Dominica decima septima post Pentecosten

Ser.mo I.

Diliges Dominum Deum tuum ex loto corde tuo et ex tota anima tua et ex tola mente tua, Matthaei vigesimo secundo.

Prothema. Sicut meri.diana lux clara est, et sicut nubes roris in die messis.

Verba secundo loco proposita leguntur Isaiae decimo octavo, in quibus divinae sapientiae collatio Vers. 36; sequunlur Isoi. 2, 3. el Ps. 2-3, 3. seq. ratio saluberrima, ibi: ascende superius; exhorlationis xitililas sempiterna, ibi: et erit tibi gloria etc. — Vel alio niodo circa virum iustum et Deo devo- j tum tria notantur, scilicet amor gratiosus, profectus virtHosus et status gloriosus.

I. Circa primum nota, quod efQcitur quis ami- 1 cus Dei maxime per tria, scilicet per contemplumt mundanorum; lacobi quarto: Amicitia huius niundi inimica est Dei. Quicumque ergo voluerit amicus esse saeculi huius inimicus Dei constituitur. — Per desiderium aelernorum; Proverbiorum vigesirao septimo: Unguento el variis odoribus delectatur cor, et bonis amici consiliis anima dulcoralur. — Per sustinentiam adversorum; Lucae duodecimo: Dico autem vobis amicis meis: Ne terreamini ab his qui occidunt corpus el post haec non habenl amplius, quid faciant.

II. Circa secundum nota, quod debemus ascendere superius: per sedulitatem devotae oralionis; primi Regum primo: Ascendebat vir ille de civitate sua stalutis diebus, ul adoraret et sacrificaret Domino exercituum in Silo. — Per puritatem rectae intentionis; Psalmus: Quis ascendet in montem Domini? Aut quis stabit in loco sancto eius? Innocens manibus et mundo corde etc. — Per sublimitatem serenae contemplationis; Exodi vigesimo quarto: Ascenderuntque Moyses et Aaron in montem ad Dominum etc. Videruntque Deum Israel etc.

III. Circa tertium nota, quod sic ascendentibus erit gloria: inaeslimabilis honoris in conspectu Maiestatis aeternae; Psalmus: Gloria et hono7-e coronasti euni el conslituisli eum.mper opera manuum tuarum. — Admirabilis decoris in conspectu claritatis supremae; Psalmus: Gloriam ei magnum decorem impones super eum. — Interminabilis iucundilatis in conspectu bonitatis summae; Ecclesiastici vigesimo tertio: Gloria magna est sequi Dominum, langitudo enim diermn assumelur ab eo. describitur fervida, lucida, frigida et secunda. Fervida, inquam, contra tepiditatem negligentiae; lucida contra tenebrositatem ignorantiae; frigida conlra caliditatem concupiscentiae; secunda contra sterilitalem avaritiae. Quod aulem sit sine negligentiae tepiditate fervida, tangitur, cum praemittitur: Sicut meridiana lux; lux enim in meridie maiorem habet fervorera. Contra ignorantiae tenebrositatem lucida, notatur, cum sequilur: clara est. Contra Vers. 10.

concupiscentiae caliditatem fi-igida, notatur, cum dicitur: el sicut nubes roris. Contra avaritiae sterililatem secunda, notatur, cum subiungitur: in die messis. — Cum ergo nostra sit intentio communis de ipsius divinae Sapientiae abysso aliquid haurire velut stillara de stilla in medio proponendum; ante omnia misericors et fontale principium, quod est priraum luraen, humiliter impioreraus, ul sua benigna condescensione in huiusmodi collatione auferat a nobis lepiditatem negligentiae, tenehrositatem ignorantiae, calidilalem concupiscentiae et sterilitatem avaritiae, ut tandem sine omni negligentia fervidi, sine ignorantia lucidi, sine concupiscentia frigidi et sine avaritia secundi possimus ea proferre in medium, quae sint ad laudem el gloriam etc.

Diliges Dominum Deum luum etc.

