Distinctio VI

Respondeo: Ad hoc dixerunt aliqui, quod characteristicatio non est aliud quam consignatio, et character ideni est quod signum; et hoc signum nihil addit supra potentias animae, quod sit quid Passibiles vero qualitates dicuntur, non quod ea quae illas susceperiiu qualitates, aliquid patiantur, neque eiiim mel, quoniam aliquid passimi sil, dicitur dulce... sed quoniam secundum sensus unaquaeque dictarum qualilatum passionis effectiva est, passibiles qualitates dicuntur; dulcedo enim passionem quandam secundum gustum efllcit... Quartum vero genus qualilatis est figura, et circa unumquodquo constans forma. — In fine nrg. codd. M R U supplent est.

absolutum, sicut nec signalio in circulo; sed funclatur supra potentias aniinae nudas et est ibi secunduin institutionem et aclum consignantis, nulla facta mutatione; unde est pura relalio, iit paternitas. Et dicunt, quod verbum Philosophi - intelligitur (le illis ((uae dicunt aliquid absolutum. Et ponunt exempluin, quod character est in anima sicut con- Sacratio in Ecclesia, in qua consecratione Ecclesiae non datur nova qualitas, sed solum ordinatio ab eo qni potest, ad sacra ibidem celebranda; sic dicuiit, quod character est quoddam animae signaculum, in quo dicitur anima sanctificari, nt Deus in ea habitet nt in templo. Et hoc dicunt sensisse Dionysinm in libro de Ecclesiastica Hierarchia % nbi dicit: Character est signum sanctum cognitionis vel commnnicationis fidei et sacrae ordinationis, datum accedenti ab hierarcha. — Sed illud non potest slare: quia character dicit aliquani assimilalionem et configurationem ad Christum, sicut character bestiae ad diabolum, de quo Apocalypsis decimo quarto; sed assimilatio fundatur super qualitatem: ergo si de novo fit similis Deo, et non fit mutatio ex parte alterius extremi secundum qualitatem; videtur, quod necesse sit dare animae aliquam qualitatem.

Propterea dixerunt aliqui, quod etsi character 2. dicat relationem., dicit nihilominus qualitatem aliquam, super quam fundatur; et illa qualitas est sicut dispositio ad recipiendum Inmen et caloreni gratiae, sicut siccitas in ligno ad calorem, et pervietas in vitio ad lumen. Et ideo posuerunt characterem in secunda specie ijualifatis — Sed illud non potest stare, quia illa est naturalis potentia, vel impotentia, quae consequitur naturam. Et praeterea, siccitas et pervietas sunt impotentiae resistendi: ergo character esset impotentia; quod stultum esl dicere.

Propterea alii dixerunt, quod character non 3. tantum est ad disponendum, sed etiam ad distinguendum; et est sicut quaedam qualitas animam 1 Vide siipra d. 3. p. I. a.. q. 1. in fine corp. — Superius pro characterkticatio ed. 1 cum pluribus codd. cliara- - Hic in fundam. 2. allatuin. — Paulo an(e pro consignaniis Vat. consignandi.

3 Cap. 2. p. II. 4. Edd. in fino definilionls accedenti ad liierarchiam. B..lbprt., liic a. 4, ait: « Dicunt autem quidani, beatum Dionysium in licclesiastica hierarchia cap. 2. ita definire: Character est signum sanctum communionis fidei et sacrae ordinationis datum accedenti ab hierarcha. Licet autem ita dicant, tanien in iiulla Dionysii transljtione invenitur baoc defini(io, ncc per verbum nec pcr sensum. lit hoc scit bene, quicunique litteram Dionysii inspicit ». Quod diffusins prosequitur ibid. fidelem decorans et ornans, per quam ab infideli dislinguitur; unde infert sensui spirituali passionem mulcebrem, et ideo est passibilis qualitas et in tertia specie qualitatis. — Sed illud non potest stare, quia non dmlnv passibiiis (lualitas, qme infert passionem sensui interiori vel intellectui. Cum enim omnis verilas sit obiectum intellectus, tunc omnia essent in lerlia specie qualitatis; quod stultum est dicere: ergo similiter est de charactere.

Propterea alii dixerunt, quod character, quantum est de suo nomine, importat configurationem — unde ubi nos habemus, ad Hebraeos primo figura substantiae, alia translatio dicit character substantiae — et ideo character est in quarta specie, quae « est forma et circa aliquid constans figura ». — Et si tu obiicias, quod figura est in quantitate et quantitas in corpore; dicunt, quod sicut duplex est qumititas, scilicel spiritualis et corporalis sive molis; sic duplex est fi,gura. — cies. Sed in spiritualibus configuratio non est similis terminornm clausioni, sed est similitudinis impressio sive assimilatio. Item, si figura ponatur in spiritualibus, non est nisi translative; sicut ergo quantitas virtutis non ponitur in genere quantitatis naturae, sic nec figura in specie figurae. Et iterum, quomodo secundum qualitatem virtutis actu dicitur clausio terminorum? Et iterum, super quid fundatur illa clausio? Si super virtutem datam, vel innatam, oportet ad aliam speciem recurrere: ergo cum figura spiritualis non habeat convenientiam cum illa, videtur, quod character non dicat figuram sive configurationem in quarta specie.

Propterea alii se extendentes dicunt, quod non est in aliqua specie qualitatis a Philosopho assignata, quia ipse non assignat nisi solum species qualitatis innatae, vel acquisitae, non infusae; et Character est distinctio a charactere aelorno impressa animae rationali secundum imaginem, consignans trinitatem creatam Trinitati creanti ct recreanti, et distinguens a non consignatis socundnm slatum fidei. Cfr. quaest. seq., ubi allegatur Damasc. — De passione mulcebri vide tom. III. pag. 6.51, no(a 3. Sub hoc rcspec(u passionem lae(i(iae definit Cassiodor. in Ps. 31,16: Laeiari est enim tacitae montis suavilate mulceri, o.vsultare est concitati animi fervore gaudere.

lioc eliam ipse Philosophus irinuit, cuin dicit: « Fortassis el alii apparebnnt (juaiilatis modi ». Et dicunl, characterem sub alia specie contineri, ut scilicet uua species quabtatis sit (juaHtas infusa. — Sed iUud videtur quaerere fugam, quia nos virlutes theologicas et alias virtutes, quae sunl infusae, in prima specie qualilalis collocamus; quare ergo non similiter c/iaraclerem?

Et ideo diceiiduin, quod character, cuni sit in habitus accipitur dupliciter: uno modo proprie, prout distinguitur contra (lisposilionem per perfectum et imperfectum; alio modo communiter, proul utrumque comprehendit, scilicet omnem qualitatem animam disponentem, sive facile mobilem sive diflicile, sive perfectam sive imperfectam El sic accipitur, cum dicitur: tria sunt in anima: potentia, passio et liabitus; nam dispositio est in anima et non esl potentia nec passio.

Dicendum igitur, quod si accipiatur habitus 2. /are, sic character est habilus; si aulem stricte, sic, quia character est perpetuus, ideo iiabitus; sed quia non perficit, sed disponit ad ulteriorem perfectionem, scilicet gratiae, quantum ad lioc est rf,spo- — Similiter est in oculo corporali, quia ibi

1. Conlru eri'orcm a WiUlellelposleiioribus liaerelids sparsum, quod nullatenus pcr quaedam Saci amenta impnmaliir character, antiqua Ix-clesiae docli'ina, explicala a Concil. Florenl., genere can. 9.) sic: « Si quis dixerit, in tribus Sacramentis, baptismo scilicet, confirmalione et ordine, non imprimi cliaractcrem in anima, hoc est signum quoddam spirituale et indelobilo, unde ea ilerari non possunt, a. s. ».

Tolam de cliaractere doctrinam miro modo exhibet Breviloq. p. VI. c. 6. — Quid autem proprie sit character, in scholis antiquitus dubium esse videbatur. Primam opinioiiem hic relatam secutus est Guliel. Parisiensis (De Sacram. c..3.), qui dicit, eundem esse sanctitatem quandam, « cuius exemplum et figura est sanctitas basilicarum consecratarum et vasorum ». Cui fere consentit Durand. (IV. Sont. d. 4. q. I.), qui, poslquam mtionis, per quam ex institutiqnc vel pactione divina depulatur aliquis ad sacras actiones». De hac autem opinione, quod character non sit aliqua entiias realis, iam Thom.de Argentina I)e Praedicam. c. de Oiiali: Forlasse (iiidorn igitur alius quispiam modus apparuorit qualilalis, s'jd fere qui maxime dicuntur, hi sunt. — Inforius pro vna species codd.. E G 1 K M 0 U S alia species.

• Scil. habitus. Cfr. II. Scnt. d. 27. dub. 3, nec non 111. Senl. d. 23. seqq., ubi de virtulibus theologicis, et d. 33, 3 Sub primo respectu de habitu agit Aristot., de Praeditext. 2.5. (IV. c. 20.) dicens: Alio modo habitus dicitur dispositiO: secundum quam bene vel male disponitur dispositum, et aiit socundum se, aut ad aliud, ut sanitas quidam habitus est lumen connaturale, inseparabiie, sed insufficiens ad videndum, nisi veniat spiritus visibilis a nervo oplico Simililer in intellectu est lumen connatnrale, inseparabile, non sufficiens ad dirigendam cognitionem, nisi superveiiiat habitus sciontiae. — Secunduin rein igilur character est quaedam qualilas animain non omnino perficiens, sed disponens ad nlteriorem perfectionem, scilicet gratiae. Unde potesl esse, quod sit quoddam lumen spirituale semiplenum et quidam calor gratis datus; et illud luinen dicitur signaculum animae vel signari in anima, secundum illud quod dicitur in Psalmo: Signatum est super nos lumen vullus tiii, Domine; signatum, inquam, per naluram, sed specialius Sacramenta divina, specialissime per dona Spiritus sancli gratuita.

Duo igilur obiecta solvuntur, quia lur de habitu perfecto, qui plene rationem habitus habet. Nam ille habilitat ad opus aliquod de se, et sic vel habilitat cognitivam, el e&t scientia; e inotivam, el est virtus; non autem est verum de habitu, qui est imperfectus, disponens ad alinin, sicut luinen naturale ad scientiam et lumen oculi ad habitum videndi. Sic intelligendum est in charactere: niiiilominus et aliquem actum habet. sicut patebit in sequenti problemate. recto pronuntiavit, quod « a nullo Catholico vidotur esse tenonda »; de quo post Concilia l-Iorent. et Trident. non potest esse dubium. — Sco(., qui « propter solam auctoritatem Ecclesiae » ponendum esse dicit, characterem imprimi (hic q. 9. n. M.), resolvit, eum esse quidem mtfc aliquid (hic q. 10. n. 13.), et vcl roatem relationem, vel aliquid absolutum; lamen ibi non determinat, quid duorum proprie sit; praestantiores tamen et plures eius discipuli docent, eum magis propendere in formam absolutam, quae plures involvat respectus. quatenus est signum et configurativum et distinctivwn. Quod autem character sit aliquid reale ct absolutum, et quidem in genere qualitatis, est sententia comniunissima; licet doctores non convoniant, in qua sit specie qualitatum ab.Vristotole positarum (cfr. pag. 136. nota 3). S. Thom. (S.. 111. q. 63. a. 2; cfr. IV. Sent. d. 4. q. I. a. 1. 2.) docel, eundem non esse proprie in genere vel specie, sed reduci ad secundam speciem qualitalis, scilioet potentiam, cum impoitet quandam potentiam spiritualem, ordiiiatam ad ca (uae sunt divini cultus; hanc aulem potenliam esse instrumenlalem et guiddam fluens et incompletum (sicutest virtus physica, quae secundum ipsum est in Sacramentis; cfr. supra d. I. est; disposilio etenim lalis est. Item habitus dicitur, si parlicub talis dispositionis sil; quare partium quoque virtus quidam habitus est.

In libr. de Dinoientia aniniao et spiritus, auctore Costadefinitio spiritus: « Spiritus est quoddam corpus subtilc, quod in humano corpore orilur ex corde et fertur... in venis pulsus ad vi ificandiim corpus... Et simililer oritur ex cerebro et nervis, ct opcralur sensum ct motum »; quae in cap. 2. fusius e.'plicanlur. — Inferiiis pro rem codd. Pi S lioc.

5 Psalm. 4,7. — Inferius verbis per naturam cnd. X praemillil specialiter, Alox. Hal., loc. cit., generaliler..

p. 1. q. 3. scholion). — AIox. Iliil., quem soqmiiUiii S. Bonav. ei B. Alberl., eum reducit acl primnm speciem (lualiiaiis, (sciicet kabitimi); Scotus ad primam simul el srcundam. Petr. a Tar. diibius inter opinionem S. Thomae et Bonaventurae liaoret; quod etiam de Richardo o Med. dici polest. — In 2. quaesl. ad 1.2. docetur, cliaracierem non sua sola natura, iit quidam pulant, sed ex institutione Dei esse signum traditae poteslalis.

De hac I. quaestione praeler laudatos: Alex. Ual., p. IV. q. 8. m. 8. a. I. I. — B. Albert., hic a. 3. — IVlr. a Tar., IV. Sent. d. S. q. 2. a. I. quaestiunc. I. 2. — Richard. a Med., IV. Sent. d..5. a. 2. (. I. — Dionys. Carlh., omnes dc charactere quaesliones in fihe d. 6. q. 4. simul traclat.

II. De seq. (2.) quaestione: Alcx. Hal., loc. cit. g 2. — Scot., liic q. 10. n. 12. — S. Thom., loc. cit. a. 2; S. loc. cit. a. I. 2. — R. Albert., hic a. 4. 8. — Petr. a Tar., loe. cit. quaesliunc. 3. — Richnrd. a Med., loc. cil.

III. Quoad seq. (3.) quaestionem negari non potest, radicale

Secundo quaeritur de charactere quantuiii ad ntilitateiii, ad quid videlicet cliaracler sit utilis. F.t cum sit sigiinm sacraivientale, dicitur, quod est ad signandum, nec tantum ad hoc, sed etiam ad disponendum; est etiam ad assimilandiim et distinguendum.

Quaerilur ergo primo de signalione.

[. Et cum signuni sit « quod se offert sensibus », videlur, quod character non sit signum, cum sensibus se non offerat.

2. Item, si est signum, ant ergo est naturale, aut voluntarium. Si voluntarium: ergo diversificatur apud diversos; quod stultum est. Si naturale: ergo habet esse a natura; quod est stultum similiter dicere.

Item, si est signum, quaeritur: quid significat? Si gratiam; conlra: niulti habent chara- cterem, qui nec habent nec habuerunt nec habebunt gratiam.

De secundo actu, qni est disponere, quaeritur similiter; et quod non sit ad disponendnm, videtur:

3. Quia, cum Dens sit agens potentiae infinitae, non indiget dispositione praevia ad imprimendam formam: ergo non est necesse, quod character, vel aliquid aliud disponat ad graliam.

4. Item, si est ad disponendum, quaeritur ergo: ad quid disponit? Si ad gratiam; conlra: gratia habetur in baptismo flaminis sine charactere: ergo non indigemus dispositione media. sit immediatum et proximum eiusdem subiectum. Quod non ipsa essentia animae,.sed eius potentiae, qualenus in eis est imago Dei, sint proximum charactclis subiectum, antiiui Scliolaslici concorditer rcsolviint. Ilerum aiilem qiiaorilur, iii qua principaliler sit polenlia. S. Thom.cui favent B. Albert., Pelr. a Tar. et Richard., doccl, eum esse in polentia cogniliva, « quia ex memoria et intelligentia oritur voluntas; unde tola imago est in intellectiva parte sicut in radice » (Comment. loc. cil. a. 3. quaestiunc. 3.); Scot. vero pro eo assignat colimtatem; S. Bonav. nus sunt imago, et [)&< appropriationem tanUini specialilcr Iribui potentiae cognitivae.

