Distinctio II

Tertio, utrum in tempore gratiae debuerint institui unum, vel plura. ad institutionem Sacramentorum. quia tunc institutum est Sacramentura matrimonii: ergo si hoc inter alia Sacramenta minus est efQcax, videlur, quod in illo tempore debuerint alia multo 1 Non pauci codd. perperam narraiione, edd. variatione, quae etiam voci iisu praemittunt forma.

magis institni. Si dicas, quod usus niatrimonii illi tempori congruebat, quia erat non in remedium, sed in officium, sed alia instituta sunt in medicinam, et ideo non ante lapsum; conLra: Deus simul, cum condidit Angelum, condidit poenam sive ignem, ut ibi, si peccaret, punirelur, quia eius peccatum est irremediabile: ergo pari ratione, cum condidit hominem, cuius erat peccare remediabiliter, debuit instituere medicinam.

2. Iteni, Magister dicit distinctione praecedenti, quod Sacramentorum usus est « ad humiliationem, exercitationem et eruditionem »; quae non tantum conveniunt aegro, sed etiam sano: ergo etc.

3. Item, quod tempus legis naturae post ladifferre, et cum adest indigentia, ipsam offerre: ergo si tempus legis naturae fuit tale, tunc sine dilatione et anticipatione debuit Sacramenta instituere.

4. Item, quod tempus legis scriplae fnerit magis idoneum, videtur: quia Sacramenta non ideo sunt praecepta, quia bona, sed ideo bona, quia praecepta et instituta; sed talia praecepta maxime conveniunt legi scriptae, non Evangelio vel naturae, quo sunt leges morales: ergo et Sacramentorum institulio.

5. Sed quod tempus legis evangelicae fuerit conveniens, videtur: quia « Sacramenta sunt medicinae »; sed illud tempus maxime illorum institutioni convenit, in quo advenit medicus; et iterum, sunt « vasa gratiae »: ergo illi tempori congruun t quod est tempus gratiae.

CoNTRA: Quod non congruerint tempori naturae institutae, ostenditur: quia qui sperat resurgere facilius dimittit se cadere; ergo si primo homini essent remedia parata, data esset ei occasio peccandi: ergo si Sacramenta debent esse via ad resurgendum, non ad cadendum, non debuerunt tunc insLitui.

1. Ilem, quod nec tempori legis naturae, vibona, sunt etiam immobiiia: ergo si Sacramenta non sunt talia, non conveniunt illi tempori.

1 Vide II. Sent. d. 7. p. I. a. I. q. I. cl d. 21. a. 3. q. 2, ubi de peccalo reinissibili primorum parentum. — Paulo siiperius pro m medidnam cod. Z in remedium. Hugonis. — Cod. Z slalim ipsam afferre. Mo. post naturae cod. U addit post lapsum.

2. Item, quod nec tempori legis scriptae, videtur; quia lex scripta data est in onus et ad convincendum de impotentia, ut dicit Hugo: ergo si Sacramenta sunt medicinae reparantes virlutem, nullatenus conveniunt legi scriptae.

3. Item, quod non legi evangelicae, videtur: quia haec lex est eliminativa figurarum et signorum, quia aperte praedicat veritatem: ergo si Sacramenta sunt figuralia, nullatenus legi evangelicae conveniunt.

h. Item, lex Evangelii est lex hbertatis, ad Galatas quinto: Vos aufem fratres in libertatem vocati estis: ergo ad minus non debuerunt institui Sacramenta sub praecepto, sed solum sub consilio. Et hoc videtur dicere Hugo de Sacramentis: « Primo parvulos consilio nutrivit, secundo provectos praecepto tentavit, tertio perfectos in libertate spiritus ambulare permisit ». Sed hoc non potest stare, quia loannis tertio dicitur: Nisi quis renatus fuerit etc.

C 0 N C L U S I 0. Tempora legis naturae, legis scriptae et Evangelii conveniunt institiUioni Sacramentorum, tamen secundum magis et minus.

Respondeo: Dicendum, quod omnia Sacramenta instituta sunt in remedium specialiter et principaliter, excepto matrimonio, quod primo institutum est in officium; et quia tempus remedii incepit a lapsu et profecit in Lege et consummatum est in Evangelio, ideo ista tria tempora conveniunt instilutioni, tamen secundum raagis et minus. cendum, quod tunc est mstitulura, quia fuit institutum in officium. — Ad illud quod obiicitur de poena Angelorura, patet responsio: quia poena vel ignis revocat a culpa, sed medicina occasionera praestat; ideo non sic debebat esse ex sua parte.

2. Ad illud quod obiicitur de usu, dicendum, quod humiliari sub creaturis, ab eis erudiri et in eis a fastidio liberari non est de natura hominis instituti, sed polius hoc exigit poena damnali; quia

oO homo stans erat medius inter creaturas et Deum; in se enim expressius quam in aliis cognoscebat et in ipso deleclabatur et varietate rerum ad fugiendum fastidium non egebat

1. Ad illud quod obiicilur de tempore legis nadicendum, quod lex naturae quaedam dictat. _... ul necessana, quaedam ut expedientia; item, quaedam dictat ex se, quaedam adiula fide et inspiratione. Et dico, quod primo modo dictat praecepta moris; secundo modo praecepta, quae dictabat in generali, ut esset Deo sacrificandum; et haec fides cum inspiratione etiam ulterius delerminabat. Et sic patet illud.

2. Ad illud quod obiicitur de tempore legis scriptae, dico, quod lex scripta a duris observabatur carnaliter et eius Sacramenta, et in talibusnullam habe-

3. De 1. et 2. quaestione cfr. d. 1. p. I. a, 1. q. 1, ubi dictum est in scholio, alios commentatores Pelri Lombardi has duas quaestiones coniungere cum praedicla; unde vide ibi auctores citatos, et praeterea Alex. Hal., S. p. IV. q. 1. m. 3. a. 3, et q. 2. m. 2. a. 1.2; S. Thom., S. III. q. 61. a. 2. — Doctores aliquatenus dissentiunt de congruilale Sacramentorum pro statu innocentiae, et primo quidera respectu matrimonii iam in paradiso instituti, utrum fuerit institutum tantum in ofjicium naturae, non proprie in ratione Sacramenti — ut docent cum ad 3; Scot., d. 1. q. 3. n. 7, d. 26. q. unica n. 11. seqq.; Richard. a IVIed., d. 1. a. 2. q. 1 — an etiam ut Sacramentum, sicut putat Alex. Hal., loc. cit. a. 1. 1. Attaraen multi cum Scoto et Dionysio Carth. putant, probabilius esse, aliqua Sacramenta instiluenda fuisse, si stalus innocentiae diu durasset.

Secundo quaeritur, utrum in diversis temporibus debuerint alia et aiia Sacramenta institui, vel semper eadem. Et quod non semper eadem, sed quod debuerinl mutari, lioc rationabiliter ostendit

1. Hugo sic dicens: « Dispensationis ordo et hoc poposcit, ut, sicut ab inilio, currente tempore, magis ac magis Salvatoris adventus appropinquavit, sic magis ac raagis effectus salutis cresceret 1 Cfr. 11. Sent. d. 23. a. 2. q. 3. — Superius edd. institiilus pro stans, et perperam in Creatore enim se pro in se enim (supple: eum). Pro fugiendum codd. El fugandum, cod. Z evitandum.

• Vide supra d. 1. p. II. a. 1. q. 3. in corp. — Pro et haec cod. Z sed, et pro quae dictabat edd. quae diclabanl. Super-ius pro adiuta fide edd. adiuncta fide. bat efiicaciam; sed a spiritualibus observabatur spiritualiter, et non erat in onus praecipue, sed in viam salutis; et talibus Sacramenta illa erant in medicinam.

3..d illud quod obiicitur de Evangelio, quod evacuat figuras; dicendum, quod quaedam figurae erant tantum ad significandum, quaedam autem sunt ad significandum et sanctificandum. Figuras primas evacuat, sed secundas instituit, quia est lex sanctificationis, non tantum veritalis.

4. Ad illud quod obiicitur, quod lex Evangelii est lex libertatis etc.; dicendum, quod praecepta sunt in servitutem timentibus, sed sunt in libertatem amantibus; quia ergo lex evangelica est lex amoris, ideo dicitur lex libertatis, non quia non praecipiebat, sed quia non ad timorem, sed ad amorem trahebat

De seq. (2.) quaestione, sive de variatione Sacramentorum, plura hic repetita vel excerpta docet Alex. Hal., loc. cit. q. S. m. 2. a. 2. 2. et passira in praecedentibus qq.; itera cfr. S. Thom., d. 1. q. 1. a. 2. quaestiunc. 4; B. Albert., hic a. 2. — De mundi aetatibus cfr. infra d. 40. dub. 3, et praecipue Hexaem. Serm. 16.

