Dominica decima quarta post Pentecosten

Sermo I

Quaerile primum regnuni Dei et iusliliam eius, Matthaei sexto.

« Quia comparatione supernormu vilescunt animo omnia, quae habentur in terris», secundura Gregoriura; ideo Dominus noster lanquam verus et bonus magisler docet discipulos suos rebus omnibus regnum Dei, sumraum bonum, praeponere in quaerendo, cum dicit in verbo proposito: Quaerite primum regnum Dei "etc. In qun quidem verbo miro modo ordinate procedil. Nam primo hortatur ad diligentiam debitae inquisilionis; secundo exprimit magnificentiam supernae habilationis; tertio inducit ad efficaciam virtuosae operationis. Ratione primi ralionalis disponitur ad cognitionem veri; ratione secundi concupiscibilis allicitur ad dilectionem boni; ratione tertii irascibilis roboratur et regilur ad aggressionem ardui. Primo igitur in verbo proposito dirigit inlellectivam per studium ordinatae inquisitionis, cum dicit: Quaerile primum, scilicet diligenter per fidem, quia sine luce fidei impossilile est, ahquem dirigi ad debite inquirendum. Secundo, allieil affectivam per praeerainentiam regiae coronationis, cum subdit: regnum £)«', cuius obtentu terreni homines tanti nominis excellentia extolluntur, ut reges regni caelorura nominentur. Tertio, stabilit effectivam per exercitium virtuosae operationis, cum Secundo anima tendit in se ipsum triphciter, De iriformi scilicet per humilitatem siraplicem sive profundam, '/°?ps°nm. ut scilicet anima intret in suara centralitatem et videat suos defectus et paupertatem et sic concipiat spiritum timoris; Psalmus: Respice in me et miserere miki, quia unicus et pauper sum ego. — Per virilitatem strenuam, ut scilicet agat et prosequatur exempla perfecta et ardua; Ecclesiastae septirao: Virum de mille unum reperi etc. — Per longanimilatem plenara, ut scilicet perseveret in bono et perferat omnia; priraae ad Corinthios nono: Unus accipit bravium.

Tertio tendit anima per unitatem in proximum, De triformi quod fit, quando ad ipsum ordinatur et viviflcatur: p™imtJm. in sensu id ipsum sentiendo; Actuura quarto: 3Jultitudinis credenlium erat cor unum et anima una. —!n affectu id ipsum volendo; ad Ephesiosquarto: Solliciti, servare unitatem spiritus in vinculo pacis. — In convictu id ipsum agendo; Psalmus: Ecce, quam bonum et quam iucundum habitare fratres in unum. subinfert: et iuslitiam eius; Glossa: « lustitia regni est omnia, quae docuit Christus, observare ».

I. Dicit ergo: Quaerite, ubi prirao incilat ad Pars i. pe diligentiam ordinalae inquisitionis. Ille debita dili- inqSogentia inquirit, qui quaerit toto conatu, scilicet interiori et exteriori, secundum triplicem virtutera theologicam, et primo, cum solUcitudine cogilatus sobaivisio. in conteraplationibus veris; secundo, cura aviditate appetitus in delectationibus puris; tertio, cura strenuitate effectus iu conversationibus sanctis. Prima inquisitio est potentiae cognitivae per fidem; secunda, potentiae affectivae per caritatem; tertia, potentiae operativae per spem.

Primo quaerite cum solliciludine cogitatus in Quacrenanm conteraplationibus veris; unde Sapientiae primo: ""Jine cogi- Jn simplicitate cordis quaerile illum, quoniam invenitur ab liis qui non tenlant illum; apparet autem eis qui fidem habent in illum. — Quaerite illum, scilicet Deum, investigatione continuae meditationis; in simplicitate cordis, per puritatera ordinatae affectionis elongando et separando cor ab omnibus terrenis. Nam quot res cor diligit, tot sibi unit et componit, eo quod araor sive hunianus, sive divinus, est vis unitiva, secundura beatura Dionysiura; quanto enira cor plura et diversa terrena diligit, tanto compositius redditur. Sed cum se elongat et separat ab istis terrenis, ut uni et simplici, cui totum cor sine defectione debetur, adhaereat et uniatur per amorem.

