Dominica decima octava post Pentecosten

Sermo I

Surge, tolle leclum tuum et vade in domum. tuam, Matthaei nono..

Quoniam, secundum Philosophum, « potentiae tlislinguuntur sive agnoscuntur per actus vel opera »; hinc est, quocl Dominus per opus miraculosum supra naturam fecit cognosci suam potentiam Divinitatis dimittendi peccata, cum solo verbo paralyticum perfectae restituit sanitati, dicens in verbo proposilo: Surge, lolle lectum luum el vade in domum tuam. Unde tanquam perfectus medicus corporum et animarum in ipso verbo valde artificialiter procedit, eo quod istis tribus vocabulis, scilicet: Surge, tolle elvade, perfecta sanitas tam hominis exterioris quantum ad corpus, quam hominis interioris quantum ad spiritum designatur contra tria mala, quae facit paralysis materialis in corpore, et peccatum, quod est paralysis spiritualis in menle. Nam ista infirmitas reddit hominem corporaliter inhabilem ad standum, impotentem ad operandum et impossibilem ad ambulandum. Ita peccatum suo modo aufert animae rectitudinem stalus per culpam, fortitudinem actvs per iniustitiam et promptitudinem motus per negligentiam; sed Dominus contra ista Iria mala praecepit tria bona. Nam primo imperat rectitudinem status per deserlionem culpae, cum dicit: Surge; secundo, fortitudinem actus per exsecutionem iustitiae, cum subdit: tolle lectum tuum, id est iustitiam, per quam in omni opere exsequi incipias; tertio, promptitudinem motus per acquisitionem gloriae, cum subiungit: et vade in domum tuam; Glossa: « Domum ire est ad paradisum redire », eo quod paradisus est propria habitatio hominis, quia ad hoc faclus homo fuit.

1. Dicit ergo: Surge; ubi imperat rectitudinem status per desertionem culpae, quia anima cadit Iriphciter, scilicet per ignorantiam erroris, ooncupiscentiam carnis elviolentiam diabolicae tentationis; et ideo ad hoc, ut habeat rectitudinem status deserendo culpam, attendendum est, ut ab his tribus resurgat: et primo a tenebris ignorantiae en-oris obcaecantis; secundo, ab ilkcebris carnalis concupiscentiae defoedantis; tertio, a praesidentiis potestatis diabolicae opprimentis. Primum habet lieri per aspectum veritatis;secundum, per amplexum castitatis; tertium, per exercitium virtutis.

Primo, qui vult habere rectitudinem slatus debet surgere a tenebris erroris et ignorantiae obcae- Ex Vaticana el C D E F. cantis, et hoc per aspectum verilatis; et de hoc dicitur Actuum nono: Surge et ingredere civitatem, et ibi dicetur tibi, quid te oporteat facere. Ecce, quod Paulus persequebatur discipulos Christi zelo Legisductus, credens, se obsequium praestare Deo; sed quia hoc non est ex certa scientia, aut ex malitia, sed tenebratur erroris ignorantia; ideo praecipitur ingredi civitatem, per quam congregatio fldelium intelligitur, qui sub eodem iure vivendi sunt collecti, ut ab eis instruatur, quid eum oporteat facere. Dignum et iustum fuit, ut qui sapientem se tenebat et ducem aliorum se faciebat, ad manimi sicut caecus traheretur et Ananiae in discipulum traderetur. Propterea maxima fuit violentia in convertendo Paulum, qui ex ignorantia et zelo decipiente rectum credebat quidquid faciebat. Unde Gregorius- «Cum virtus vitium creditur, difficiliter emendatur». Hinc est, quod lii qui sanctitatem appetunt, in errorem lapsi, tardius convertuntur, rectum aestimanles quidquid faciunt, et sicut extolluntur virtute, sic vitio perseveranliam iungunl.