De hac 3. quaestione: Alex. Ilal., loe. cit. g 3. — Scot., hic (]. II; Reporl. hic q. 10. — S. Thom., loc. cit. a. 3; S. loc. cit. a. i. — B. Alberl., hic a. 4. quaestiunc. 9. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 2. quaesliunc. I. — Richard. a Med., loc. cit. q. 2.

0. Item, gratia unitur gloriae sine dispositione niedia: ergo videtur similiter, quod natura uniatur gratiae: ergo non est necessaria alia dispositio.

De tertio actu, qui est assimilare, qnaeritnr: cui character assimilat? et constat, quodsi alicui, quod ei,a quo imprimitur: ergo assimilat Deo.

6. Sed conlra: « Similitudo est rerum differentium eadem qualitas"»; sed Creatori et creaturae nihil est commune: ergo etc.

7. Itein, character stat cum culpa, quae omnino est Deo dissimilis; sed similitudo expellitnr per dissiinilitudinem: ergo culpa expelleret sive deleret characterem; quod falsum est: ergo etc.

Item, cum a.ssimilet toti Trinitati — quia quidquid assimilat uni personae, et oranibus — quaeritur: cui per appropriationem? Et quod Patri, videlur: quia est Sacramentum regenerationis; sed eius est regenerare, cuius est generare: cum ergo generare sit proprium Patris, patet etc. — Et quod Filio, videtur: quia Filius dicitur esse character aeternus. — Sed quod Spiritui sancto, videtur: quia character signum est praeparans ad gratiam et donum gratuitum gratis datum; sed gratia appropriatur Spiritui sancto: ergo etc.

De quarto etiam actu, scilicet de distiactione, quaeritur: quos distinguit? Et dicit Damascenus quod character baptismalis distinguit fidelem ab infideli. tiis topic. hanc definitionem iisdem vcrbis exhibet. (fr. iii II. Topic. Cicer.: Similitudo est unitas quaiilalis.

8. Sed conlra: Multi sunt fideles, qui non habent characterem, et niulti infideles, qui habent: ergo etc.

9. Item, si dislinguil, quaeritur: cui? aut enim Deo, aut nobis: Deo non, quia ipse non indiget; nobis non, quia non videmus, ulrum aliquis habeat characterem; quodsi Angelis vel Beatis, superfluit, quia bene sine hoc cognoscunt.

c 0 N c L u s I 0.

Character esl ad signandum, disponendum, configiirandum et distinguendum.

Respondeo: Dicendum, quod character est signaculum sacramentale a Deo impressum. Quia sii. gnaculum sacramentale, ideo gratiam significat, et non tantum significat, immo aliquo modo praeparat; quia usus Sacramentorum non tantum est in significando. Et quia gratiam significat et ad gratiam disponit; ideo habet aliquam similitudinem cum 2. gratia, quae est similitudo Dei; ideo aliquo modo configurat Deo. Et quia omnes configurat uni,assimilat etiam gregem Domini inter se; et per hoc 3. distinguit ab his qui non sunt de grege, vel etiam dislinclionem facit in eodem grege secundum aliam et aliam rationem assimilandi -.

1. ± Ad illud ergo quod obiicilur primo, quod est in eo ratio significandi per se lantum, sed per coniunctionem cum exteriori eleuiento; et ratione illius est visibile et unum, sicut elementum unum l Et ratione eius est voluntarium, sicut elementum significat ex institutione; nec est tamen diversum apud diversos, quia instiluitur auctoritate magistri universalis.

Ad illud quod quaerilur, quid significet; dicendum, quod gratiam; et quod ibi non sit, ut supra habilum est, hoc est ex defectu suscipientis tantum.

Ad illud quod quaerilur de secundo actu,dicenduui, quod disponit sicul quoddam lumen et calor dalus Disposilio autem illa non est necessitatis, quod agens non possit aliter agere, vel suscipiens capere, sed tantum congruitatis. Quia enim ptismus est vitae; spiritualis priiicipiuin, sigittum » etc, esponens, ail S. Bonav.: « Quia dislinguit gfegem tlominicum, sic sigilluni ». Oaniasc. oc. cit. c. 11. de cruce dicit: Iluec nobis sin. 2. et 4;.ugust., linarral. in Ps. 39. n. 1. et VI. de Baptismo contra Donatistas, c. I. n. I. h.-.-...... i 1 Cfr. supra d. I. p. I. q. 2. el 4. — Ciid. '0 (X a secunda inanu) addit sed eliam ad (jraliam disponendo, edd. cuin Wex.

• Vide infra q. i. — Superius verbis configurat wni cod. F praemittit Deo, et post Domini cod. Z addit ad Dominum, asimilat et gregem Domim. natura corrupta est per peccatum et indisposita ad gratiam, congruum fuit, quod intercidat disposilio media; noii sic gralia ad gloriam.

3. 4. b. Et sic patet responsio ad tria obiecta: ad primum, quia non est dispositio propter agentis indigentiam; ad secundum, quia non est disposilio necessaria; ad tertium, quia non esl similis dispositio in natura peccatrice ad graliam, sicut gratiae ad gloriam.

Ad illud quod quaeritur de fmmuYahbne, di- ue 3. actu cendum, quod est assimilatio per unius qualilatis Assimiiatili participationem, vel imitationem, vel omnimodam indivisionem. Prima est creaturae ad creaturam; secunda esl creaturae ad Deum; tertia est Dei ad sufficiens, vel ad su/jficientem disponens. Prima est j in gloria, et haec non compatitur dissimilitudinem i aliquam nec culpae nec miseriae; secunda in gra- j; tia, et Iiaec compatitur dissimilitudinem miseriae,!i sed non culpae: terti-a in charactere, et haec compatitur utramque, quia solum est graliae gratis da- 11 tae, et mullum longinqua. 'i (). 7. Et sic palet responsio ad duo de assimilatione.

Ad illud quod quaeritur: cui pr incipaliler as-. Ai quaest; similat? dicendum, quod appropriate ipsi Filio, qui; character dicitur; vel etiam, quia baptizati dicun- j tnr induere Christum, quia ipse est caput et dux,1 exercitus; et quia, sicut patebit, character per ap-, propriationem respicit fidem.

8. De distinctione solvunt quidam, quod chara- oe.- acti; cler distinguit eos qui sunt de Ecclesia numero ab his qui non sunt numero quanlum ad meritum. — Sed hoc nihil est, quia haereticus praecisus habet characlerem, uec tamen est de Ecclesia.

Alii dicunt, quod character distinguit percipien- soiutio 2. les Sacramenta ab his qui perceperunt tantum signum conqwrticipalionis Sacramentorum, et per consequens distinctionis quantum ad non participantes. — Sed tunc videtur, quod idem esset signum sui ipsius.

Et proplerea dicendum, quod ratio (/«</«- soiuUo au guendi in charactere venit ex ratione significandi; character autem significat gratiam fidei secundum

3 Cfr. supra d. 3. p. 1. a. I. q. I. ad i. et infru p. U. a. 2. q. 1. — De seqq. ide supra d. I. p. I. q. 2. ad 5. — In line solut. pro instiluitur edd. imtiluluin est.

aliqviem stalum, unde dislinguit vel fidelem ab infideli, vel fidelem a fideli; et quod permiscentur, hoc non est ex vitio signi, sed signatorum.

9. Et per hoc patet sequens, quia signum est nobis non per se, sed ralione coniunctionis cum ele- — Et est exemplum, si aliquis assumeret arma regis, signum esset, quod esset de exercitu regis; potest lamen nihilominus esse ex parle contraria, et arma semper significarent, quod sit ex parte

Tertio quaeritur, in quo sit character sicut in subiecto. Et quod in tola anima, videtur:

1. Quia character distinguit ovem Christi a non ove, et membrum Christi a non membro; sed anima non dicitur ovis nec membrum secundum potentiam, sed secundum subslantiam: ergo character secundum subslantiam distinguit.

2. Item, cuius est dispositio, et habilus; sed character disponit ad gratiam et remissionem originalis, quod respicit totam animam: ergo character est in animae subslantia.

Sed. quod sit tantum in potentia cogniliva, videtur:

3. Quia omne quod est in anima pertinens ad cognitionem, est in potenlia cognitiva; sed character pertinet ad cognilionem, cum sit signum: ergo etc.

4. Item, in una anima est unus character per unum Sacramenlum; sed omnis habitus est in polenlia ut in subiecto: ergo cum accidens sit in uno subieclo, character est in una potentia. Sed potentia, quae maxime huic convenit, est cognitiva: ergo etc.

Sed quod sit in tota imagine, videtur.

1. Character est quaedara configuratio; sed configurari dicitur anima Trinitati secundum tres potentias, non unam tantum: ergo etc.

2. Item, character disponit principaliter ad imaginis reformationem; sed reformatio imaginis attendilur quantum ad informationem ipsarum potentiarum, ut convertuntur ad Deum: ergo elc.

' Edtl. quamvis arma sifjnificenl, quod sit ex parte illa. Augusl., Serm. ad Ciiesar. Ecolesiae plobeni, Emerito praesenle (ed. Migne lom. l.. pag. 689 seqq.), n. 2: In erranle et deserenle milite crimen est desertoris, cliar.icler autem non est desertoris, sed imperatoris. esl de... tamen illim eliam communicant et boni cum malis. Suporius substituimus ex codd. F G I Z in nobis pro nobis; subinde post httins vilae cod. I addit et.

3 Vide scholion ad praecedentem quaesl. alia; et non est falsitas in signo, sed in accipienle. Sic in proposito intelligendum: quoniam, sicut arma fiunt ad distinguendum exercitus, et tamen ut plurimum confunduntur, quando sunt in bello; sic etiam est in nobis, quamdiu sumus in confliclu huius vitae praesentis miseriae. — Exemplum est de religionis, qui est signum bonitatis; tamen communicant etiam boni cum malis, et carnales cum spiritualibus. etamantes mundum cnm contemnenlibusl c 0 N c L u s I 0. Character est in anima secundum totam imaginem, appropriatur tamen potentiae cognitivae.

Respdndeo: Dicendum, quod circa hoc tripiex fuit opinio.

Quidain dixerunt, quod character est in tota anima propter rationes praedictas, quia distinguit ovem ab ove, vel ab ea quae non est ovis: et hoc respicit animae substantiam.

Quidam, quod in cogniliva propter rationem signandi, et quoniam signum, quod est ratio cognoscendi, respicit potentiam cognitivam.

Quidam, quod in tota imagine propler rationem configurandi. Et quia actus characleris, a quo nomen accepit, et principalis est configurare; ideo haec tertia melior est, quod sil in anima secundum imaginem secundum proprietatem et veritatem. Sed quia imago, etsi sit in tribus, tamen appropriatur cognitivae, secundum quod dicitur in libro de Spiritu et anima, quod « imago est in potentia cognoscendi, similitudo in potentia diligendi »: ideo per appropriationem est in potentia cognitiva.

1. Ad illud ergo quod obiicilur, quod distinguit aniraam: ergo est in anima; verum est, ged non oporlet, (inod sit in lola anima, sicut color dislinguit corpus, sed tamen primo modo est in superficie '-. elium supra d. 3. p. 1. a. 1. q. 1. ad 4. el d. i. p. I. dub. l. — Maior colligitur ex Aristol., de Praedicam. c. de Oiiali.

• Clr. qunesl. praeced.

2. Ad illud quod obiicitur: cuius est dispositio, el habilus; diceiidum, quod veruni est de illa dispositione. quae fit habitus; sed de alia non sic, quia habitus unius potentiae disponit ad habitum alterius, ut liabitus fidei ad habitum caritatis.

3. Ad illud quod obiicitur, quod spectat ad cognitionem; dicendum, quod verum est, si sit habitus cognoscendi. Et praelerea, non tantum ad cognitionem spectat, sed etiam ad gratiam reformantem totaui imaginem.

4. Ad illud quod obiicitur, quod est unum in anima una; dici potest dupliciter: quod unum accidens est in pluribus, sicut una gralia in pluribus potentiis, et una sanitas in pluribus membris, quando accidens non respicit determinale unam po-

Quarto quaeritur, per quid character imprimatur, et quaeritur, utrum imprimatur per virlutes, sicut per Sacramenta. Et quod sic, videtur:

1. Quia character est signum conformativum sive configurativuni; sed per virtutes configuratur anmia Deo: ergo per virtutes impnimtur character.

2. Item quaero, utrum imprimatur per Sacramenta veteris Testamenti. — Etvidelur, quod sic: quia character est signum distinctivum, distinguens populum a non-populo; sed Dominus tempore Legis habuit populum, qui debuit distiiigui, sicut et modo: ergo si distinguebantur per Sacramenta, patet, quod in illis imprimebatur signaculum distinclivum; hoc autem est character: ergo etc.

3. Item quaero, ninim ev omnia Sacramenta novi Testamenti. — Et videtur, quod sic: quia quod potest in maius potest in minus; sed omnia dant gratiam, quae maior est quam character: ergo etc. fornia ct substnnlia cuii.isci.inciuo rci... ullo, in quo pi-imo ficn fipium est, nt color in superficie. Cfr. ibid. Vll. text. II. (VI. c. l.). — Edtl. omittunt modo, et Vat. supcrius post quod sit addjt primo.

1 Cfr. III. Senl. d, 2.3. n. 1. q. I..seq., d. 27. a. 1. q. I. et a. 2. q. I. — Pro quia cod. F quando.

• Edd. character non tantuni.

3 Secundum August., Epist. 187. (alias 57.) c. 4. n. 13. Cfr. lom. i. pag. 171, nola 10. De una gratia vide 11. Sent. d. 27. a. I. q. I. seq., ot III. -Scnt. d. 27. a. I. q. Z. — Ale.x. Hal., S. p. IV. q. S. a. I. 3: Dicendum, quod niliil impedit, unum accidens esse in pluribus, quando illa radicanlur sive fundanlnr in uno, sicut una gratia in plunbus potentiis, et una sanitus in pluribus membris. Potest ergo inium accidens esse in pluribus potentiis, quando illud accidens non respicit unam polentiam, sed eas, secundum quod fundantur sive uniuntur in iino. — Superius pro quod unum codd. F H aiit unum, Vat. primo quod umm. Quaest. 1. et 2.

".rislot., VII. Etliic. c. I: E liominibus, sicut dicunl, ob Yirtutis excrlleniiam divini efficiuntur. tentiam, sed eas secundum quod fundantur iii uno. — Vel aliter: imago una est, et lamen in tribus potentiis, quia dicit relationem ad unum; similiter dici potest in charactere. Quia enim imago importat distinctionem, ideo comparatur ad plura sicut ad unum subiecluin. Et exemplum est in numero: ternarius enim unus est in tribus hominibus, et unus est, quamvis illi sint plures in se, qui sunt unuin subiectum ternarii, et nullus eorum per se tanluni est subiectum. Ita et in charactere intelligendum est, quod dicit, sicut praetactum est quandam configuralionem animae ad beatam Trinitatem, mediam inter configurationem animae quantum ad naturam, et configurationem eiusdem quantum ad gratiam gratum facientem.

4. Itein, character disponit ad gratiam: cuin omnia Sacramenta dent gratiam et ad illam, omnia dant

CoNTRA: 1. Character est signum indelebile '% ergo omne illud et solum est impressivum ris, quod non iteiatur circa subiectum; sed tum tria sunt Sacramenta non iterabilia, ut smus, confirmatio et ordo: ergo tantum illa Iria imprimunt characterem.