ex tali unione simplici et pura acquirit corporis simplicitatem et puritatem. A talibus vero invmitur, qui non tentant illum, per curiositatem praesumtuosae et temerariae investigalionis. Nam praesumtuosus et temerarius scrutator Maiestatis S qui quasi tenebrositati pedestrium ratiocinationum sie innititur, ut velit figere aspectum in splendoribus aeternis, prae phantastica tenebrositate, quam Sol sapientiae patitur, opprimetur a gloria. Apparet autem eis, qui fidei adminiculo per excessus contemplationis altius se supra se ipsos elevantes, Deum perspicaciter contemplantur; unde Ricliardus de Contemplatione, libro primo: « Contemplatio est libera mentis perspicacia in sapientiae spectacula cum admiratione suspensa ».

Secundo quaerite cum aviditate appetitus in delcctationibus puris; unde ad Colossenses tertio: dextera Dei sedens; quae sursum, sunt sapite, non quae super terram, potiora bona Patris, (/wae swrsum sunt, ubi C/iristus est, in dextera Dei sedens, id est, in quantum iliis polioribus bonis et dulcioribus perpetuo fruitur. Quaerile per desideria, et haec eadem bona et delectationes, quae sursum sunt in dextera Dei, sapite, per elevationem appetitus et gustus cum adhaerentia amoris ad superna; non quae super terram, per depressionem affectus ad ista foeda et immunda. Nam istae foedae et terrenae delectationes potius amaricant, quam delectent. Nam ubi credit homo invenire delectamentum, experitur cruciatum, eo quod omnis delectatio in praesenti aspersa est amaritudine. Sed delectationes, quae sunt in dextera Dei, perfecte delectant, eo quod coniungunt et uniunt animam ilh, ad cuius imaginem et similitudinem facta est, ex cuius unione amans transformatur in amatum, dum illi per affectum coniungitur. — Cum ergo, secundum Hugonem, libro de Arrha animae, « tanta vis amoris est, ut talem te esse necesse sit, quale illud est, quod amas, et qui per affectum coniungeris in ipsius similitudine ipsa quodam modo dilectionis societate transformaris»; si anima convertit se super foedum per amorem, transformatur in foeditatem; si supra pulcrum, in pulcritudinem: pulcrum ergo generat delectationem: ergo divina Sapientia generat pulcrum delectationis in eo qui ei per amorem unitur. Et de hoc intelligitur quod dicitur Canticorum tertio: Surgam et eireuibo civitatem; per vicos et plateas quaeram quem diligit anima mea; quaesivi iUum, et non inveni; invenerunt me vigiles, qui custodiunt civitatem.. Num quem diligit anima mea vidistis? Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea; tenui eum, nec dimitlam, donec experiar delectationem et dulcedinem eius deiflcae voluptatis.

Tertio quaerite cum stremiitate ejfectus in conversationibus sanctis; unde Proverbiorum secundo: Si sapientiam invocaveris et incHnaveris cor tuum prudentiae, si quaesieris eam quasi pecuniam et sicut thesauros ejfoderis illam; tunc intelliges timorem Domini et scientiam Dei invenies. — Si sapientiam invocaveris, per sanctitatem vitae; nulla melior invocatio sapientiae quam praeparatio habitaculi per sanctitatem; si inclinaveris cor tuum p-udentiae, per rigorem disciplinae; si quaesieris eam quasi pecuniam, cum avidilate concupiscentiae; et sicut thesauros effoderis illam, per sollicitudinem diligentiae. Nam sicut qui thesauros fodit terram trahit et foveam in altum facit, sedulus existens, donec inveniat quod quaerit; sic qui desiderat thesaurum sapientiae omne pondus terrenum a se retrahit et foveam humilitatis in se facit nec quiescit, donec inveniat; quia tunc inlelliges, timorem Domini esse initium omnis boni, per quem declinat omnis homo a malo; et scientiam Dei invenies, cuius dictamine dirigitur omnis homo. Augustinus, libro sexto de Confessione: « Pereant omnia, dimittamus haec vana et inania, conferamus nos ad solam inquisitionem veritalis »; ibidem: Quid cunctamur igitur, rehcta spe saeculi, conferre nos totos ad quaerendum Deum et vitam beatara»?

