitur et coraplet, alter vero omnino nihil facit.

Solel etiam quaeri: si plures sint in extrema necessitate, utrum possint simul baptizari. El quod sic, videtur: quia propler necessitatem indultuiu est omnibus: ergo videtur, quod unus possit baplizare plures, ubi est periculum mortis.

El ad hoc aliter respondetur quam ad praedicta, quod potest; et si baptizaret ita: baptizo vos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti; baptizatnm est. — Et si tu obiicias, quod mutat formam, 11-1 1 sicut si dicatur: nos baptizamus; dicendum, quod in hoc est mutatio formae. Nam, sicut dicil Priscianus nos non geminat singulare suum, ut dicatur ego et ego, sed ego et tu, vel cgo et ille; et ideo, si dicatur: nos baptizamus, aliquid dicitur a forma extraneum, et forma mutatur. — Sed cum dicitur: baptizo vos, sensus est: baptizo te et te; et ideo non est formae mutatio, sed geminatio, nec hic introducitur persona alia nisi baptizans et baptizala: non sic est in forma alia, cum dicitur: nos baptizamus. cursum solitum loquendi, secundum quod Papa de se unico dicit: nos dicimus, et in vulgari hoc ulimur linguagio; nondicerem, tunc formam mutari nec corruptam esse. Sed si istud serio diceretur et cum pondere sui sensus, alium generaret intellectum; et ideo non esset baplismus, quia, sicut praedeterminatum est, mutatio formae aufert baptismum. — Ex praedictis igitur patet, quod unus polest simul baptizare plures, non plures unum; et ratio mutatio formae in uno, et non in alio. Potest nihi- Codd. M 0 U addunt et dicitur. Superius post necessitate codd. R S addunl positi. Subinde pro baptizaret plures codd. biptizet, et pro bapiizaiuni est cod. II baptizati sunt.

8 Vei'ba Prisciani, ex quibus boc colligi potest, haec sunt. Libr, V. Giammal, c. 9. numerum singularem describens ait: « Singularis quoque numerus bene dicitur, quod ipse geminalus et mulliplicalus facit omnes numeios », Libr. XII, c. 3. e.- ponens lianc dictioneni nos fecimtis dicit: « Unusquisque enim loquentium conceptioneni facit corum qui una secum loquuntur; quippe cum unusquisque pars cst totius, qui, si velit ceteros indicare secum lnjuentes, necessario secundae [tu] vei ponuntur liaec exempla: Ego et lu legimus, ego et ille legimus. — Edd. vei-bis est mutatio formae cum aliquot codd, praemiltunt non, quae lectio non contradicit noslrae, cum referri possit ad superius posilam proposilionem; Baptizo vos.

' Linfjuafjium, secundum Du Cange, Glossarium etc, idem significat ac idioma, sicut italicum linguaggio. — Mox pro istud, cui manus secunda in cod, II addit verbum, codd. FL subslituunt verbum, edd. sermo istfi.

1" Dist, 3. 1). I. a. 2, q, 3, — Pro aufert codd. A 1 auferret. Inferiiis post ralio est eod. aa addit quia est.

2. lominus alia ratio assignari, quia non est necesse, quod simul duo baptizent, si uterque potest verbum dicere et mergere. Sed necessilas et utilitas est, quod simul duo baplizenlur, quando sunt in 3. articulo mortis. — Alia lamen ratio est, quia baptizans minister significat Christum; unde sicut in hoc,

3. Circa 1. el 2. arliculum liuius iiisi., scilicet de valore baplismi a malis et haerelicis collati, emanarunt mulla Ecclesiae decreta. Su(Ticial notare decretum Stepliani I, qui contra errorem S. Cypriani defendit Iradilionem Ecclesiae, quod baptizati Bullam Martini V, quae in art. 22. errorem a WiUleff et lluss sparsum damnat et docet « quod malus sacerdos cum debita materia ct forma, et cum intentione faciendi quod facit Ecclesia, vere conflciat, vero absolvat, vere baptizet, vere conferat alia sacramenla ». Idem delinivit Concil. Trid. (Sess. VII. de Sacram. in genere, can. 12.). — Etiam in solvendis adiunctis casibus Scholaslici satis conveniunt; qui tamen de eis vel in hac vel in scq. disl. agunt.

Secundo dato, quod clerici et laici possint baptizare, quaeritur, si possint baptizare haeretici. Et quod sic, oslenditur:

1. Primo auctoritale Bedae: « Sive haereticus schismaticus in nomine sanctae Trinitatis baptizat, non valet ille qui baptizatus est, a cathohcis baptizari ».

2. Item. Augustinus: « Nulli Sacramento est iniuriandum »; illi autem iniuriantur, qni dicunt, ea pollui per poUutionem ministrorum: ergo haeretici, quamvis polluli. possunt baptizare.

3. Item, « accedente verbo ad elemenlum, iit Sacramentum »; sed haereticus dicit verbum et habet elementum: ergo potest conferre Sacramentuni.

4. Item, potestas baptizandi non est donum gratiae gratum facientis, sed tanlum gralis datae, quia constat, quod mali sacerdotes baptizant: ergo esto quod aliquis sacerdos calholicus fiat haereticus; cum propter hoc non aiiullat gratiam gratis datam, videtur, quod possit baptizare. quod unus habeat plures uxores, salvari potuit ratio Sacramenti aliquo modo, quia Christus est sponsus multaruin animarum, sed non e converso; sic in proposilo est intelligendum, quia unus est baptizans interius, scilicet Christus Dominus, a quo est unitas in Sacramento baptismi.

De I. quaestione:.Mex. Hal., S. p. IV. q. 8. m. 6. a. 1. i. et de adiunclis casibus a. 4-8. — Scot., in utroque Scripto IV. Sent. d. 6. q. I. — S. Thom., hic q. 2. a.. et 3; S. III. q. 67. a. 3. i. — B. Albert., Iiic a. 1. — Pelr. a Tar., hic q. 3. a. 3. — Ilichard. a Med., hic a. 4. q. 1-4. — Durand., de hac et seq. q. hic q. 1. — Dionys. Carth., Iiic q. I.

II. De seq. (2.) quaestione alii Commentores Lombardi solent agere in seq. dist.: cfr. Alex. Hal., loc. cit. a. 3. — S. Thom., d. 6. q. I. a. 3. quaestiunc. 2. 3; S. loc. cit. q. 64. a. 9. — B. Albert., d. 6. a. 2. Petr. a Tar., d. 6. q. I. a. I. quaestiunc. I. — Richard. a Mcd., d. 6. a. 1. q. I. — Dionys. Carlh., d. 6. q. 2.

Contra: 1. Cuin traditur forma baplismi, praemittuntur duo, scilicet doctrina et fides, Matthaei ultimo: Docere eos baptizantes in nomine Patris etc.; et rursus: Qui crediderifet baptizatus fue?-it; sed doctrina haerelicorum non est scientia, sed insipientia, et fides eorum est error, non fides: ergo neo baptismus eorum est baptismus.

2. Item, baptismus est Sacramentum fidei: ergo ubi deficit fides, deficit jjaptismus. Probatio primae. Augustinus: «.ccedit verbum ad elementum, et fit Sacramentum, non quia dicitur, sed quia creditur»; ergo si non creditur, non est Sacraraentum: cum ergo haereticus non credat, non confert Sacramenlum.

3. Item, ad baptismum requiritur intentio; sed haereticus non habet intentionem, quia non habet fidem, « quae intentionem dirigit», ut dicit Ambrosius: ergo non potest baptizare.

4. Ilem, haeresis non est Ecclesia, ergo baptismus haeresis non est baptismus Ecclesiae; sed solus baptismus Ecclesiae est baptismus: haereticorum igilur, qui non sunt de Ecclesia, non est baptismus.

c 0 N c L u S 1 0.

Haerelicus, observalis observandis,

valide baplizat,

Respondeo: Dicendum, sicut dictum est quod ista tria sunl de integritate baptismi, scilicet immersio in aquam, proiatio verbi et intenlio faciendi quod facit Ecclesia; et quia haereticus, raanens haereticus, potest ista tria habere; potest baptizare et baptizat, quando aliquod istorum non deficit; operatur enim tunc non ut haereticus, sed ut ca- Iholicus.

1. 2. Ad illud ergo quod oljiicitur de doctrina et fide, dicendum, quod illa non sunt necessitatis, sed congruilatis, fides, inquam, baptizantis; nam fides Ecclesiae necessaria est, et haec non deficit — Et per hoc patet sequens.