Quaeritur ergo ulterius gralia huius — cum omnis passio, quae inest aliquibus, insit per aliquam naturam communem — (uae sit illa natura communis reperta in his tribus, et non in aliis. Et constat, quod non esl materia, quia non est communis; nec forma, quia nec illa est communis. — Et si dicas, quod conveniunt in invocatione Trinitatis, et quia est unus e/pdens '-: similiter et in aliis est invoeatio Trinitatis et e/flciens, quia ille est unus

in omnibus Sacrainenlis. Necesse igitur est, quod illa nalura sumatur ex parte fi.nis. Sed hoc non videlur, quia in fine communi videntur omnia convenire; in finibus autem proximis omnia dilTerunl. — Et si dicas, quod hoc est, quia ista Iria Sacramenta sunt respicientia stalum fidei determinatum: ergo cnm fides sit eadem secundum diversos status, videlur, quod in omnibus istis Sacramentis unus imprimatur character. Sed constat, quod multi sunt characteres, alioquin non posset quis ordinari, si non esset confirmatus.

Qaaeritur ergo, quae sit raiio muUiludinis; videtur, quia character inlerior similitudinem habet cum signo exteriori; sed signa sunt dissimilia el diversa: ergo et characteres.

c 0 N c L u s I 0. C/iaracter imprimitur non in virtulibus, sed in Sacramentis novae leiis, ast tantum in Iribus.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod character esl igmom inlerius distinctivum. Quia ergo signare non convenit ei nisi i-atione signi visibilis; ideo solum in Sacramentis, non in virlutibus, imprimitur. Quia vero interius spiritualiter distinguens; ideo in Sacramentis, quae sunt non carnalis populi, sed spiritualis: ideo imppiiiiitm. i SacramentJs novae legis, non veteris. Quia distinctivum non mmis, sed multorum; ideo unitivum multorum in uno statu fidei: ideo in his

3. Sfici-amentis solum imprimitur, quae i'espiciunt slacuni omnes sunt distincti ab Aegyptiis ad veniendum in terram promissionis; secunda, mm fortes ah inlirmis ad pugnandum in bello; terlia, cum levitae ab alio populo ad ministrandum in templo. — Similiter triplex fuit dislinclio in domo David: prima, domus eius ab infidelibus; secunda, quia erant ibi specialiter pwnatore; tertia, quia levitae ei sacerdotes et scribae ab aliis etiam distincli erant, et etiam duces et principes habebant -. Sacmmenla conferrent charavterem. Nec potest sami natara comwunis ex parte efiicientis; quia ille est unas in onmibus Sacramentis.

Quia ergo tria tantum sunt Sacramenta, quae respiciunt statum fidei determinatum: baptismus, primum quia ibi fides gignitur, et homo ab Aegypliis separatur; confirmatio, secundum, quia ibi fides roboratur, et ut pugil inungitur liomo ad proeliandum el ab infirmis discernitur; et ordo, tertium, quia ibi virtus mullimoda datur, et liomo wi sanctus ad ministerium templi a laicis separatur: ideo isla tria tantum imprimunt characterem.

Natura ergo communis, reperta in his et non in alns, est, quia sunt signa visibilia mterius operantia, respicientia statum fidei determinatum. Et quia distinctio popidi a non-populo praecedit alias distinctiones; ideo baptismalis character praecedit alios de necessitate. Sed distinctio fortium ab infirmis praecedit distinctionem aliam solum de congruo, non de necessitate. — Ex hoc igitur patet ordo characterum; patet et numerus, quia tres sunt secundum tres stalus et Ires distmctiones et tria bacramenta; patet etiam ratio imprimendi. Praesupposita namque identitate ex parle materialis elementi, ratione cuius competit significatio, sumitur ratio principalis ex parte finis. Quia tamen finis movet efpcientem, et efficiens secunduni exigentiam finis introducit formam in materiam: concurrit triplex ralio: et prima est stalus fidei determinatio ex parte finis; ex parte efficientis institutio, qui ad taleni finem ordinans dedit talem virlutem, ut in his imprimeretur characfer; ex parte vero formae est sanctae Trinitatis invocatio. Et sic patent omnia. quam attendatur signum distinctivum, eo quod non est signum sensibile extra.

2. Ad illud quod obiicitur de Sacramentis veteris legis, similiter patet responsio: quia ibi erat tantum configuratio exlerius in carne, quia erant Sacrainenta populi carnalis.

3. Ad illud quod obiicitur: quod potesl in maius potest in minus; dicendum, quod istud non est generaliter verum, quia frequenter virtus creaturae ordinatur ad maius, non ad minus; homo enim potesl generare iiominem. non festucam

4. Ad iUud quod obiicitur, quod omnia Sacrainenta disponunt ad gratiam; dicendum, quod actus disponendi ad gratiam non est;»-oprm.s characteris, sed magis qui praedeterniinatus est.

Quod postmodum quaeritur, satis patet et melius patet si brevius resumanlur praedicta. — et etiam plures codd. ul etiam. Inferiiis posl bapti.mus cod. Z subiungit respicil.

3 Cfr.,ristot., II. Pliys. tcxt. 29. (c. 3.), et V. Metapli. text. 2. seq. (iV. c. 2.). — Plures codd. m inateria. liiferius pro qui edd. quae, cod. S quia. Cod..N bene visibile.

Ordo enim et sunima praedicloruni est, quia character est signum inlerius dislinclivum pariter et unilivum in aliquo fidei stalu; ideo imprimitur a signo visibili, interius operante, respiciente statuni fidei determinatum. Status ergo fidei determinatus est prima ratio imprimendi. Quia « finis imponit necessitatem his quae sunt ad finem », ideo, quia ihe instituit ad hunc fmem Sacramenta, dedit virtulem et fonnam verlwrum congruam. — Est etiam ratio muUiplicandi. Quia enim tantum Ires status

I. In hac quaestione solvcnJa omnes satis conveniunt. Attamen Scot. (hic q. 9. n. 21.) pulat, posse concodi, quod in circumcisione imprimercjtui- aliquis character imperfectus.

De eadem Alex. Uol., S. p. IV. q. 8. m. S. a. I. % i. 7. — S. Thom., IV. Sent. d. i. q. 1. a. i; S. III. q. 63. a. I. 6. — B. Albert., hic a. o. quaestiunc. 2. — Pelr. a Tar., IV. Senl. d. 5. q. 2. a. 3. — Richard. a Med. rem tangit IV. Sent. d. S. a. 2. q. 4. — Durand., IV. Sent. d. l. q. I.

II. Quoad soq. (6.) quaestionem lum Eugenii IV. Decretuni pro Armenis tum Concil. Trident. (Sess. VII. de Sacram. in gonerali can. 9.) characterem dicunt esse indelebilem; quod secundum Scot. (loc. cit. n. 20.) intelligendum est non respectu potenliae ordinaria. Quod character sit indelebilis etiam in altera vita (hic ad k), communi theologorum suffraglo probatur. — Ila-

Quintoquaeritur, utrum character imprimatur de- ]ebiliter,vel indelebiliter. VA(iQAindelehiliter, videlur:

1. Quia Sacramenta, in quibus imprimitur chauullatenus iteranlur; sed si deleretur, possent et deberent iterari: ergo non deletur.

± Item, character stat cum culim, sicut patet in sacerdote malo, ergo non repugnat culpae; stat etiam cum ignorantia, ut in parvulo baptizato, ergo videtur, quod non habeat contrarium, per quod deleatur; et est in subiecto perpetuo: ergo eius impressio est indelebilis.

CoNTBA: I. Possibile est, aliquem baplizatum habere characterem bestiae, de quo habetur Apocalypsis decimo quarto; sed nullus simul potest placere Deo et diabolo: ergo nullus simul potest habere signum huius et illius: ergo unus character potest alterum delere et deslruere.

seqq. (c. 9.).

' Secundum Aristot., II. Phys. texl.

3 Cfr. quaest. soq., lit. Magistri, d. VII..3,ibid. Comment. dub. 6, lil. Magistri, d...XV. c. I; nec non d. 2i. p. II. a. 1. q. i. seqq. fidei sunt et tres distinctiones, ideo lantum tres characteres. — Est etiam ralio ordinandi. Nam fidei generatio praecedit confirmalionem, et confirmalio multiplicationem; sed primum de necessitate praecedit secundum et terlium, et secundum praecedit terlium de congruo. Talis ordo est in distinctionibus populi: nam primo est separatio fulelis populi ab Aegyptiis vel malis; secundo, fortium ab infirmis; lerlo, sanclorum et perfectorum ab aliis. Et sic est ordo in cbaracteribus. lionem, quare character sit indelebilis, S. Thom. (S. loc. cit. a. S.) in eo ponit, quod « animn sit subiectuni cliaracleris secundum inteUectimim partem »; sed (ibid ad 2.) addil: « propter immobllilatcni iirincipalis moventis ». S. Bonav., vix ab illo recedit, nisi quod doceat, ut diximus, imaginem esse eiusdem (:omment. loc. cit. quaestiunc. i. — B. Albert., hic a. 7. quaesliunc. 2. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 2. quaestiunc. 2. — Uichard. a Med., loc. cit. q. 3.

III. De 6. quaeslione cfr. infra d. 23. a. 2. q. i, et Concil. Trident., Sess. VII. de baptismo can. 1 1, i(ui dcfinit, verum el rile collalim-i baplismum non esse iterandum.

De eadem quaestione:.lex. Hal., loc. cit. m. 12. — Scot., hic q. 7. — S. Thom., hic q. 2. a. I; S. III. q. 66. a. 9. — Petr. a Tar., hic q. 3. a. I. — Uichard. a Med., hic a. 4 q. I. — Dionys. Carth., hic q. 3.

2. Item, character bestiae est delebilis, quia nullus est adeo malus, quin possit fieri bonus: ergo a simili character Christi, cum ille qui bonus est, possit malus fieri.

3. Ilem, si character est indelebilis, quaero, unde illud habeat. Si ab efficiente; sed gratia gratum faciens est a Deo, et tamen delebilis. Si a subiecto: ergo quidquid est in anima, est indelebile. Praeterea, quod magis sit delebilis ratione subiecti, videtur: quia voluntarie recipitur; sed quod subiacet voluntati est variabile: ergo etc.

/(. Item, quod post hanc vitam deleatur, videtur in Beatis: qui;i est ex parte % multo enim magis est imperfectum lumen quam fides: ergo si fides excidit, et chttracter.

5. Item, quod in damnatis delealtu-. videtur: quia character aliquo modo habilitat ad graliam;

sed lunc erunt ipsi omnino ialiabiles: ergo carelmnt characlere.

c 0 N 0 1. 1: s 1 0. Chanicler esl signum indelebile, quia est hubilas in subieclo perpeluo impressus ad distinguendum.

Respondeo: Dicenduin, quod coinmunis opinio est, quod character est proprielas indeleijilis. Sed in liuius indelebilitatis causa diflerenter sentiunt diversi.

Quidam enini dicunt, quod quia character est in aniina secundum suhsUmliam vel essentiam, et ipsa est perpetua et invariabiiis; ideo et character. — Sed istud supra improbalum est.

.lii (licunt, quod quia esl in;mima seciuidnm potentiam cognilivam, quae non subiacet variabilitati, ut voiiuitas — quaedam enim cognoscimus, etiam voluntale nolente — ideo invariabilis. — Sed boc non valet, quia per ignorantiam expellunlur habitus cognitivi sed non character.

Tertii dicunt, quod sicut e matrimonii obligatione contrahitur vinculum insolubile, quamdiu vivitur, ita ex consimili in susceptione Sacramenti: scilicel quia ibi est quoddam matrimomnm spirituale; et qnoniani tam Deus quam anima sunt perpetuam duralionem babentia; ideo character semper durat. — Sed quamvis istud possit dici de baptismo, ubi est quaedam conlractio matrimonii non tamen in aliis Sacnimentis.

Et propterea dicendum aliter, quod perpetuilas characteris principaliter sumitur ab eius conditione et natura. — Unde notandum, quod est liabitus innatus, et hic est indelebilis omnino; et esl habitus acquisitus, et hic, quia est ex acquisitioue, perdi potest; et est habitus infusus vel datus; et hic est duplex. Quidam est datu ad dirigendum, et quia potentiae possunt obliquari, ideo est delebilis — potest enim invenire repugnantiam in subiecto — et 1 (]od. U addU perpetmx et. Mo. ino sentimt coil. G senserunt.

' Quaest. 3.

3 Aristot., de Longitud. ct brovit. vilao, c. 2: Igiioruiitiae quidem comiplio reminiscenlia et disciplina, scienliae autem oblivio et deceptio.

• Per actum renuntiandi diabolo et credendi in Deuni. ("Ifr. liic lit. Magislri, c. 6. — Supci-iiis pro scilicet <iiiiii, ((iiod liabent codd. G I, cod. F (E a secunda manu) ijiiia, alii codd. et ed. I sed quia, Vat. el quia. alius impressus ad distinguendum, et huic directio vel obliqiialio potentiae non repugnat. Si enim aliquid repngnaret, hoc solum esset opposita coiisignatio; sed opposita non potest esse, ipiia solus Deus potest imaginem suain consignare: ideo, si debet opposito signo signari, a solo Deo fiet. Sed ipse nunquam imprimit signuiii sibi contrarium; ideo necesse est, quod character aeternaliter perseveret. Quoniam igitur character proprietas est existens in subieclo perpetuo, in qiio non potest liabere repugnantiam; ideo eius iinpressio est perpetua. aliquod signaculum, quod diabolus animae impresserit, sed culpa secundum eius voluntatem perpetrata, in qua est anima per obstinationem disposita ad perpetuilatem; et ideo iion est oinnino simile.

3..d illud quod (juaeritur, unde hoc habeat; dicendum, quod a sui conditione, subiecto concordante,uon repugnanle; et efficiente non producente contrarium nec subtrahente.

0. Ad illud quod obiicitur de damnatis, dicendum, quod in damnatis manet ad conhisionem, in Beatis ad quanluliimcumque decorem.

1. Quod obiicitur, quod est ex parte; dicendum, quod imperfeclio cbaracteris compatitur secum perfeclionem gloriae; non sic autem est de imperfectione fidei, quia fides, secundum quod est virtus, dicit aenigma et absentiam rei credilao, et hoc repugnat statui gloriae; et ideo evaciiatur, non secundum quod lumen tantum, sed secundum quod habet annexum aenigma et absentiam rei in se, quod est essentiale fulei, secundum quod virtus; alioquin, si videret certitudinaliter, non esset meritum. Non autem est simile de charactere, quoniam dicit quandam consignationem et lumen quoddam; et illud non habet oppositionem ad lumen perfectum nec habet oppositionem ad tenebram poenae propter lucis modicitatem: ideo nec ihi evacuatur nec hic exstingnitnr. minis interprotatur, iiuam adoraii cl subiici ei ot consenliri dicit. — Pro in qua, quod liabent codd. E F, alii et edd. in quo.

Sexlo el iilliino quaeritur, utrum baplismus debeat ilerari. Et quod sic, videlur:

1. Quoniain possibile esl, aliquem baptizari, qui nihil graliae pen-ipit per baptismum: ergo si non debel esse sibi via salutis praeclusa, debet el polesl iterari isti baptismus.

:2. llem, duo dantur in baptismo, scilicet character et gralia-; sed quamvis character sil indelebilis, lamen gratia est delebilis: ergo saltem ratione gratiae polest et debet iterari.

Contra: 1. Si baptismus posset iterari: ergo quilibet impune peccare, cum ibi fiat remissio culpae et poenae.