II. Quoad 3. quaestionem congruitas sepienarii numeri Sacramentorura novae legis (de quo numero cfr. Conc. Trident. Sess. VII. can. 1.) etiam infra dub. 1. et ab aliis Scholasticis rationibus suadetur, de quo Alex. Hal., loc. cit. q. 5. m. 7. a. 1. 2. — S. Thom., hic q. 1. a. 2; S. III. q. 63. a. 1; S. c. Gent. IV. c. 58. — B. Albert., IV. Senl. d. I. a. 2. — Petr. a Tar., hic q. 1. a. 2. — Richard. a Med., hic a. 1. q. 4. — Durand., hic q. 2. — Dionys. Carth., hic q. 1. et cognitio veritatis; propter quod et ipsa signa salutis per successionein temporum alia post alia mutari debuerunt, ut effectus gratiae divinae in salutem cresceret, simul quoque el ipsa sanctificatio in signis visibilibus evidenlior appareret».

2. Item, hoc ostenditur per rationem, quia, varialo morbo et conditione aegrotantis, necesse est, variari remedium: ergo cum his temporibus fuesecunda manus eliminavit etiam. Pio a duris cod. Z et ed. 1 a hidaeis. Vide supra d. 1. p. I. q. 2.

s Cfr. III. Sent. d. 40. q. 1.

rint homines diversarum condilioniim, et morbus invaluerit; necesse fuit, medicamenta alia et alia adhiberi.

Sed contra: 1. Institutio Sacramentorum fuit non a quocumque, sed a summo medico, cuius consilium est immutabile et est summe commendabile; sed si immiUabile: ergo et Sacramenta secunduin illud insliluta debent esse immutabilia; si summe laudabile: ergo debent esse optima: ergo secundum lioc, cum Sacramenla legis gratiae optima sint, semper illa debuerunt esse, nec ante nec posl alia debuerunt inslitui nec mutari.

2. Item, morbus originalis peccati semper idem fuit, nec crevit nec decrevit, et ratio infirmandi semper fuit eadem: ergo videtur, quod medicina correspondens niorlM debuerit esse eadem, non mutata.

3. Ilem, omnia Sacramenta habent efficaciam a passione primo et a fide passionis immediate, et virtus illa est ad sanandum per gratiam: ergo cum passio sit eadem, et fides eadem, sicut dicit Augustinus, et gratia similiter eadem: ergo debent esse eadem Sacramenta, non mutata.

C 0 N 0 L u s 1 0.

Diversis temporibus diversa debtieruni

institui Sacramenta.

Respondeo: Ad praedictorum intelligentiam est notandum, quod Sacramenta sunt in documentum, sunt in medicamentum, sunt et in ornamentum; et secundum statum perfectum sunt in apertum documentum divini secreti, sunt in efficax remedium morbi et in ptdcrum ornamentum sponsae Christi. — Quoniam igitur revelatio secretorum non debet fieri quocumque modo nec in omni tempore, sed illo qno est intelleclus hominis capacior; ideo Sacramenta perfecla dilata sunt usque ad tempus tale. Hoc autem tempus, sicut in homine esl sextaaetas, quae appellatur senectus, iuxta illud Ecclesiastici vigesimo quinlo: Qtiam speciosa veteranis sapientia et gloriosus intelleclus et consilium; simililer in mundo est sexta aetas, quae est post Christum, in qua aetate homines sunt sapientiores et capaciores. Ideo dilata sunt Sacramenla corapleta usque ad hoc tempus.

Rursus, quia sunt in medicamenium morbi ef- Iicax, eo tempore debent dari, in quo efficacius curant; sed spiritualis infirmitas efficaciter non curatur, nisi quando cognoscitur et sentitur, alioquin redditur homo ingratus et peiori vuinere infirmatur: ideo necesse fuit, Sacramenta ditferri, quousque morbus tantum invalesceret, quod homo ipsum cognosceret et remedium quaereret. Hoc autem fuit in tempore gratiae: quia tempore legis naturae convictus est esse caecus; et tunc venit Lex docens et onerans, et tunc convictus est de nnpotentia; lum ergo restabat tempus gratiae, in quo morbus iam cognitus curaretur, et in hoc Sacramenta completa darentur.

Rursus, quia sunt in pulcrum ornamenium, debuit ea Chrislus iUi sponsae dare, a qua nunquam separari deberet; et quia talis fuit Ecclesia coUecta de gentibus, non synagoga, quae ipsum deseruit et negavit: usque ad lempus gratiae perfecta Sacramenta non instituit; nihilominus tamen aliqua imperfecta, secundum quod congruebat illis temporibus, in sustentationem dedit. — Et sic patet, quod non semper eadem, sed alia et alia debuerint institui.

1. Ad iiiud ergo quod obiicilur de consiho,dicendum, quod, sicut dicit Augustinus m Jibro de Vera Religione, « sicut unus medicus secundum eandem artem non mutatam pro mutatione morbi mutat remedia »; sic, immo raullo fortius, in proposito. — Quod vero acldit: quia summe laudabile etc; dicendum, quod summe laudabilis est divina sapientia in operibus, non quia omnia sunt optima, quae facit in se, sed in ordine. Unde dicit Auguslinus, de Libero Arbitrio: Si quis quaerit: quare Deus non fecit duos soles? non videt, quia fuisset superfluum. ante eo tempore omisimus cum codd. E F G L (H I a secunda manu) etiam.

Si quaerit: quare fecit lunam? non videt, quia, si deesset luna, aliquod bonum deesset de ordine. Sic et in proposito attendendum, quia ordinatissime fecit. Sicut enim haec Sacramenta huic tempori conveniunt, ita illa Sacramenta ilU lempori congruebant.

2. Ad ilkid quod obiicilur, quod morbus est idem; dicendum, quod etsi morbus originahs quantum ad essentiam non creverit, tamen crevit in effeclu, quia semper magis ac magis homines sequebantur concupiscentiam et de uno errore labebantur in alteram.

3. Ad illud quod obiicitur, si fides eadem, et passio elc.; dicendum, quod etsi passio eadem sit, prius fuit promissa, et modo esi persoluta; et ideo, accepta satisfactione, misericordia Dei libe-

Utrum in lempore gratiae debuerint Tertio quaeritur de numero Sacramentorum temporis Evangehi. Et quod debuerit esse mium solum, videtur:

1. Quia iugum evangehcum est iugum suavitatis onus levitatis; sed levius esl observare unum Sacramentum quam plura: ergo cum Deus virtulem omnium Sacramentorum potuerit dare uni, videtur, quod unum tantum debuerit esse.

2. Item, quod cetera praeter unum superfluant, videtur: quia in Sacramento uno, quod est eucharistia, significatur passio, a qua effectum habent omnia Sacramenta; et rursus, in illo Sacramento continetur Christus, in quo est onmis gratiae plenitudo: ergo videtur, quod ipsum sohim possit omnia efficere, ad quae sunt alia instituta.

3. Item, videtur, quod unum solum faciat, quod omnia alia faciunt; baptismus enim delet omnera culpam, delet etiam omnem poenam culpae debitam, quia stalim evolaret baplizatus, si moreretur.

4. Item, baptismus dat gratiam, quae sanat animam et habilitat omnes polenlias; sed ad aliud non sunt omnia Sacramenta: ergo suflicit baptismus.

QuoD autem debuerint esse plura, videtur: ctioni el addere aliquid cupit, cum desidenit alterum solem, et minuere, cum lunam vult detrahi. — Superius pro laudabilis cst divina sapientia edd. lavdabile esi consilium divinae sapientiae. Subinde post in operibus in cod. Z additur omnibus. Inferius pi'o Si quaerit (ita codd. G I) cod. F Si quaerat; in aliis et edd. Si quaeras, quod minus congruit verbis non videt; denique post quare codd. AH supplent Deus.

