Dominica quinta post Pentecosten

per abnegationem propriae voluntatis; (et seqiiitiir)

amaritudo poenilentiae et mortificationis, quae intelligitur nomine crucis, eo quod carnis mortificatio aliquando perdilur per superbiam, aliquando per gulam Et propler hoc, si volumus perfecte toilere crucem mortificationis, debemus esse humiles in corde et abstinentes in carne. Rogemus.

Sermo II -.

Dominica quarta post Pentecosten. Sermo fratris Bonaventurae in Capitulo Parisius, de inane.

Duc in altum, et laxate relia vest.ra in capturam, Lucae quinlo.

In verbis his hortatur Salvator praelatos et praetisio. dicatores Evangelii ad duo, scilicet ad studiosum zelum animarum, ibi: Duc in aUum; quasi (dicat):

animas demersas emergere sit vestrum propositum;

et ad eflectivum lucrum earum demersarum in profundum quadriformiler, scilicet vilitatis, caecitatis, calamilatis, mortalitalis, ibi: et laxale retia vestra in capturam; quasi (dicat): lucramini animas, quas diabolus conatur auferre.

!. Quantura ergo ad primum dicit: Due in al-, Du- tum. Circa quod nota, quod debemus (/«ce?'e animas r™aa'-quadrupliciter in alium, scilicet in altum Maie- statis praecelsae ad venerandum numina omnipolen-

Sermo I

Omnis, qui irascitur fratri suo, reus erit iudicio, Matthaei quinto.

Volens Dominus noster Lesus Christus relrahere genus humanum a furore iracundiae animum deordinantis, ne prorumpat in aliquod damnum proximi, tanquam iudex rectissimus in verbo proposito cuilibet irascenti fratri suo praennntiat poenam aeterni iudicii, cum dicit: Omnis, qui irascitur fratri suo etc.

In quo quidem verbo valde ordinate proceditur. Nara Divisio. primo describitur peccatum iracundiae quantura ad interiorem. originem, quam habet ex maio aninio;

secundo, quantura ad exteriorem diffusionem sive; operationem, quam habet in suo proximo sive obiecto; tertio, quantum ad finalem ordinationem, quam habet in aelerno supplicio. Primo describitur peccatum irae quantum ad interiorem originem, quam habet ex inalo animo, cum dicit: Omnis, qui irascitur;

e et codicibus est aliquatenus eor- = Ex A lol. 1 tiae; Ecclesiastae septimo: Et alta profunditas, quis inveniet eam? quasi dicat: rarus, nisi devotus et humilis. — Claritatis supremae ad speculandum lumina sapientiae; ad Romanos undecimo: 0 altitudo divitiarum sapientiae et scienliae Dei; quam incomprehensibiUa sunt iudicia eius et invesligabiles viae eius! — Suavitatis aeternae ad degustaadum charismata gratiae; Ecclesiastici quadragiesimo tertio: Allitudinis firmamenlum pulcritudo eius est, species caeli in visione gloriae. — AeternitOrtis gloriae ad desiderandum praeraia vitae; Psalraus: Mirabilis in aliis Dom.inus. Testimonia tua credibilia facta sunt nimis; donium tuam. decet sanctitudo, Domine, in longiludinem d.rerum. driformiter, scilicet verbo erudilionis salutiferae; Lucae quinto: Ecce, ex hoc iam homines eris capiens. — Exemplo converuUionis evangelicae; secundae ad Corinthitjs septimo: Capile nos. Neminem laesimus, neminem corrupimus, neminem circumvenimus. — Suffragio orationis devotae; Canticorura secundo: Sonet vox tua in auribus meis; vox enini lua dulcis et facies tua decora. Capite nobis vulpes parvulas, quae demoliuntur vineas; nam vinea nostra floruit. — Be.iieficio supportalionis caritativae; secundae ad Corinthios duodecimo: Cum essem. aslulus, tiolo vos cepi etc. Glossa: « Ira est omnis malus motus ad nocenduni; subitus aulem motus, cui non consentitur, propassio est; accedente consensu, passio est». Sed omnis motus, sive bonus, sive raalus, bonitate raorali habet originem ab anima. Secundo describitur peccatum iracundiae quantum ad exteriorem diffusionem sive operationem, quara habet in suo proximo, cum subdit: fratri suo. Irascitur homo, cum inordinate movetur in se ipso interius; sed frati suo, cura ille malus motus verbo vel facto ad nocendum proximo prorumpit exterius. Tertio describitur peccatura iracundiae quantum ad finalem ordinalionem, quam habet in aelerno supplicio, cum subinfert: reus erit iudicio. perverso animo, cum dicitur: Omnis, qui irascitur. Tria namque sunt, quae perturbant aniraam secundum omnem sui potentiam ut causa et origo