Quoniam bonitatis magnae est se licite communicare malis et inimicis; ideo Dominus noster tanquam bonus doctor vohiit communicare doctrinam veritatis etiam malignis ludaeis, dolose eum interrogantibus, cum ad eorum quaestionem utihtatis, quamvis procederet ex animi dolositate, dedit responsionem veritatis, cura dicit iii verbo proposito: Diliges Dominum Deum tuum etc. Ubi eiegantissimo et miro raodo ordinate procedit ordinando totum hominem secundura omnera sui potentiam ad Deum mediante triphci virtule theologica. Nam primo, regulal concupiscibilem in summo diligibili imperando actum carilatis; secundo, elevat irascibilem in summo honorabili insinuando obiectum Divinitatis; tertio, «Wmstiat rationalem in summo intelhgibili explicando inodum veritatis. Primum habet per caritatem; secundum, per spem; terlium, per fldem. Primo igitur imperat nobilem actum caritatis regulando concupiscibilem, cum dicit: Diliges. Iste actus dilectionis elicitur a concupiscibili potentia. Secundo, insinuat honorabile obiectum Divinitatis elevando irascibilem, cum subdit: Dominum Deum tuum. Deus enim proprie et principaliter est obiectum caritatis; et haec est ratio, quia dilectio Dei estprimum el maximum mandalum.. Nam proxirans et oranis homo non debet diiigi nisi propter Deum, aut in Deo ratione divinae imaginis et similitudinis; unde «wjfe mandatum reputatur. Si autem aliter diligatur aliquis quam propter Deum aut in Deo, scilicet per affectum cognationis et carnis vel alicuius commodi, non virtus caritatis, sed actus naturalis dici potest. Tertio, explicat ulilem modum veritatis illustrando rationalem, cum subinfert: ex toto corde luo et ex lota anima tua et ex tota mente lua. De [. Dicimus ergo: Diliges, uhi imperat caritatis actum; iste actus dileclionis est virlutis caritatis ratione incomparabihs praeeminentiae, utilitatis et excellentiae. Priino et principaliter imperatiir sub legis praecepto et etiam dicitur maximum propter tres rationes. Nam respeclu praeceptorum habet primitatera virtuositatis in essendo; respectu virtulum habet maioritatem dignitatis in inerendo; respectu operum habet delectabilitatem acceptationis in remunerando. Et sic dat praeceptis vigoris efTicaciam, tribuit virtutibus pulcritudinis forraara et iraponit operibus retributionis mensuram. 0 virtus deifica, in qua omnia praecepta radicaliter fundantur, per quam ceterae virlutes ad raeritum inforraanlur, et secundura quam cuncta opera acceptantur!

Primo illud praeceptumdilechonis ceptorum hnbel primitalem virtuositatis in essendo; unde ipsa est quae dat praeceptis vigoris efDcaciam, secundum Gregorium qui dicit super illud: Hoe est praeceptum meum, ut diligalis invicem, sicut dilexi vos: « Quid est, quod de dilectioiie quasi de singulari mandato nos admonet, nisi quia omnia praecepla multa sunt et unum? Multa propter diversilatera operis, unura in radice caritatis ». Et propter hoc dicitur in hodierno Evangelio: In his duobus mandatis universa Lex pendet et Prophetae, quia ad dilectionera Dei.et proxirai tanquara ad primariura et radicale fundamentum introducunt. Hoc intelligens, Apostolus dicebat ad Ephesios tertio: Jn caritate radicati el fundali etc. Miseri, qui hoc fundamento carent, quia quidquid superaedificant, totum crescit ruinae; unde et opera facta extra caritatem nunquam reviviscunt, cum fuerint sine radice. Et ob hoc dicit Gregorius: « Nec habet aliquid viriditatis ramus, nisi maneat in radice caritatis».