1 Vide II. Senl. d. 33. a. 2. q. 1. ad 3.

2 Cfr. III. Sent. d. 25. a. 2. q. 2. seq. — Mox pro incitat codd. B Z inducit, non pauci alii codd. invilnt.

3 Vide III. Sent. d. 24. a. 1. q. 3. — Inferius solae edd. muiantur pro numerantur i. e. alia sunt. ralior fuit ad re'miltendum, quam cum tantum erat promissa: liberalior, inquam, dico quantum ad effectum, cum semper in se sit summe et aequahter hberahs; ideo effectus maior. Praeterea, etsi fides sit eadem, tamen haec est dignior et ad amandum efQcacior, quia apertius credimus quam antiqui -, et fides de passione iam praeterita et solutione facla magis ad amandum incitat quam de promissa. Ideo Deus et merito fidei et merito passionis iam praeteritae maiorem contuht Sacramentis efTicaciam. — Et rursus, quia fides est expressior, Sacramenta sunt evidentiora; sed fides expressa remanet eadem, quia ratio credendi eadem; sed Sacramenta alia, quia signa sunt aha, et signa non numerantur quanlum ad significatum, sed quantum ad speciem significantem. institui unum, an plura Sacramenta.

1. Quia, sicut dicitur distinctione praecedenti «contra peccati vulnus Sacramentorum remedia Deus instituit »; sed dicit Hieronymus: « Non sanat oculum quod sanat calcaneum »; cum igitur diversa sint vulnera: ergo diversa debent esse remedia: ergo Sacramenta pkira.

2. Ilem, Sacramenta non tantum sanant, sed etiam significant: ergo si significalio est ex institutione, et quod ad multa instituitur ad significandum est multiplex et dubium: ergo si unura Sacramentum habet plures efficacias et plures significationes, duceret in dubitationem, non in cognilionera.

3. Item, necesse est, quod Sacramentura expressam habeat sirailitudinem; sed non invenilur species visibilis, quae habeat similitudinem expressara cura omnibus effectibus: ergo necesse est esse plures. - Supposito ergo, (mA.plura, quaeritur: quare tantura septem? Sacramenta tantum. Si dicas, quod culpa et poena raultiplicantur per differentias; contra: tunc erunt 5 Respicitur Matlh. II, 30: iugum eiiim meum suave etc.

6 Cod. Z omnia alia Sacramenla.

plura quam seplem, quia genera peccatorum suiit septem. — Ilem, poenae sunt mullae, sicut irregul,ritas, sicut concupiscenlia circa gustum el sicut circa tactum, conlra quae non sunt Sacramenta.

2. Item, Sacramenta livangelii se habent ex additione ad Sacramenta legis scriptae, sicut illa ad Sa-. cramenta, quae sunt in lege nalurae: ergo cum plura sint Sacramenta in lege scripla quam in lege naturae, plura debent esse in Evangelio quam in Lege.

C 0 N c L u s 1 0.

Numerus scptenarius Sacramentorum

conveniens est.

Respondeo: Dicendum, quod, sicut ostensuni est, necesse est, esse plura Sacramenta: pluraquidem, quia sunt ad exercitandum, unum enim generaret fastidium; plura eliam, quia sunt ad erudiendum, ununi enim generaret ambiguitatem Sed septem sunt et non plura, quia sunt ad medicandum, quia respicit vulnera,quae sanat; et sanando vulnera admvat virtutes; et aduivando virlutes munit et aimat contra infirmitates.

Secundum igitur quod Sacramenta sanant infirmitates, numerus eorum accipilur sic: quia est infirmitas culpae et poenae; mflrmitas culpae in generali est peccalum originale, contra quod est baptismus; et peccatum nctoa/e niorto/e, contra quod est poenilentia; et peccatum veniale, contra quod est extrema unclio. — Poenae autem infirmitas est quadruplex % scilicet ignorantia, contra quam est ordo, in quo potestas traditur discernendi; secunda, infirmitas, contra quam est confirmatio; tertia est malitia, contra quam est eucharistia; quarta concupiscentia, contra quam est malrimonium.

Secundum autem quod Sacramenta sunt in adiutorium virtutum, accipilur numerus sic: quia in adiutorium fidei, sic est baplismus, qui est ianua Sacramentorum, *sicut fides virtulum; in auxilium spei, sic est unctio extrema; in auxilium caritatis, eucharistia, quae unit et incorporat; in auxilium prudentiae, ordo; in auxilium iustitiae, poenitentia; in auxilium temperantiae, matrimonium; in auxilium fortiludinis, confirmalio.

1 Explicationem huius arg. praebet Alex. Hal., S. p. IV. q. 5. m. 7. a. 2: Virlelur, quod haboant esse plura, sic: In Lege fuit unum Sacramentum solvens ab irregularitate, scil. aqua expiationis sive lustralionis, dc qua iNum. 19; scd sicutlex carnalis Sacramento uno solvit ab irregularilate carnali, similiter lex spiritualis debet uno solvere ab irregularitale spirituali... Item, quare non habemus unum Sacramentum in remedium gulae [concupiscentiae circa gustum], sicut in remedium luxud. 31. a. 1. q. 3, d. 32. a. 2. q. I. et d. 43. dub. 3. in flne]? cum nonnullis codd. contra quae sunt.

• Vat. supplet scripta.

„,..,.... turae Ecclesiae militantis, sumitur numerus sic: quia, sicut dicitur Canticorum sexto, ip.sa esl terribilis ut castrorum acies ordinata; terribilis esl, quia munita et fortis, et hoc per confirmationem; acies, quia coniuncta et unita, el hoc per eucharistiam; ordinata, per ordinem. Haec acies variabilis est tanquam in hac vita consistens, unde ex ea aliqui subtrahunlur per morlem, aliqui proslernuntur per culpam; ideo necessarium est Sacramentum ad prolem muUiplicandam ad divinum cullum, et hoc est malrimonium; necessarium est etiam ad resurgendum post lapsum, et boc est poenitentia. In hac autem sola acie salus est; unde in eam ingreditur homo, ut proelielur, ex ea in morte egreditur, ut coronetur. Sed nullus recipitur ad pugnam, nisi habeat signum et arma Christi; ideo necessarium est Sacramentum, in quo haec conferantur, ut baptismus, et hoc est ianua intranlium; item, ex hac?ice nnWns egreditur, qui recipiatur in triumphante, nisi habeat pignus et unctionem Spiritus sancti, in cuius signalionem est unctio extrema, quae est Sacramentum exeuntium. — Et sic patet, quod tantum sunt septem, sive considerentur ut medicamenta, sive ut adiumenta, sive ut arma. divinum debet habere faciHlatem in signum potentiae, debet habere et congruitatem in signum sapientiae, debet etiam habere utilitatem in signum bonitatis. Quia ergo, licet via facilior existeret in uno, tamen, quia non ita congrua ut in pluribus; ideo fuerunt plura.

2. Ad illud quod obiicitur de efficacia eucharistiae, dicendum, quod etsi in eucharistia significetur passio, et contineatur Christus, in quo est gratiae plenitudo; non tamen significatur passio secundum omnem suum effeclum, nec continetur gratiae plenitudo ad omnem gratiam effundendam, sed specialiter ad effectum cibationis.

3. 4. Ad illud quod obiicilur de baptismo, dicendum, quod baptismus directe est contra originale; unde non est iterabile, sed vulnera peccatorum sunt iterabilia. Item, etsi absolvat a poena satisfactionis, q. I. in corp. et dub. 7. — Inferius pro munit et armat multi codd. cum ed. I muniunl ct armanl, tamen antea habent adiumt. Subinde pro conlra infirmitates cod. H contra hosles.

• Secundum Bedam, q;ii a Scholasticis communiter allegatur. Vide II. Sent. d. 22. dub. 2. — De potestate discernendi sive de clave scientiae cfr. infra d. 18. p. I. a. 3. q. 1. — Inferius pro 4YC(/H(/a, injirmilas, scil. resistendi malo et standi in bono, edd. secunda est impotentia.

non tamen a poena, quae est sequela culpae; et contra has poenas sunt Sacramenla, quae non sunt tantum in dimissionem culpae; et ideo non sufficit.

1. Quod ergo obiicitur, quod debent esse duo tantum contra duo, scilicet poenam et culpam; patet responsio. Nou enim est standum in primis differentns, quae sunt poena et culpa, quia nimis sunt generales, nec descendendum est ad speciales; sed in eis quae univocationem habent, ut puta originale ad omnia originalia, et mortale ad mortalia, et veniale ad veniaUa. Similiter nec in differentiis poenae, sed in principalibus, quae sunt ratio ducendi in

Consequenter quantum ad secundam partem distinctionis quaeritur de baptismo loannis. Et circa hoc quaeruntur tria.