irae et furoris. Frimuiu esl error oaeciUUis et ignorantiae ex defectu veritatis discernenclae; secundum est livor malignitatis et invidiae ex defectu caritatis fraternae; tertium est furor crudelilatis et vindictae ex defectu pacis et concordiae. Primum est in ralionali; secundum, in concupiscibili; tertium, in irascibili.

Primo in homine, qui irascitur, esi error caecitcUis ct ignorantiae quantum ad rationalem ex defectu veritatis discernendae; unde Ecclesiastici primo: Iracundia enim animositatis illius perversio illius est. [ta enim pervertitur et conturbatur in ira oculus ralionis, ut omnino non videat; vel distorquelur, ut perverse aliud pro alio probet et iniprobet et falsa pro veris approbet. Unde auctor dicit:

Impedit ira animum, ne possil cei-nere verum, nec cognoscere, quam carus sit frater suus Deo speciositate virtutum, quam dives interius fecunditate bonorum operum, et quam propinquus Angelis per appetitum caelestium, eo quod in multis probatur, in diversis confunditur et in contrariis irritatur.

Secundo in homine, qui irascitur, est livor malignitatis et invidiae quantum ad concupiscibilem ex defectu caritatis fralernae; unde Proverbiorum decimo quinto: Vir iracundus provocat rixas; qui patiens est mitigal suscitatas; et vigesimo sexto: Sicul carbones ad prunas el ligna ad ignem, sic homo iracundus suscital rixas; Proverbiorum vigesimo nono: Et qui ad indignandum facilis est erit ad peccandum proclivior. Sicut enim omnium virtutum incrementum pendet ex caritate, sic omnia vitia sumunt incitamentum,ex furore irae. Unde qui facilis est, ad iram propter livorem invidiae, erit ad omnia facinora et nocentia proximi proclivior. Unde Glossa super illud Proverbiorum vigesimo nono: Vir iracundus provocat rixas, dicit sic: « lanua omnium vitiorum est iracundia; qua ciausa, virlutilius intrinsecus dabitur requies, aperta, ad omne facinus armabitur animus».

Tertio in homine, qui irascitur, est /«/or crwdeHtaUs et vindictae quantum ad irascibilem ex defectu pacis et concordiae; unde Proverbiorum vigesimo septimo: Ira non habet misericordiam nec erumpens furor. Iracundi enim ratione furoris non sunt dicendi homines, sed potius ferae furibundae, eo quod ad modura ferarum sunt sine misericordia, sugentes sanguinem aliorum; et propter hoc dabat bonum consilium Sapientia Ecclesiastici octavo: Cum iracundo non facias rixam, et cum audace non eas in desertum, quoniam quasi nihil est ante illum sanguis.

Vei'S. 28. — Sequitur Cato, 11. Dlstich. distich. 4.

11. Sequitur: fratri suo; ubi secundo describitur peccatum iracundiae quantum ad exteriorem diffusionem, quam habet in suo proximo. Unde primo est irasci et hunc motum in animo retinere, deinde fratri, cum ille motus ad nocendum exterius prorumpit. Irascitur enim aliquis fratri suo tripliciter secundum tria instrumenta corporis, scilicet cordis, oris et manus, per quae omnis motus irae, sive interior, sive exterior, habet exerceri. Nam priino irascitur aliquis fratri suo perverso iudicio malignae cogitationis in corde; secundo, duro verbo ininrio.sae coiiviciationis in ore; tertio, pravo maleficio fraternae laesionis in opere.