Secundo surge ab illecebris carnalis concupiscentiae defoedantis, et hoc per amplexum unde Lucae decimo quinto: Surgam et ibo ad patrem meum et dicam ei: Pater, peccavi in caelum et coram te. Per istum filium prodigum intelligitur homo luxiiriosus; unde et adolescentior dicitur, eo quod ad vanitates et ad carnalia delectamenta magis intentus; qui erecta cervice petit portionem substantiae, volendo uti libero arbitrio, ut non iam secundum imperium divinae voluntatis, sed secundum nutum voluntatis suae incedat. Unde Beda: « Substantia est omne, quod agimus, vivimus et sapimus, cogitamus et loquimur ». Et Seneca: « Erumpit in petulantiam male dispensata libertas ». Et tunc abiit in regionem longinquam, perpetrando peccatum; Glossa: Abiit in regionem bnginquam, « non locum mutando, sed animum. Quanto quis in pravo opere plus delinquit, tanto a Dei similitudine recedit longinquius ». Adhaesil uni civium, id est diabolo, eius voluntalem faciendo; et merito recedens a Dei similitudine accedit ad porcorum, id est daemomun, similitudinem, quos continue pascebat, dum carnis voluptates non deserebat. Propterea expendit omnia bona naturalia vivendo luxuriose, et cupiebat implere ventrem suuni de siliquis, quas porci comedebant, id est, cupiebat adinvenire diversa peccata carnis. «.Siliqua, ut dicit Glossa, est quoddam genus leguminis sonoris follibus et vacuis, quod

ventrem raagis onerat quam reficit », et significat delect<iliones vitioram, quae satiant el delectant exterius corpus et interius animam non reliciunt, imrao onerant. Et nemo illi dabcu, quia nec liis omnibus satiabatur et frequenter, ubi credidit invenire deleclationes, invenit araaritudines. Sed tandem, videns se in tantis amaritudinibus et miseriis peccatorum prostratnm, revertilur ad se, per sui considerationem et peccati recognitionem, et (licil: Surgam, per mali peccati desertionem sive declinationem; et ibo ad patrem meum, per boni inceptionem; et dicam, per oris confessionem: Pater, peccavi in caelum, propter contemptum Maiestatis divinae omnibus praeeminentis, et coram te, propter contemptura Veritatis omnia cernentis; ideo non mm. dignus vocari fdius tuus, propter contemptum bonitatis bonos in filios adoptantis, quem Pater astringit per amplexum caritatis et suscipit ad osculum pacis, proferendo stoiam interioris puritatis et induendo vestem exterioris honestatis.

Tertio surge a praesidentiis erudelitatis diabo- &ae oppriuientis, et hoc per exercitium virtutis; unde Actuum duodecirao: Surge velociter; et ceciderunt catenae de manibus eius. Petrus positus in vinculis ferreis ex diabolica suggestione et sub custodia railitum, ut interficeretur, significat peccatorem ligatum vinculis diabolicae fraudis et positum sub custodia daemonum ad perdendum raorte damnationis aeternae. Hic autera excitatur ad surgendum angelica admonitione, quia per auxilium virtutis Christi confi-ingentis aereas portas diabohcae custodiae, ceciderunt catenae, diaboiicae fraudis, de manibus, raalorum operura eius. De his similiter dicitur primi Regura vigesimo primo: Surrexit David et fugitin die illa a facie Saul. — Saul interpretatur abutens et significat diabolum, qui abutitur creaturis Dei; de cuius potestate bonus David surgit per auxilium virtutis Christi, fugiens ab eius notitia.

II. Secundo in verbo proposito imperat fortitudinem actus per exsecutionera iustitiae, cum subdit: tolle lectum tuum. llie habet fortitudinem in exsequendo iustitiam, qui tollit primo a Prophetis et.postolis documentum instructivum fidelis intelligentiae; secundo, a Patriarchis et Virginibus exemplum inflammativum caritatis el benevolentiae; tertio, a Confessoribus et Martyribus auxilium confortativum longanimitatis et patientiae sive perseverantiae. Et haec tria sunt necessaria omni conditioni, sexui et aetati, scilicet verilas fidei dans intelhgentiam, caritas Christi dans benevolentiam et longanimitas spei dans perseverantiam; nullus enim adultus est in statu salutis, nisi habeat fidelem intelligentiara in intellectu, caritativam benevolentiam in affectu et longanimem perseverantiam in effectu.

Bene ergo ille habet forlitudinem in exsequendo iustitiam, qui tollit primo instructivum documentum fidelis intelligentiae; et de hoc potest exponi illud Genesis sexto: Toties tecum de omnibus escis, quae mandi possunt. Quoniam omnia, quae scripta sunt, ad no.it7'am doctrinam scripta sunt; ideo ad hoc, ut possiraus evadere iracundiam generalis iudicii, exemplo Noe lollentis oinnes escas coraeslibiles et hcitas ad conservationem corporis instruiraur spiritualiter lollere ex omnibus verbis sacrae Scripturae, quae possunt iuxta facultatem intelligentiae cedere ad conservationem et salutem animarura.