Primo quaerilur, a quo fuerit loannis baptismus

Et quod fuerit a Deo institutus, videtur:

1. Quia ille est institutor rei, qui iubet rem fieri, et cuius auctoritate fit; sed loannes auctoritate Domini et mandato baptizabat; unde loannis primo: Qui misit me baptizare, ille mihi dixit: ergo loannes a Domino missus erat ad baptizandum; et sic etc.

2. Item, baptizator sive baptista nomen est offlcii et officii honorabilis; sed nemo assumit sibi honorem, sicut dicitur ad Hebraeos quinto alioquin non est assumtio, sed usurpatio: ergo loannes fuit factus a Domino baptista; et si hoc, ergo et baptismus eius est a Domino institutus.

3. Item, fiat deductio Doniini Iesu- Baptismus loannis de caelo erat, an ex hominibus? Si ex hominibus: ergo non erat ei credendum. Si decaelo: ergo instilutus fuit ab ipso Deo. Inferius post Sacramenta Vat. supplet alia, deinde e, codd. H 0 substituimus quae pro quia. — De duplici liac ratione cfr. infra d. 4. p. I. a. 1. q. 1. et 2. culpam. — Et sic patet de irregularitate; similiter de appetitu gulae, quia sine peccato potest esse in se, nisi deordinetur per nimium desiderium; sed concupiscentia carnis semper manet inordinala, nisi ordinetur.

2..d ullimum dicendum, quod Sacramenta legis scriptae addunt super Sacramenta legis naturae quantum ad certitudinem significationis et difficultatem oneris; ideo sunt evidentiora et plura. Sed Sacramenta Evangelii addunt super Sacramenta legis scriptae quantum ad expressionem et efficaciam et minuunt oneris duritiam; ideo sunt evidentiora et efficaciora, sed tamen pauciora institutus.

Secundo quaeritur, ad quid fuerit institutus.

Tertio quaeritur de usu ipsius sive efficacia.

Contra: 1. Si baptismus loannis fuit a Domino mstitutus; cum ergo debeat a quo instituitur denominari, non deberet dici baptisnius loannis, sed Dei. Media patet, quia baptismus Christi dabatur a Petro et a Paulo, et ab eis non denominabatur, sed tantum a Christo, qui erat institutor. — luxta hoc quaeritur, cum Evangelium non tantum denominetur ab auctore principali, sed etiam a scriptore, ut Evaogehum loannis, quare non simililer baptismus'?

2. Item, quod sit inslitutus a loanne, videtur: quia, si a Deo, staret ulique, loanne cessante; baptismus loannis cessavit statim, quando loannes missus est in carcerem, sicut dicit Chrysostomus super loannem: ergo baptismus eius fuit ab eo tantum institutus, non a Deo. laritas, quae poena est, non deordinans vei operans ad culpam, nisi negutive. huius art. quaest.

3 Vers. 33, ubi Vulgata post baptizare ad&il in aqua. Cfr. edd. ergo.

C 0 N C L U S I 0. Baptismi a Joanne denominati principalis institutor fuit Deus, secl loannes fuil administrator plenarius et praecipuus.

Respondeo: Diceiidam, quod baplismi loannis

1. Deus fuit principalis instilutor, sicut probant raliones primae; sed loannes fuit administrator jofenctrms et praecipuus: plenarius, quia Deus nihil ibi faciebat, quod per ipsum non fieret — tolum enim administrabat, quia tantum exterius lavabat —praecipuus vero, quia Deus per ipsum instituit et ei officium baptizandi commisit, ut nullus baptizaret illo baplismo, nisi ipse, vel aliquis eius auctoritate. Et iode est, quod denominabatur a loanne et cessavit, loanne cessante Sed in baptismo Christi nullus erat administrator plenarius, quia ibi est interior regeneratio, quae solum fit a Deo, non niinisterio huiuano; nullus etiam praecipuus, quia

I. Contra anliquos nonnullos et contra novatores saeculi XVI. omnino tenendum est, quod baptismus loannis, de quo agilur in 3 qq. huius articuli, non fuit Sacramentum nisi improprie, quatenus ut sacrae rei signum aliquatenus initiavit ipsum baptismum Cliristi. Ad rem Concil. Tridenl. (Sess. VII. can. I.): « Si quis dixerit, baptismum loannis habuisse eandem vim cum baptismo Christi, a. s. ». Conveniunt autem posteriores doctores in hac tota doclrina, et quoad 3. qunestionem communiter reprobant doctrinam Magistri ibi explicatam (cfr. II. Sent. d. 4i. dub. 3.). lam Guliel. Antissiod. (Sum. p. IV. tr. 3. c. 1. q. 3.) dicit, magistros in hoc non consentire Petro Lombardo. — Quod loannes in baptlzando usus sit forma: in nomine venturi, e loco Act. 19,

4. Magister (hic c. 6.) vult concludere, quem sequuntur cum aliis anliquis S. Bonav. (hic dub. 5.) et S. Thomas. Sed Durand. (hic q. 3.) cum Estio aliisque recentioribus probabile esse vult,

Secundo quaeritur, ad quid fuerit baptismus loannis institutus. Et quod ad significandum, videtur:

1. Per illud quod dicit Hugo: « Inter baptisma ct baptisiua loannis hoc interest, quia ibi solum Sacramentum dabatur, hic Sacramentuiu et res Sacramenli, scilicet in baptismo Christi »: ergo si Sacramenti est significare, patel, quod ad significandum.

1 Vide hic lil. Magislri, c. 4, et infra dub. 4. — Pro qiiia Deus nihil ibi faciebat Val. quia nihil ibi fiebat.

m Christus instituit baptisma suum non per aliquem hominem, sed per se ipsum; nulli etiam sic commisit suum officium, ut alii eius auctoritate baplizarent. Ideo non denominatur ab eis baptismus Christi nec cessat, eis cessanlibus.

1. Ad illud quod obiicitur de Evangelio, dicen- 1 ir! //i-- 1 aum, quod tvangettsta tuit admmistrator plenarius quia quanlum ad verba et inteUectum: verba enim ex se dicebant, non omnino eadem, quae Christus in praedicando dixerat; rursus, sensum servabant; sed illi primo illuminali fuerunt et postniodum aliis exprimebant. In Sacramentis non sic, quia Apostoli signa ex se non habebant, sed a Domino instituta; rursus, per gratiam, qua erant purgati, alios non purgabant. Ideo non sic dicitur baplismus Matthaei, sicut Evangelium Matthaei dicitur.

2. Ad aliud patet responsio, quod non ideo cessavit baptismus loannis, quia esset principalis institutor, sed quia erat praecipuus adniinistrator. loannem nullam formam aquae ut materiae adjunxisse. — Quoad quaestionem incidentem cfr. hic dub. i.

Ue 1. quaestione: Alex. Hal., S. p. IV. q. 6. m. 2. '6. S. — Scot., de hac et 2 seqq. qq. in utroque Scripto hic q. 2. — S. Thom., hic q. 2. a. 1; S. III. q. 38. a. 2. — B. Albert., hic a. S. 6. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 1. — Richard.a Med., hic a. 2. q. 1.2. — Durand., de hac et seq. q. hic q. 3. — Dionys. Carth., de hac et 2 seqq. qq. hic q. S.

II. De 2. quaestione: Alcx. Hal., loc. cit. m. 4. — S. Thom., hic q. 2. a. 2; S. loc. cit. a. 3. — B. Albert., hic a. 3. — Petr. a Tar., hic q. 2. a. 2. — Uichard. a Med., hic a. 2. q. 3.

III. De 3. quaestione: Alex. Hal., loc. cit. m. 7. — S. Thom., hic q. 2. a. i; S. loe. cit. a. 6. — B. Albert., hic a. 7. — Petr. aTar., hic a. 3. — Richard. a Med., hic a. 2. q. i.

2. Item, per ratioaem videlur: quia magis conveniebat baptismus loannis cum baptismo Christi, quam baptismus legalis; sed ille, ut dicit Hugo significabat baptisma Christi: ergo niulto fortius congruit, quod baptisma loannis.

Item, quod fuerit institutus ad efficiendum, videtur:

1. Quia dicitur Marci primo

Erat loannes sic exhibent: patel quod, cum Sacramentum est sacrae rei signum, quod institutum ad signandum; cod. X post patet quod supplet sit, cod. Z erat.