11. Secundo in verbo proposito exprimit excellentiam supernae inhabitationis, cum subdit: regnum Dei. Hanc aulem inexplicabilem excellentiam supernae inhabitationis, scilicet regni Dei, tria sunt quae aliquo modo de longinquo manifestant. Et primum est refulgentia divinae claritatis, ex qua redditur speciosum ad intuendum; secundum est redundantia immensae bonitatis, ex qua redditur deliciosum ad perfruendum; tertium est carentia temporaneae corruptionis, ex qua redditur sempiternum, ad permanendum. Et sic refulgentia lucida sapientiae supersplendentis inundabit rationalem in aperta visione; influentia placida superabundantis benevolentiae satiabit concupiscibilem in quieta fruitione; et efficacia virtuosa potentiae perpetuantis assecurabit irascibilem in firma tentione.

Primo regnum Dei est speciosum ad intuendum propter refulgentiam divinae claritatis; unde Sapientiae quinto: Accipient Sancti regnmn decoris et diadema speciei de manu Domini. Sicut caelum ornatur luminaribus, sic regnum Dei refulgentiis spiritualibus et sapientialibus ex praesentia lucis aeternae irradiantis super Beatos, quae est speciosior sole;

praesentiam micant radii divini splendoris facientes illam supernam habitationem regnum decoris. Sed tunc accipient diadenia speciei de manu Domini, quando, manu divinae potenliae adducti, per dolem apertae visionis contemplabuntur Dei unius et trini pulcritudinem, cuius visio omnem animam sui desiderio in eius concupiscentiam trahit, eo quod est sine labore et errore et cum delectatione. Unde Augustinus decimo quinto de Trinitate: « Veritatem sine ulla difBcultate videbimus eaque clarissima et certissima perfruemur, nec aliquid quaeremus mente ratiocinante, sed cernemus contemplante ».

Secundo regnum Dei est deliciosum ad perfruendum propter redundanliam deificae voluplatis; unde Lucae decinio quarto: Beatus, qui manducabit panem in regno Dei. — Panis iste, qui in regno Dei manducandus proponitur, in se habens omne delectamentum et omnis saporis suavitatem, est Lesus Christus, qui sine fastidii generatione et desiderii continualione satiat interiorem gustnm immensitate Deitatis, exteriorem deliciositate humanitatis. Nam in ipso invenitur redundans plenitudo satietatis. 0 quam felix, quam illustris, quam sanctus, quam magna aviditate est appetendus ille cibus deificae voluptatis, cibus verarura deliciarum! Solo eius odore Sancti in via utcumque sustentantur, cum inspiramentum eius suavitatis de longinquo venit ad eos, quod est super odorem balsami, fragrantiam thuris ac myrrhae omnisque generis suavia odoramenta, quando per sapientialia desideria in excessu contemplationis introducuntur in regnum Dei; unde Sapientiae sexto: Concufiicentia sapientiae deducit ad regnum pe?-- petuum.

Tertio regnum Dei est sempiternum ad permanendum propter carentiam omnimodae contrarietatis; unde in Psalmo: Gloriam regni tui dicent et potentiam tuam loquentur, ut notam faciant filiis hominum potentiam tuam et gloriam magnifieentiae regni tui. Regnum tuum, Domine, regnum omnium saeculorum. — Gloriam regni tui dicent, hoc est, quando glorificati quidquid boni habent resolvunt in primum principiura. Et ideo Beati sunt in continua laude et glorificalione, quia omne illud, quod accipiunt, in eum solum, qui potest glorificare, resolvunt; nihil enim agetur ibi nisi vacare Dei laudibus; ut notam faciant filiis hominum potentiam tuam et gloriam magnificentiae regni tui, latitudinera capacitatis incoarctabilis, quae non coarctatur multitudine possidentium, quia « tantum gaudent Beati de bono proximi, quantum de bono prot anima (inter opera Augusl.), c. 57.