2. Iteni, si cjfectus non potest iterari, nec causa: ergo si cliaracler non potest iterari, nec signum visibile sive baptismus.

Item, mulla non debent fieri de iure, quae, si fiunt de facto, facla sunt: ut sacerdos praecisus non debet conficere. sed si conficil, confectum est; quaeritur ergo, utruni in lioc casu aliquid fial. Et quod sic, videtur: (juia « accedente verbo ad elementum, fit Sacramcnium ».

c 0 N c L r s I 0.

Baptismus nec debet nec potesl iterari.

RiisPONDEo: Dicendum, quod baptismus nec f/ebet nec potest iterari. Quia non potest, ideo qui iterat nihil facit; quia vero non debet, qui scienter ilerat gravissime peccat.

Ratio autem, quare non debeat iterari, triplex est. Prima est ratione morbi, quem curat, scilicet peccati originalis, qui non potest «temr/ Secunda est ratione eius quod principaliter significat, ut passionem et resurrectionem, quam impossibile est 1 CtV. sii)iii d. 4. p. 1..-1. 2. q. 2. seq. — Posl aliquem cdd. siibiungunl /icte acccdentem. iterari. Tertia est ratione ejficaciae in curando, quia absolvit a poena et a culpa; et tunc mali non essent punitijSi seinper, cum peccarent, deberent baptizari.

Ratio, quare non polest, est characteris MH-RaUodapie;i priini non potest; et ille est effeclus Sacramenti primus, siiie quo nihil facit Sacramentum. — Alia est divina inslitutio, quia Dominus instituit, ut perfectam et unicam haberet eflicaciam et semel tantum fieret; si ergo fit secundo, nihil fit in anima, et ita cassatur Sacramentum scienter. — Et propter hoc ite- coroiiariam rans baptismum nihil facit omnino et magis peccat quam ille (ui ficte accedit, quia facit contra ordinationem divinam; facit etiain contumeliam Sacramento; facit et contumeliam Chrislo, quia. quantum est dese, Filium Dei crucifigit sibi et ostenlui habet, cuin unicum sit baptisma et unicam efficaciam habeat perfectam a pas.sione unica. El ideo sancti Patres gravem poenam imposueriint rebaptizantibus et rebaplizalis scienter propler gravitatem culpae; quia rebaptizalio aut sapit haeresim, aut si non sapit, gravissimum contemptum Dei et Sacramenli inducit, et-ideo graviler debet puniri. plet, quod Sacramentum sine fictione faceret.

2. Ad illud quod obiicitur de gratia, dicendum, quod gratia non est effectus immediatus, sed me- t diante characlere: et ideo nihil fit, quando non j imprimitur ciiaracler. ]

Ad ultiiniim dicenduni, quod qui iterat bapli- Ad (iaaest. smum nec de facto nec de iure Sacramentum tra- i dit, quia ille non esl susceplibilis; sed quando exterius abluit, si scienter vel negligenler facit. graviter peccat; si vero diligentia adhibita. elsi nihil faciat interius. tamen non peccat. sbyler, si euni qui vei-um baptisma habeat, iterum bnptizaverit, aut pollutum ab iiuiiiis non baptizaveiil, deponitor, ut qui crucem et morlem Domini derideat neque descernat etc. — De poenis scienter rebaitizatorum cfr. C. Eos quos (IIS.), do Consccral. d. 4.

8 Vide supra d. 4. p. I. a. 2. q. 3. — Superius pro de fictioiie edd. de jictc accedcntc.

In parte isla sunt (liibilationes circa litleram, et priino de boc ciiiod dicit Beda:.Ve confessio sanctae Trinilatis et invocatio videatur annullari. Videtur enini siia ratio non valere, quia, quando aliquis plus et pluries invocat Trinitatem et confitelur, non anniliilat, sed potius honorat. — Item, si haec ralio bona est, lunc nullum opus debet iterari, in quo fit invocatio Trinitatis; quod manifesle falsum est.

Respondeo: Dicendum, quod ista non est ralio Bedae, quia invocetur Triiiitas, sed quia invocetur ad talein ejfectmn, qui iterari non potest, sicut ad jmpressionem characteris; et ideo, si secundo invocat aliquis; cum non possit habere effeclum, vel iain annihilat invocationem praecedentem, vel consequentem; boc autem non seinper est in aliis generibus operum vel Sacramentorum, nisi eorum quae charactereni imprimunt. Ideo patet, quod non est siinile.

Itein quaeritur de boc quod dicit Augustinus: Rebaplizare haereticum, qui haec sanctitatis signa perceperit elc; cum haereticus det ita verum baptisma. ut Catbolicus, et similiter recipiat-; quare maius peccatum, et magis immane scehis est rehaptizare Catholicum?

Respondeo: Dicendum, quod quando haerelicus baptizatur et iteruin baptizatur, non est tantum peccatum, quantum est de Catbolico. Et huius ratio tuin a parte rei Sacramenti, tuin a parte ipsius Sacramenti. A parte rei Sacramenti: quia eam non recipit haereticus; et ideo, si iterum baptizatur, propter boc efficacia non geminatur. A parte Sacramenti: quia dubium fuit, et probabiliter moti sunt, quod haeretici carentes fide non baptizent; et ubi dubitatio est, potest in casu quis rebaptizari. Et ideo nec omnino facit iniuriam rei nec omnino Sacramento secundum cerlam scientiam. Sed nunc determinatum est, quod Sacramentum recipit et cbaraclerem et rem, nisi sil obstaculum fictionis; et ideo peccalum est, quia ignorantia iuris non excusat a toto; et hic est ignorantia iuris. — Cuin aui/i: tein rehaptizatur Catholicus, de quo conslat, quod recepit Sacramentum, et probabililer creditur, quod receperit rem Sacramenti; tmic ex cerla scientia fit iniuria Sacramento et Christo: quia effeclum unicae passionis, scilicet remissionem peccatorum omnium, vult iterare; et quaiitum in se est, Christuin iterum crucifigere; et Sacramentum irrilat: ideo gravissime peccat.

Item quaeritur de hoc quod dicit Cypriaiuis: Quomodo sanctificare aquam potest, cum ipse immundus sit? quia secundum boc videtur, quod baptismus non fiat nisi in aqua sanctificata: ergo si aliquis baptizetur in aqua fluminis, est rebaptizandus. — Item, qualiter solvilur ad eius argiimenfa. ad quae Magister non respondet? Si enim nulla est sanctificatio nisi per Spirilum sanctum; et hunc haereticus non habet: ergo nihil sanclificat. quaedam ad necessitatem. Illa quae est ad solemnitatem est facta a praelato Ecclesiae per orationem: sed haec non addit aliquid nec adimit baplisnio. Alia est per verbum adveniens ad elementum. per verbum, inquam, quod est de inlegrilate formae Sacramenli: et quoniam istud non habet efficaciam a dicente, sed potius ab instituente: ideo sanclificat et esl efficax non virtute ministri, sed Christi Sicut nolnrius odiosus et malus scribit litteras, quas mandal regi filius eius; et quamvis nolarius non pjaceat nec aliquid, quod sit in ipso, ipsi regi; placet tamen littera filii, et ideoefiicax est apud regem; sic intelligendum est in proposito.

Et sic pntet, quod obiectio sna non valet, quia non sanctificat Sacramenluin spiritus baptizantis, sed spiritus Christi. Et hoc est quod Cj'prianiim decepif: quia Ijaptismi potestatem ministro traditam non bene consideravit et de Sacramento secundum (uod de eius e/ficacia iudicavit; et si quis hoc diceret, in errorem manifestum, si vellet boc defendere, perveniret, quod nullus nisi sanctus posset Sacramenla eclesiastica dispensare; quod modo lenent quorundam haereticorum sectae. verba Apostoli oixlom iiiodo exponit. — Pjo irrilnf edd. iterat. Ilic c. 2. — Inferius pro hunc codd. F II hanr.

8 Cfr. supra lit. Magistri, d. 111. c. 1, et Commenl. p. I. a. I. q. 2. et a. 2. q. I. seqq. nec non d..i. a. 1. et 2.

DuB. IV.

llein quaeritur de lioc quod dicil.ugusliims: Si (juid purgandum erat, passionis falce tolleretur. Videtur enim male dicere: quia haeresis est, quod baptizatus sit rebaplizandus, et grave peccatum est rebaptizare: ergo si hoc faciebat Cyprianus, erat haerelicus; sed si haereticus patiatur, non propter hoc salvatur: ergo elc.

RESPONDiio: Dicendum, quod Cyprianus lioc non dixit asserendo nec defendendo, sed opinando; et ideo non fuit haerelicus, quia non erat in Lcclesia

Supra egit Magister de potestate baptizandi: hic agit de annexis illi potestati Et (luoniam tria sunt anriexa: ex parte baptizali idoneilas, ex parte baptizantis intentio, ex parte temporis opportunitas; ideo primo determinat, quis potest baplizari. Secundo, ulrum intentio sit necessaria ad baplismum, ibi: Solet quaeri de illo qui iocans£lc. Terlio de opportunitate lemporis, ibi: Cognoscendum est etiam, in baplizandis electis etc.

Duabus parlibus remanentibus indivisis, prima dividilur in duas. In prima determinat, quis baptizari possit. Secundo, quis baptizari debeat, ibi: Quaeri etiam sokt, si corrwple verba proferantur. Prima pars dividitur in duas. In priina determinat verilalem. In secunda solvit dubitationem, ibi: Si vero opponilur de leremia etc.

CIV. Iiic lit. Magistri, c. 2, tibi pracmissum verbum Aumislini alTertur conlra Cyprianuni. — IMox pro patiatur Voi. toUeretur. determinatum. Praeterea, zelus fidei et deleslatio haerelicorum, quae multum vigebat in eo, faciebant, ipsum ex humana infirmitate excedere; et ideo venialiter credendus est peccasse, si peccavit. Similiter Pelrus amore quodam speciali movebalur erga gregem; et ideo, si ex hoc inalum exemphim gentibus dedit, non graviler, sed venialiler credendus est peccasse. Et hoc innuit Auguslinus, cum dicit, quod « non sumus eis nieliores »; quia propter veniale peccatum non est quis minus praeferendus alii. Venialia enim omnia resecantur falce martyrii.

Secunda similiter dividitur in duas. In prima determinat, si ille qui baptizatus est corrupta forma, debeat rebaptizari. Secundo, utrum ille, de quo nulla est certitudo, possit vel debeat baptizari. Primum, ibi: Solet quaeri, si corrupte elc. Secundum facit ibi: Praeterea sciendum est, quod illi, de quibus etc.

Porro cuncti ad baptismum venientes. Supra egit Magister de Sacramento baptismi. Haec est pars, in qua agit de sacramentalibus, et duo principaliter sunt, scilicet catechismus et exorcismus. Ideo haec pars habet duas partes. In prima agit de calecbismo, in secundo de exorcismo, ibi: lUa autem intcrrogatio et responsio etc. Prima pars habel duas parles. In prima delerminat veritatem. In secunda solvit dubitationem, ibi: Si vero quaeritur, ex quo sensu pro parvulo elc.

lidd., jiosito superius qiuUaor pro tria et iidenlionis conformilas pro intentio, Iiic addunt: et rx parte lemntis responsionis fidelilas, et inferius post e/cfe elc. subiungunt: Quarto de levati responsione, ibi: Porro cuncti.

" Edd. legunt: Item, quarla pars Iiabct duas. In prima determinat veritatem quanlum ad baptizantis interrogationem, vel bapti/.audi, si adultus cst, vel patrini, si parvulus est, responsionem. In secuiida solvit dubilationem, ibi: Sed adhuc quaerilur, ex quo sensu etc. Simililer secunda pars, in qua agit de sacramentiilibus, exorcismo scilicet et catechismo, habet duas. In prima poiiit ordinem in exorcizando et catechizando parvulum, et Iiorum nominum et aliorum quorundam noliflcationem. In secunda ponit exorcismi eflicaciam, ibi: Parvidi e:rsii.fflantiir elc.

Ad intelligentiam huius partis tria principaliter quaeruntur.

Primo quaerilur de idoneitate ex parte baptizati.

Secundo de intentione ex. parte baptizantis.

Tertio vero de sacramentalibus annexis baplismo.

Et quod aliquis possit baptizari in utero, ostenditur sic.

1. Maior est gratia sanctificationis quam gralia baptismabs; sed parvulus in utero est susceptibilis gratiae sanctificationis, sicut patet de loanne Baptista et leremia: de loanne, Lucae prinio: Spirilu sancto replebitur adhuc ex ulero malris suae. Si ergo parvulus in utero est capax graliae sanctificationis, videtur similiter, quod el gratiae baptismaiis.

± Item, pronior est Deus ad miserandum quam ad condemnandum-; sed parvulus in utero non tantum est susceptibilis culpae, sed etiani poenae: ergo videtur, quod Deus debeat in utero remedium praeparare. Sed remedium conlra culpam originalem est baptismus: ergo videtur, quod homo possit in utero baplizari.

Sed contra: 1. ugustinus dicit, et baletur jiitera: « Non potest quis renasci, antequam sit natus »; sed baptizari est renasci: ergo non polest baptizari, antequam nascatur.

± Uem, originalis culpa contrahitur ex carne corrupta: ergo quamdiu parvulus est coninnctus carni corruplae, est coniunctus causae morbi, quia semper nutritur sanguine menstruo: ergo non debet quis purificari in loco infectionis, nisi separetur: ergo non debet baptizari, antequam nascatur et a matre separetur.

3. Item, baplismus est Sacramentum exterius, et omne aliud Sacramentum: ergo nuUus est su- Vei-s. lo. — EM. post malris stuie adcliint De leremia: Anleqiiam exires de rulva, saiwlilkai-i te [ler. I, 3.].

2 Cfr. lom. II. pag. "S-i, iiola 6. verba.Auguslini. — Pi-o miserandum cod. K miserendum. lii soliii. odd. cum pluribus codd. eandem leclionem liabent.

3 Hic c. 3.

Circa primuni quaeruntur duo.

Primo quaeritur, utrum aliquis possit in utero baptizari, sicut et sanctificari.

Secundo, utrum sanclificali in utero debeant sceptibilis baplismi, nisi exterius prodeat in Uicem: non ergo liaptizabilis est, quamdiu in ulero latet.

c 0 N c L u S I 0.

Baptismus non potest dari existentibus

in utero.

Respondeo: d praedictorum intelligentiam est notandum, quod ratio, quare quis non purificatur nec baptizatur in utero, est divina institutio, quae sic instituit. Ratio autem divinae institutionis assiquia gnalur congruitatis, non necessitatis utique aliter esse, si Deus vellet. Et secundum diversos plures et diversae congruenliae assignantur.

Fuerunt enim qui dixerunt, quod ralio sumitur ex parte aequitatis divini iudicii, quae nec parvulum nec adultum iuslificat sine aliquantula poena; et ideo debuit circa parvulum aliquid fieri poenale ad hoc, ut iustilicaretur; et ilUid dicunt fuisse omni tempore. — Sed ista ratio non videtur conveniens, quia non est generalis. Nam tempore legis nalurae, ut dicit Gregorius, iuslificabantur in sola fide parentum. Praeterea, esto quod parvulus baptizetur in aqua calida sive lepida, polius essel ei solatium quam poena, el ita haec ratio non sulTicit.