Secundo, toUe exemplum inflammalivum caritatis et benevolentiae; unde Genesis vigesirao secundo: Tolle filium tuum unigenitum, quem diligis, Jsaac, et vade in lerram visionis atque ibi offeres eum mihi in holocaustum super unum montium, quem monstravei-o tibi. — Qui enim vult experiri, utrura diligat Deum, vadat ad terram visionis, id est, ingrediatur secreta conscientiae, et ibi videbit, quantura diligat Deum. Si enim paratus est exeinplo Abrahae super unum monlium, quem Deus monstrat, id est in aliquo perfecto statu Religionis vel poenitentiae, queni Deus docet inspirando, offerre quidquid carnale vel teraporale potest eura retrahere 5 et ab ainore Dei elongare; raaxime excludat a se: primo deraulcentiara consanguinitatis; propter quod dicitur: Tolle filium, quia qui amat patrem, aut matrem, aut fdium, aut fratrem vel quemcumque attinentem sibi iure propinquitatis supra Christum, non est eo dignus; secundo, avaritiam proprietatis; unde subditur: tuum; quoniam, nisi quis renuntiat omnibus, quae possidet, non potest Christi esse discipulus; i&vWo, illecebram deleclabilitatis; imde addit: queni diligis. Solent ista tria attrahere et inclinare hominem ad araorem suum et relrahere ab amore divino, quae omnia exemplo Abrahae debet horao spiritualis a se exciudere, ut possit acquirere Dei araorem et amicitiam.

Tertio, tolle auxilium conforlativum longaniraitatis et patientiae; unde Lucae nono: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me. — Si quis vult venire post me, ecce, postpositio el subiectio voluntatis; et dicit: vult, ut libere et sine coactione hoc faciat; abneget semetipsum, ecce, captivatio libertatis, ut non secundum se ipsura, sed secundura Deura vivat; et tollat crucem suam, ecce, assuratio poenalitatis, et hoc per patientiain; et sequatur me, ecce, directio exemplaritatis, qui lamdiu clypeum patientiae portavit, donec vitam finivit.

III. Tertio in verbo proposito iraperat promptitudinem molus per acquisitionem gloriae, cum adiungit:

vade in domum tuam. Ille cuin promptiUidine acquirit gloriam qui vadit primo humUUer acl deplorandum peccata perpetrata; secundo, indesmKnler ad acquirendum aeterna munera; tertio, virililer ad superandmn diabolica tentamenta. Primum fit per oris confessionem; secundum, i)er terrenitatis despectionem; tertium, per divinae virtutis protectionem.

Primo vade li.umiUler ad manifestanduni perpetrata peccata, et lioc per oris confessionem; Lucae quinto: Vade, ostemle te sacerdoli. In lioc mandato instruit Dominus, sacerdotale officium omnibus esse reverendum et ad curationem peccatorum esse necessarium. Unde quamvis Dominus mundet per interiorem contritionem, nihilominus ad sacerdotale officium legat, cumdicit: Vade, ostemle te sacerdoli.

Secundo vade indesinenter ad acquirendum aeterna munera, et hoc per terrenitatis despectionem; unde Matthaei decimo nono: Vade, vende omnia, quae habes, el da. pauperibus, et habebis t.hesaurum in caelo. — Vade, per negligentiae exclusionem; vemle omnia, quae habes, per terrenae substantiae despectionem. Bernardus dicit: Vende, non conserva vel comnuUa, « omnia, non partera »; et da pauperibus, propter divinae complacentiae acceptationem, non divitibus, quia tunc Deus non acceptaret; et habebis Ihesaurum. in caelo, per aeternae gloriae adeptionem.

Tertio vade viriliter ad superandum diabolica tentameuta, et hoc per divinae virtutis protectionem; unde ludith octavo: Vade in pace, et Dominus sit tecum in unionem inimicorum nostrorum, quasi dicat: cum insurgunt diabolicae tentationes et suggestiones, non metiaris tuas vires nec intuitu fragililatis remollescas; sed vade viriliter per virtutum exercitationem, quia tunc Dominus erit tecum, lanquani bellator fortis, ad auxilium et protector; in unionem inimicorum tuorum, id est daemonum, faciendo cum eorum tentatione proventum virlutum, ut possis wperare. Unde Gregorius: t Nisi misericors Deus nostris viribus tentamenta modificet, nullus est, qui malignorum insidias vitare possit». Rogemus ergo Dominura etc.

Sermo II

Dominica decima octava post Pentecosten. Sermo fratris Bonaventnrae coram populo Lngduni.