Primo irascitur aliquis fratri suo perverso iudicio malignae cogitationis in corde. Hanc autem teriorem cogitationem illicitam et commotionem removet Dominus, cuin dicit in hodierno Evangelio: Ego autem dico vobis: Omnis, quiirasciticr fratri suo. Intelligitur expositio sic: id est, plus addo, quam noii occidere, scilicet non irasci; nam qui non irascitur non solvit, sed perfectius implet. Unde Glossa ibi dicit: « Mandatum Christi non est contrarium Legi, sed latius Legem in se continens. Nam qui non irascitur non occidit, sed econtra licentia irascendi causa est homicidii. Et propter hoc Dominus aperit, omnem motum animi ad nocendum in homicidium computari ». Certe si hoc attenderet quilibet, nunquam in animo contra fratrem suum iiacundiam retineret, nunquam maligna cogitalione ei palibulum in domo cordis pararet, sicut Aman paravit patibulum Mardochaeo in domo sua; et tamen ipse iracnndus Aman fuit in eo tanquap iiomicida suspensus, non Mardochaeus. Tamen, cum « ira est ex causa, non est commotio illicita, sed iudicium, eo quod non irascitur fratri suo, sed vitio», secundum quod dicit Glossa. Unde in Psalmo: Irascimini ei nolite peccare. teriorem removet Dominus, cum dicit: Omnis, qui dixerit fratri suo: Raca, vel fatue, quod fit, quando motus interior prorumpit in vocem exteriorem. Unde Glossa dicit, quod « raca est interiectio indignantis, exprimens nomen Hebraeum, quod interpretatur cenos vel vacuus», sed fatue idem est quod infatuatum. Unde Glossa: « Non enim modicus furor est, quem Deus sale sapientiae condivit, infatuatum vocare et salienti Deo derogare ». Tamen Glossa assignat diflerentiam inter irasci et dicere raca et dicere fatue sic: « Gradus sunt in istis peccatis. Primo est irasci et hunc motum animo retinere; plus est, si vocem coramotio ipsa extorsit, qua feriatur ille

cui irascitur; pius etiam, si cerla vituperatio increpuit ». Hunc auteni niotum irae, qui est in verljo, removebat sanctus loseph a fratribus suis, secundum quod dicilur Genesis quadragesimo quinto: Dim.isil ergo fratres suos et pro/iciscentibus ait: Ne irascamini in via, dicendo unus alteri verbuni iniuriosum. Nam qui conviciatur fratri suo vinculum fraternitatis dissolvit, rixas suscitat et lites incendit.

Tertio irascitjir aliquis fratri suo pravo makficio fratemae laesionis in opere. Et hoc peccatum. removet Dominus, approbando quod dictum fuerat ab antiquis, scilicet non occides. Unde prohibendo inotum irae mandatum de non occidendo non evacnavit, sed perfectius voluit observari. Nam lolle iram, et homicidium non flet »; et de hoc dicitur Genesis quarto: fraCus est Cain vehementer; et sequilur: consurrexit adversus fratrem suum Abel et interfecit eum; et hoc est quod damnificat fratrem aliquando in persona, aliquando in rebus. Nam ex ipsa procedunt homicidia, furla, incendia et quaeque damna.

III. Tertio describitur in verbo proposito pecca- Fi- ti)m irae quanliun ad finalem ordinationem, quam habet in aeterno supplicio, cum subinfert: retw enY iudicio. Quodhbet enim praedictum peccatum in proprio iudicio poenae ordinabitur. Nam primum peccatum irae ordinabitur in iudicio strictae examinationis, scrutantis et revelantis temeraria iudicia cordis; secundum peccatum irae ordinabitur in iudicio opprobriosae vituperationis, increpantis iniuriosa verba oris; tertium peccatum irae ordinabitur in iudicio gehennae infei-nalis, punientis prava maleficia operis.