2. Similiter ad illud quod obiicitur de intentione, dicendum, quod, sicut patebit infra, intentio potest esse respectu operis, non respectu finis; et sic potest esse recta etiam sine fide.

De iniensione sive efficacia Quantum ad secundum articulum quaeritur consequenter de potestate baptizantium per comparationem ad elTectum, et circa hoc quaeruntur duo.

Utrum mali ministri dent Et quod mali ministri dent rem Sacramenti:

1, Probatur raultis auctoritatibus, quae habenlur littera raaxime illa: « Si quos bapliza vit ebriosus, horaicida, adulter, si baptisraus Christi est, Christus baptizat »; sed Christus baptizat sanctificando: ergo et raalus rainister similiter.

2. Item, ratione videtur: quia, si baptismus

3. Ad ultimum dicendum, quod illud argumentum non valet; et fert Augustinus instantiam: Aegyptus non est paradisus: ergo fluvius Aegypti non est fluvius paradisi. Et est fallacia consequentis — homo non est asinus: ergo genus hominis non est genus asini — possunt enim Ecclesia et haeresis in aliquo communicare, quamvis multum differant.

Ex his palet casus, qui posset quaeri de haeretico, qui credit, quod Ecclesia nihil faciat; videtur enim, quod cum talis nihil intendat facere, non baptizet.

Et ad hoc dicendum, quod haereticus bene intendit aliquando facere quod facit Ecclesia, et taraen credit, quod Ecclesia nihil faciat, quia respectu alterius est intentio et credulitas. Nam credulitas est respectu effectus, et ipse credit, quod nullus effectus subsit illi operi; tamen nihilominus intendit facere illud opus, non tantum, ut est aclus ablutionis corporis, verum etiara, prout est actus quidara consuetus lieri ab Ecclesia; et hoc intendendo facere, qn?Lm's principaliter non nien&Al effectum, intendit tamen ex consequenti, sicut supra tactum est de eo qui voluntarie se subiicit operi exteriori, per consequens voluntarie se subiicit characteri. Et sic patet totum

baptizantibus collatae.

Primo quaeritur, utrura mali rainistri, licet catholici, dent Sacramentum et rem.

Secundo quaeritur, utrum haeretici et praecisi ab Ecclesia dent rera Sacramenti, ut Catholici.

et rem Sacramenti. raali hominis non daret gratiam, tunc salus nostra penderet ex aliena vita; quod si nefarium est dicere et iniustum, patet, quod mali ministri conferunt rera Sacraraenti.

3. Itera, plus pertinet doclrina ad doctorem, quain baplismus ad baptizantem; sed malus doctor dat doctrinam bonam el sanam, quara Dorainus prae- 5 Libr. IV. de Baplismo contra Donatislas, c. I. n. I. — De fallacia consequentis vide tom. I. pag. 628, nota 1. et pag. 691, nola 5. — Inferius post consequentis Vat. addit sicut hic.

cipit accipere Mallhaei vigesimo tertio: ergo multo fortius ille qui baptizat, quamvis malus, potest dare bonum baptismum sive effectum baptismi.

CoNTRA: 1. Malachiae secundo: Maledicam benediciionibus vestris, dicitur maiis sacerdotibus; et Glossa Hieron3'mi: «Quidquida vobis benedictum fuerit, a me maledicetur »: ergo qui baplizatur a malo sacerdote maledictus est: non ergo recipit per eius ministerium gratiam.

2. Item, Ecclesiastici Irigesimo quarto: Ab immundo quid mundabilur? Sed sacerdos malus est immundus: ergo ab ipso vel per ipsum non confertur in baptismo gratia, quae mundat animam.

3. Item, ratione videtur: quia, sicut sensus et molus fluunt a capite in membra corporalia et ab uno membro in aliud, ita et in corpore mystico: ergo si membrum aridum non defert sensum, sacerdos, qui est in mortali peccato, baptizando non confert gratiam baptizato.

4. ItenijOratio vitiatur ex vitio orantis, el potius meretur homo iram quam gratiam — unde Gregorius: « Cum is qui displicet, ad intercedendum mittitur, irati animus ad deteriora provocatur » — ergo baptismus vitiatnr ex vitio baplizantis; aut si non vitiatur; cnm Deus iudicet de operibus secundum interiora, et sacerdos sit mortuus, et opus eius mortuum, mortuus autem non vivificet: patet, quod malus sacerdos conferre non potest gratiam vivificantem.

Item, quaeritur, utrum peccet is qui accedit ad sacerdotem malum. Et videtur, quod sic: quia m Lege praeceptum erat fugere numundum corporaliter: ergo spirilualiler illud debemus observare.

Item, esto quod sacerdos petat pretium pro baptismo, nunquid est ei dandum? Si sic, cum emat _,.. _,. Sacramentum, est simoma. Si 7ion, aut remanebit non baptizatus, et hoc est periculum; aut baptizatus sine sacerdote praeter necessitatem.

c 0 N c L u s I 0. Malus sacerdos confert non tantum Sacramentum, sed etiam rem Sacramenti.

Resi'Ondeo: Dicendum, quod malus sacerdos non tantum Sacramentum, sed etiam rem dat, non ipse, sed Deus, cuius Sacramenta sunt bona et impolluta. In baptismo enim non mundat neque interius baptizat minister, sed Deus. — Sed cum Deus lavet inlerius, praecedente lotione exteriori, et exterior displiceat, quia lavans displicet; quomodo consequens est, ut, lavante malo sacerdote exterius, Deus lavet interius?

Et ad illud est notandum, quod est quoddam opus, quod habet virtutem a carilate interna solum; quoddam, quod habet ab institutione divina. Primum opus est virtutis et vitii et a Deo pensatur secundum qualitatem voluntatis Secundum est opus Sacramenti, et hoc pensatur secundum meritum et dignitatem Christi instituentis; tale semper remanet eflicax et impollutum nec potest aliquo modo pollui, sicut nec meliorari. Habet enim virtutem a Christo, non a ministro; sicut seraen tactum in terram aequaliter fructificat, sive sit bonus qui seminat, sive malus; et sic hic.

Ex his patent obiecta: nam Sacramenta sunt benedictiones Dei, non malonim. — Similiter patet sequens, quia imraundus ibi non mundat. — Similiter ad illud quod obiicitur de simili a corporali nutrimento, patet responsio, quod non est simile, quia Deus immediate dat gratiara baptizato.

Ad illud quod quaeritur, utrum peccet qui accedit ad malura sacerdotem; dicendum, quod non, immo magis peccat ille qui eum recusat, credens, Sacramentum per ipsum dispensatum esse vitiatum, quia facit iniuriam Sacramento. — Ncc valet quod obiicit, quia illud intelligitur de tactu per imitationera et consensum in malura; non sic autem tangit qui baptismum recipit.

Ad illud quod obiicitur de simoniaco, dicunt quidam, quod prius debet quis se baplizari facere a laico. Sed esto quod non esset ahus; dicunt, quod non polest dare pretiura, ut sacrura eraat, sed ut emat aquam. Sed esto, quod aqua sit consecrata: tunc dicunt, quod ante debet dimittere, parvulum mori sine baptisrao, quia non sunt facienda mala, ut eveniant bona — Melius tamen est dicere, quod dari potest pretium non ad emendum Sacramentum vel aquara, si;d ad redimendam vexationem iuris sui. Et hoc magis videtur consonare pietati et rationi et etiam iuri.

I. Bes Sacramenli inlelligitur liic gralia cum remissione peccatorum. De duabus liuius arliculi quaeslionibus a pluribus simul iractaliir. Principia iam in praecedenli art. lacla sunl.

De utraque quaestione: Alex. Ilal., S. p. IV. q. 8. m. 6. a. 2. — Scot., in utroque Soripto liic q. I. et de casibus q. 2.

Secundo quaerilur, utrura haeretici dent rem Sacramenti. Et (juod non, videtur.

i. Augustinus, de Consecratione distinctione quarta: « Ecclesia paradiso comparata indicat nobis, posse quidem foris iiaptismnm eius recipere, sed salutem beatitudinis extra eam nec accipere nec liabere ».

2. Item, Augustinus: « Qui foris Ecclesiam baptizantur non sumunt baptismum ad salutem, sed ad perniciem, habentes formam baptismi, virtutem eius negantes».

3. Item, ratione videtur: quia, si baptisma haereticorum facit fdios Dei, dando gratiam baplisraatis; videtur, quod inter haereticos exlra Ecclesiam sint filii Dei; hoc autem falsum: ergo etc.