Fuerunt alii, qui dixerunt, quod ratio sumitur ex parle Sacrumenti. Quia enim in originali peccato et est cai'o infecla et anima deformata; ideo

Sacranienlum baplismi diio liabet, scilicet aquam et Spiritum, ut dicit Damascenus, et quodam modo est ibi purificatio et generatio carnis et spiritus: et ideo non tantum praesupponit nativitatem iii utero, quae est in infusione animae, verum etiam nativitatem ex utero, quae est in egressu. — Et ista quidem ratio bona est, sed parlicularis, quia non valet ad remedium legis naturae, quod non respiciebat parvuli carnem.

Fuerunt et alii, qui sumserunt rationem ex 3. parte culpae. Quia enini culpa originalis contr-icla est e.N: carne infecla et ex carne parentum secundum actum generationis; totum tempus genorationis et cibationis e. ilia carne infecta, ut puta ex sanguine nienstruo, est tempus deputalnm peccato, non remedio: et ideo ante necesse est, a carne matris parvulum separari, et totam generationis actionem consunnnaii, quam superveniat l)enediclio, quoniam illud lotnm est tenq)us malediclionis. — Et ista quidem ratio i)ona est, nisi etiinn repugnaret sanclificalioni, quoniam ibi datur gratia mnndans a culpa originali.

Fuerunt et quarti, qui dixerunt, quod ratio est 4. ex parte grcUiac. Quia enim gratiae est dare esse ordinatum et gratiae est regenerare; et esse ordinatum praesupponit esse distinctum et renasci praesupponit nasci: ideo necesse est, quod ante baptismum parvulus nascatur, ut sit perfecle natus secundum carnem, sit etiam distinctus, quoniam. quamdiu est in ventre, coniungitur inatrici per nmbilicum, unde recipit alimentum. — Et haec quidem ratio bona est, maxime quia consonat el orluin habet a verbis Sanctorum; lamen adhuc per istam rationem posset ostendi, quod parvulus non deberet sanclificari in ntei'o. sicut nec baptizari.

Et propterea est dicendum, quod ratio sumenda est cx parle sacramentcdis reineclii. Quia enim sacramentale reinedium respicit operationem Ecclesiae; et opei-atiu Ecclesiae non se extendit ad parvulum nisi extra uterum: ideo nullo tempore nec iide parentum nec aliquo Sacramento iuslificalus est parvulus, antequam nalus, quantum est de lege coinmuni; quia Deus decrevit salvare puerum per Sacramenlum, vel aliquid, quod sit loco Sacramenti.

Ad boc autem intelligendum est notandum, triplex status distinguitur in homine post animae infusionem: primus est in utero; secundus ex- 1 Libf. IV. (lc Fide orlhod. c. 9: Quoniniii enim diiilex homo, ex anim;! el corpore, duplicem dedit nobis purgalionem, per aquam e.i Spiritum: Spiritu quidem quod secundum imaginem et similitudinem est i-enovaiile, ajtta autem pei Spiritus tra uteruin in statu infantiae; tertius in statu naturae adultae. In primo statu manifestus est Deo; in secundo manifestus est nobis; in tertio inaiiifestus est silri. — In primo igitur statu, cum soli Deo sit notus, potesl per eius voluntatem sanctilicari, non per nostram cooperationem, cum non cognoscat eum Ecclesia, nec sit de foro Ecclesiae. In secundo stalu, quia notus est Deo et Eccksiae, remedium potest habere a Deo. cooperante adiutorio abeno, non suo. In terlio statu, cuin sit omnihns modis notus, scilicet Deo et sibi et Ecclesiae, potest omnibus bis modis adiuvari, ut non tantuin Deus sua virtute faciat, sed adiuvet Hdes aliena quantum ad Sacramentum et fides et devolio propria. — Prima igitur sanctificalio est per divinam vobnilalem et pertinet ad singulare privilegium. Secunda vero est per legem datain, sicut palet in circumcisione. patet etiam in baptismale, cuin dictnin est loannis tertio: Nisi quis renatus fuerit etc. Tertia est per legem inditam, quain Deus indidit, nt ad Deum recurrat homo petere veniam pro olfensa. — Et prima quidem est paucorum, iit pula illorum quos deputat ad aliquod magnum cium, et est praeler legem communem. Ita enim decrevit divina iustitia. ut, quanlum est de lege communi, non relevetur qui cecidit, nisi aliqua dispositio occnrrat; et parvulas qxMcm, sicut per alium cecidit, ita potest per alium relevari disponendo, ut puta per fidem alienam; adultus autem per pi-opriain, sicut per propriam voluntatem peccavit. — Quia vero in utero non potest per fidem alienam vel pei 5«aoramentum adiuvan, quoniam non est de foro Ecclesiae nec nobis notus; et hoc decrevit Deus de lege communi: ideo nidlns in ventre purificatus est nisi de privilegio speciali. Quoniam igilur baptismus respicit legem communem et legein dalam; ideo non debet quis in utero baplizari. Et haec ratio communis est omnibus Sacramentis secundum omne tempus.

I. El patet responsio ad illud (juod obiicitur de sanctilicalione. Goncedo enim, quod Deus posset dare gratiam, si vellet, parvulo; sed per Sacramentuin baplismi vel aliud ecclesiasticnm non debet fieri, non quia maius sit, sed quia aiins est modns, qui non competit illi statui.

± Ad illud quod obiicitur, quod Deus pronior est ad iniserandum; dicendum, quod verum est;

sed tamen ciim misericordia currit iustitia: et ideo, quia iustitia dictabat, ut aliqua salisfactio, vel aliquod praeparalorium fieret sibi pro parvulo, ideo ante non remittebat culpam; tamen non contincl mi-

I. Ihiec qunuslio est de iiifmitibiis nullo niotlo nalis. De nalis secunduni uliquani partem corporis consule casuislas. — Conclusio in genere constat. Etiam S. Thomas reiicit raliones a S. Konnv. reprobatas. — De sanctificatis in utero cfr. hic dub. I.

De hac I. quaeslione: Alex. llal.,. IV. q. 8. m. 7. a. 1. % 2. i. 4. — Scot., IV. Sent. d. 4. q..3. — S. Thoni., hic q. I. a. 1; S. III. q. 68. a. II. — B. Albert., de hac et seq. q. hic a. 9.

Secundo quaeritur circa lioc, utrum sanclificalns in ulero debeat baptizari, cum nalus est. Et quod sic, videtur:

1. Quia talis ])er sanctificationein non habet -; sed debet signo Chrisli consignari, quod fU in baplismo: ergo debet baplizari.

. Item, baptizali baptismo tlaminis baptizanlnr aqua et tenentur baptizari, ut palet de Cornelio, Actuum decimo; sed sanctificari non est aliud quam gratiam Spiritus sancti recipere: ergo sanctificati tenentur baptizari.

3. Item, nullus quantumcumque magnus absolvitur a divino mandato; sed Dominus mandatum dedit de suscipiendo baptismum: ergo ita tenetur ad hoc sanctificatus, ut alius.

Sed contra: 1. Vigor singularis privilegii semtranscendit beneficium commune: ergo in san-..... ctificatione datur gratia cuians, sicut in baptismo, cl maior et ellicacior; sed ordo non est a maiori perfeclione ad minorem, sed e converso: ergo sanctificatns non tenetur baplizari.

2. Item, si sanctiticatus baplizatur, videtur, quod sit vanitas, quia quod potest sutficienter fieri per unum frustra fit per duo in natura: ergo si «natura non facit frustra)), multo minus iiec gratia; sed gratia sanctificans suflicit ad curationem, alioquin Dens agit imperfecte: ergo elc.

ISl sericordiam suam in ira; quia hoc ipsum, quod conservat in utero et praeparat remedium extra, misericordiae est; et si retribuisset Adae secundura peccaluni suum, totam posteritatem eius delesset. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1. — Richard. a Med., dc hac et seq. q. Iiic a. 2. q. I. — Durand., liic q. I. — Dionys. Carlh., hic i. I.

II. De sequenti (2.) quaestione cfr. lit. Magistri, d. IV. c. 6. Item: Alex. Hal., loc. cit. 6. — Scot., loc. cit. q. 6. — S. Thoni., IV. Sent. d. 4. q. 2. a. 2. quaesliunc. 2. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. I. quaestiunc. 3. — Dionys. Carlh., I. Sent. d. 4. q. 7.

3. Item, videtur, quod sit ibi contemptus: quia qui baptizatus est, si iterum baptizetur, facit contumeliam Sacramento, quia priinum remedium reputat insufficiens: ergo pari ratione qui baptizatur post sanclificationem iniuriatur sanctificationi.

C 0 N C L IT s I 0.

Sanctiftcaius in utero debet baptizari.

Respondeo: Dicendum, quod sanclificatus ptizari debet baplismo aquae, sicut baptizatus baptismo flaminis — Et est ratio triplex: propter bonum obedienliae, quia Deus praecipit, ut omnes qui nascuntur, renascantur aqua; secunda propter humilitatem, quia debet se reputare peccatorem et indigere Christi redemptione; terlia propter unitatem, ut ab aliis membris Christi non discordet. Non ergo baptizatur propter hoc, quod sanclificalio non sufflciat. sed propter rationes praediclas. fropter quarum exempla danda Lhristus fuit cisus: ut scilicet obediret Legi, subiecit se signo peccatoris, quo non ipse se peccatorem, sed alios se peccatores profiteri doceret; postremo, ut Patribus non essel dissimilis.

Palet igitur responsio, quod sanctificatus noii recipit baptismum in remedium — quod si faceret. ctum, quod in privalo leratur. — De lecto ordine tfr. lom. II. pag. 330, nola o. in fine.

esset inordinatio, vanitas et conlemplus — sed in signaculum, quod habet Iria bona coniuncta, scilicet obedientiam, humililatem et unitatem, quantum ad unitatem cliaracteris.

1. Ad illud ergo quod obiicilur, quod sanctificatio transcendit; dicendum, quod quamvis hoc verum sit quantum ad gratiam, quae delet culpam et habilitat ad bonum; tamen non transcendit quantum ad characlerem, quia illum non impii-

Quantum ad secundum articulum quaeritur de intentione baplizantis, et circa hoc duo quaerunlur.

Primo quaerilur, utrum intentio sit de neces-

Et quanlum ad primum, quod intentio sit de necessitate baptismi, ostenditur:

!. Primo per auctoritatem Magistri inlittera:. « lo hoc ct iu aliis Sacramentis, sicut forma servanda est, ita intentio conferendi illud est habenda»; sed forma est de necessilate: ergo et intentio.

2. Ilem, forma verborum est de necessitate, non secundum quod cogitantur, sed secundum quod dicuntur; sed dicere est cum intentione proferre: ergo intentio est necessaria ad baplismum. Si tu dicas, quod ex hoc non sequitur, quod oporteat habere intentionem talem et talem, sed sufficit, quod intendat aliquid, ut puta hidere; ostenditur, quod necesse est habere intentionem dandi Sacramentum: quia opera, quae sunt secundum artem vel ralionem, ut ratio est, recipiunt denominationem ab eius intentione — quoniam si intendit ludere, hidus est — ergo si non intendit administrare Sacramentum, non est Sacramentum.

CoNTR.: 1..ugustinus dicit, et habitum est supra distinctione tertia: « Accedente verbo ad elemenlum, fit Sacramenlum »: ergo si ista duo admit; et ideo ratione illius adhuc baptismus debet recipi.

2. Ad illud quod obiicilur, quod superiluit; patet responsio: quia non recipit ad idem, ad quod praecessit sanctificatio.

3. Ad ilUid quod obiicitur, quod rebaplizatus iniurialur baplismo; dicendum, quod hoc verum est. quia ileral idem remedium et ad idem; non sic est in proposilo. Et sic patet lotum sitate baptismi.

utrum recla intenlio sit de Secundo quaeritur, integritate baptismi. sint, Sacramentum est integrum, maxime cum in dationo formae intentio non tangatur.

2. Item, ad baptismum concurrit fides, cum sit Sacramentum fidei; sed fides Ecclesiae sufilcit, cum baptizans est infidelis: ergo videtur similiter, quod intentio Ecclesiae suppleat intentionem baplizantis.

3. llem, baplismus ila respicit recipientem sicut dantem; sed non est necessaria inlentio in recipienle,ut patet in parvulo et furioso: ergo nec in dante; et sic etc.

4. Ilem, videmus opera spiritualia, quae Dominus facit per ministros aliud intendentes, ut puta probat iustos per daemones'-, qui probationem non intendunt; simililer in operibus corporahbus, qui percutit vuinere lethali, etsi non intendat occidere. homicidium facit: ergo videtur similiter in proposito, quia, licet (juis non intendat baptizare, tamen si facit ijuod requiritur ad baptismum, baplizal.

5. llem, si intentio est necessaria, ergo quilibet est incertus, utrum sit baptizatus: ergo si non debet se committere discrimini: semper tenetur rebaptizari, cum nunquam possit certificari de intentione baptizanlis. ((. ratione. (Zoi. II omittit ut ralio esl, pro quo codil..M X ponunt (/( itlliino. Post intentione edd. subiimgunt qn operafur.

s Lit..Magistri, o. 1.

" 1)0 duplici liac propoit. olV. supra d. 3. p. I. a. I. q..3, d. i. p. I. dub. 2. et d. o. n. I. q. 2.

C 0 N C Ml S I 0.

Intenlio requiritur ad conferendum onine Sacramentum.

Respondko: Diceniiiim, quod iii onini Sacramento necessaria est intenlio. — Ratio autem liiiins est, quia Sacramentuin non habet esse suum a natura, sed ab inslHuiione; uiide si ante instilutioneni immersisset quis in aquam sub forma verboruni, non esset Sacramentum.

Dicunt ergo qnitlain, sicut magister llugo de I. sancto Victore, quod Sacramenta instituta sunt, nt fiant rationahiUler et ex intentione; et ideo, si non sit intentio, non est Sacramentum. Ait enim sic: «Sacramenla Dei non sic inslituta sunt, ut operandi nullain rationem admittant, sed lumultuosa quadam et violenta atque irrationabili perlinacia sine omni intentione aut voluntate operantium ad effectum procedant». « Vide igitur et considera, quod rationabile oportel esse opus ministrorum Dei, nec propter solam formam praeiudicare, ubi agendi intentio nulla est ».

Potest tamen et alia ratio assignari: quia ad -2. Sacramentum necessaria est intentio et institutio. Ad hoc enim, quod sit Sacramentum, necesse est, quoil forma et elementum ad unum ordinenlur; hoc autem non est er se, cum forma et elementum indifferentia sint ad mulla; ideo supervenit institutio Christi, quae formam et elementum ordinavit ad aliquem effectum et significatum. Sed tamen inslitutio, etsi verba ordinavit ad unum, non tamen arctavil, quia ad alios usus possunt sunii et siimuntur; et ideo ad hoc, quod ordinentur, necessarium est, intervenire intentionem ministri, qua intendit illo actu et verbo talem effectum dare, vel saltem quod facit Ecclesia facere, vel sallem quod Christus instituit dispensare; alioquin verbum et elementum ut disiuncta, vel ad aliud iuncta, non faciunt Sacramentum.

1. Ad illud ergo quod obiicitur primo: Accedit verbum ad elementum etc.; dicendum, quod non accedit unum ad alterum,nisi adsit intentio iungens.

± Ad illud quod obiicitur deside, quod suflicit fides Ecclesiae; dicendum, quod fides est sicut agens universale; sed intentio est agens jaar/«ciilare, applicans fidein ad hoc vel ad illud: et ideo fides salvatur in generalitate Ecclesiae, sed intentio est necessaria, qua copnlatur aclus ille fidei Ecclesiae, tanquam actus particularis et actualis in ministrante. Virtus igitur Sacramenti est a fide Ecclesiae, sed dispensalio est ab actione ministri; et quoniam ministratio respicit intentionem dantis, ideo non sic requiritur fides in dispensante, ut intentio.