Gratias ago Deo meo semper pro vobis in gratia Dei, quae data est vobis in Chrislo Iesu, quod in omnibus divites facti eslis in illo, primae ad Corinthios prirao.

In verbis his Chrislianis et servis Dei Apostolus duo proponit, scilicet dulcem et latura ajfectum ex parte sui ad aiiimarum salutem, et salutarem ejfcctum ex parte Dei ad earundem benedictionem. Primum, ibi: Gralias agn Deo meo semper pro vobis in gratia Dei, quae d.ata est vobis i.n Chrislo Iesu, propter conversionem animarum vestrarum ad divinum cultum et chrislianitatis propositum sanctum et firmum. Secundum, ibi: quod in omnibus divites facti estis in iUo, propter abundantiam gratiarum caelestium et donorum divinorum incrementum et cumulum.

I. Circa primum nota, quod exemplo Apostoli in Epistolis suis gratias debemus agere semper Deo de quatuor, scilicet de beneficio creationis; fecit enim nos rationales cuin Angelis ad imaginem et laudem et gloriam suam; ad Ephesios primo: Benedictus Deus et Pater Domini nostri Iesu Cliristi, qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in caelestibus in Christo. — De beneficio guhernalionis; regit enim nos intra et extra et assistit in tribulationibus; secundae ad Corinthios primo: Benedictus Deus et Pater Domini nostri Iesu Chrisli, Pater misericordiarum et Deus totius consolationis. — De beneficio vocationis; vocavit enim nos ad fidem et gi'aliam et posuit in congregatione electorum; Tobiae decimo tertio: Benedicite Dominum, omnes electi eius. — De beneficio redemptionis; redemit enim nos de manu diaboli et peccati et inferni; ad Colossenses primo: Gratias agimus Deo et Patri Domini noslri Iesu Chrisli, semper pro vobis orantes etc.

II. Circa secundum nota, quod, iuxla illud Apocalypsis tertio, homo in aversione a Deo efficitur: pauper propter culpam; miserabilis propter inertiara; caecus propter ignorantiam et nudus propler omnis boni carentiam. E contrario in conversione ad Deuin fit '/ocMpfctoiMJ.divitiis quadriformibus, quae sunt in Christo Iesu, relevantibus quadruplicem defectum praeniissum, scilicet divitiis misericordiae, quibus ditantur peccatores conversi; sapientiae, quibus ditantur ineditatores sancti et praedicatores Evangelii; gratiae, quibus ditantur innocentes et iusti; gloriae, quibus ditantur Angeli et comprehensores beati; ut sic, qui esl pauper per culpam fiat dives de thesauris misericordiae; caecus propter ignorantiara flat dives de thesauris sapientiae; nudus propter gratiae absentiam fial dives de thesauris gratiae; miser propter beatitudinis carentiam fiat dives de thesauris gloriae. Sic ergo quatuor damnabiles paupertates, quae sunt in mundo, relevantur per quatuor divitias excellentes, quae sunt in Doraino Iesu Christo.

Si ergo snnuis puuperes per culpam, converlamnr et liamns divites divitiis niisericordiae; ad Ephesios secnndo: Deus aulem, qui diver! est in misericordia, propter nimiam caritatem suam, qua dilexit nos, el cum essemus morlui peccatis, con- oivificavit nos in Christo elc. — Cneri propter ignorantiam, convertamiir et etliciamur diviles divitiis sapienliae; ad Ephesios terlio:.1///;/ ilalu i-sl gratia haec in gentibus evangeU:aii iiivc.iiiiahilex divitias Christi elc. — Nudi propter t;i:iliai alisentiam, converiamnr et fianius diviirs divitiis gr;itiae; ad Ephisios priino: niuili/iciiril iios in dileclo Filio suo, m qno hubrniiiK rrilrnijilionem per sa.nguinem eius, rrmissioiirm prrruloriini secundum divitias graliae eius elc. — Miseri propter beatitudinis carentiam, convertamnr ad aeleniilatis desiderium et snspirium, ut efliciamur divites divitiis gloriae; ad Ephesios primo: Deiis det vobis illuminatos oculos cordis vestri, ut sciaiis, quae sit spes vocalionis eius, e( quae divitiae gloriae hereditatis eius in Sanctis.

Item, sermo fratris Boiiaventurae Parisius, in Capitulo Pratrum.

Ascendens Lesus rn naviculam, transfretavit et venil in civitatem suam, Matthaei nono.

hi verbis his moraliler tria notantur, scilicet recessus a culpa, profectus in iustitia, ascensus ad gloriam. Primum nota in ascensU naviculae; secundum, in transfrelatione; lerlium, in civitatis perventione.