Primo omnis, qui irascitur propter errorem ignorantiae fratri suo maligna cogitatione, reus erit iudicio districtae examinationis, scrutantis temeraria iudicia cordis; unde Apocalypsis vigesimo: Vidi mortuos magnos et pusillos, stantes in conspectu throni, et libri aperli sunt. Et alius liber apertus esl, qui est vitae; et iudicati sunt morlui ex his quae scripta sunt in libris secundum opera ipsorum. Tunc enim in die iudicii aperienlur libri conscientiarum in conspectu Dei, cuius oculum sapientiae nihil latet; et iudicabuntur peccatores ex his quae inveriientur in libris conscientiarum. Nam homo cum peccat, macula peccati in libro conscientiae scribitur, nisi per gratiam deleatur, et indicat peccatorem dignum morte aeterna. Unde Glossa super illud ad Romanos secundo: Inter se invicem cogitationibus accusantibus aut etiam defendentibus, in die, cum iudicabit Deus occulta hominum, dicil sic: « Est sciendum, quod cogitationes tunc accusabunt animas, vel defendent, non utique illae cogitationes, quae tunc erunt, sed istae, quae nunc sunl in nobis, quarum notae quaedam et signacula relinquuntur in corde nostro velut in cera, quae in occulto nunc pectoris posita, in illa die manifestari dicuntur ». Et hoc est quod dicitur in verbo proposito: Omnis, qui irascitur fratri suo, reus erit iudicio, id est accusatione secundum intellectum. Unde ad evadendum illud iudicium dabat bonum consilium Apostolus primae ad Corinthios quarto: Nolile anle tempus iudicare, quoadusque veniat Dominus, qui et illuminabit abscondila tenebrarum et manifestabit consilia cordium. — Si hoc atteiideret iracundus, nunquam fratri suo irasceretur in corde maligna cogitatione. Unde Bernardus: « Viri mali non attendunt iudicium, qui autem requirunt Deum advertunt omnia discernenda ». Et propter hoc cantat Ecclesia in morte cuiuslibet fldelis: Tremens factus sum ego et timeo, dum discussio venerit atque ventura ira.

Secundo omnis, qui irascitur propter livorem invidiae fratri suo dura locutione opprobriosae vituperationis, reus erit iudicio opprobriosae vituperationis, redarguentis opprobriosa verba oris; unde, Matthaei duodecimo: De omni verbo otioso, quod locuti fuerint homines, rationem reddent in die iudicii. Ex verbis enim tuis iuslificaberis et ex verbis tuis condemnaberis. Si enim de omni verbo otioso reddemus rationem in die iudicii, niulto fortius de verbis iniuriosis vel criminosis. Sed quia «mors et vitainmanu linguae», secundum Glossam, ideo dicit: ex verbis tuis, scilicet «bonis», iustificaberis, et ex verbis tuis, scihcet «malis» et iniuriosis, condemnaberis, quando coram tota curia caelesti propter ea vituperaberis et culpaberis. Et quoniam, sicut inaius peccatum est, quando non solum irascitur Iratri suo in corde interius, sed etiam prorumpit in vocem exterius; ita maior ei poena debetur. Ideo dicit Dominus: Qui autem dixerit fratri suo: Raca, reus erit concilio. Unde Glossa: « Minus est iudicium, quando adhuc cum reo agitur, et est defensioni locus; pius concilium, quando iudices inter se conferunt, quo supplicio damnent quem conslat esse damnandum». Unde concilium non consuevit fieri nisi de maioribus et gravioribus deliciis. — De isto autem iudicio dicitur in Epislola ludae: Ecce, venit Dominus in sanctis millibus suis facere iudicimn contra omnes et arguere omres impios de Vers. o. Locus Bernardi frustra est quaesitus. -

omnibus operibus impielatis eorum, quibus impie egerwnt, et de omnibus duris, scilicet verbis, quae loouli sunt contra Deum peccatores impii. — Cerle si hoc iudicium attenderent iracundi, nunquam fralrem suum crueidgerent veneno conviciationis, sicut ludaei dicuntur crucifixisse Dominum sermone venenato.

Tertio omnis, qui irascitur propter furorem vindictoe fratri suo prava iaesione, reus erit iudicio gehennae infernalis, punientis impia maleficia operis; unde Apocalypsis vigesimo: El dedit mare mortuos, qui in eo erant; et mors et infernus dederunt mortuos suos, qui in ipsis erant; el iudicatum est de singulis secundum opera ipsorum. Et infernus el mors missi sunt in stagnum ignis; haec est secunda mors. El qui non inventus est in libro vitae scriptus missus est in slagnum ignis. — Sic apparet, quod « liis tribus: iudicio, concilio, gehenna diversae mansiones in aeterna damnatione pro modo peccati signanter exprimuntur », secundum quod dicit Glossa super illud verbum hodierni Evangelii, scilicet: reus erit gehenna ignis. Rogemus ergo etc.