4. Item, si laptisma Inereticorum facit reraissionem peccaLorum, et remissio fit per Spiritum sanctura; ergo inter eos est Spiritus sanctus: ergo haeretici dant Spirituni sanctum; sed hoc est falsum: ergo etc.

Contra: 1. Unum est baptisma Christi, Eccleet haerelicorum, qui in eadem forma baptizant: ergo eandem efQcaciam habent: ergo si in baptismo Ecclesiae datur gratia. et in baptismo haereticorum.

2. Item, baptisma illud est verum Sacramentum; quod patet, quia non est iterandum: ergo si non invenit obstaculum, ita confert gratiam, ut Catholicorura.

3. Item, possibile est, quod ille qui baptizat, sit haereticus, me nescienle: ergo damnum incurram de malitia aliena sine omni mea culpa. (iratian. C. Si iuslus (30.) c. I. q. I, in qua quasi per totam de hac re tractatur. — S. Tliom., hic q. 2. a. 2, d. 6. q. I. a. 3. quaesliunc. 3. — B. Albert., hic a. 2. 3. — Pelr. a Tar., hic q. 3. a. I. quaestiunc. 2, d. 6. q. 1. a. I. quaestiunc. 2. — Richard. a Med., hic a. 3. q.!, d. 6. a. I. q. 1. — Durand., hic q. I. — Dionys. Carlh., hic q. I.

Baplismus haeretioorum in forma Ecclesiae coUatus habet efficaciam, nisi obsit

Respondko: Dicendum, quod baptismus, qui datur ab haereticis in forma Ecclesiae, baptismus est et baplismus Ecclesiae, quia regenerat filios Ecclesiae, non haeresi, generat etiam filios in Chrirum liberarnm, sed etiam ancillarum; sic et Chrislus; unde qui ijoni baptizantur ab haereticis, comparat eos filiis ancillarum, sed qui raali ab Ecclesia, comparat Esau. Habet igitur semper efficaciam, nisi habeat obicem in suscipiente; tunc autem habet obicem, quando ille qui baptizatur, consentit haeresi. — Et hoc potest esse tripliciter: aut quando est haereticus et favet errori; aut si non est reticus. tamen vadit ad haerelicum praecisum in contemptum Ecclesiae; aut si non est praecisus, vadit lamen ad occultum, quem scit esse haereticum, propter aliquod commoduin vel favorem. Et tunc nihil accipit, quia accipit ab haeretico, ut est haereticus. — Sed tunc non consentit, quando habet iii> potentiara discernendi, ut parvulus; vel quando ille haereticus est occultus et creditur esse Catholicus; aut quando hoino est in necessitate constitutus, solo necessitatis intuitu.

Auctoritates Augustini secundum primam viain inlelligunlur. Rationes ad oppositum patent: quia quos haeretici baptizant non consentientes haeresi tamen, quia foris et exlra Ecclesiam... habentes nimirum formam Sacramenli, virtutem niitem eius abnegantes.

suae, etsi videantur esse de eis, tamen sunt Ecclesiae filii et intra Ecclesiam. Unde Augustinus dicit conlra Donatuni, quod haeretici baptizant non per id quod habent repugnans Ecclesiae, sed per id quod habent communitatem cum ea et unitatem; et ideo, si ille qui baptizatur, nihil recipiat ab haereticis nisi baptisma nec in ahis conveniat, iudicandus est Cathohcus, quia cum Cathohcis convenit et

De potestate baptizantium per Quantum ad tertium articulum quaerilur de potestate baptizantium per comparationem ad dantem illam. Et circa hoc quaeruntur duo.

Primo quaeritur, quae sit illa poteslas, quam

Quae sit illa polestas, quam Circa primum sic proceditur.

1. Super ilhid loannis primo: Hic est qui baptizat, dicit Augustinus, quod ioannes didicit, quod « Christus potestatem mmidandi a peccatis ministris dare potuit, sed non dedit»: ergo videtur, quod illa fuerit potestas cooperationis.

2. Item, quod illam dare potuerit, sed non dedit, videtur per verbum Auguslini et Magistri: quia non dedit hanc potestatem, «ne homo spem poneret in homine»; sed propLer nullam potentiam homo speraret in honiine, nisi homo haberet potentiam dimitlendi culpam et dandi gratiam: ergo de illa intelligilur.

3. Item, hoc ipsum oslenditur ratione, quod potuit hanc comraunicare, per simile in spiritualibus: quia Angelo superioris ordinis dedit potenliam purgandi alium, qui est inferioris ordinis: ergo cum ita sit ordo in ecclesiastica hierarchia, sicut in angelica, patet etc.

4. Item, oslenditur etiam per simile intorporalibus: quia rebus corporalibus dedit potentiam non habet repugnans; et tahs est parvulus. Et ideo, quamvis parvuH baptizentur ab haereticis, non lamen sunt intra haereticos quantum ad merilum, sed sohim quantum ad numerum; et ideo non sequitur, quod sint intra haereticos, secundum quod haeretici sunt, sicul fihi Dei; nec etiam, quod inter eos sil Spiritus sanctus, per quem remiltuntur peccata comparationem ad dantem illam. Christus dare poluit ministris et non dedit.

Secundo quaeritur, utrum Christo fuerit data polestas dimittendi peccata. dare potuit ministris et non dedil. curandi a morbo corporali: ergo animabus sanctis debuit dare potentiam curandi a morbo spirituali.

b. Item, hoc etiam probalur a minori: quia dare potuit ministris Ecclesiae potentiam expellendi daemones: ergo multo fortius seminarium eorum, quod est peccatum.

6. Item, a minori videtur alio modo: quia nulla crealura nobilior est anima sancta; sed gratiae dedit polentiam expeilendi culpam: ergo et animae dare potuit.

CoNTRA: 1. Augustinus: «Maius est irapium quam creare caelum et terram»; sed potenliae creandi non est capax creatura: ergo nec potentiae iustificandi sive dimittendi peccata.

2. Ilem, oranis actio est per coniunclioneni agentis;sed solus Deus potest iliabi animae: ergo solus polesl purgare.

3. Item, purgatio a culpa est a superiori; sed solus Deus est supra liberum arbitrium '-: ergo solus Deus polest culpara dirailtere, quae est in libero arbitrio. et pluribus aliis locc., de quo vide tom. II. pag. 127, nota 2. et pag. 267, nota 4. Cfr. eliam de Div. Nom. c. i. $ 2.

8 Cfr. tom. L pag. 835, nota o. Cod. bb per locinn a mi-

4. Ilein, inlerius baplizare esl gratiam infundere, et gratiam infundere est ipsam creare; sed solius Dei est creare gratiam: ergo ipsius tanlum est interius baptizare sive a cuipa purgare. Potestas, de qua loquitur Augustinus, est poteslas cooperationis talis, ut homo non e/ficiendo, sed impelrando baptizato gratiam obtineat.

Respondeo: Dicendum, quod circa baptismum possunt sex potestates aiinolari, ut videamus, quam dare potuit Doininus, et non dedit. — Prima est awcloritatis; liaec est, qua Deus a se ipso, non aliunde, habet polestatem inlerius mundandi a culpa. — tia est excellentiae, ut secundum abundantiorem gratiam existentem in baptizante maiorem conferret gratiam in baptizato. — Quarla est invocalionis, ut horao in nomine Petri baptizari possit, sicut in nomine Christi, vel etiam Trinitatis. — Quinta est institiUionis, ut, sicut Christus liabuit polestatem instituendi baptismum in aqua, ila alius haberet in aqua, vel alibi. — Sexla est ministerii, qua dal ut per liominem possit exterius minislrari et verbum et elementum.

Primam nec dare potuit nec dedit, ultimam cunt Magislri, quod dare potuit, sed nun dedit. — Secundam enim et tertiam non dedit, ne spes in homine ponerelur; quia, si unus liomo posset alium sanare spirituahter, vel suis meritis plus de gratia dare: speraret homo ab homine gratiam et veniain. Quartam vero et quintam non dedit, ne tot essent baptismi, quod baptistae; quia numeratur baptismus et denominatur ab eo, in cuius nomine fit, et ab eo qni instituit; et ideo, ne multi essent baptismi, sed unus solus, instituit, ut unus solus invocaretur. — De poteslate vero cooperationis controversia est, quia Magister dicit, quod illam rfare potuit; hoe tamen communiter negatur.