3. Ad illud quod obiicitur de suscipiente, dicendum, quod si suscipiens sit adultus et nullo modo intendat, sibi fieri quod facit Ecclesia, sed tantum locum; non credo, quod reciperet Sacramentum, si nihil intendat nisi ludere et lavari.

Ex lioc patet illud quod consuevit quaeri, utrum aliqua fictio impediat susceptionem Sacramenti. Si eniin fictio illa non removeat intentionem hanc, videlicet suscipiendi quod Ecclesia dat vel intendit dare; quantacumque sit fictio, non impedit susceptionem Sacramenti. Si vero ita sit fictus, quod non habeat intentionem recipiendi vel fieiidi circa se quod Ecclesia facit vel intendit facere, sed solum intendit ludere vel alios illudere; non video, quomodo iste suscipiat Sacramentum, vel rem.

4..d illud quod obiicitur de operibus, dicendum, quod opera illa de se sunl ordinata ad illum finem, ut gravis percussio ad occisionein et poena ad bonorum probationem; sed ablutio et Trinitatis invocatio sunt ordinata ad multa: et ideo non faciunt Sacramentuin sine intentione. Et sic patet illud.

.. Ad illud quod obiicitur, quod semper oportet rebaptizari, cum non constet de intentione baptizanlis; dicendum, quod non oporlet, quia fecit quod in se est et debitam adhibuit diligentiam; et ideo amplius non tenetur, inaxime si defectus intentionis non potuit cognosci ex aliquo signo. baptizatum, non tantum Ecclesia. Et rationem huius sumunt ex illo verbo Isidori: «Quacumque arte verborum quis iuret, Deus sic accipit, sicut ille cui iuratur, intelligit». — Sed illud intelligitur quantum ad culpam, non quantum ad ratimem voti vel Sacramenti, et hoc est manifestum in matrimonio et voto

3 De agente sive causa universali et paniculari cfr. I. Sent. d. to. a. 2. q. 2. in corp.

Et ideo dicunl alii, quod iion est Sacraraentum, 2. qiianivis ibi sint verba: (luia, nt dicit (Jregorins in Moralibus, « non debel inleMli(> verbis deservire, sed verba intontioni», et iioc niaxime habet locum in Sacramento. Et ideo non i)aptizatnr, quantuni est per id quod per hominem gestuiu est.

Si quaeras, an aliter salvelur; dicendum, (juod si acluUus baplizatur, ul debet, fides interior supplet; si parvulus, pium est credere, quod summus sacerdos suppleal: si tamen non faciat, iuste

I..b oninibus dc re inoriiii Inicliiiililjns innic recepUi cst inuliiplL. intentionis dislinclio, scilicet in actmkm (quae itciitalem; item in absolutam ct cmulitiomUum; ilerum in directam et indiredam sive intcrpicl;ilivani. liim nntiivimns (11. Senl. d. 41. a. 1. c[..3. in scholio n. 2.), S. BoiKivcnturiim cum S. Tluima uliisque illius iietaiis nnctoriljus non riiro vocare habituulem cani, (uao posl Scoluin ab ipsa distinguitur nuniine virtualis. docetur, non rcquiri intentionem avtualent, non.sullicere habitualem nec intrrpretativum, sed sLiriicerc virtualem.

II. Ex parte obiecti voliti intenlio potest vcrsari circa Sacramentum tantum materialiter (id, est circa actiones physicas, quibus fit jjosilio materiae et foi-mae), vcl formaliter, (quatenus actiones illae sunt sacrae, vcl sacrameniales), vel circa ejjectus per easdem conrerendos. lixti a controvcrsiani cst, quod inlentio effectuuni non roquiralnr, dnnimodo non positivo et absolute excludiinlur. Ilem de fide cst, in ministris, dum Sacramenla conflciunt, reqniri « intcnlioneni saltem laciendi quod lacit Ecclesia » (Concil. Tridenl. Sess. VII. de Sacram. in genere can. 1 I.). Insuper notanda est propositio 28, ab Alex. Vlll. an. 1690 prohibita: « Valet baptismus colliitns a ministro, qui omnem ritum exlernum formamque biiptizandi observat, intus vero in corde suo apud se rcsolvit: non intendo quod facit Ecclesia ». — Nihilominus posl Concil. Trident., duce Catharino, nonimlli llieologi voluenint tenere, sullicerc ad valorem Sacramenti, si illud tantum inlendatur materialiter. Sed communissima senlentia iheologorum doccl, rcquiri intentionem formalem, saltem implicitam et iiequiviilcntem. Ita cum llugone ii

3. Victore, iMagistro, Pracposilivo docent.Mex. Ilal., S. Bonav.,

4. Albertus, Scot., Pelr. a Tar., Uichard. a Med. ceteriquo Scholastici, non excejlo S. Thomii, licet contrariae opinionis defensores conati sint ipsum in suam parlem Trahere, afferenles duos locos obsciiros, scilicet hic q. I.a. 2. quaestiunc. I. ad 2; et S. 111. q. 64. ii. 8. ad 2. Scd genuinum eorum sensum bcno interprelatus est Caielanus ad Summae locum cil. — Baliones ab

Secundo quaerilur circa hoc, utrum recta intenlio sil necessaria ad baplismum. El quod sic, videtur: facit; et nos esse voluit incertos de salute ad doponendam superbiam et excitandam diligentiain, ut attenlius et a personis dignioribus et securioribus requiramus; credo tamen, vel quod Deus revelet, vel integre snppleal, nisi peccata nostra piaepediant. — lioc igilur habendum esl pro regula ad Re oinnia sequentia, quod ad omnium Sacramentorum dispensationem necessarium est habere inlenlionem vel actu vel hahiht, vel impUcile vel explicile. auclorc hic insinnalac optime in Breviloq. ( p. VI. c. o.) proponuntur, (luod scilicet « rectitudo iuris exigit, ut opera hominis, secundum quod homo non liant priiccipitanler, et opera hominis ut ministri Christi aliquo modo referantur ad Cliristum,et opera hominis ut ministri salutis iiliquo modo referantur ad Siilulem, vcl in generali vel in speciali; el dispensatio Sucrameniorum est opus hominis ut rationalis, ut ministri Christi et iit ministri salutis: hinc est, quod necesse est, (uod liat ex intentione, qua quis intendat facere quod Chnstus instituit ad humanam salutem, vel saltem facere quod facit Ecclesia, in quo clauditur in generali intentio praedicla » etc. — Efllcacia huius rationis et causa, quare Ecclesia in administratione Sacramentorum urgeat necessitatem intentionis respeclu operis rolili, facile inlelligitur, si quis altendat, Sacramentis hoc esse tcrnam (quiic iam requirunt intentionem operis materialis) ex insliiulionc Chrisli habent non lantum dcterminalam siijnificationem, sed etiam causalitatem supernatiiralem, ad quam aliqualeiius inlenlio se extendere debel; et cum iion nisi in nominc Christi Sacramentum efficaciam habere possit, dispensator eius intenlione saltem implicila ut minister Christi « signum Dei e.xcrccrc » debet (Scol., hic q. S. n. 4.).

De liac (I.) quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 8. m. 3. a. I. 1. 3. 4. — Scot., quaest. cit. — S. Thom., praeler artl. cilt. Opusc. (4.) de Siicrani. Eccles.; IV. Sent. d. 30. ([. 1. a. 3. ad 3. — 13. Albert., Iiic a. I I. — Petr. a Tar., hic q. 1. a. 2. — Richard. a.M.ed., hic a. 1. i. 2. 3. — Do hac et seq. q. Durand., Iiic q. 2, et Dionys. Carth., hic q. 2.

111. Scqucnlis (2.) quaestionis solulio nititur iii dislinclionc. duplicis intentionis, scilicet vel operis, vel operaulis, ut vulgo dicitur, quiie aliis verbis explicantur in corp. Quaeslio proprie ponitur de inlc.ntione operantis.

De eadem: Alex. lial., loc. cil. % 2. — Scot., Iiic q. a. n. 3. — S. Tlioni., hic q. I. a. 2. quaestiunc. 2; S. III. q. 64. a. 10. — Petr. a Tiir., Iiic q. 1. a. 3.— Bichard. a Med., hic s.. q. 2. ad I.

1. Quia ad baptismum requiritur ergo ad recte baplizare requiritur recta intentio.

2. Item, minus maluni esl niliil intendere in 3 lla codd. k 0 T U W; codd. A H L omillunt cl securioribus, pro quo alii codd. cum edd. et superioribus. Subinde subslituimus ex cod. H credo lamen pro credo bene.

opere, quam iiialiim riiiem intendere: ergo si defeclus intentionis non polest slare cum baptismo, multo miiius obliqua inlentio.

3. Ilem, opera, ad quae necessaria est inlentio, ab ipsa denominantur: ergo cum ad baptismum necessaria sil intenlio, si ergo intentio recta, et baptismus; et si obiiqiia. et baplismus; sed non est baplismus nisi rectus: ergo elc.

Contra: 1. Supra- projjatum esl, quod baeretjcus baptizat; sed haereticus seinper liabet obiiquam intentionem, quia vult trahere ad suam haeresim: ergo non est ad baplismum necessaria recta intenlio.

2. Item, mala volunlas in Ijaptizante non nocet: ergo nec obliqua intentio.

3. Item, baptismus est opus Dei, non humanum: ergo non potest esse olihquum; sed intentionis rectitudo exigitur propter rectitudinem operis: ad baptismum ergo non est necessaria recta inlenlio.

c 0 N c r. i: s 1 0. De necessilate Sacramenti est tantum intentio operis, non recta intentio operantis, nisi de congruitale.

Respondeo: Dicendum. quod inten iio dem est 'i voluntas ratiocinata, prout dirigitur in finem.

inig dupiex est: est enim finis, qui est rei terminus vel complementuui, et est fmis, qui est rei utililas. Sic in Sacramento duplex est finis; unus scilicet, qui est complenientum, scihcet quod ibi sit unio verbi et elemenli; et fmis utilitas, scilicet baptizati, vel baptizantis. — Secundum hunc duplicem finem duplex est intentio: sicut aliquis, qui fuiidat domum, intendit eam consummare et

Consequenter est lertio loco quaeslio de sacramentalibus, et circa hoc quaeruntur duo.

Et cum catechismus dicatur instructio, quaeritur ergo, utrum parvuli debeant catechizari. Et quod sic, videtur:

1 Ambros., I. de OITiciis, c..30. ii. 147: AITecuis tuus nomen imponit operi tuo; quomodo a te proficiscitiir,.sic aeslimalur.

l-)0 intendit inhabitare; sic in Sacramento intendit quis prima intentione Sacramentum Ecclesiae ministrare, consequenter vel intendit suani utilitatem, vel parvuli salutem, vel quidquid illud sit. — Prima intentio est de necessitate Sacramenti; secunda tantum de congruitale. Prima intentio non habet rectum et obliquiim, sed secunda est quae habel rectum et obliquum. — Unde patet responsio, quod ad Sacramentum baptismi nihil facit intentio recta, nec aliquid obstat intentio iion recla quantum ad substantiam Sacramenti, nocet tamen, vel prodest habenti. baptismum requiri intentionem, quae est intenlio itiiiitalis; et ideo omnia super falsuin fundanlur, ut palet de primo.

2. Ad ilhul quod obiicitur, quod melius est nihil intendere quam male; dicendum, quod defectus intentionis non impedit Sacramentum propter culpam, sed propter illius actus necessariam exigentiam.

3. Ad illud quod obiicitur, quod opera denominantur ab intentione; dicendum, quod hoc verum est de operibus, ad quoruni informationem necessaria est intentio fmis, ut est utilitas. — Notandum tameii. quod quamvis iion sit necessarium intendere eOficaciam baptismi in se elprincipaliter, tamen intenditur in quolibet baptizato vel in generali vel in speciali, vel in se vel in annexo, vel propter se vel propter aliud. Ad hoc eiiim, quod quis baptizetur, oportet, si est adultus, quod intendat, quod fiat in se vel circa se quod facit Ecclesia; similiter inteiidat baptizans facere. Actui autem exleriori, ut est Iicclesiae, iunctus est character interior; sic enim, et non aliler, est actus sacramenlalis.

Primo quaeritur de catechismo.

Secundo de exorcismo.

I. Quia, ubi unum tantum Sacramentum est, unus ritus debet observari; sed magni catechizantur: ergo et parvuli. duplici line clV. Aristot., II. de Anima, to.t. S-). et 37. (q..), et V. Melaph. tet. 22. (IV. c. 17.).

± Itein, forma a Deo tradita est observanda generaliter; sed Chrislus. in ullimo Malthaei, baplisnio praemittit doctrinain, cum dn[:Jle, docele oinnes gentes elc.

3. Item, ad hoc tacit mos et consuetudo universahs Ecclesiae, quae cum faciat recte catechizando pueros; videlur etc.

Sed contra: 1. Stultum est inslruere eum qui non est canax doclrinae: ergo bnplizans slulleagit, cum catechizat parvulum -.

2. Item, videtur, quod assistenles falso respondeant: aut enim respondent in persona parvuli, aut in persona sua. In persona sua, non, quia sacerdos quaerit a parvulo. Si in persona parvuli: ergo falsum dicunt, cum dicunt credo.

Item quaero, utrum in illa responsione obiigeuiur palrini. Ei quod sic, videtur: quia Auguslinus in quodam sermone: «Volo, quod omnes cognoscalis, tam viri quam mulieres, vos parvulis, quos suscepistis, fideiussores apud Deum exstilisse». Sed lunc videtur, cum nemo sciat de alio,qualis sit futurus, quod stulte promittat et in discrimine se ponat.

Ilem quaero, utruin parvuli obligenlur. Et quod sic, videtur. Dicit Dionysius, quod sensus verboi'uin, quae dicunt patrini, est, quod puer ille, cum in sensum venerit, tenebit sacras confessiones; obligant ergo parvulum. Si enim obligari poluerit parvulus per carnales parentes ad maluni: ergo per spirituales ad bonum mullo fortius. Sed conlra: si parentes promittant pro lllio, quod fdius intrabit religionem, ille non obligatur nectenetur: ergo similiter in proposito.

Item quaero, si obligatur, utrum illa obligatio sit Yotum. Et quod sic, videtur: quia votum est spontanea promissio melioris boni, deliberatione et obligatione firmata. Contra: secundum hoc duplici peccato peccaret baplizatus, quia transgressor esl voli ac praecepti.

Eliam in baplismo parvulorum congruit

praemittere cateehismum.

HiospoNDKO: Dicendum, quod catechismus in adullis praecedebat baptismum propter duas cau- De adaitis. sas: ut baptizandi instruerenlur de credendis et ul se obligarent voluntarie ad Dei imperia facienda, quasi non coacte, sed voluntarie illa impleturi. Parvuli quidem, etsi non possunt doceri, possunt tamen per [latrinos obligari. Ideo fit in eis cale- conciusio. chismus et propter rationem obligandi el propler uniformilatem, ut consimiliter omnes baplizenlur, sicut consimilem effectuni recipiunt. de respondentibus, dicendum, quod respondent in I: persona parvuli, et est sensus: credo, id est Sacra- i; mentum fidei percipio, vel suscipere praesto sum. Ij Et non est sermo falsus nec inconsuetus, quia, si- j cut dicit Augustinus in epistola ad Bonifacinm % ii frequenter signum accipitur pro re; sicut dicimus: il cras erit resurrectio Domini, et videns fumuin dicit.:i se videre ignem. — Vel potest esse sensus: crerf'o, a'''"- S id est ad credendum me obligo.