Secundo ista virtus dilectionis respectu tum habet maioritatem dignital.is in raerendo, quod virtuhbus dat formata; unde priinae ad Corinthios decimo tertio: Maior autem. horum est caritas; ubi.postolus discurrendo per omnes virtutes, tara politicas quam theologicas, concludit tum ratione remotionis, lum ratione posilionis, quia caritas habet maioritatem. Nam posita caritate, ponitur omne meritoriura, et illa remota, removetur omne utile ad salutem. Ipsa certe solaest, quae dal formam meriti. Unde ceterae virtutes sunt inlbrmes sine ipsa, quia non habent meritum gratuitum nisi per ipsam. Quemadraodura enim colores perdunt esse formale et pulcrum, discedente luce, et recuperant, ea adveniente; ita virtutes, discedente caritate; et hoc est quod dicitur primae loannis secundo: Qui diligil fratrem suum in lumine manet, qui autem oclil fratrem suum in tenebris est. Wmc est, quod Augustinusdixit: « Habe caritatem, et fac quidquid vis».

cnnduin enim caritatem viae mensurabitur gloria patriae, ut, ubi plus de dilectione, ibi plus de beatifica visione, quia magnitudo ineriti non consistit in exteriori opere, sed interiori dilectione. Hinc est, quod martyrium, quod est maioris praemii inter omnia, quae lacit homo, dicitur esse opus caritatis maius, secundum illud loannis decimo quinto: Maiorem hac diloclioncm nemo habel, ul animam suam ponat quis pro aniicis suis. Rationem huius assignat Apostolus ad Romanos decimo tertio: Si quod esl aliud mandalum, in hoc verbo insla.uralur: Dilif/es proximum tuum siciU te ipsum. Dilectio proximi malum non operalur. Pleniludo ergo Leyis est dilectio, quasi dicat: si homo deficiat, et eum eo dispenselur ratione necessitatis in aliis mandatis, potest in isto recuperari ratione suae plenitudinis et perfectionis. Gregorius decimo Moralium: «Nimirum, cum nna eademque sit caritas, si mentem plene ceperit, hanc ad innumcra opera multiformiter accendit »; sed tamen in isto non potest dispensari, eo quod eius defectus et amissio, ut iii aliis mandatis, non potesl instauiari, (U(miam imn est digna ponderatio animae diligiMitis.

11. Sequitur: Doiitiniun Deum luum; ubi insijjjfci; honorabile obiectum Divinitatis et eliam lotius Trinitalis. Non enim vacant a mysteno iiaec tria vocabula: Dominum Deum luum, eo quod per ipsa manifestatur Trinitas divinarum personarum conferentium nobis tria maxima beneficia, per quae ad Dei dilectionem delectabiliter alliciinur. Unde Dominus dicitur propler conditionem naturalis esse in crea,- tione; Deus, propter collationem multiplicis gratiae in conservatione; tuus, propter donationem sui ipsius sive hereditatis perpetuae in glorificatione. Et sic, appropriate loquendo, per Patris potentiam creamur, per Filii sapientiam conservamur, per Spiritus sancti clementiam glorificamur.

Primo diliges Dominum propter conditionem naturalis esse in creatione; unde Deuteronomii decimo: Et nunc, quid aliud Dominus Deus luus petit a te, nisi ut timeas Dominum Deum tuum el ambules in viis eius et diligas eum? — Quia homo tenetur et obligatur Dominum timere humiliter, obedire fidefiter et diligere fervenler ralione beneflcii, quod sibi contulit in creatione, cum eius esse fecit insignilum divina imagine, ratione cuius ad haec tria adimplenda habet possibilitatem; ideo tanquam ex debito hoc requirit, cum AkH: El nunc, quid aliud Dominus Deus tuus petit a tc, nisi ul timeas Dominum Deum luum? Ecce, timor humilitatis et subiacentiae; et ambules in viis eius, ecce, labor Hdelis obedientiae in exseculione mandatorum, quae nomine viarum designanlur; el diligas eum, ecce, fervor sincerilalis et benevolentiae.