Sed quia Augustinus videtur hoc dicere, propter hoc notandum, quod cooperari alii est dupliciter:

1 Alex. Hal., S. p. IV. q. 8. m. 5. a. I: Potestas scil. cooperationis, qiui scil. homo coopeniii dicitur Deo in abltitione interiori, id est in remissione peccati et infusione gratiae, sicut cooperatur homini in ablutione exteriori. — Superius pro a culpa cod. K peccata. Inferius pro in baptizato, quod habent codd. F H W (bb a secunda manu) et ed. 1, alii in baptizando (edd. omittunt m), cod. K in baptismo.

2 Cod. G quae dat, cod. Z qua datur.

3 Hic c. 3. — Senlentiam August., in loan. Evang. tr. 5. n. 7, vide hic in lit. Magistri, c. 2. — Aliquanto superius pro baptistae codd. G H bapiizantes. Subinde non pauci codd. onu'ttunt in cuius nomine fit, et ab eo. vel per modum vere efficientis, sicut natura cooperalur Deo in productione naturalium, et liberum arbitriuin gratiae in faciendo opus meritorium; secundo vero per modum disponenlis, sicut cooperatur homo Deo quantum ad gratiam, quia se disponit. Primo inodo, quidquid videatur dicere Magister, Deus d.are non potuit, quia creatura capax non fuit; nec hoc modo intellexit Augustinus. Sicut enim tactmn fuit in primo libro, dislinctione decima quarta et per obiectiones ostensum, dare gratiam est potentiae infinitae et polenliae supra menlem humanam, quae immediate est in Deum. — Secundo vero modo dare poluit, ut homo secundum actum interiorem baptizato gratiam obtineret, non gratiam efficiendo, sed ipsani impetrando; sicut dedit homini virtutem faciendi miracula, non quia ipse ea efflceret, sed virtute sibi a Deo data, quoties vellet, impetraret. — Sed hanc non dedit homini, scilicet ut tantum posset interius in sanando animam, sicut exterius virtute miraculorum sanat corpora. Tunc enim ad eos recurreretur pro salute animae, sicut ad Deum. Dominus autem quantum ad hanc potenliam omnes fecit aequales, ut salutem animae a se solo doceat requirendam. Omnes enim aequaliter purgant, qui Sacramentum admistrant; et ita non est efficacia in actu mentis baptizantis, sed solum in administratione Sacramenti. — Et per hoc est solutio obiectorum.

3. Ad illud ergo quod obiicitur, quod Angelus superioris ordinis purgat elc.; dicendum, quod illud est intelligenduin quantum ad cognitionem, et hoc solum dispositive. Sed maius est purgare affectivam, quia magis esl Deo coniuncta; praeterea, habitus, qui reformat afjectivam, est habilus magis terius. Sed in hoc non contradicit Dionysio; non enim vult excludere dispositionem doctoris exterioris, quae est per modum cuiusdam extensionis; sed vult, quod habitus a solo Deo infundatur; nec in hoc excludit cooperationem luminis naturalis. AUqua enim sunt, quae possumus cognoscere per lumen naturaliter indiluni; similiter aliqua bona sunt, ad quae possumus assuefieri per rectitudinem naturaliter inserlam. £t sicut ad ea quae supra secundo vero edd. vel et post ad gratiam Vat. addit recipiendam. pro in Deum edd. in Deo. Subinde pro baplizaio codd. G K W bapiizando.

naturam sunt, solus Deus elevat cognUivam, infundentlo habitum cognitivum, utpote illnstrationem prophetiae vel fidei; sic, cum gratia gratum f;iciens el carilas elevenl supra naturam, non insnnt ibi nisi per infusionem. Et sicut cogniliva, Deo cooperante, potesl se perficere aliquo habitu nalurali, utpote cognilionis naluralis, aliquo vero non, utpote infusae; sic ex parte affectivae est intelligendum quantum ad habitus morales et infusos; et quia gratia gratuni faciens natnrani supra se elevat, habitus est infnsus. et ideo ab illo solo est, qni potest illabi animae. — Quanivis autem utrumque sit a Deo, tanien in habilu cognitionis doctor praeparat non solum verbo exteriori, sed etiam per habitum interiorem; et ila unus est nielior doctor quam alter. Ita Deus potuisset facere in baplismo, sed noluit, ut ei soli omnipotentia, honor et gloria altribuatur

4. Ad illud quod obiicitur de niedicina corporali, patet responsio, quod non est simile, quia pgjicinae sanitateui non effJciunt, sed disponunt adiuvando naturam. Non est etiamsimile, quia corporalia mutuo agunt et patiuntnr; non sic autem anima influit in animam; et ratio huius assignata fuit in primo libro

o. Ad illud quod obiicitur de expulsione daemonum, dicendum, quod illud non est maius, sed minus, quia daemon potest expelli sine melioralione et infusione gratiae, sed non culpa; daemon

1. Cum S. Auguslinus (cfr. hic argg. 1. 2. ad oppos.) dixerit, Chrislum aliquam potestalem circa baptismum sibi retinuissc, quam tnmen communicare potuerit; Magister (hlc c. 3.), quaerens, quae sit lalis potestas, resolvere videtur, quod minister per virtutem divinitus datani Deo possit proprie cooperari in interiore baplizali sanctificatione, sicul in bonis operibus liberum arbitrium cooperatur gratiae. Sinml addit, etiam in creando similem cooperalionem a causa secunda, Deo danle, fieri posse. -ssertio Magistri, sic intellecta, a ceteris Scholasticis improbatur (cfr. 11. Sent. d. ii. dub. 3.). — S. Bonav. enumerat sex potestates circa baptismum; sed Alex. Hal. (S. p. IV. q. 8. m. S. a. I.) quinque tantum recenset, omittens scilicet potestatem instilutionh. S. Thom. (hic q. I. a. I, et S. III. q. 6i. a. 3. i.) uno iiomine poieslalls excellentiae, quam tribuit Christo, comprehendit quatuor species (2. 3. i. et 5.) hic rclatas. Idem potestatem cooperationis, de qua est tota controversia, iterum quadrupliciter distinguit in Comment. (ibid. a. 2.): « Uno modo, sicut adimans ei cui auxilium praebet, cooperatur; alio modo,.sicut consiliinn praehens; lerlio modo, sicut quo medianle agens primum suum elTeclum inducit, sicut coopcrantur instrionenta enim potest expelli, quia potest arctari per contrariam potestatem.

(!. Ad illud quod obiicitur de gralia, dicendum, quod gralia expellit informando, non, efficiendo; et quia anima non potest animam informare, ideo nec actum illum communicare; effective auteni solus Deus est, qni potest gratiam dare.

Patet igitur, de qua potestate Augustinus intellexerit, scilicet de potestate cooperationis, qiia dicitur aliquis cooperari, non quia simul cum. illo efficit, sed quia aliquo dono sibi dato aliquid facil, qiio facto Deus facit, scilicet solo nutu mentis sine actu Sacramenli. Unde sicut beatus Petrus dicitur mortuos snscitasse et infirmos cnrasse, et habere virtulem curandi et gratiam sanitatum, non quia ipse faceret, sed quia Deus nutu suo faciebat sine aliquo visibili Sacramento; sic diceretur aliquis purgare et purificare et Deo cooperari, si data esset ei consimilis gratia ad animas purgandas; quod noluit Deus, sicut dicit Augustinus. Ideo eliam non dedit, quod unus baptizaret melius quam alter. — Et si Magister ita intellexit, bene intellexit, et rationes inductae ad oppositum non sunt contra ipsum. Verumtamen ipse in littera multum exprimit; et ideo in parle ista non est ei usquequaque consentiendum. — Et ita patet solutio obiectorum. Ad hoc problema terminandum valent quae scripta sunt de donatione gratiae, decima quarta distinctione libri primi. principali agenli; quarto modo, sicut disponens materiam ad effectum agentis principalis suscipiendmn ». Deinde dicit, quod nister Deo in remissione peccatorum cooperari possit. Tertio vero instrumentale agens, non tamen cooperalur in remissione peccatorum. In Summa vero (loc. cit. a. 3.) ipse dicit, quod Chrislus, (t secundum quod est liomo, operatur ad interiores effectus Sacrainentorum meritorie et efpcienter, sed instrumentaliter » (cfr. d. I. p. I. q. 3. scholion).