.d illud quod quaeritur, utrum patrini obli- Miji gentur; dicendum, quod si non haberent alium do- ctorem, obligantur ad instruendum ipsum in his quae sunt de necessitate fidei et morum, vel ad hoc, quod facerent instrui, vel ad hoc, quod ille crede- j ret vel servaret. Nunc autem, quia multos habent 1 doclores. non tenentur. 1 confessiones [versio Scoli Erigenae]. — Pro in sensum pernuilti codd. et edd. in senium.

s Guliel. Anlissiodor., S. p. 111. Ir. 28. q. 1, votum definit: Votum est l)oni iiropositi conceptio animi, deliberalione flrmata, de liis quae ad religionem pertinent, secundum quam conceptionem aliquis se ol)ligat Deo. Cfr. infra d. 38, a. I. q. 1. seq. — Superius pro illa codd. A V W Z bb sita.

6 Plures codd. ct edd. impleturi erant.

Cod. aa bic addit solut. ad aliud arg. ab ipso propositum: quia, licet parvulis nnn luci.it calechismus, ut instruanlur de Hde; fit nihilominus propter secund.un ralionem, quae dicta esl; et per hoc solvitur illud Ilugonis. Nam similiter arguit de adullis, qui in fide deberent instrui, antequam baplizenlur. Ad illud ergo quod obiicitur etc. iMo, plurimi codd. omiltunt ad illud. Infcrius pro percipio cod. II recipio.

8 Epist. 98. (alias 23.) n. 9: >'empe saepe ita loquimur, ut, Paclia propinqiiante, dicamus, crastinom vel perendinam Domini passionem... ipso die dominico dicimus, hodie Dominus resurrexit.

Ad illud quod quaeritur.de parvulis, ulrum; dicenduin, quod sic, quia ibi non requiruntur nisi ea, ad quae lenenlur de iure nalurali, nuUa autem supererogationis; ideo non est simile de ingressu in religionem.

Ad illud quod quaeritur, utrum lalis obligatio

1. De citibiis, qiii baptismum soleinnem comitHnlur, pauca Mcigister (liic c. 0. 7.), seil mulla lum secundum Dionysium Ai'eop. lum secundum Raljanum (de Institutione clericorum) affert Alex. Hal., (S. p. IV. q. 7. m. 1-3. et q. 8. m. 10. a. 1-5.), quae succinetius eliam a S. Tlioni. ti-actantur.

De 1. quaestione cum incidcnlibus quae.slionibus cfr. S. Tliom., hic q. 2. a. 2; S. 111. q. 71. a. t. i. — K Albert., de liac et seq. Tj. Iiic a. 14. 15. — Pelr. a Tar., hic q. 3. a. 2.

Ulrum exorcismus liabeal aliquam Sgcundo quaerilur circa hoc de exorcismo, utrum habeat aliquam etricaciam in parvulo vel adulto. Et dicilur, quod habet polestatem ad expellendum daemonem. Et quod istud sit verum, videtur:

1. Per Augustinum in libro de Symbolo: « Parexorcizatur, ut potestas diaboli expellatur ».

± Ilem, Rabanus: « Kxsufflatur a parvulo saeva potestas per pium sacerdolem ».

3. Item, quod habeat efllcaciam, videtur ratione: quia sacerdos dicit exorcizando =: « Exi ab eo, immunde Spirilus »: ergo si non fruslra hoc instituit Ecclesia, diabolus exit, sicut imperat.

4. Item, exorcismi Salomonis pellebant daemones, et aliqui mali pellebant ad invocationem Chrisli: ergo si ille habet exorcizandi officium et habet exorcismos efficaciores, patel etc.

1 Sup)le: requiruntur. — Cod. F legil ad illa nulem, quae sunt siipererogationis, non tenentur; codd. 0 1 mulla aatem sunt [G non sun(] siipererogationis; cod. V non autem ad opera siipererogationis. l'ro tenentur non pauci codd. et edd. tenelur.

• Ita codd. AI? (1£ a secunda manu) 1" G I, iii aliis et edd. deest votuni, cod. X a secunda manu votimi proprie. Mox pro esl votum cod. A dicilur votum, codd. Gl (I a secunda manu) potesl dici votuni, cod. aa voti pro voluntaria obligatione ad implendum ea, ad quae tenetur liomo de necessitate, potest codd. et ed. 1 obHcitur.

3 Sive Serm. (1.) de Symbolo ad caleclium. c. 1. n. 2. sit votum; dicendum, quod non proprie, quia tum - est de eo quod supererogationis est; tamen, extenso nomine, est votum, quia voluntaria obligatio. Nec facit duplex peccatum, quia non obligatur magis quam prius de necessitale, sed de bono et aequo. quaestiunc. 1-4. — Ricliard. a Med., iiic a. 5. q. 1. 2. 3. — Durand., Iiic q. 3. — Dionys. Carth., de hac et seq. q. hic q. 3. I)ost raed.

11. Circa seq. (2.) quaeslionem est notaiidum, quod et prima nota 2.) eliain a S. Thoma aliisque coinmuniter reprobantur.

De eadem quaestione: Alex. Hal., locc. cilt. — S. Thom., hic q. 2. a. 3; S. loc. cil. a. 2. 3. — Petr. a Tar., loc. cit. a. 3. — mchard. a Med., hic a. 6. q. I. 2. 3. — Durand., hic q. 4. efficaciam in parvulo, vel adullo.

« Diaboli potestas non CoNTUA: 1. Cyprianus minuitur ante baptismum ».

2. Item, quod nullius sil efficaciae, videtur: quia si petiit daemones, aut spirilualiter, au t corporaliter. Non spiritualiter, quia lunc expellilur spiritualiter, quando expellitur culpa. Si quantuin ad corporalem laesionem: ergo solum daemoniacis et obsessis deberet fieri exorcismns.

3. Item, si alium effectum non habet nisi daemonem pellere; cum multo efflcacius pellalur in baptismo, deberet statim baptizari et nullo modo exorcizari. Si dicas, quod disponit, ut habeal maiorem effectum baplismus; conlra: aut hoc facit disponendo subiectum, aut fortificando baptismum. Non disponendo subiectum, quia, si disponit, aut rainuendo culpam, mlpoenam; neutrum potest, cum non pos- Petr. Comeslor., histor. scholast. libri lerlii ricgum, c. 7, loquens de Salomone haec mira dicit: Kxcogitavit etiam adiurabus daemones eiicerentur, et alias, quibus obslricti non rediquae posila in naribus arreptitii cum radice Salonioni mon. strata, statim eum a daenionibus liljerabat (sic)... losephus [Flavius] quoque testatur, se vidisse quendam Kleazarum exorcisiam coram Vespasiano etc. Cfr. in nppendice operum Mich. Pselli. opusculum intilulatum: Testamen.um Salonionis (Migne, Palrol. Graec. tom. 122. col. 131-5). — In fino arg. cod. aa addit: maioris ejjicaciae sunt exorcismi Ecclesiae quam Salosit minui poena sine culpa. Non fortificando baptismum, quia nondum est, quando exorcismus fit.

4. Item, (lecedat aliquis exorcizatus ante baplismum; quaero, utrum aliquid conferat exorcisinus. Si iiihil, stultum est exspectare; iaUquid, quaero: quid? Si niinores tenebras -; co?i«ra; tenebrae sunt carentia visionis divinae; hac autem omnes sunt similiter privati..

Iteni, si dicas, quod tiat ad solemnitatem baptismi; quaero: quare magis baplisnuis habet solemnitalem quam alia bacramenta? et ([uae et quot sunt illa quae altenduntur ad eius solemnilatem?

c 0 N c L u s I 0. Exorcismus fit tum ad solemiiitatem bwptismi, tum ad cohibcmlum diabolum.

Respondko: Aliqui dixerunt, quod exorcismus I. solum tit ad solemnitalem et ad expressiorem significationem; nec aliquid ibi eHlcitur, sed solum significatur quod efficitur in baptismo.

Alii aulem dixerunt, quod non tanlum fiat ad solemnitatem, iiumo habeat effectum spiritualem, licet semiplenum ad disponendum ad baptismum. Unde parvuli non baptizati, sed exorcizati morienles suslinent minores tenebras.

Primi nimis parum dixerunt, et Sanctorum auplus dicunt; secundi nimis dixerunt. Ideo tenendum est inedium, quod est ad solemnitatem et ad cohibeudum diabolum, ut non possit occidere parvulum nec ita fortiter vexare adultum, ut retrahat a baptismo. Unde non est contra vexationem,

diabolus, ex quo videt, hominem praeparari ad baptismum, ipsum vexaret. Unde Gregorius dicit, quod « illos pulsare negligit, quos quielo iure possidere se sentit; sed quando videt, se deseri, tunc provocatur ».

1. 2..d prima duo obiecta patet responsio, <1"''' Cyprianus intelligit de potestate spirituali. Et illud de vexatione simililer patet.

2. k..d illud quod obiicitur: quare non statim datur baplismus? dicendum, quod propter solemnitatein et propter hoc, quod baptismum debet praecedere doclrina sive catechismus; ut ergo dialjoius arceatur a catechismo, annectitur exorcismus. Nec fit propter aliquam elTicaciain gratiae in anima, sed solum ad significantiam et ad arcendam potestatem contrariam.

Ordo aulem eorum quae sunt ad solemnitalem baptismi, secundum morem Ecclesiae usitatiorem hic est. Primo, exsufflatur, et hoc, ut virlus diaboli exterior expellatur et inlerior expellenda significetur. — Secundo, signum crucis fit in pectore et in fronte, ut daemon cognoscat se expellenduiu tam in occulto cordis quam in aperto confessionis. — Tertio, sal in ore poiiitur, nt significetur, quod per baptismum sapor sapientiae praeparetur et foetor fomilis restringatur. — Quarto, fit linitio aurium et nariuni cum sputo, ut significetur gratia ad discernendnm et ad obediendum. — Quinto, fit inunctio in pectore el spatulis, ut significetur gratia unctionis ad Deum amandum el eius onera portanda. — Sexto, post baptismum llt inunctio chrismalis in vertice, ut significetur apertio mentis imputribilis ad contemplandum aeterna. Chrisma enim confectum est ex oleo lucente et balsamo conservante. — Septimo, veslitur vestimento mundo et albo. ut significetnr candor innocentiae et stola resurrectionis. — Ultimo ponitur cereus in manibus, ut sit lucerna pedibus eius verbum Domini et lumen semitis eius.

Secundum Hugonem vero de sanclo Victore « forma exorcismi et aliorum sacramenlalium in baptismo ita perficilur. Puer primo signatur crucis signaculo in fronte, in pectore, in oculis, in naribus, in ore, in auribus, ut tolius corporis sensus hoc signaculo muniantur, cuius virtute omnia Sacramenta complentur, et omnia diaboli figmenla frustrantur ». Unde Rabanus de Institutione clericorum: « Ut ab eo diabolus expellatur, in vase suo pristino suae interemptionis signum cognoscens; iam sibi deinceps illud fiat alienum. — Postea da- m prima duo obioeta respondetur, alia, fusiora quidem, sod minus apta et congrua substituit.

s lla codd.; cfr. DuCange, Glossarium elc., ubi noUilur, Val. Iiic sicut et infra scapulis.

Psaliu. IIS. in.-;. — Verba Hugonis lialiMilui iii II. de Sacrani. p. VI. e. 10.

Libr. I. c. 27. Locus est corruplus; cfr. C. Po.itea.siynatiir [(>'i.) et seqq. de Consecrat. d. i, ubi sic legilur: Postea signaturbaptizandus signaculo sanctae crucis lam in Ironte (nani in corde, ut ab eo tempore ipse aposlata di.ibolus in vnse suo eum orationes, nt /ial catechumenus. Tunc dalur bapiiy.ando s.-il etc. — In lioc testimonio codd. A II K W ct cd. I, coneordante te,lu originali, omittunt expellatur, pro quo alii codd. pellatur, et pro fiat cod. Z sciat. Pro interemptumis plurimi codil. interpretationis.

tui sal benediclum in os eius, ut sapienlia conditus careal foelore iniquilalis el ullra nou pulrescat a vcrniibus vitiorum ». Sal conservat carnem a foetore et putrefaclione; sic sapientia per ipsum significata spiritum conservat, ne solvatur in vilia et foeteal per infamiam. — « Deinde exsulHatur malignus foris, ut spiritus spirilu pellatur», scilicet SpirJlu sanclo malignus, quia Spiritus sanclus per slatum significatus est, loannis [)emtmo: JnsufJIavit et dixit cis: Accipite Spiritam sanctum etc. — « Poslea tanguntur ei aures et nares cum saliva, ut tactu supernae sapientiae el aures aperiantur ei ad audiendum verbum Dei et nares similiter ad discernendum odorem vilae et mortis. Hoc significavit Dominus, cum dixit in sanatione surdi et muti, Marci septimo: Ep/ipheta » elc; Glossa: « Sputum de capile Domini est divina sapientia, quae solvit labia, ul dical: Credo in Deum ». — Post haec introducitur baptizandus in ecclesiam. — « His habitis et completis, venit sacerdos ad fontem, et consecratur fons in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ut sanctitas Sacraiuenti non ex eo qai ministrat, constare scialuc, sed ex eo qui sanctificat. — Post haec Iraditur novae vilae auditoribus catechumenis Symbohim fidei. in quo apostolicae doctrinae forma consistitS). Hoc non dicitur in nioderno ordinali, ut credo. — « Post haec oblalus ad baptismum parvuhis et interrogalus a sacerdote, si abrenuntiel satanae et omnibus pompis eius et omnibus operibus

DUB. 1.

In parle isla sunt dubitationes circa litleram, et primo de hoc quod dicil.ugustinus: In illo puero acceleratus esl usus rationis, utrum beatus loannes in utero habuerit usum hberi arbitrii. Et quod i;d(I. Sicut eniiii sal.

• Hugo a S. Vicl., 11. ile Sncram. p. VI. c. 10. — 5ci:i. lc.vliis Scriptiirac est loan. 20, 22.

3 Vcrs..34. seq. — Vci'ba sunt Iliigonis, loc. cil., qiii sequitur liic et in seqq. Rabaniim, loc. cil. — tilossa est ordinaria apiul Slrabum et Lyranum in v. 33: Spunia do carne Domini, divina sapientia, quae solvit ignoranliam luimani generis, ut dicat: Credo in Ueum 1'aliem omnipolciitem elc. Cfr. I3eda, in v. 31: Sputum namque Doniini s.iporem designat sapientiae... Spuium etenim, quod e. capite Domini descendit, divinam eius naturam elc. Gregor., I. Ilomil. in Ezech. liomil. 10. II. 20: Saliva nobis cst ex ore Redemploris accepta.supientia in eloqiiio divino. Saliva quippe ex capile defluil m ore etc., l-iO eius; per ora gestantiurri respondet, ul aliena iniquitate obligatus, aliena fide et confessione solvatur. — Postea inungitur oleo sacro in pectore, tanquam muniatur adversus hostem, ne ei deinceps iminunda et noxia persuadere possit. Ungitur et inter spatulas, ubi vigor portandi oneris est, ut fortitudinem accipiat ad portandum onus — Deiiide interrogatur, si credat in Deum Palrem et Filium et Spiritum sanctum, unam Fcclesiam catholicam. remissionem peccatorum et vitam aeternam; et sub hac fidei responsione trina immersione a sordibus velustatis abluitur, novuin indutus hominem. — Deinde, postquam baptizatus a fonte ascendit, sacro chrismate in vertice ungilur, ut spiritum Christi parlicipando merito deinceps Christianus appelletur, coheres regni et gloriae sacra unctione effectus. — Deinde traditur,..,., Lhnstiano vestis candida, ut qui prnnae nativitatis decorem vetustalis paimis obfuscaverat, habilu regenerationis gloriae praeferat indumenium. Legitur etiam caput sacro velamine post unctionem sacram, ut intelligat. se diademate regni et sacerdotali dignitate potiri. —.d ultimum cereus accensus datur in nianu eius, quo implere doceatur illud evangelicum, Matthaei quinto: Sic luceat lux vestra coram hominibus. Hanc lampadem si inexstinguibilem servaverit, inter virgines sapientes cum sponso caelesli ad nuptias introibit '>. — Et stalim, si adest episcopus, confirmatur; et datur ei eucharistia post confirnialioncm. si sil adnltus. ut Christo incorporetur. sic, videtur: quia exstiltavit ad vocem beatae Mariae. sicut dicilur in textu; sed talis exsultatio non fuit nisi per apprehensionem rei amatae; res autem non apprehendebatur nisi ratione, nec amabilis erat nisi voluntale ralionata. scilicet praesentia Christi vel eius Matris: ergo videtur. cum ginibus,.Mattli. 2;). I, seqq, — De ultima propos, clr, Dionys, de Eccles, Hierarch, c, 2, p, III, % 8, et Gennad,, de liccles. dogmat. c, 22. et -il.

usus liberi arbilrii sit secundum actum rationis et voluntatis, quod simpliciter habuit usum. Sed contra: Augustinus ad Dardanum: « Non est dictum, quia credidU infans »; ergo si motus fidei primus est inter molus virlutum, videtur, quod non habuerit actum alicuius virtutis: ergo cum hoc non fuerit propter defectum gratiae, fuit ergo propter defectum liberi arbitrii.