Secundo diliges Deum propter collationem mulliplicis gratiae in conservatione; unde in Psalmo: Qui diligitis Dominum odire malum; custodit Dominus animas sanctorum suorum. — Qui diligitis Dominum, operando bonum per amorem; odire malum, declinando peccalum per timorem, quia [ler Dei amorem et timorem homines sancti efliciuntur et beneficium cuslodiae et conservationis a Deo merentur. Unde sequitur: Custodit Dominus animas sanctorum suorum, multorum beneficiorum collatione. Ad hanc custodiam et conservationem omnium creaturarum servitia el beneficia concurrunt. Angeli enim ministrant ei, caeli dant ei lucem in die, ut operetur, tenebras iii nocte, ut quiescat, el temporum utilem vicissitudinem. Aerem fecit Deus, ut praeberet homini utilem calorem et omne genus avium ei ministrarel. Aquam fecit, ut sibi potum tribueret, sordes purgaret, arentia irrigaret et diversitatem piscium ad suum usum nutriret. Terram fecit, ut eum porla- 'e,l, paiie confortaret et vino laetificaret. Totus mundus servit homini, quia factus est pro homine. Ratione ergo tantorum beneficiorum, qui diligilis Deum, hoc probare per exhibitionem bonae operationis, alioquin de ingratitudine argueniini.

Tertio diliges Dominum Deum tuum. propter donationem hereditatis perpetuae in gloripcatione; unde in Psalmo: Domine, dilexi decorem domus tuae et locum habitaiionis gloriue tuae. — Iste decor nihil aliud est iiisi divina refulgentia, ex qna micant divini radii splendoris facientes caelum empyreum domum decoris, propter refulgentiam divinae claritatis; et locum habitationis gloriae tuae, propter communicationem gloriae Divinitatis. 0 quara illustris et speciosus est iste decor domus tuae, Deus, el quanto atTectu et desiderio diligendus! 0 quam felix et sanctus est iste locus habilalionis gloriae tuae, quanta aviditate appetendus, in quo Deus abundantius se ipsum delectabiiiter Beatis perpetuaiiler communicat in eis liabitando per gloriam! utikm modum veritatis, miro et ineffabili modo summus Magister, Christus, docuit, qualiter Deus diligendus, in his tribus vocabulis: co7-de, anima et mente. Nam homo Deum non polest diligere, nisi ei uniatur; uniri ei non potest, nisi eum cognoscat, habeat et teneat secundum Ires nobiles suas potentias, id est intelligentia, voluntate el memoria, in quibus est Dei imago, secundum Augustinum. Cum

vero cognoscere sit intelligentiae, habere voluntatis, tenere memoriae; ideo necessario ad Deum diligendum actus istarum trium potentiarum debent concurrere, quae nomine cordis, animae et mentis designantur; quoniara intelligentia per cor, voluntas per animam et memoria per menlem secundum Augustinum in hoc loco accipitur. Et sic primo est Deus diligendus fideliter, ne intelligentia seducatur erroris falsitate; secundo, sinceriler, ne voluntas alliciatur carnis voluptate; tertio, iridesinenter, ne memoria frangatnr operis discontinuitate. Et ista divisio traditur a beato Augustino >, qui hunc locum ita exponit: « Ex loto corde, id est intellectu sine errore; ex lota anima, id est voluntate sine contradictione; et ex tota mente, id est memoria sine oblivione ». Et sic divina dilectio est illuminativa omnium credendorum; aspernativa, carnalium delectalionum; et continuativa, bonarum operalionum.

Primo diliyes Dominum Dmm tiium ex toto Audi, Israel, Dominus Deus noster Dominus unus est. Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde. — Audi, Israel, fideliter credendo corde, ut nulla aequipares disparia ficte imaginando, alios deos esse. Diliges Doininum Deum tuum ex toto corde, efficaciter comprobando opere, ut nulla admittas contraria,eo quod nihil aliud debet per affectum cor alligare praeter eum cui totum cor debetur in dilectione. Unde cum aliquid amamus supra Deum, vel praeter Deum, nequaquam ex toto corde diligimus eimi. Nam sicut intellectus errat in cognoscendo, ita et affectus in diligendo.