II. De senlenlia Magistri prnedicla et de contraria communiter sustenla, quod talis polestas cooperationis non possit ministro conferri, S. Thom. (hicq. I. a. 3.) dicit, quod « utraque Deo instrumentaliter duobus modis: uno modo ita, quod per virtutem aliquam habentom esse absolutum et completum in nalura operelur ad effectum aliquem producendum, non solum secundarium, sed principalem... el hoc modo ncclpiendo cooperationem, non polerat conferri homini, ut Deo cooperarelur in inleriore mundatione, quae fit per gratiam.. Alio modo aliquid cooperuiui- Deo noii pcv virUiieiu. quae habeal esse perfectum in nalura, neiue ad uUimum principalem elTectum [scil. grutiam] perlingondo ». Deinde nsseril, ullimum liunc modiuii perlinere ad poteslalem exceltentiue. quae fuit in Chrislo liomine; unde, absolute loquendo, eliam aliis poluisset a Deo dari. — Hinc palet, quae sit dilTerenlia inler opinionem SS. Thomae et Bonavenlurae aliorumque. — De quaestione, utrum crealura inslrumentajitci concurrere possit ad creationem, cfr. II. Sent. d. '!. p. I. a. 2. q. 2.

ill. Pe hac I. quaeslione praeter locos cilatos: Alex. llal., loc. eit. a. 1. et 2. — Scot. rem tangit IV. ScnU d. I. q. 3. n. 8. 6. — B..lberl., hic a. 4. — Petr. a Tar., Iiic q. I. a. 2. 3. — Hicluird. a Med., hic a. 1. q. 2. 3. — Durand., Iiic q. i. — Dionys. Ciirlh., de liac ct seq. q. hic q. 2.

lY. De seq. (2.) quaeslione cfr. III. Sent. d. 19. a. I. q. I.

Secundo quaerilur circa lioc, utrum Chrislo data sit potestas dimittendi peccata. Et quod sic, videtur.

1. Ante resurrectionem enim dicit, Matthaei nono: Ut auteni sciatis, quia Filius liominis habel potestalem dimiUendi peccala; post resurrectionem etiam dicit, Matthaei ultimo: Data est mihi omnis potestas etc.

2. Item, ratione videtur: quia Christus esl redemplor, secundum quod homo, et mediator, sicut dicitur in libro tertio Sententiarum distinctione decima nona; sed maius est redimere genus humanum quam peccata dimittere: ergo etc.

3. Item, humana natura est unita divinae in unitate personae, ergo inullo fortius iu unitale operationis: ergo quamvis sit Dei solius. est tainen hominis Cliristi etiam dimittere peccata.

CoiNTR.: 1. Ille solus polest peccata dimittere, polesl animas vivificare; sed solius Dei, et non alterius, est animas vivificare, sicul dicit Augustinus: ergo etc.

2. Itein, quamvis homo ille sit Deo unitus, tamen homo est et creatura, ergo finitae polenliae; sed animam recreare, cum sit facla niliil per peccatum, esl infinitae potentiae: ergo illud non potest Chrislus, secundum quod homo.

1 Vei-s. 6. — Seq. lexliis est iljid. 28, 18.

• In lit. Magistri, c. 5. seqq. Cfr. ibid. Comment. a. 2. q. I. so(. — post medintor cod. V addit secundum quod homo, cod. II perperam secundum quod Deus.

3 Vide III. Sent. d. 6. a. 2. q. I. — Arg. fundatur in axiomale: l_)pcrari sequitur esse, et:.ctiones sunt suppositorum.

In loan. Ilvang. Ir. 19. n. I-j: Animas ergo resuscilat dcm Christum lilium hominis. Et infra n. 16: hora nunc est, tui; sed resurgant nunc in mente, tunc in carne; resurgant Glossa ordinaria apud Slrabum et Lyranum in loan. 5, 25. Vide etinm August., Enarrat. in Ps. 70. serm. 2. n. 3. et scholion. S. Tliom. (hic q. 1. a. I.) dc potestale excellentiae, quae soli Chrislo secundum naturam humanam competit, cramcnto Sacramentorum elTeclum conlerre poterat quasi dominus ct institutor Sacramentorum... Tertio.. quoJ ad invocationem nominis eius dabalur remissio peccatorum in bapti.smo in primitiva Ecclesia » [de quo vidc supra d. 3. p. I. a. 2. q. 2.]. — De virlulc illa absoluta, quam idem in Sunima humanitati Chrisli ut imlrvmento coniuncto tribuit, cfr. S. III. q. fi. a. 3. et q. 48. a. 6.

De eadem quaestione agunt etiam:.lex. Ilal., loc. cit. a. 3. — B..Mbert., hic a. 6. — Petr. a Tar., loc. cil. a. I. — liichard. a.Med., loc. cil. q. I. — Durand., Iiic q. 3.

c 0 N c L u s I 0. Christo, secundum ((uod est homo, competit poteslas dimiltendi peccala dispositive sive per modum merili, non vero effective.

Respondeo: Dicendum, quod, si hoc intelligalur de potestate effectiva dimittendi peccata, sic solius Dei est, non hominis. quia Chrislus interius baplizal, non secundum quod homo, sed secundum quod Deus Si autem de potestate dispositiva, utpote per modum meriti; sic Christus meruit nobis dimittere peccata et quantum ad poenam et quanlum ad culpam. Unde quia Deus, ded.it dona hominibus et condonavit culpam; quia vero homo innocens, accepit in nobis dona, id est meruit, ut nos acciperemus.

Meruit autem Christus nobis remissionem culpae et relaxationem poenae sua passione, quae fuit Deo gratissima et in se fuit acerbissima, nullo modo ex delicto suo, immo propter solvenda debita nostraet in hoc habet Christus excellere, in quantum homo, in potestate dimittendi poenam, quia per se potesl totum condonare; sicut et fecit mulieri in adulterio deprehensae, et nunc etiam polest 5 August., In loan. Evang. tr. I, n. 13: Peccalum quidem iion pcr ipsum [Verbum] factum est; et manifestum est, quia peccatum nihil est, el iiiliil fiunt homines, cum peccant. Et de Verbis Apostoli, serm. 176. (alias 20.) c. 5. n. S: Nemo recieul, nisi qui creat; iiemo relicit, nisi qui fecit. Cfr. tom. II. pag. 633, nota 3.

sine clave aliqua. Alii aiilein homines si possunt, hoc est potestate, per quam Dominus eis commisit suae passionis thesaurum et meritum dispensandum, quasi custodibus thesauri. Ideo ampliori modo nobilitatis attribuitur Christo, etiam secundum quod homo, potestas dimiltendi peccata quam aliis; non quod ipse deleiU culpam, sicul ostenihuit rationes, quia, sicut probatum est in primo libro et in praecedenti problemate, tahs deletio ht per gratiae inlusionem et creationem, et iste est actus potentiae inlinilae: creatura autem potenliae infuvUac non est capax, nec per potentiam /inikun potest continnari potentiae agentis actu infinito: et ideo imllo raodo nec unitae iiec non unitae crenturae alicui convenit potestas baplizandi interius sive remiltendi peccata effeclioe, sed solum disposilive, et hoc competit merito Chrisli; vel tanlum formaliter, et hoc compelit gratiae, quam impetrat Christus.

In parte ista sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit Augustinus: iustos oportet esse per qitos baptizatur; quia secundum hoc videtur, quodsi aliquis sacerdos sit in peccato mortali et baptizet, quod mortaliter peccet. Sed contra: facil id, ad quod tenetur: ergo baptizando non peccat.

RnspoNDEo: Dicendum, quod iste qui baptizat, aut est in peccato notorio, aut occulto; sive sic,. « 5 sive sic. distinguendum est: quia aut est necessitas, et limetnr scandaluni; et tunc non peccat baptizando.sed in hoc,quod negligit se praeparare et cum timore et reverentia ad Sacramentum accedere. — Si autem non est necessitas, nec timelur scandalum, si non baptizet; non debet baptizare, nisi prius se praeparet ad iustincationem; quod si non facit, non tantum peccat negligendo, sed, in quantum est de se, Sacramento contumeliam faciendo et usurpando id, ad quod non est idoneus. — Si autem notorius est, peccat scandalizando. VX ideo dicit Augustinus, quod «luundos oportet esse ministros». — Patet igitur responsio ad obieclum. Non enim peccat, quia facit quod non debet simpliciler, sed ut non debet.

Cod. Z supplet clavis. Codtl. T U (K n secunda miiiiu) ex potestate, edd. per potestatem, qua. caf/oncm, non qaod,secunduni quod hoino.hocpossit.

± Ad illud quod obiicitur de redemptione, dicendum, quod in redempliono duo sunt: est enini ibi solutio pretii, pro quo eramiis obligati, et donalio graliae, per quam siinnis reconciliati. Primum quidem est minoris potentiae, seciuidum maioris; et ratione primi dicitur Redemptor, scilicet ratione humanitatis, ratioiie secundi quanlum ad divinitatem; nec humanitas suffecisset, nisi Deitati unita esset.