Respondeo: Dicendum, quod circa hoc duplex 1. fuit opinio; et Augustinus loquitur dubie. Fuerunt eiiim qui dicerent, loannem non habuisse motum liberi arbitrii,nec exsuUationem illam fuisse a eo, sed magis in eo, non per naluram, sed supra naturam; sicut asina Balaam locutaest, et tamen non intellexit; sic dicunt loannem niotum fuisse a Spirilu sancto ad adventum Domini, et illum molum fuisse ad modum exsultantis, non quia ipse perciperet, sed quia volebat Dominus, ut mater motu pueri Dominum perciperet et Matrem eius, et ut hoc esset futurorum praesagiura. Et huic opinioni verba consonant Augustini.

Fuerunt alii, qui dixerunt, loaimi statim da- 2. tum motum liberi arbitrii et illustrationem cognitionis, qua cognovit Dominum praesentem et gavisus est supra naturam. Et si tu obiicias, quod Dominus non subtrahii dona, et ita post semper habuit usum liberi arbitrii, quod nec creditur nec est probabile; propterea breviter respondetur, quod sicul Dominus gratiam raptus alicui dal ad unam horam; sic etiam Deus fecit iioc supra naturam ob speciacausam. — Utraque positio nrobabilis est nec potest de facili improbari.

Item quaerilur de hoc quod dicit Zacharias: Si ille qiii haptizavit, non errorem introducens etc. Videtur enim dicere, quodsi vellet errorem introducere, quod non esset baptismus. Sed contra: fides, vel haeresis baptizantis nihil facit ad hoc, quod non sit baptismus: ergo videtur, quod idem sit iudicium, sive inlendat errorem introducere, sive non.

Respondeo: Ad hoc dixerunt aliqui, quod quamvjs infidelitas circa ahos articulos niliil faciat ad baptismi integritatem, tamen infldelitas circa baptismum inultum facit. — Sed si attendamus: cum fidelitas comprehendat omnem articulum; et Odelitas circa ali- '

• Kpist. 187. i'ali;is o.) c. 7. ii. 2.3. Vide hic lit. Magistri, c. 3. — Quod actus lidoi sit primns inter aclus virtutum, ostonsum est III. Sent. d. 23. a. 1. q. I. in corp. ot d. 27. a. 2. I]. I.

-.Num. 22, 28. seqq. — Inferius pro exsuUantis cod. Z exsullationis, et in fine proiosi!. pro futurorum praesagium quem articulum cum infidelitate circa alium noii sit fides nec pars fidei: nihil facit ad hoc, ut videtur, ratione eius, qua esl fideiitas, vel infidelitas.

Ideo dicendum, quod nulla infidelitas aufert baptismum. dum tamen intentio sit salva, faciendi scilicet quod facit Ecclesia; et quoniam iste qui intendit inlroducere haeresim,intendit novam formam cudere et quod facit Ecclesia infirmare: ideo non est salva intentio, ac per hoc nec baptismus.

DtJB. III.

Item quaerilur de hoc quod dicit Leo papa: De illis, de quibus nulla exstant indicia inter pro]nnquos, agendum, ut 7-enascantur. Videtur enim male dicere, quia ita magnum peccalum esl rebaptizare baptizatum, sicut omittere baptismum: ergo qui baptizat illum, de quo nulla exstant indicia, committit se periculo et discrimini. quia nescit, utrum rebaplizet baptizatnm; sed omnis talis peccat: ergo etc.

luxla hoc quaeritur, utrum aliquis possit baptizari dormiendo; et videtur, quod sic, quia de lethargico, qni non potest evigilare, videtur, quod debeat baptizari.

Respondeo: Dicendum, quod ignorantia facti, adhibita debita diligentia, excusat a tolo; et (pioniam, si aliquis haplizet aliquem, de quo iioii potest cognosci per aliquem, quod fuerit baplizatus, ignorat, eum esse baptizatum, et adhibet diligentiam. si requirat a notis: ideo non peccat. Rursus, quia illud est signum probabile, quod non sit baplizatus; tenetur et debet baptizari: et ita patet, quod baptizando non committit se discrimini. nohiit et renuit. Si consensit et voluit; si baptizatur, baptizatus est. Aut si prius vieai'?' et renuit. baptizatus non est. Si autem indifferenter se habuil quantum ad id quod exterius est; non polest sciri nisi per ipsuin; et si prius voluit, baptizatus esl; si noluit, non; quia oportet, quod sit aliquahs consensus in aduUo, vel coactus vel sponlaneus.

Si quaeratur, quid debea.t fieri; dicendum, quod luiUus debet aliquem baptizare dormiendo, nisi praesumatur, quod nou evigilet ante mortem, et nisi praesumatur de eius praesenti voluntate per signa vel verba, saltem quia de Cliristianis natus. In hoc Verba el infidclitas circa atiqueni articulum supplevimus ex codd. FGl, et subnoxa cimi infulelilate circa alium cxliibcnt omnes codd., edd. autem substituunt et in infidetilate.

s Codd.. U W Iradcre. Cum edd. et aliquot codd. superius post et quoniam isle retinuimus qui. — Idem dub. solvit S. Tliom., hic tirca llt.

casu his concurrenlibus, debet baplizari-, el nisi rnerit fictio m anima ipsius ante tlorniilionem; tunc recipit Sacrainentnm et rem, ut ciicit Innocenlins. Si autem fnerit ficlio, sed tamen vokmlas ad baptismiun; recipit Sacramentum el non rem. Omnino eodem moilo (licendum est de fnrioso.

DiB. IV.

ilem quaeritur de lioc iiuod dicil Angnstinus: Si tolam mimice et iocalarilcr ageretar, implorandam essel etc. Videlur enim male dicere, quia intentio est de necessitate Implismi-: ergo si totum factum est ioculariter, non est baptismus: ergo non est implorandnm divinnin consilium, sed Ijaptizandus; quia in his, in quibus certi sumus et habemus humanum consiliam, noii oportet confugere ad Deum.

Rf.spondeo: Dicendmn, quod, sicut dicit Ilugo, kulus non semper excludit intentionem, sed compatitur, sicut patet. Et llugo ponit exemphmi: quia velle dare ludicre est duobus modis: uno modo velle ludere ita, quod nullo inodo dare; tt//o modo ila,quod vuU ludere, et nihilominus vult dare. Et primo quidem modo excludit intentionem, et qni sic dat ludendo non dat; secundo modo ponit intentionem dandi el vere dat. Sic in proposilo intelligendum. Unde potest e.<se intenlio cum liulo. Et ideo dicil.ugustinus « implorandum esse divinum consiUum ». Quod si Dominus non revelat, rebaptizandus est, tamen sub condilione. Et hoc est quod dicitur, quaestione prima, de casu, qui ibi proponitur, quod puer.thanasius, simulans, se esse episcopum, baptizavit quosdam pueros ludicre, qui postmodum consilio.lexandri episcopi non.sunt rebaptizali: quia inferius subditur, quod idem episcopus supervenit et quaesivit de intentione et cognovit per verba iuvenis, quod habuit intentionem; et ideo non debuerunt rebaptizari. Et quod habuit intentionem, coniicitur, quia non baptizavit nisi cateclnunenos. Et sic patet intellectus verbi.ugustini.

DuB. V.

Item quaeritur de lioc quod dicit: Cognoscendum, duo tempora in haptizandis electis esse servanda. Videlur enini, quod magis competeret dies Epiphaniae, quia Dominus fuit in illo baptizatus.

1 C;ip. Maiores, X. (libr. III. lit. 42.) de Baplismo ui eius effectu. Cfr. supi-;i pag. 100, tiola i. - Aliquanlo siijierius edd., omisso praesenti, post vel ve.rba adduin wl parentum. — Idem dub. solvit.Mox. Ilal., S. p. IV. q. 8. m. 7. a. 2.

Respondko: Dicendum, (uod die Epiphaniae non fit ita soleinmter propter haeresim exstii'pindam. quae dixit. solum ilhi die aquas posse rcgenerare. Fit autem aliis duobus diebus, quoniam in Paschate lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo, in Pentecosle baptizavit Spiritu sanclo; el quia baplismus hunc duplicem effectum habet; ideo Innc genei'aliter omnibus datur, sed specialiler datur cuilibet, quando timetur de morle.

Drii. VI.

licm quaeritur de hoc quod dicit Magisler, quod paruuli, alio prof.tente, baptizantur; utrum ille qui profitetnr, debeat dici patrinus. Et quod sic, habet communis usus. Sed in contrarium videtur, quia pater dicitur solum qui generat aliquo modo, vel spiritualiter, vel carnaliter; sed talis neu- Iro modo. — Itein, quaeritur, utrum possint esse plures.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut dicit llugo de sancto Viclore% «patrini vocantur qui parvulos ad baplismum offeruni, quia regenerandos ad novam vitain offerunt, et in oblatione et in responsione quodain modo faciunt ad ipsorum regenerationem »; et ideo recle patrini dicnntnr. — Et post subiM. i.., 1 T. iungit: « Placuit Patribus. nt per singulos baptizandos pairini singuli iidmitlerenlur, id est unus tantum vir. sive-rmlier. propterea Ibrtassis, ne spiritualis cognatio, cui reverentia debelur, passim diffusa in matrimonii copulam obesse poluisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetndiaem non servant. plures ad snsceptionpm parvulorum.admitlentes ».

DiiB. VII.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Exorcismus ft post catechismum. Videtur eniin, quod niale ordinet: quia exorci-smus est ad cxpulsionem mali, sed catechismns ad institutionem boni; sed prius est malum expellere quam bonum inserere: ergo prius fuit agendum de exorcismo. aut ratione eius, a quo dispensantnr; aut ralione eius, in quem fiunt. Si ralione eius ad quod; sic, quia catechismus est ad perfectionem intellectus, et p. IV. q. 8. m..3. a. 1. I; B. Albert., hic a. 11; S. Thom., Petr. a Tar. et riichard. a.Med., hic circa iil.

Apoc. I, o. — Act. I, >: Vos aulem bnpli/.iibimini Spiritu sanclo non poit mnilos lios dies. Cfr. ibid. 2,.3..seq. — Pro in Paschate codd. A 0 1 T in piissinne, codd. E i L bb oi cd. I in baptismate.

102 exorcismus ad id quod respicit affeclum, quia ad suggeslioneiiii diaboli expelleiidain; calecliismus praecedit, et sic aiile exorcismuni esl calecliismus. — Si ratione eius a quo; quia instructio est ab ordine leclorum, et exorcizatio ab exorcislis, et leclorum ordo praecedit; sic ante exorcismum est catecliismus. Si ralione eius in quem; sic dicendum est, quod

C.u. I.

De Sacramenlo con/irt)uilionis.

Nunc de Sacramenlo confirnialionis addcndum esl, de cuius virlule quaeri solet. Forma eiiiin aperta est, scilicet verba, qune dicit episcopus, cum haplizalos in frontibus sncro signat chrismale.

Cap. II. Quod non nisi a sumrnis sacerdotilnts Iradi polesl.

Quod Sacramenlum ab aliis pcrlici iion polesl nisi a suminis sacerdotibus, nec lenipore Apostoloruni ab aliis quam ab ipsis Aposlolis lciiilur peraclum, nec ab aliis, quain qui locum eoruin teiicnt, perfici pulesl aut debet. Nain si aliler praesumUini fuerit, irriliim habetur el vaciunn ncc inter ecclesiastica repnlabitur Sacramenta. Licct autem presbyleris haptizatos tnngere in pectore, scd iioii chrismate signarc in fronle.

C.p. III.

Qiuie siC virlHS huius Sucramenli.

Virtus vero huius Sacramenli esl donatio Spirilus 2. sancti ad robur, qiii in baptismo dalus esl ad renii.ssionem. Unde Rabanus: « A summo sacerdole per impositionem manus Paraclitus iraditur haptizalo, ut roborelur per Spirilum sanclum ad praedicandmn aliis illud quod ipse in baptismo conseenlus est». Ilein: « Onuies fideles per manus impositionem episcoporuin posl baplismum nccipere debent Spiritum sanclum, ul pleni Christiani inveniantur ».

' Cockl. EFfililbb omitUint et sic... cnteckisrmts. Aliicianlo supecicis post «rf qttott in cotlil. El'Gl (bb a secuncJa manu) aclditui smt.

2 Cfr. infra ci. 2i. p. II. a. I. c.:i. iii corp. et a. 2. c]. 4.

3 Vidc siipra n. 3. i. I. sei. — tliom dub. solvit Alex. llal. S. p. IV. q. 7. ni. I; 15. Alberl., liic a. IS; S. Tliom.. Pelr. a Tar. ct iiicli:ucl. a iMcd., liic circa lit. si aduhus est, prius est capax doclrinae quani gratiae. parvulus e contrario; et ideo in adultis praecedit catechismus, in parvulis e contrario exorcismus. Et ideo ordo mutatns est secundum aliquas Noundum. Ecclesias, nec servatur ille qni consuevit esse in primiliva Ecclesia, quia liinc baptizabantur adiiUi, nunc aulem parvuli.

C.p. IV.

Ulrum lioc Sacranientum sit dignius

« Scilote, utrumque magnuni esse Sacramentum, scd unum maiori vencralione tenendum, sicut a mnio- Dubium 3 ribus datur >>. — Ecce niaius dicil Sacramentum confirmationis; sed forte iion oh maiorem virlulem vel utililatein, quam conferat, sed quia a dignioribus dalur et in digniori parle corporis fil, id esl in fronte; nubium 4 vel forte, quia inaius virlutum augmentum praeslat, licel haptisnuis ad remissionem plus valeat. Quod videtur innuere Rabanus diceiis, « in unctione bapli- nabaaus. smi Spiritum sanctum descendere ad hahitationem Deo consecrandam. In hac vero eiusclein septiformem gratiam cum onuii pleniUuline sanclilalis el virtutis venire in hominem ». — Hoc Sacramentum tanlum a ieiunis Uahiam s et ieiunis tradi debet, sicut et baplismus, nisi aliter

C.p. V. j!