Secundo diliges Dominum Deum tuum ex tota i anima tua, id est cum sinceritate animi in affectiva, ne alliciaris a blanditiis; unde Canticorum quinto: Anima mea liquefacta est, ut dilectus meus locutus est mihi. — Tunc anima liquescit a Dei mulcentis melliflua locutione, sicut cera, quae fluit a facie ignis, cuni in eius medilatione exardescit igne divini amoris, et tunc resolvitur in aquam devotionis ad inspirationem et immissionem alicuius radii spiritualis — velut glacies, quae resolvitur ad ardorem ignis materialis — quando est in fervenlissimo desiderio et amore solis spiritualis, ut totaliter recolligat se ad interiora nec sit dispersa ad exteriora, ne interponatur aliqua nubes aquosa carnalis frigidilatis, sed immediate recipiat immissionem divinorum radiorura totum cor inflammantium.

Tertio diliges Dominum Deum iuum ex tota 1 niente tua, id est cum sedulitate studii in affectiva, ne frangaris ab obsequiis; unde Deuteronomii quinto dicit Dominus: Quis det, talem eos habere mentem, ul timeant me et custodiant universa mandata mea in omni tempore? — Ecce, Dominus ostendit aflectum suae bonitatis, cum optat in nobis, ut per eius timorem filialis reverentiae continue et indesinenter et sine diminutione adimpleamus eius praecepta, ut impleatur in nobis illud Proverbiorum decimo septimo: Omni tempore diligit qui amicus est, quia divina dilectio ratione continuitatis debet esse ad modum mortis et inferni, quia quod semel ab eis capitur, nunquam dimitlitur; unde in Canticis: Fortis e.st ut mors dilectio, dura sicut infernus aemulalio. Rogemus ergo etc.

SliRMO II.

Solliciti servare unitatem Spiritus in vinculo pacis, ad Ephesios quarto.

In verbis his tria facit Apostolus; hortatur enim primo ad procinctum debitae operationis, ibi: Sollicili; secundo, ad zelum fraternae dilectionis, ibi: servare unitatem Spiritus; tertio, ad nexum evangelicae confoederationis, ibi: in vinculo pacis. losue vigesimo tertid: Estote solliciti, ut cuslodiatis cuncta, quae scripta sunt in volumine Legis Moysi. — Interni status conservationem; Deuteronomii quarto: Custodi temelipsum et animam tuam sollicite. — Afflicti proximi consolationem.; secundae ad Timotheum primo: Det misericordiam Dominus Onesiphori domui etc. Sollicite me quaesivit et invenit.

II. Circa secundum nota, quod debemus servare tione; primae ad Corinthios sexto: Qui adhaeret Domino unus spiritus est. — Per amplexum crucis in terribilium aggressione; Canticorum quarto: ViUnerasti cor meum, soror mea, sponsa; imlnerasti cor meum in uno oculorum tuorum et in uno crine colli tui.

Ad proximum dupliciter, scilicet per benevolentiam affectionis; Actuum quarto: Multitudinis credentium erat cor unum et anima una. — Per subventionem operis; primae ad Corinthios duodecimo: Si quid patitur unim membrum, compatiuntur omnia membra.

Ad animum proprium dupliciter: per integritatem mentis; Canticorum sexto: Una est columba mea etc. — Per captivalionem carnis; Nehemiae quarto: Una manu sita faciebat opus el altera tenebat gladium.

primo: Virum de mille unum reperi etc. — Gustus supernae suavitatis; Lucae decimo: Martha, Marlha, soUicUa es et turbaris ergaplurima. Porro umm est necessarium. — Sensus perfectae humilitatis; Isaiae quinquagesimo primo: Umm vocavi eum et benedixi ei el muUiplicavi eum.

111. Circa lertium nota, quod ad hoc, quod oinad Romanos decimo quarto -: Quae pacis sunt seclemur, et quae aedificationis sunt in invicem custodiamus. — Fortitudo patienliae in molestiis perferendis; Psalmus: Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus. — Mansuetudo eloquentiae in coiloquiis; primi Regum vigesimo quinto: Et dicelis: Sil fratribus meis et tibi pax et domui tuae pax. — Dissimulatio displicenliae in visis vel auditis vel illatis; Matthaei quinto: Beati pacipci, quoniam filii Dei vocabuntur.