3. Ad aliud dicendum, quod unitas operationis non sequitur unitateiu personae, sed nalurae. VI quia Patris et Filii una est natura, quamvis duae sint personae, ideo unam habent operalionem. Quia vero humanitas et divinitas in Chrislo sunl diversae naturae, ideo diversas operationes habent.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Si quos baptizavit ebriosus etc. Videtur eiiim niale dicere, quia ebrietas aufert vim rationis et intentionem; sed intentio necessaria est ad baptismum: ergo si ebrioin eo hgata ratio, quin possit aliquid dicere, sed tamen balbutiendo dicit, utrum sit baptizatus quem talis baptizat. Quod non, videtur: quia ligatio linguae signum est ligationis rationis: et necesse est, rationem esse solutam ad ea quae spectant ad ministerium Sacramenti: ergo etc.

Respondeo: Dicendum, quod differentia est inter ebrium et ebriosum. Ebrius enim dicitur in actu, sed ebriosus in -consuetudine; et bene potest quis consuetus inebriari aliquando sobrius esse in actu, ita quod non biberit multum; et tunc, si baptizat, baptizatum est.

Quod quaeritur de ebrio, dicendum, quod si habeat ligatam rationem adeo, quod tollatur intentio baptizandi, quia nescit, quid faciat: tunc non baptizat. Si autem ratio soluta est tantum,quod scit, quid facit, tamen non omnimode est bene compos affectus. Quodsi noii coriiexeril, manebit ad pocnani usurpaloiis quod datum est... non tamen pro non dato liabebitur. — Seq. textus.ugust. ost in loan. Ivang. ir. o. n. 13: iustos oporlol esse tanti iudicis ministros. Cfr. Iiic lit. Magislri, c. I.

iS-2 sui; turic iudicandiiin est, quod sit baplizalus, eliam si lingua aliquo modo balbutiat, quia illud non est signum ligaminis rationis semper efficax. Multi enim sunt,qui ex modico vitio balbutiunt, et liabent usum rationis. — Distinguendum tamen est in lig;iinine linguae: nam si format verba intelligibililer, licet non omnino perfecte, baptizatus esl parvulus; si aulem ita corrupte, quod intelligi non potest, profert et formam ita infringit, ut convenienter intelligi non possit, est rebaptizandus DiB. IH.

Ilem quaeritur de hoc quod dicit: Quid noverat (oannes Bapliata? Dominum e.c. Videtur enim dicere contra Hieronyinuni et Chrysostomum, qui dicunt, quod non noverat, eum esse Christum, et ita videtur contrarielas. Quaeritur ergo, quis melius inler eos senserit. Et videlur, quod Augustinus: quia, quando Lesus ad loannem venil, tunc dixit loannes: Ecjo a te debeo baplizari, sicut dicitur Matthaei tertio: ergo cognoscebat, ipsum esse Christum. — Quod autem CJirysostomus nielius dicat, videtur: quia loanni, quando missus est, dictum fuit: Super fjuem videris Spiritum descendentem, hic est qui baptizat: ergo anlequain veniret ad eum, sciebat, quod solus ipse esset, qui baplizarel interius, sed tamen non cognoscebat exterius ipsum.

Respondeo: Dicendum, quod utrumque verum fyj 5ij,j,l; fiocet uos intelligere Chrysostoiiius. Primo enini loannes novit Christum in infantia notitia corporali, postmodum recessit in desertum; et tunc post longum lempus, quando missus est ad baplizandum, dictum esl ei, quod Christus potestatem baplizandi sibi retineret; sed iam ohlitus esl propter magnam moram, quis vel qualis esset Christas in persona; et iudicio columbae utrumque didicit, quia per hoc scivit, quod ipse esset Chrislus, et quod ipse essel qui peccata dimitteret et Spiritum sanctum daret. Utrumque ergo prius sciebat in gene- 1 Supplpndum, ut ex subnexis colligitur, parvulvs, vel logcniUim bapttalum.

2 C()(l. F pro iiilelligibiliter substituit ita quud inlelligitur, scire, per baptismum Christi redemptum esse niundum; nam sciebat, eum iMlium Dei esse et natum in cai-nej-. Uaec verba referuntur otiam a Glossa ordinaria in praedictum loc. ai)ud Strnbnm ct Lyranum nec non ab.lex. Hal., S. p. IV. q. 8. m. l>. a. 4. Sentcritia Chrysostonii, (luae inlVa in solut. plenius exponitur, habetur- in ipsius Commenl. in loan. 1, 33. seq. (homil. 17. nlias 16. n. 2. soq.)..b hac tnmen sentenlia Chi'ysostomi S. Bonav. recedit in suo Commentario in loannem 1, 31. rali, sed postmodinn didicit in speciali; priustamen cognovit, quis esset, quam cuius potestatis esset. Primum enim scivit per conversationem iniantiae, secundum per revelationem prophetiae. Et sic palet utrumque

DuB. IV.

llem quaeritur de ratione ista, quam assignat Magisler: Ne servus poneret spem in homine; quia illud nullum videtur inconveniens, quia possumus in orationibus Sanctorum confidere; unde clamamus de beala Virgine: «Vita, dulcedo et spes nostra, salve ».

R.ESPONDEO: Dicendum, quod est spes ai(a;«7«, et est spes praemii. Dicendum ergo, quod si poteslas dimittendi peccata esset data horaini, iam posset homo sperare ab homine gratiam et veniam, et ita per consequens gloriam, ad quam gratia est velut disposilio necessaria; sed haec ab homine sperari non potest nec debet. — Sed cum hoino possit orationibus adiuvare quadam congruilate, potest horao sperare in aliquo Sancto tanquam in adiuvante, non tanquam iii relevante, quia hoc est gralia specialis solius Christi Et sic patet illud.

DuB. V.

Ilem quaerilur de alia ratione, quam assignat, cum dicit: Ne tot essent baptismi, quot baptistae. Videtur enira ratio non esse bona: quia aut intelligit tot numero, aut tot specie. Non tot specie; constat, quia consimilis forma et consimilis effectus est in oranibus: si tot numero, wxWnm esset inconveniens.

Respondeo: Dicendum, quod inteUigitur, quod tol essent denominatione; et ita scissura esset in Ecclesia, quia unus posset dicere: Ego sum Pauli, alius autem: Ego sum Apollo; et sic non perfecta esset unitas in Ecclesia, cuius unitatis perfectio fundamentum habet in uno baptismo. Cfr. tom. I. Prolegom. LXlll. col. 2, et III. Sent. d. 2-3. dub. 3. — Inferius post videtur cod. bb supplet esse.

5 Vers. 14. — Seq. textus est loan. I, 33, in "quo Vulgata post descendentem addit et manentem super eum. — hiferius post qtiando nissus est edd. cum uno nlteroque cod. addunt ad baptizandim. B..Albert., hic a. 3; S. Thom., hic circa lit.

in antiphona ad Complctoiium: Salve Regina.

8 Cfr. supra a. 3. q. 2, et I. Scnt. d. I. diib. 9. — Pro relevante cod. F remunerante, et pro gratia codd. F L gloria. — Idem dub. solvunt Petr. a Tnr. et Richard. a. Med., hic circa lit.

9 Cod. H baptizantes, Magisler, hic in lit. c. 2, servi. — De diversitate niimerica et specilica cfr. Aristot., 1. Topic. c. 6. (c. 5.); V. Motaph. text. 12. et 16. (IV. c. 6. et c. 9. si;q.).

Cap. I.

Quibus liceat baplizare.

Nuiic, quibus liceat bai)lizare, addamus. De hoc Isidorus ait: « Constal, i)aplisma solis sacerdotibus esse traditum, eiusque ministerium nec ipsis diaconibus implere est licitum absque episcopo vel presbylero, nisi, his procul absenlibus, ultima languoris cogat necessitas; quod eliam laicis fidelibus permitlitur ». flem, cta, baplizare non praesumal, nisi necessitate cogente».

C.p. 11.

Si rebaptizandi sunt ab haereticis baptizati.

De illis vero, qui ab haereticis baptizaiiliir, ulrum rcbaplizandi sint, quaeri solel. — Ad quod breviter dicimus, quia quicumque sit qui baplizet, si servatur lorma a Chrislo Iradita, verum baplismum dat; et ideo qijj am sumit non debet rebaptizari. Unde Beda: « Sive lincrelicus sive schismaticus sive facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet ille qui baplizatus est, a bonis Calholicis reba- 1. pijxari, nc confessio et invocatio Trinitalis videalur an,)j,ii,.j „ ite,, Augusliiuis: « Quamvis unum sit baplisma et haerelicorum, scilicel eorum qui in nomiiie Palris el Filii et Spirilus sancli baptizant, et Ecclesiae calholicae; lamen qui foris Ecclesiam baplizantiir non sumuiit baplismum ad salulem, sed ad perniciem, habentes formam Sacramenti, virlutem autem eius

Cap. m.