« Cfr. Sum. Scnl. tr. i. c. 2; I. de Sacram. p. XI. <;. 6. et II. p. VI. c. 3, ubi docet, Sacramenta legalia fuisse flguras ct et signa veritalis evangelicae.

. bapHzans et praedicans baplismum poenitentiae in remissionem peecaiorum: ergo cum remissio peccatorum non sit sine gralia, videlur, quod dabat gratiam.

2. Item, ratione videlur: quia, sicut dicit Hugo, « quemadmodum crescit in Sacramentis expressio significationis, crescit efTicacia sanctiQcationis, et hoc secundum quod magis appropinquant ad adventum Cliristi »; sed baptisraus loannis expressius signum erat quam circumcisio, et adventui magis appropinquabat: ergo maiorem etDcaciam habebat.

3. Praeterea, si nullam habebat interius efficaciam, cum ablutio carnis parvae vel nullius esset utilitatis, non erat acceptandum nec approbandum: ergo stulte fecerunt qui susceperunt; male etiara fecit Christus, qui approbavit, dum ab eo baptizari voluit, sicut dicitur Matthaei tertio: ergo si nec ilh faciebant stulte, nec Christus male, ergo aliquam efficaciam habuit.

4. Item, quod maiorem efficaciam habuit quam baptismus Chrisli, videtur: quia Christus baptizatus est baptismate loannis, non suo: ergo ex opere praeposuit illud suo; sed non esset praeponendura, nisi esset maioris virtutis et efficaciae: ergo etc.

CoNTRA: Quod nec ad signiftcandum- nec ad efftciendum, videtur:

b. Quia, si ad signiftcandum tantum, ergo fuit Sacramentum legis veteris; si ad e.Mciendum, fuit. „ c novae: ergo cum baptismus loannis non fuerit Sacramentum legis veteris — quia loannes est terminus Legis — nec novae; manifestum est, quod nec signiftcavit nec efftcientiani habuit.

6. Item, quod nihil interius fecerit, videtur: quia Marci primo dicitur: Ego baptizo vosaqua; et loannis primo: Propterea veni ego in aqua baptizans; et Actuum primo: Quia loannes baptizavit aqua.

7. Item, super illud loannis tertio: Erat loan- 1 Libi. I. de Sacram. p. XI. c. 6. Cfr. supra a. 1. q. 2. fundam. 1. — Circa flnem. arg. post adventui ecA. repetunt Cliristi.

2 Vers. 13. seqq. Cfi. Glossa ordinaria in hunc loe. — In inaiori, in qua pro acceptandum codd. F V accipiendum, respiciuntur verba Chrysoslomi, Homil. '16. (alias 18.) in loan. n. 3, ubi loannes profltctur, baptisma suum parvum et vile esse et praeter aquam nihil amplius habere.

3 Cod. Z ex opere suo. nes baplizans etc; Glossa: « Quantum catechumenis nondum baptizatis prodest doctrina fidei, tantum profuit baptisma loannis ante baptismum Chrisli »: ergo secundum hoc solum inslruebat et nihil gratiae conferebat: patet igitur etc. Baptismus loannis fuit institutics ad signiftcandum, non ad efftciendum.

Respondeo: Dicendum, quod baptisma loannis fuit institutum ad prampTanciMm baptisma Christi, sicut dicit Magister, quod «eral sacrae rei signum, quia significabat baptismum Christi», et ratione huius erat quodam raodo Sacramentum. — Fuit etiam stitutum ad assuefaciendum ad baptismum Christi, Matthaei lertio: Ego baptizo etc.; Glossa: «Tantum corpora lavo, quia peccata solvere nequeo, ut sicut nascendo et praedicando praecurro, sic baptizando ad baptisma Christi dirigam »; et quantum ad hoc non est Sacraraentum, sed sacramentale, sicut tornearaentum, in quo milites assuescunt, non est bellum. — Fuit et tertio ad baptismum Christi iniliandum, manifestando auctorem et praeparando materiam, et hoc, cum baptizavit Christum: manifestalus est Christus, loannis primo: Ut manifestaretur in Israel, propterea veni ego in aqua baptizans; et in illo baptizandi actu «contulit Christus aquis vim regenerativam conlaciu carnis suae », ut dicit Beda. Et quantum ad hoc, quod fuit initiura novae legis, non fuit Sacraraentum nec omnino veteris nec omnino novae legis.

Concedendum est igitur, quod fuit institutum ad significandum, non ad efficiendum, sicut dicit Hugo; nec oportet, quod Sacramentura sit veteris legis propter hoc, quod initiabat Sacraraentura novae.

1. Quod obiicitur de illo verbo: praedicans etc.; Glossa exponit sic: « Poenitentiae baptismura dicit bum et Lyranum, cfr. Beda, in Luc. 3, 16, ubi sequitur Gregorium, I. Homil. in Evang. homil. 7. n. 3. De iorneamentis i. e. militarlbus exercitiis ad ostensionem virium, vide Du Cange, Glossariuni etc. — Post assuescunt cod. G addit bellare.

s Vers. 31, ubi Vulgata manifesietur pro manifeslarelur. — De sententia Bedae, in qua voci carnis codd. Gl praemittunt mundissiinae, vide eius Comment. in Luc. 3, 21, et IIoinfra lit. Magislri, d. III. c..5. — Superius pro initiandiim, quod apte nunliandum, cod. A praenuniiandum; cfr. finis responsionis. Subinde verbis manifestatus est Christus cod. G (K a sccunda manu) praemittit tunc enim.

in remissionem peccatorum, et hunc tanluin praedicavit, non dedit». (Jnde baptismus ille poenitenliae non erat baptismus loannis, quem ipse dabat, sed baptismus Christi, quem loannes praedicabat.

2. Ad illud quod obiicitur, quod expressius signum est quam legalia; dicendum, quod circumcisio instituta fuit in remedium, non tantum in signum; sed baptismus loannis tantum in signum, non in remedium; quodsi esset in remedium, utique esset efficacius remediam, sicut erat expressius signum.

Tertio quaeritur de usu baptismi loannis sive de efficacia, utrum scilicet baptismus loannis cum impositione manuum aequipollens esset baptismo Christi. Et quod sic, videlur:

1. Ratione: quia isla duo completum faciunt baptisma, scilicet baptizari in aqua et Spirilu; sed per loannem baptizati sunt aqua, per manuum impositionem Spirilu: ergo aequipollent ista duo baptismo Christi.

2. Ilem, hoc videtur ratione alia: quiaadhoc, quod baplismus sit Sacramentum completum, non est necesse, aliquem simul lavari interius et exterius, sed successive, ut palet in accedente ficte: ergo videtur, quod ubi impositio manuum lavit interius per Spiritum, cum ablutione praecedenti exteriori fuit integrum Sacramentum.

3. Item, hoc videtur auctoritate Hieronymi et Magistri. Dicit enim Hieronymus super loelem: « Baptizati a loanne in nomine venluri. quia dixerunt: Neque si Spirilus sanctus est, audivimus, ilerum baptizati sunt»: ergo haec est ratio, quia non cognoscebant Spiritum sanctum: ergo si haec est causa recta, oppositum est causa oppositi: ergo si baptizali erant et fidem Trinitatis habebant, non eranl rebaptizandi.

4. Item, hoc videtur auctoritate Scripturae. Actuum octavo dicitur de Samaritanis, quod baptizati erant in nomine Domini Iesu, et tunc imponebant maiius super eos; et Apostoli non faciebant aliud nisi imponere manus in nomine Domini Iesu; sed tunc quaero: aut baptismus ille fuit Christi, aut loannis, quo baptizati erant? Non Christi, ut 3. 4. Ad illud quod obiicilur, quod si nullius utilitatis etc.; dicendum, quod quamvis interius non purgaret, non tamen erat inutile, quia instruebat et assuefaciebat; et quod amplius est, fuit via manifestandi Christum et praeparandi materiam baptismo Christi. Et inde est, quod Christus in eo baptizari voluit, ut se Ijaptizando materiam suo baptismati praepararet sanctilicando aquam. — Et sic patet sequens, quia non praeposuit suo, sed ordinavit ad suum baptisraum patet per textum: Nondum enim in quemquam illorum venerat etc.; sed baptismus Christi dabat Spiritum sanctura, et Glossa dicit ibi: «Baptizati, tantum aqua tincti, non Spiritu»: ergo fuit baptismus loannis: ergo non oportebat nisi manus imponi.