Item, sermo fratris Bonaventurae in Conventu Pa- Magister, quod est mandatum magnum in Lege? A it illi Lesus: Diliges Dominum Deum tuum, Matthaei vigesirao secundo

Quamvis ille Legis doctor tentative proposuerit verba prima, propter responsionem tamen Domini subseculam ad nostram sahitein dedit nobis materiam proponendi ea pie el vere. Unde dicere possumus catholice, quod in verbis his duo tanguntur, scihcet nobilis quaestio nostrae salutis, et salutaris determinatio per os Veritatis.

Circa totum nota, quod cum beatus Dionysius dicat libro septimo paragrapho tertia Caelestis Hierarchiae, quod instructor principalis omnium spirituum est ipse Dominus Lesus; et beatus Augustinus dicat in libro, qui inscribitur de Magistro, quod solus Christus est doctor; ideo merito proprie et vere per excellentiam vocatur magister principalissimus Angelorum in omni hierarchia; Beatorum, in omni gloria; iustorum, in omni Ecclesia. Ipse enim gloriam suam communicando Angelis et Beatis in caelo empyreo ad plenum et fontaliter, post beatam Mariam, quae omnium hierarchiarum gaudet flnentiis et gratiis, docet in caelo et docet in terra.

In caelo docet Seraphim et Apostolos sursum extendi desiderabiliter per dilectionem fontalis amo- 'i ris; Cherubim et Doctores alios elevari venerabiliter per contemplationem fontalis splendoris; Tlironos et Confessores praecipuos sursum deliciari suaviter per fruitionem fontalis saporis; Dominationes et Martyres inclytos sursum gloriari reverenter per spirituuni nobilitatem in aspectu foritalis creationis; Principatus et pontilices reverendos sursum radicari honorabiliter per desideriorum fixionem in aspectu fonlalis gubernationis; Potestates et reges gloriosos sursum tripudiare triumphaliter per laudum reportalionem de victoriis in conspectu fontalis conservationis; Virtutes et Virgines gratiosas sursum solidari et conservari mirabiliter per votorum adeptionem in conspectu fontalis remunerationis; Archangelos et praedicatores evangelicos sursura glorificari coruscanter per revelationem quain habent continuam irradiationis; Angelos et ministros Dei electos snrsuin exhilarari confidenter per visionem, quam percipiunt in conspectu fonlalis coniinunicalionis; homines et mulieres et pueros, qui non ascenderunt ad angelicos gradus, sursum delectari sufQcienter per assecurationem, quara habent de meritis crucitixi Salvatoris in aspectu illius surami et universalis Rederaptoris. Pro quibus omnibus et de quibus omnibus dicitur Matthaei vigesimo tertio: Unus esl Magister in caelis, qui est Christus. — E contrario diabolus docel in inferno contraria et deprimit ad contraria.

In terra vero docuit et docet: universalem simplicilatem; Matthaei deciino: Estote simplices sicut columbae. — Universalem puritatem; Matthaei quinto: Beati, mundo corde, quoniam ip.s'i Deum videbunt. — Universalem paupertatem; Matthaei quinto: Beati, pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnim. caelorum. — Universalem sanctitatem; Lucae duodecimo: Lucernae ardentes in manibus vestris. — Universalem jjfetoto; Lucae sexto: Estote misericordes, sicul et Pater vester misericors est. — Universalem veriiaiem; loannis octavo: Cognoseeiis veritatem, et verilas liberabil vos. — Universalem liumititalem; Matthaei undecimo: Discite a me, quia miiis sum el humilis corde. — Universalem sobiieiaiem; loannis sexto: Operamini non cibum, qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. — Universalem pacem; Marci nono: Habere in vobis sal, et pacem habere inter vos. — Universalem serenitatem; Lucae decimo octavo: Dicebat autem Lesus: Quoniam oportet semper orare et non deficere. — Universalem caritoto!; Matthaei; Lucae vigesimoprimo: In patientia vestra possidebiiis animas vestras.