Quod nuUus in materno utero baptizalur.

Hoc eliam sciendum esl, «quod licet ter immergatur propler mysterium Trinilalis, tamen unum ba- 1 Libr. II. de Ecclesiast. Officiis, c. 2.5. n. 9; C. Constat, baptisma (19.), de Consecral. dist. i.

2.Niim. 99. et tOO; C. Multpr (20.), ibid.

3 Honnil. aestiv. de Tcmp. in feslo Inveni. S. Crucis; C. Sive haereticus (31.), ibid.

Dialogus qnaestion. 6.'j q. d. (inter eius opera); C. Quamvis umim (29.), ibid. Ibi respicitur II. Tim. 3,.5. — Seq. locus est Augusl., Epist. 23. (alias 203.) ad Maximin. n. 2; C. Rebaptizare haereticum (108.), ibid. — Pro samtitatis signa edd. pluriraae sanctificationis signa. abnegantes; et ideo Ecclesia eos non rebaplizat, quia in nomine Trinitatis baptizati sunt, et ipsa est forma Sacramenti». Item: «Rebaptizare haerelicum, qui haec sanctitatis signa perceperit, omnino peccalum est; Catholicum vero, immanissimum sceius est». — Ex his aperle colligitur, quod qui etiam ab haereticis baptizali sunl, servalo charactere Christi, rebaptizandi non sunt, sed tanlum manus imposilione reconciliandi, ut Spirilum sanclum accipianl, et in signum detestalionis haereticorum.

Sunt tamen nonnulli doctorum, ut Cyprianus et posse Iradi baptismum, et eos esse rebaptizandos, cura veniunt ad Ecclesiam, qui ab illis dicuntur baplizali. — Sed hoc de illis verum est, (pii exlra formam Ecclesiae baptizare praesumunt. Cypiianus lamen ibi a veritate deviassc videlur, qui ait dehaerelico: « Quomodo sanclificare aquam polest, cum ipse immundus est, el apud (luem Spirilus sanclus non est; cum Dominus dicat in Lege: Quaemmque leligerit immundus, immunda erunt? Qm& polest dare quod ipse noii habet »? Hoc vero ex ignoranlia eum dixisse, Augustinus innuit dicens: « Martyreni gloriosum qui apud liaereticos vel schismaticos datum baplismum nolebat cognoscere, dum eos nimis detestarelur, tanta eius merita usque ad triiimphum martyrii secuta sunt, ut et carilalis qua excellebat luce obumbratio iiia fugaretur, et si quid purgandum erat, passionis falce tollerelur. Nec nos, qui baptismi verilatem et haereticorum iniquilalem agnoscimus, ideo Cypriano mehores sumus, sicut nec Pelro, quia gentes iudaizare non cogimus ». eliam si maler baptizetur. Unde Isidorus: «Qui in maternis uleris sunt baptizari non possunt, quia qui natus adliuc socundum Adam non est secundum Christum non polest icnasci, neque regeneratio in eiim dici polesl, in quem generatio non praecessit ». llem, Augustinus; «Noii potest quisquam renasei,antequam natus sit ».

Si vero opponilur de leremia et de loanne Baptista, qui ab ulero sanctificali legunlur. quod etiam 5 Cfr. Augiist., VI. et VII. contra Donatislas, aliique auctores de historia ecclBsiast. tractantes.

" Epist. ad lubaianum eiusque episc. Acta etc.

Num. 19, 22. Seq. locus August. est de Unico Baptismo contra Petilian. e. 13. n. 22.

8 Ilieron., II. Comment. in Epist. ad Epli. (4, 5.); C. Eodem modo ("Sl.), ibid.

13i de [acob quidam pulant; diciimis, si sanctificatio ibl accipilur inlerior cniundatio, in mii-acuiis divinae potentiae esse habendum, ut.ugustinus ait, ainbigue super hoc loquens: « Si uscjue adeo, inquit, in illo ). puero acceieralus esl usus rationis el voluntalis, ul intra materna viscera iam possel agnoscere el credere quod in aliis parvuJis e.xspectatur aelas ul possint, in miraculis est Uabendum divinae potentiae, non ad humanae trahendum exempbim naturae. Nam quando voluit Deus, eliam iumenlum loculum est». Idem: « De lereniia legitur: Priusquam exires de venire, sanctifictttn te; illa tamen sanclificalio, (ua ellicinuir templum Dei, nou nisi renatorum est». « ]S'isi enim quis renatus fueril ex aqua et Spiritu sancto, non potesl intrare in rccimm Dei. Nemo aulem renascitur, nisi prius nascatur». «Unde illa sanctificalio potesl secundum prae- (jgg(j,,JQ,,g[ accipi». — Ixcc dubitanlcr videtur loqui, qui eliam in eodem dicil: « Non diclum est, quia credidit iidans iu ulero, sed exsuUavit; nec Eiisabeth dicit: exsullavil in fide, sed, exsuUavit in ulero meo. El poluit esse haec sanclificatio lanlae rei a maiori cognoscendac indicium, non a parvulo cognitae ». —.bsque assertione de bac sanctificatione loquitur, non definiens, qualiter iutelligeiida'sit illa sanclificatio, an signum futurae rei, au veritas iuslificationis ])er Spiritum factae. Sed melius esl, ul dicamus, illos praeter communem legem in ulei'is iustificatos et gratia praevenlos, dimissis omnibus peccalis; quod el nudus Sanctorum teslimoniis - edocetur.

C.u. IV. Utruni baptismus sit, cum verba corruple proferunlur.

Quaeri etiam solet, si corruple proferanlur verba baptismus sit. — De boc ZacUarias Bonifacio scribit: «Retulerunl mihi nunlii lui, quod fuerit sacerdos in eadem provincia, qui ialinam linguam penitus ignorabat, et dum baptizaret, nescius Latini eloquii, infringens linguam diceret: baplizo te in nomine Patria et Filia el Spiritu.sancta; el propler Uoc conside- -2. msti i'ebaptizare. Sed si ille qui baptizavit, non errorem introducens vel Uaercsim, sed pro sola ignoraiilia Romanae locutionis infringendo linguam baplizans dixisset; non possumus consentire, iil denuo baptizetur».

Praeterea scienduin esl, quod illi, « dc quibus 3. nulla e.xslaut indicia inter nropinquos vel domesticos vel vicinos, a quibus baptizati luisse doceanlur, agenciis ibid. c. 10. 11.:52, ubi respiduntiii ler. I, 3; loan. 3,.5.; lenius ibid. 11..33; quartus c. 1 2. 11. 37; ultimus c. 7. n. 23. uon oslenditur gestum, ralio non sinit, ut videatur itcratum. Conferendum eis videtur quod collaliim esse ncscilur, (piia non lemeritas intervenit praesumlionis, ubi esl diligentia pielatis».

C,p. V.

De illo qui pro tudo immergiiur.

Solel eliam quaeri de illo (pii iocans sicut minuis, De necessi commemoralioiie tamen Trinitatis, immergitur, ulrum uonis. baptizatus sil. — Hoc aulem Augustinus non definit,Augastinas. ila inquiens: « Si tolum ludicre et mimice et iociila- oubium 4. riter ageretur, ulrum approbandus essel baplismus, qui sic daretur; divinum iudicium per alicuius revelationis miraculum oratione imploraudum esse censerem». Videlur tainen sauentibus non fuisse baptisma; Deiermina-j ii! cum alicpii in balueum vel iu (lumen mergunlur in nomine Trinilatis, non est lamen baptismus, (piia non inlenlionc baplizandi illud geritur. Nam in hoc et in I aliis Sacramenlis, sicul forma est servanda, ita ei inlentio illud celebrandi esl habenda. «illud eliam iion Augusiiuus.j le moveat, quod quidam non ea fide jiarvulos ad ba- plismum feriinl, ut per Spiritum ad vilam regenereii- i lur aeternam, sed eos putant hoc remedio leinporalem relinere vel recipere sanilatem. Non enim i>ropterea illi non regenerantur, cura nec ab illis hac intenlione olTeruntur "».