S. Bomv. — Tom. IX. saeculorum, propter longitudinem aeternitatis interminabilis. Nihil enim habet contraire, et ideo nulla violentia potest sibi fieri. Cum ergo regnum Dei ratione aeternitatis sit omnino intransmutabile el incorruptibile, necesse est, quod non sit in istis inferioribus, sed in superioribus, secundum quod dicit Dominus loannis decimo octavo: Regnum meum non est de hoc nmn(/o; alioquin esset defectivura, quod absit, eo quod in regno Dei nullus est defectus. — Unde considerare iugiter regnura Dei et aeternitatem niultum valet ad spernendam praesentis vanitatis mobilitatem.

III. Tertio, in verbo proposito stabilit ejfectivam per efficaciam virtuosae operationis, cum subinfert: et iuslitiam eius. Tria enim sunt, quae faciunt hominera efficaciter operari et inquirere iustitiam regni Dei. Primura est simplicitas intentionis in declinando malum; secundum est strenuilas operatio- /!M in faciendo bonum; tertiura est studiositas soUicitudinis in corrigendo erratum. Nam iustilia est declinare malum, facere bonura et corrigere erralum.

Prirao quaerite iustitiam regrii per simplicilatem intentionis in declinando malum; unde Ecclesiastici decimo septimo: Poenilentibus autem dedit viam iustitiae et confirmavit defi.cientes sustinere el destinavit iUis sortem veritatis. Convertere ad Dominum et relinque peccata tua. — Poenitentibus, qui relinquunt peccata, corde et opere, et convertuntur ad Dominum, cum puritate conscientiae, (MZ viam iustitiae, per remissionem culpae; sed quia poenitens de novo conversus in viam iustitiae deflcit, si suae voluntati sive culpae relinquatur; ideo sequitur: deficientes sustinere, iugura divini praecepti, confirmavit, documento divinorura eloquiorum et exemplo aliorum Sanctorum; et talibus destinavit et donavit sortem aeternae verilalis et supernae hereditatis. Et de hoc dicitur similiter Proverbiorum undecimo: lustitia simplici diriget viam eius.

Secundo quaei-ite regn iustitiain per slrenuitatem operationis in faciendo bonura; unde Sapientiae decimo: lusluni deduxit Dominus per vias rectas et ostendit illi regnum Dei et dedit illi scientiam Sanctorum; honestavit illum in laboribus et complevit labores illius. — Viae rectae sunt divina praecepta, per quae Dominus smvilev duxit iustum tendentem ad supernara patriam, ostendendo illi regnum Dei, ne torpore ignaviae gravaretur, sed spe et desiderio perveniendi ad regni felicitatera fortiter de virlute in virtutem incedat et veniat in viam Vers. m.

mandatorum, ne rual praecipitio vitiorum; dedil illi scientiam Sanclorum, cuius est eligere bonum el declinare malum.; honeslavil ilhm in laboribus suis et complevit labores illius, pro eis piam mercedem reddendo.

Terlio quaerite regni iustitiam per studiositatem sollicitudinis in corrigendo erratum; unde Ecclesiasticidecimoseptimo: Avertereah iniustitia lua et nimis odito exsecrationem; et cognosce iustitias et iiuHcia Dei et sta in forle propositionis et orationis altissimi Dei. — Avertere ab iniustitia tua, corrigendo proprium erratum et defectura, et si ex officio incumbit, alienum; et nimis odito exsecrationem, iniustorum, qui de erratis et defectibus propriis non curant el alienos dissimulant. Et cognosce iutitias et iudicia Dei, quam severa sunt in puniendo, quorum timore perterritus, sla in forte proposilionis et orationis, devotae coram conspectu aUissimi Dei, quia lunc adimplebitur illud Isaiae trigesimo secundo: Ecce, in iustitia regnahil rex, et principes in iudicio praeerunt. Rogemus ergo etc.

Sermo II

Quaerile primuni regnum Dei et iuslitiam eius, Matthaei sexto.