Contra: I. Legitur Actuum decimo nono Paulus rebaptizavit baptizatos baptismate loannis: ergo rebaptizandi sunt. Si dicas, quod ideo rebaptizavit, quia non habebant fidem Trinitatis; tunc ergo, suppleta flde Trinitatis, non oportuit rebaptizari; sed constat, quod ante instruxit in fide, quam baptizaret: ergo nullo modo debuit baptizare.

2. Itera, Augustinus assignat generalem differentiam inter baptismum loannis et baptisraum Christi,dicens: « Baptizavit ludas, et rebaptizatum non est; baptizavit loannes, et rebaptizatum est»: ergo generafiter omnes erant rebaptizandi.

3. Item, ratione videtur: quia, sicut dictum est, baptismus loannis assuefaciebat et dirigebat ad baptismum Christi; unde ipse loannes dicebat: Ego baptizo vos aqua, ille baptizabit vos Spiritu sancto: ergo si frustra assuescit aliquis ad faciendum aliquid, quod non facit; frustra baptizati sunt baptismo loannis, nisi baptizarentur etiam baptismo Christi.

4. Item, impositio manuum habebat locum Sacramenti confirmationis; sed confirmationis Sacramentum praesupponit Sacramentum baptismi et alias non valet: ergo si nondum habebant plenum Sacramentum baptismi, nihil faciebat confirmatio sive impositio manuum eis.

b. Item, in baptismo imprimilur character, qui est fundamentum ordinis et aliorum Sacramentorum; sed character non imprimebalur in baptismo loannis nec in impositione manuura, quia non habebant cum illo aliquam similitudinem: ergo tales semper carerent charactere:ergonunquameisvalerentaHaSacramenta. Communis opinio contra Magistrum docet, baptizatos baptismo loannis omnes rebaptizandos fuisse.

Respondeo: Dicendum, quod duplex fuit super 1. hoc opinio, una videlicet, quod baptizati baptismo loannis, si non habebant fidem Trinitatis, rebaplizandi erant; si autem habebant fldem Trinitatis, non oporle]3at eos rebaptizari, sed sufficiebat, manus imponi. — Et ratio huius positionis fuit, quod quia tales habebant ablutionem exteriorem et haljebant fidem Trinitatis, qua interius insigniebantur tanquam charactere, et habebant Spiritum sanctum per impositionem manuum; et ideo tales non erant rebaptizandi. — Haec autem opinio roboratur per auctoritatem: quia, Actuum octavo -, non sunt rebaptizati, et decimo nono, sunt rebaptizati; et ideo nec generahter asserunt nec negant, sed distinguunt ad sustinendum hanc opinionem. Et dicunt, quod pro tempore illo impositio manuum plus valebat, quam nunc confirmatio; dabat enim baptismum flaminis. — Huius opinionis fuit Magister et alii, qui eum sustinent.

Alia opinio est, quod omnes sunt rebaptizandi, risticabat animam. Et ista est coramunis opinio modernorura magistrorum.

1. 2. Quod ergo obiicitur, quod erat ablutio impriraitur character; et talis non fuit in baptismo loannis. Ideo patet illud.

1 Cfr. infrn d. 6. p. I. q. 1. seqq.

3. Ad illud Hieronymi dicendum, quod non vult ibi tangere causara rebaptizationis, sed insuffieientiam fidei in alteram personarum; et hoc patet, si inspiciantur antecedentia et consequentia.

/i. Ad aliud dicendum, quod Saraaritani baptizati erant a Philippo baptismo Christi, sicut innuit Glossa Et quod dicitur, quod non receperant Spiritum sanctum, intelligitur visibiliter, quia ille non erat Philippus Apostolus, sed discipulus; et ideo baptizare potuit et praedicare, sed non raanus imponere ad dandum Spiritum sanctum visibililer. Unde Glossa, Actuum octavo, super illud: Miserunt ad illos Petrum et loannem: « Philippus, qui Samariae evangelizabat, unus de septem erat. Si enim Apostolus esset, manus imponere posset, quod solis episcopis convenit ».

Et ila patet, quod haec opinio, quae dicit, quod non erant omnes rebaptizandi, non habet fulcimentum ex Scriptura nec ex auctoritate evidenti, nec ptizandi, sicut patet Actuum decimo nono Et non est ratio, quia defectura haberent fidei; quanturacuraque enira aliquis est infidelis, non est rebaptizandus, sed erudiendus: ergo haec erat ralio, scilicet quia ille baptisraus non computabatur pro Sacraraento. Et habet auctoritatem a Sanctis. Augustinus enim super loannem horailia quinta dicit: « Qui baptizati sunt baptismate loannis, non eis suffecit; baptizati enini sunt baptismate Christi ». Item Beda: « Ad hoc loannes baptizabat, ut ad baptisraum Christi dirigeret». Ad hoc facit Glossa super illud loannis tertio: « Quantum catechunienis », et haec supra habita est. — Ralionem etiam habet propter characterem, qui impriraitur; et quia baptismus Christi erat ianua Sacramentorum; postremo, quia assuefactorius erat, frustra erat, quia vana est assuefactio, ubi non consequitur ilJud, ad quod est. Huic igilur opinioni tanquara securiori et recliori consentiendum credo.

Vers. 14. — Glossa sumta cst ex Beda (in hunc locum): Philippus... Si enim Aposlolus esset, ipse utique manum imponere potuisset, ut acciperent Spiritum sanctum. Hoc enim solis liontilicibus debetur. Slrabus et Lyranus exhibent hanc Glossam ut ordimriam in v. 17. — Aliquanto inferius pro fulcimentum cod. Z fundamenlum, et pi'o ratiomm cogentem ed. I cum pluiiljus codd. perperam anctoriiaiem cogcntem.

8 Vers. 5. — Post patet cod. H addit per exemphm.

Iii parte isla sunt dubitationes circa litteram, et primo de hoc quod dicit, quod alia in remedium sunt contra peccatum. Videtur eniin male dividere haec Sacramenta ab invicem, quia omnia Sacramenta sunt in remedium contra peccatum.

Respondeo: Dicendum, quod Magister non dicit simpHciter, quod quaedam sunt in remedium; sed dicit, quaedam sunt in remedium contra peccatum; et talia sunt quae gratiam conferunt et ornant animam.

Ex hac autem divisione, quam ponit hic Magister, innuitur sufficientia Sacramentorum. Quaedam. enim est medicina praeservativa, quae cavet a morbo, sed non lijjerat; et talis est matrimonium. — Quaedam est curaliva, et ista liberat per gratiam; et haec variatur secundum triphcem gratiam, scilicel baptismalem, et sic baptismus; poenitentialem, et sic poenitentia; finalem, et sic unctio extrema. — Quaedam autem est medicina confortativa. Duplici autem ex causa indiget homo confortari: vel propter diffcultalem pugnae, et sic confirmatio; vel propter lassitudinem itineris, et sic viaticum eucharistiae; ordo autem est ad ministrandum utrumque et ad confortandum modo utroque. — Vel sic: confortatio et fulcimenlum esl tripliciter: aut confortalione virtutis, et sic confirmatio; aut subminislratione cibi, et sic eucharistia; aut fulcimenlo alicuius subsidii, et sic est ordo. — Et sic patet, quod divisio Magistri est recta, et patet etiam ex hoc divisid Sacramentorum. Differt iste modus assignandi sufiicientiam a praeassignato, quoniam ille accipitur penes morbos, hic vero penes modos curandi.

Item, quaeritur: quare Magister sic ordinat? Videtur enim, quod ratio sua contradicat enumerationi quantum ad ordinem. Si enim matrimonium est medicina praeservativa et prius etiam est institutum. videtur, quod deberet primo de ipso agere. Similiter contra alia potest obiici.