Per mare intelligitur praesens saeculum iuxta ilUid Psalmi: Hoc mare magnum et spatiosum manibus ete. — Per naviculam poenitenti;i, iuxta illud Actuum vigesimo septinio: A7*/ lii iii navi manserint, vos salvi fieri noii potestis. — Per civitatem intelligilur vil;i aelei'na, iuxta illud Apocalypsis vigesimo primo: Civilas illa non cget sole neque luna, ut luceanl in ea; nam claritas Dei illuminavit eam, et lucerna eius est.Agnus; et iilnd Psalmi: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei.

Circa primum nota, quod per mare intehigitnr praeseos saeculum, et hoc, quia inslar maris cst: jyrocellosum propter varietatem temporalium eventuum; Isaiae quinquagesimo septimo: Cor impii quasi mare fervens etc. — Profundum propter insaliabiHlatem coiieiipisremi;iliuni alii'iiluiiiii: l'f;ilmuS: Qui desceiidiinl niiirr In nnnhis. fiu-n-nlrs operalionem in uqni< innllis, ipxi riilrrnnl oprra Vers. i. seqq.; seciiuiiUur c. 3, 8. seq. el c. I, 6. seqq. Domiiii rl niirahiliii rius iu profindo. — Prriculosnin pioplir iiiiillili.iiiiil:ileiii iniiui;ii;ili(inuui liostiliuui; l-rdesLislin ipi;iili;igesiino tertio: Qui navigant iiiarr rinirrrui pericula eius.

Daniiiis seniiuio dicitur, quod quatuor venli rneli puijmilianl iii mari mngno, el qvntnor bestiae ijnrinlrs asrriidrhaul dr imiri dircrsar inlrr sr. — Isti qualuor venli suiil iu;iluor griii'i;i triihilioiinui, les, ila quoil ipiililiei li;iliel duos. Veiilus eniiii urieatalit esl cervicositas arroganli;ie, cuius collatcrales sunt duo, scilicet vana glori;i in prosperitate, indignatio in adversitate. — Ventus aquilonaris esl cupiditas avaritiae, cuius coilaterales sunt dolositas in acqnirendo et impietas in relinendo. — Ventus septentrionalis est foeditas impndicitisie, cuius collaterales sunt gulositas et otiositas. Isti tres sunt principaliores in mundo, secundum illud prim;ie loannis secundo: Omne, quod est in mundo, coiirnpisrrniia ruriiis est et cm.cupi,icentia oculorum el.mprrhia viiar. — Ex istis tamen, quando non possunL haberi, consurgit quartus ventus occidenlalis, qui est calamit;is impatientiae, cuius coUaterales sunt accidia et diiridenlia.

Similiter per naviculam intelligitur poenitentia, quia status eius halet: quantum ad meimi- ram modicitatem humilitatis conlra cervicosil;ileu) arrogantiae; Sapienti;ie decinio quarlo: E.ligno ligno credunt homines animas.suas el Iransrniilr.f iiiare, per tatem liberati sunt. — Quantum ad mulrriam, agilitatem paupertatis contra cupidilatem avaritiae; Marci octavo: Et nisi umim panem non habebant secum iu nari: Arluiiin vigesiuio srptimo: AUeviahuiil nnrriii, iiirlaiilcs Irilii-iini in niure. — Quan- Inill:iil Iniir/nrain, illu't_'nl;ilriii r;islit;ilis COIllra focdil;ili'lii iuipiiiiirili;ir; l.iirac (irl:iii: Asceiidil in nuvirniani ri iliscipnli r//(.< rl iiil ud illos: Transfretemu.v Trans.lagnum, ipiod esl coenosum etc. — Quantum ad colligantiam, soliditatem fiiraitatis contra pusillaniinil;item impatientiae; Marci sexto: Ascendit ad illos 'in nuvim, et cessavit ventus,

Similiter nota, quod ascenditur navis quatuor de causis, scilicet ad mercandum, et sic a inercatoribus terram pro caelo commulantibns; lob nono: Perlransierwnl quasi nwves poma porlantes, sicut aquila voluns ad escam, — Ad transfretandum, et sic a vialoribus ad vitam aeternam feslin;mtibns; Proverbiornin nlliino: Facta est quasi navis iiixilioris, dr linigr porkins panem suum, —.il jnsciiiidnui. ri sir;i i)r;irdiratoril)us peccatores;iil sriliilriii li;ilii'iilibiis: Lnrne tno; xXscendens in