Tria facit in verbis his Dominus. Primo dat occasionem piae soUicitudinis; secundo proponit ohiecium siDiumte hmUlndinis; tertio docet medium vitar rrrHiudinis. Primum est irascibilis debilitatae ereclivum; secundum est concupiscibilis frigefactae accensivum; tertium est rationalis obtenebratae illuminalivum. Primum removet negligentiae tarditatem; secundum excludit mundanae concupiscentiae vanitatem; tertium, malitiae gravilatem.

I. Quantum ergo ad primum dicit: Quaerile primum. Circa quod sciendum est, quod debemus quaerere sollicite: bonum amissum, naturae scilicet, quod amisimus per culpae malignitatem; et hoc, ne amiltamus vilae iucunditalem;.mos quinto =: Quaerile bonum et non malum, ut vivatis. — Bonum occultum, scilicet Scripturne, quod est clausum nobis per ignorantiae caecitatein; et hoc, ne incurramns stultitiae bestialilatem; Proverbiorum decimo quinto: Cor sapientis iinaeril doclrinam, el os slullorum pascilur imperilia. — Bonum remotum, quod scilicet est gloriae et a nobis distat pcr concupiscenliae pronitalem; et hoc, ut consequamur quietis secnritalem; hidicum decimo octavo: El iribus Dan quaerebat possessionem sibi elc. sive integraliler sine divisione; leremiae vigesimo nono: Quaeretis me et invenietis; cum quaesieritis in toto corde vestro, inveniar a vohis elc. — Sineeriler sive simpliciler sine fictione; Sapientiae primo: In simplicitate cordis quaerite illum etc. — Longanimiter sive perseveranter sine cessatione; Psalmus: Quaerite Dominum et confirmamini, quaerite faciem eius semper.

II. Quantum ad secundum: regnum Dei, quod quidem est quaerenduni: snb ratione honesti, quia speciosum claritale; Sapientiae quinto: Accipienl regnum decoris et diadema speciei de manu. Domini. — Sub ralione conferenlis, quia gloriosum felicitate; Psalmus: Gloriam regni lui dicent. — Sub ratione delectanlis, quia deliciosum amoenitate; Lucae vigesimo secundo: Ut edalis et bihalis super mensam meam in regno meo.

Vel dicas, quod debemus quaerere regnum Dei, quod est triplex regnum, scilicet regnum in quo regnat Deus in medio bonitatis; Lucae decimo septimo: Regnum Dei intra vos est. — Regnum Scripturae, in quo regnat Deus in raedio veritatis; Matthaei vigesimo primo: Auferetur a vohis regnum Dei et dabitur genti facienti fructus eius. — Regnuin gloriue, in quo regnat Deus in inedio dignitatis; Psalmus: Regnum tuum, regnum omiiium saeculorum ctc.

III. Quanlum ad tertium sequitur: et iustiliam eius, quae, secundum Glossam, est « orania, quae Christus docuit, observare »; quae quidem est quaerenda: quia confert vitam spiritualem; Haljacuc cundo: Justus autem in fide sua viuel. — Quia acquirit cmieitiam caelestem; lacobi secundo: Cre- didit A hraham Deo, et reputatum est illi ad iustitiam, et ideo amicus Dei appeUatus est. — Quia disponit ad aeternam suavitatem; Isaiae tertio: Dicite imto, quoniam bene, quoniam fructum adinventionum suarum comedel.

Vel dicas, quia iuslitia: regni naturae, quae est iustilia caritatis, qua iionio non vult facere alteri quod non vull sibi lieri tribuit regnum iucunditatis; Proverbiorum decimo- lustilia liherabil a morte. — Regni Scripturae, quae est sobrietatis, disponit ad regnum claritatis; Proverbiorum decirao quinto: fn ahundanii iustitia virtus maxima est. — Regni gloriae, quae esl felicitatis, tribuit vitam aeteroilatis; Proverbiorum vigesimo primo: Qui sequilur iustiliam el misericordiam inveniet vitam, iustiliam el gloriam.

Vers. 13. seq.; sequunlur Sap. 1, I. el Ps. 104, 4.