Respondeo: Dicendum, quod Magister bene ordinat; et ratio sui ordinis patet sic. Sacramenta enim quaedam respiciunt communiter omnes, et sic sunt quinque praecedentia; aut aliquos specialiter, et sic sunt duo sequentia, scihcet ordo et coniugium; et sicut commune ante speciale=, sic prima quinque ante duo ultima. Ordo enim in quinque primis patet ex se. Baptismus enim est ad vulnerum curationera, confirmatio ad curationis habitae conservationem, eucharistia ad curationis habitae et conservatae promotionem; et quia non omnes qui recipiunt, conservant semper, ideo est poenitentia ad reparationem; quintum est unclio extrema ad ipsius consummationem. Et ex hoc patet ordo et sufficientia illorum quinque, quae respiciunt communiter omnes. — Quae autem respiciunt speciales status, duo sunt: aut enim res)cmnt perfectos, el sic est ordo; infirmos secundum congruenliam, et sic est matrimonium; praeponitur autem ordo propter Sacramenti dignitatem. — Vel, ordo est personarum generantium spirilualiter, matrimonium vero personarum generantium corporaliter; et utraque necessaria est Ecclesiae, sed prima est de principali intentione, secunda ex consequenti. Et ita patet ordo.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod haec Saciimenta non debuerunt ante institui, quia ex ipsius morte et passione virtutem sortita sunt. Videtur enim male dicere, quia Sacramenta veteris legis et fides totam virtutem iustificandi habebant ex morte Christi «. — Item, videtur, quod magis ex resurrectione, quia ad Romanos quarto dicitur: Resurrexit propter iustificationem nostram.

Respondeo: Dicendum, quod Sacramenta novae legis magnam habent virtutem, quia eam habent a ferius pro Ordo enim codd. A V Ordo nulem, et codd. F II post in qvinque supplent Sacramentis. Subinde cod. Z, substitulo soquitur: eucharistia ad curationis habitae conservationem, confirmalio ad habitae etc.

passione, non tanlum promissa, sed etiam persoluta; et persoluta astringit divinam misericordiara, ut liberalius praebeat; et hoc non fuit nisi post mortem.

Quod obiicitur de resurrectione, dicendum, quod meritum principaliter fuit in passione, sed significatio nostrae iustificationis a peccato significatur in morte et resurrectione, ul destruatur homo vetus et fiat novus.

DUB. IIl.

Item quaeritur de hoc quod dicit: Baplismum Christi loannes suo baptismo praenuntiavit; quae necessitas fuerit huiusmodi praenuntiationis. Si dicas, ut assuefaceret; quaero similiter: quare aha Sacramenta non habuerunt assuefacloria? Si dicas, quod baptismus difficifior est ad credendum; hoc non solvit, quia eucharistia magnae ditTicuUatis est et magnae efficaciae.

Respondeo: Dicendum, quod baptismus congrue habuit praeambulum; et ratio huius est, quia est Sacramentum primum et necessarium: quia enim necessarium, oportebat omnes suscipere; quia primum, ne homines inhabiles essent et imparali, oportebat, quod praecederet aliquid simile. Non sic autem est in aliis Sacramenlis. Baptismus enim susceptus disponit ad cetera alia; et ideo non indigent aha imrao assuefaclorium baptismi per consequens ad aha assuefacit.

DuB. IV.

Item quaeritur de hoc quod dicit, quod hominis dictus est, quia nihil ibi agebatur, quodnon ageret homo. Videtur enim, quod ratio illa nulla sit: quia dicitur Evangelium hominis, ut loannis et Matthaei, et tamen in Evangelio ahquid agilur, quod non agit homo. Si dicas, quod Evangelium dicitur nuntium et dicit quid exterius, et hoc est ipsius nuntiantis, non tantura mandantis; obiicitur de doctrina.

1 Cfr. ni. Sent. d. 19. a. 1. q. I. et d. 20. q. i. in fine corp.; Alex. Hal., S. p. IV. q. S. m. 3. a. S. 7.

2 Vat. supplet assmfactorio. — Idem dub. solvit Alex. Hal., S. p. IV. q. 6. m. 1; S. Thom., hic circa lit. quae dicitur esse docentis; et taraen, ut dicit AugustinusS « solus Deus docet intus».

Respondeo: Dicendum, quod doctrina dicitur Petri, non quia Petrus totura agat effective, quod ibi fit, sed quia nihil ibi fit, quod Petrus non faciat vel effective, sicut verbum exterius, vel dispositive, sicut est eruditio interior. Melius enim docet bonus clericus quam malus; non sic mefms baptizat bonus quam malus

DuB. V.

Itera quaeritur de hoc quod dicit: Baptismus loannis in nomine venturi tradebatur. Videlur enim falsum, quia loannes sciebat, iara Christura venisse, cum baptizavit ipsum: ergo non in nomine ventori, sed eius qui venit, potius baplizavit, vel baplizare debuit.

Respondeo: Dicendura, quod Dorainus venisse dicitur quantum ad assumtionem carnis; sed utilitas vel fmis adventus determinatur quantum ad humani generis redemptionem et ipsius manifestationem; et quoniam, licet Christus tunc assumsisset carnem, taraen, quia nondum erat manifestatus, baptizabat in noraine venturi de futuro; et ideo, quando Dominus se coepit per mirabiUa manifeslare, baptismus eius debuit cessare. Unde et loannes in carcere existens, volens ostendere discipuhs suis, suum ministerium impletura esse, et baptismum cessasse, misit eos ad Christum, Matthaei undecimo: Tu es qui venturus es? ut per verba Domini cognoscant discipuh, venisse ihum, in cuius noraine baptizaverat loannes, et ideo, cum iam amphus non debeat dici venturus, Sacramentura eius cessasse. — Et haec est ratio, quare loannes magis baptizavit in nomine venturi quam Christi, ut ostenderet, baptismum suura ad tempus esse. Nara Christus semper Christus est, sed non semper venturus;et ideo baptisma Christi, quod debuit semper durare, fuit in nomine Christi, vel Trinitatis, sed baptisma loannis in nomine venturi. evangalica, quia a Deo erat in mente Evangelislae, dicitur ibi esse ipsius Dei; quia denuniiaiur ab ipso Evangelista in mentes audientium, dicitur esse Evangelistae. Non est sic in baptismo; non enim transfundilur munditia primo a Deo in baptizantem et postea ab eo in baptizatum, immo immediate gratia primo et per se purgans Iransfunditur sive infunditur a Deo. Quia igitur illud quod principale est in baplismo est a Christo immediate, ideo dicitur baptisma Chrisli, non Petri vel Pauli. — B. Albert., Iiic a. S; Petr. a Tar., hic q. 2. a. I. quaestiunc. 3.

« Cfr. loan. 1, 32. seqq. — Mox post sed codd. FH repetunt in nomine.

' In cdd. desunt verba sed utilitas... assumsisset carnem. — In hac propositione vcl quoniam, vol quia abundat. — Post pauca verbis de futuro cod. F praemittit et. Subinde pro mirabilia cod. K miracula, et pro existens cod. R positus.

8 Vers. 3. Cfr. August., in loan. Evang. tr. 4. n. 14. — Infra pro cessasse cod. K cessare, codd. M aa cessare debuit, codd. R S T 'S. dicitur cessasse, edd. cessavit.

9 Idem dub. solvit Alex. Hal., S. p. IV. q. 6. m. 3. a. I. et m. 9; S. Thom,, liio q. 2. a. 1, quaesliunc. 2.

Cap. I.

Quid sit baplismus.

Posl haec videndum est, quid sit baplismus, et quae sit forma, el quaiido inslitulus, et causa institutionis. — Baptismus dicitur intinctio, id esl ablutio corporis exterior facta sub forma verborum praescripta. Si enim fiat ablutio sine verbo, non est ibi Sacramentum, sed accedente verbo ad elementum, fit Sacra- -2. mentum; non utique ipsum elemenlum fit Sacramentum, sed ablutio facta in elemento. Unde Augustinus: « Verbo baptisma consecratur; detrabe verbum, et quid est aqua nisi aqua? accedit verbum ad elementum, et fit Sacramenlum. Unde est haec tanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo? non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso verbo aliud est sonus Transiens, aliud est virtus ma- 3. nens ». In duobus ergo consistil Sacramentum baptismi, scilicet verbo et elemento. Ergo etsi alia desint, quae ad decorem Sacramenti inslitula sunt, non ideo minus est verum Sacramentum el sanclum, si verbum sit ibi et elementum. Nam et in hoc Sacramento el in aliis quaedani solent fieri ad decorem et honestatem Sacramenti, quaedam ad subslantiam et causam Sacramenli pertinenlia. De substantia huius Sacramenti sunt verbum et elementum, cetera ad solemnitalem eius pertinent.

Cap. II.

De forma baptismi.