Agiioscendum est eliam, in baplizandis eleclis diio uubium 5. tempora esse servanda, id est PascUa et Pentecosten, De opponu ul iii Sabbato Paschae vel Pentecostes baplismi Sacra- poris! menlum cclebretur. Qm vero necessitale morlis vel pcriciili urgenlur omni tempore debent bajitizari.

Cap. VI.

De respo?isto?ie patrinoruni.

Porro cuncli ad baplismum veuienlcs fidem suam oe sacraprofileri debenl el exponere, quid petere venerinl "rl 4e°ca: ad Ecclesiam. Uiide et a baptizando quaerilur: Quij '««hismo. venisti ad Ecclesiam petere? Qui si adiiltus cst, pro se respondet: fidem, id est Sacramentum fidei, ct doclrinam. Ita etiam per singula intcrrogaliis, respondet, se credere in Palrem el Filium et Spiritum sanctuin. Si autem parvulus est, nou valens credere vcl loqui, alius pro eo respoiidet. Uiide Isidorus-: « Par- isidoms. j viili, alio profitente, baptizanlur, qui adhuc Io(ui vel Dubium 0. credere nesciunt, sicut eliam pro aegris, mulis vel

= Lilii. VII. de Baptismo coiUra Donatistas, c. -53. n. 102; C. Solet etiam quaeri (31.), ibid. — De eo quod sequilur, cfr. Ilugo de S. Vict., II. de Sacram. p. VI. c. 13.

«.ugust., Episl. 98. (alias 23.) ad lionilac. n. o; C..Yo« illud te moveat (33.), ibid. — In hoc loco edd., c.xcepta I, pro retinerc vel recipere liabent acapere, i-efraganlibus codd. etoriginali. — Quoad duo tempora baplizandi cfi. 1-eo, Epist. 16. ad universos episc. per Siciliam consUlulos c. 0; et C. Duo tempora (12.), ibid.

siirdis alius profiletur, dum bnplizanlur ». Sic el de poeiiileniihus agendum esl. « Si vero pro eo qui respondere potesl, nlius respondeat, non ilidem valet; sicut dictum esl: Aelatam liabel, pro se loqualur».

Sl vero quaeritur, ex quo seiisu pro parvulo dicalur: credo, vel fidem polo; dicimus, de Sacramento fidei id esse iMlelligendum, quod respondetur peto-6% cum defertur ad Ecclesiam, et habere, cum baplizatur; ut sit seiisus, cuin dicitur: fidem pelo, id esl, Sacramenlum fidei praesto sum recipere; credo, id est, Sacramentum fidei suscipio; quod esl: hic parvulus praesto est Sacramenlum fidei accipere. Unde Augustinus-: «Nihil est aliud credere quam fidem habere; el ideo, cum respondetur credere parvulus, qui fidei nondum alTectum habet, respondetur, fidem habere propter fidei Sacramentum, et convertere se ad Deim propter conversionis Sacrameiilum ».

Sed adhuc quaeritur, c quo sensu parvulo respondeatur: credo in Deum Palrem ol in lesum Chrisltim et in Spiritum sanctum. Nuiuiiiid de Sacramento fidei, an dc fide menlis ibi agitur? Si de Sacramento, cur nominalim dislinguuiilur personae? Si vero de fidei affectu, quomodo verum est, ciim eo careat parvulus? An illud factnrus parvulus spondetur, cum creverit? sicut el omnibus pompis diaboli spondetur abrenunliare; quod si non servaverit faclus adullus, lenebilur ipse, vel sponsor? — Sane dici polest, ibi sponderi pro parvulo, quod ad maiorem netnlem si venerit, ct pompis diaboli reiuintiabit et snnam fidem tenebit, cuius tunc Sacramenlum recipit. Hac aulem Sfionsione parvulus, pro qiio fil, lenebiliir, non sponsor; si tamen, ut cautio implenlur, quanlum iii se est, operam dederit; quin exigitur a palrino, ul sit diligens circa eum, pro quo spopondit, sollicitudo. De hoc Augustinus:

Supra oslendit Magister, quae sit polestas collata ministris. Hic secnndo delerminat, quibus est collata. Et liabel haec pars duas partes. In prima « Certissimam emisislis caulionem, qiia reininlinre pompis diaboli spopondislis ».

Cap. VII.

Be catechismo el exorcismo.

Illa auteni interrogalio et responsio fidei lit in catechismo'-'; cui el addilur exorcismus. Aiite baplismum enim fit calechismus et exorcimus; post catechismum soquitur exorcismus, ut ab eo qui iam inslruclus est, adversaria virtus pellalur. Exorcismus de Graeco in Lalinum dicilur adiuralio; catechismiis, inslructio; catechizare est inslrueie, ut de Symbolo ac rudimenlis fidei; e.vorcizare est adiurare, ul: exi ab eo, spirilus ininiunde; Symbolum dicilur signum, vel collatio: signuni, quia eo fideles ab infidelibus discernuntur; colla- iioquia ibi lotius fidei suOicienlia et integritas collata est. — Calechismus et exorcismiis nco)hyloriim sunt magisque sacrnmentnlia quam Sacramenta dici debenl. Neopbytus novilins interprelalnr vel rudis; et dicitur neophylus nuper nd fidem conversus, vel in disciplina religiosae conversationis rudis. — Haec igilur praecedunt baptismum, non quod sine istis non po.ssit esse verus baplismus, sed ut baptizandus de fide inslrualiir et sciat, cui debilor fiat deinceps, et ul dinboli poleslas in eo minuntur. Unde Rabanus: « Ante baptisnmm catecliizandi debel in homine praevenire ollicium, ut fidei catechumenus accipiat rudimentum el sciat, cui debilor deinceps fiat». Ilem, Augustinus: «Parvuli exsufflantur et exorcizantur, ut pellalur ab els poteslas diaboli», « ne iam conlendant eos subvertere, ne baptismum consequantur ». « Non ergo in inrantibiis crea- Uira Dei exsulHalur vel exorcizalur, sed diabolus. ut recedat ab homine ». determinat, quibus liceat baptizare, ostendens, quod omnibus in casu necessitatis. In secunda vero quaerit et delerminat, utruni baptizatos ab haereticis uliis minus apte catechumeno; deinde eaedem edd. omittunt et ante additur. — Quod sequitur sumtum est ex Hugone, Ii. dc Sacram. p. VI. c. 8. 9. 10.

liceat rebaptizari, ibi: De illis vero, (lui ab haereticis baptizantur.

Et ista pars habet duas. In prima determinat Yerilatem. In secunda vero removet falsilalem, ibi:

Quia supra quaesitum est de potestale baptizandi, ad inteiiigentiam huius partis quaerilur hic de iteralione baptismi. Et quia causa, quare non polest iterari baptismus, est character, quem impriinit ideo quaeritur primo hic de charactere. Et circa hoc quaeruntur sex.

Primo quaeritur de charactere, quid sit secundum essentiam.

Circa priinum sic proceditur et ostendilur primo, quod character sit habitus:

1. « Quia tria sunt in anima, scilicet potentiae, et hubitus»; sed character non est potenlia, quia non est in omnibus; nec passio, (m& secuiiduin ipsum anima non patitur: ergo est habitus.

± Item, constat, characterein esse aliquam qualitatem spiritualem animae; sed « nihil est in genere aliquo determinato, quod non sit in aliqua eius specie»: cum ergo qualitas spiritualis sit in prima specie qualitatis, et illa esl habitus, vel dispositio: ergo character est habitus, vel dispositio. Sed non est dispositio, quia non est facile mobilis: ergo habitus.

Contra: 1. Augustinus de Bono coniugali: Haijjtus est, per quem aliquis aliquid agit; sed charactere non agit homo aliquid: ergo character non est habitus. Santlamen nonnuUi doetoriun etc, ostendens, quod Cyprianus, qui dix.il, baptizatos ab haereticis esse rebaplizandos, non recle sensit.

Secundo quaerilur, ad quid sit.

Tertio, iii quo sit sicut in subieclo.

Quarto quaeritur, per quid character iniprimatur.

Quinto, qualiter imprimatur, utrum delebiiiter, an indelebiliter.

Sexto et ultiino quaeritur, utruin baptisinus debeat iterari.

i. Item, si character est habitus, aut est naturalis sive innatus, aut acquisitus, aut infusus. Non innatus, hoc constat: ergo acquisitus, einfusus; sed omnis talis habitus, cum sit in anima per modum perfectionis, est scientia, vel virtus; character autem nihil horum est: ergo non est habitus.

c 0 N c L u s 1 0. Character est habitus large sumlus, scilicet quaedam qualitas spiritualis, animam non omnino perficiens, sed disponens ad ulleriorem perfectionem.