Sed quod est illud verbum, quo accedenle ad elementum, fit Sacramenlum? Veritas te docet, quae huius Sacramenti formam tradens ait discipulis: lle, docere ojnnes cjentes, baptizanles eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancli. Invocalio igitur Trinilalis verbum dicilur, quo baplisma consecratur; et haec est forma verboruni, sub qua tradilur baplismus. Unde g(jjjj-j,pjQ episcopo Zacharias papa ail: « Firmissime praeceptum est in Synodo Anglorum, ut quicumque sine invocatione Trinitatis mersus fuisset,quod Sacramentum regonerationis non haberet; quod omnino verum est, quod si mersus in fonte baplismi quis fuerit sine invocalione Trinitalis, perfectus Ghristianus non 1 In loon. livang. Ir. 80. n. 3, et de Cataclysmo, c. 3. n. 3; nec non C. Detrahe verbim (54.), c. I. q. I.

2 iMallh. 28, 19.

3 Can. In Synodo Anglorum (83.), de Consecrat. disl. 4. — Pro quocl si mersus originale et Val. cum ed. 8 quia, si mersus.

«1 est, nisi in nomine Patris et Filii el Spirilus sancti fuerit baptizatus ».

Cap. III.

Quod Aposloli in Chrisli noinine baptizaverunt.

Legitur tamen in Actibus Apostolorum S Apostolos baptizasse in nomine Christi; sed in hoc nomine, ut exponit Ambrosius, lota Trinitas intelligitur: « Intelligilur enim, cum Christum dicis, et Pater, a quo unctus est, et ipse qui unclns est, et Spiritus sanctus, per quem unctus est ». Unde Nicolaus papa ad consulla Bulgarorum: « A quodani ludaeo multos baptizatos asseritis; et quid inde agendum sil, consulitis. Hi profecto, si in nomine sanctae Trinilatis, vel in nomine Chrisli, sicut in Actibus Apostolorum legimus, baptizentur, baptizati sunt; unum enim idenique est, ul sanctus exponit Ambrosius».

Cap. IV.

S>i in nomine Patris, vel Spiritics sancli

possit tradi baptismus.

Hic quaerilur, an baptismus esset verus, si diceretur in nomine Patris tanlum, vel Spiritus sancti,ut cum dicitur in nooyiine Christi. Ambrosius videtur dicere, si fide mysterium Trinitatis teneatur, et una persona tantum nominetur, plenum esse Sacramentum; et e converso, si tres nomlnentur, et non recte de aliquo illorum sentialur, vacuum fieri mysterium. Ait enim sic: « Ubi non est plenum baptismi Sacramentum, nec principium nec species aliqua baplismi aestimatur. Plenum autem est, si Patrem et Filium et Spirituni sancluni fatearis. Si unum neges, lotum snbrues. Et sicut unum in ser:none comprehendas, velPatrem, vel Filium, vel Spiritum sanclum, fide auteni nec Patrem nec Filium nec Spiritum sanctum abneges; plenum est fidei Sacramentum; ita etiam, licel Palrem et Filium et Spirilum sanclum dicas, el Patris et Filii et Spiritus sancti minuas poteslatem, vacuum est omne mysterium ». « Cum dicitur in nomine Christi, per unitatem nominis implelum est mysterium; nec a Christi baptismate Spiritus separatur, quia Christus baptizavit in Spiritu ». — Verba iSicoIni papae sunt G. A quodam ludaeo (24.), de Consecrnl. dist. 4.

5 Loc. cit. n. 42. Seq. locus esl ibid. n. 43, terlius n. 44. — Antequam incipit primus locus, edd., excepta I, non bene posl peri mysterium addunl Trinitatis (potius baplismi), refi-agantibus codd.

« Nunc consideremus, ulrum,sicut in Christi nomine legimus baplismi pjcnum esse Sacramenlum, ila etiam, Spiritu sanclo lantum nuncupato, nihil desit ad mysterii plenitudinem. Rationem sequamur: qui unum dixerit, Trinitatem significavit; si Chrislum dicas, et Patrem, a quo unctus est Filius, et ipsum qui unctus est Filium, et Spiritum, quo unctus est, designasti. Scriptum est enim: Hunc lesim a Nazareth, quem unxit Deus Spiritu sancto. Et si Patrem dicas, Filium eius et Spiritum oris eius pariter indicas, si tamen id eliam corde comprehendas. Et si Spiritum dicas, Deum Patrem, a quo procedit, et Filium, cuius est Spiritus, nuncupasti. Unde, ut rationi copulelur auctoritas, Dominus dicit: Vos autem baptizabimini in Spiritu sancto ». Ex quo indicat, nos recte posse baptizari in Spiritu.sancto.

Ex his aperte intellexisti, in nomine Christi verum baptisraa tradi; ubi nihilominus insinuari videlur, verum baptisma dari posse in nominc Patris tantum, vel Spiritus sancti, si tamen ille qui baptizat,

Cap. V.

De institutione baptismi.

De institutione baptismi, quando coeperit, variae sunt aestimationcs. Alii dicunt, baplismum tunc esse institutum, cum Nicodemo Christus ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spirilu sancto etc. Alii dicunt institutionem baptisii factam, cum Apostolis dixil: Ite, docere_ omnes gentes, baptizantes eos in 7iomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Sed hoc dixit eis post resurrecUonem, praecipiens eis de vocatione gentium, quos ante passionem biuos et binos miserat ad praedicandum in hidaea et ad baptizandum, dicens:

1. In viam gentium ne abieritis. lam ergo instilutus erat baptismus, quia baptizabanl simul et praedicabant.

Si vero quaeritur, in qua forma lunc baptizaverunt; sane dicipotest: in nomine Trinitatis, scilicet in ea forma, in qua baptizaverunt postea gentes; quae ante passionem potest intelligi fuisse Tradita, licet non sit scriptum. Non ergo tunc illam formain Christus prius tradidit, cum ad evangelizandum gentibus misit; sed quam ante Iradiderat, mittens eos in ludaeam, post tus est in lordane; quod dispensavit, non quia mundari voluerit cum sine peccato fuerit, sed quia « contactu mundae carnis suae vim regeneralivam conlulit 1 Act. 10, 38. Inferius locus Scripturae est Act. I, 5. — Pro posse baptizare ed. I posse baptizari. — De expositione Ambrosii cfr. Bernard., Tract. de baptismo c. 2. n. 7.

2 Ita codd. et ed. 1; in aliis mde, et inferius Vat. cum paucis edd. non complet pro non implevit. fidem Trinitalis teneat, quae Trinitas in quolibet horum nominum intelligitur. Si aulcm aliquis, perverse credens et errorem inducere intendens, unum de Iribus lanlum j nuncupet, non implevit mysterium. — Quod vero ait,'"'*'''''?''»! nominatis tribus, vacuum esse mysterium, si baptizans i minuat potestatem Pa(ris vel Filii vel Spiritus sancti, id est, male sentiat de potentia alicuius horum, non ] credens unam potenliam Irium; intelligendum est hoc super eum qui non intendit nec credit baptizare, qui non tantum caret fide, sed etiam intentionem baptizandi non habet. — Qui ergo baplizat in nomine Chrisli,baptizat in nomine Trinitatis, quae ibi intelligitur. Tutius est tamen, Ires personas ibi nominare, ut dicatur: in nomine Patris et Filii et Spirilus sancti; non in nominibus, sed in nomine, id est in invocatione vel in confessione Patris el Filii et Spiritus sancti; invocatur enim ibi tota Trinitas, ut invisibililer ibi operetur per se, sicut extra visibiliter per ministrum. Si autem dicatur in nominibusmn est ibi Sacramentum, quia non servalur forma baplismi. aquis », ut qui poslea immergerelur, invocato nomiiie Trinitatis, a peccatis purgarelur. Tunc igitur instilutus est baptisinus Christi, in quo Trinitas, cuius mysterium ibi innotuit, interius hominem baptizal.

Cap. VI.

Quare in aqua tantum fiat.

Celebralur autem hoc Sacramentum tanlum iu aqua, non in alio liquore, ut Christus ait: Nisi quis renatus ex aqua elc. Ideoque uniformiter id fleri in aqua praecipitur, ut intelligatur, quod « sicut aqua commentar.j sordes corporis ac vestes abluit, ita baptismus maculas animae sordesque vitiorum emundando abstergit ». Vel ideo, ut nullum inopia excusarel; quod posset fieri, si in vino et oleo fieret, et ut communis materia baplizandi inveniretur apud onines. Quod aqua signavit, quae de latere Christi manavit, sicut saoguis alterius Sacramenli signum fuil. Non igitur in alio liquore po- Dabiums. test consecrari baptismus nisi in aqua.

Cap. VII.

De immersione, quoties fieri debeat.