Dominica vigesima secunda post Pentecosten

Sermo I

Magister, scimus, quia verax es el viam Dei in veritate doces, Matthaei vigesimo secundo.

Prothema. Disciplina tua, ipsa me docebit.

Quia solet interior homo corrumpi sive per amorum suavitatem respectu concupiscibilis, sive per honorum vanitatem respectu irascibilis, sive per verorum sublimitatem respecta rationalis; idcirco iure religiosi cuiuslibet integritas suflicienter describitur in verbis secundo loco propositis et quantum ad reformationem concupiscibilis per nominis congruitatem, et quantum ad humiliationem irascibilis per muncris proprietatem, et quantum ad illustrationem rationalis per ope)-is strenuitatem. Nominis ergo congruitas quantum ad reformationem concupiscibilis, ne contingat, ipsam obliquari, tangitur, eum praemittitur: Disciplina; muneris proprietas ad humiliationem irascibilis, ne contingat, ipsam elevari, tangitur, cum sequilur: tua; operis strenuitas ad illustrationem rationalis, ne contingat, ipsam obfuscari, tangitur, cnm dicitur: ipsa me docebit. Ut ergo, carissimi, nostri sermonis propositio ad Dei landein cunctis audientiluis placeat et placendo cum mentis salute proficiat; deprecemur omnium bonorum largitorem, nt ipse sua gratia et pietate ad laudem et honorem Virginis, gloriosae suae Matris faciat nos reformatos in concupiscibili, humiliatos in irascibili et iUuminatos in rationali, ut sic reformali in affectu, humiliali in effectu et illnminati in intellectu, possimus aliqua proferre in medium, quae sint ad landem et gloriam Doinini nostri Iesu Christi et consolationem animarum nostrarum. Anien.

Magister,.scimus, quia verax es etc.

Quia maiori laudi attestatur non solum commendari ab amicis, verum etiam ab inimicis; ideo non debel nos movere, quod in Evangelio miseri Indaei ipsam Veritatem, Dominum nostrum, ore confitentes, non tamen corde diligentes, extollant, cum Vers. S.

Vers. 16. — Prothema ex C habetur Ps. 17, ii S. Boiiav. — Tom. IX. ipsi; Ecclesiaslici trigesimo: Miserere animae Ivae, placens Deo etc.; ad Romanos secundo: An ignoras, quoniam benignilas Dei ad poenilenliam te adducit? — Secnndo, fratri iniurianti; Lucae sexto: Estote misericordes, sicut et Pater vester misericors est. — Tertio, pauperi indigenti; lob trigesimo primo: Ab infantia mea crevit mecum miseralio el de utero matris meae egressa est mecuni. — Quarto, domeslico morienti (?); lob sexto: Qui toUit ab amico suo misericordiam timorem Domini derelinquil. dicunt in verbo proposito: Magisler, scimus, quia verax es etc. In quo quidem verbo extollunl el coramendant Christum: primo, ab officii dignitate; secundo, a dicli soliditale; tertio, a documenli utilitate. Ratione primi est humiliter reverenhis; ratione secundi, firmiter credendus; ratione tertii, sinceriter diligendus. Primo, inquam, extollunt et commendant eum a venerabili dignitate o/pcii, cum dicunt: y1/cstMte/-; secundo, a credibili solidilate dicti, cum subdunt: scimus, quia vera.r es; tertio, ah amabili utilitate documenti, cum subinfernnt: et viam Dei in veritate doces.

I. Dicunt ergo ludaei: Magisler, ubi primo j commendatur Chrislus a dignitate officii, propter quam est humiliter reverendus. Ista dignitas venerabilis ofQcii Dei nostri apparet propter tria, quae excellenli modo habet in ipso. Nam prirao habet luculentiam claritatis scientiae in cognoscendo inlallibiliter; secundo, efficaciam virtuositatis fucundiae in exprimendo utiliter; tertio, emineniiam sanctitatis vitae in merendo salubriter. Et haec tria sunt necessaria cuilibet docenti et praedicanti, scilicet scientia regulans, facundia exprimens et vita utrumque confirmans. Nam docere sive praedicare sine scientia regulante est periculosum, sine facundia exprimente eet infructuosura et sine vita utrumque confirmante est ignominiosum.

Primo igitur Christus tanquam excellens magi-; ster ratione dignitatis officii est humiliter reverendus, quia habet lucukntiam claritatis in cognoscendo infaUibiiiter, ratione cuius per excellentiam dicitur de ipso Matthaei vigesimo tertio: Nec vocemini magistri super terram; quia magister oesler unus est, Chrislus. Unde nullus debet vocari et dici magister nisi solus Christus. Et ratio cst, ipiia nnllns potest docere, res esse scibiles alicil uis! sii iinmutabililas ex parte scibilis, cerlitudo sive inliilliliilitas ex parte scientis. « Omne enim, quod scitur, secunduin Philosophum, necessarium est in se sine

mul;ibilitate, et cerlniii esl ipsi scienti. Tunc enim sciiiius, cum causaiii arhilrainur cognoscere, propter quam res est, et sciiiiiis, quoniam ipsius est causa, et quoniam impossibile est aliter se habere ». Ex parte enim crealurae cuiuscumque non est immutabililas. Unde cum res habeant esse in proprio genere el huinaiia iiienle et in aeterna ratione, et earum esse sil mutabile prinio et secunLlo modo, eo quod omne creatum vertibile, et immutabilitas solum sil in Filio Dei, qui esl ars et ratio omnium viventium; necessario sequilur, quod res scibiles nullo modo habeant inmiutabilitatem, nisi prout sunt in Verbo aeterno: ergo nullus potest docere nec eliam facere, res fore scibiles vere, nisi adsit Filius Dei. — Secundo ad hoc, ut aliquis possit docere, requiritur certitudo et infallibilitas ex parte scientis, quae non potest esse ex ea luce, quae potest obfuscari; et talis esl lux inlelligenliae creatae. Et hoc est quod dicit Augustinus-: «Nam, sicut terra, nisi luce illustrata, videri non potest; sic quae in disciplinis traduntur, quae quisquis intelligit verissima esse nulla dubitatione concedit, credendum est, ea non posse intelligi, nisi a Christo, sole spirituali illuslrentur ». — Merito igitur soli Christo et non alii attribuenda est aucloritas otTicii, ul singulariter imus Mayisler di- jpgg gg fontale principium et origo cuiuslibet scientiae humanae. Unde sicut unus est sol, tamen multos radius emittit; sic ab uno Magistro, Christo, sole spirituali, multiformes et diversae scientiae procedunt; et quemadmodum multiplices et distincti rivuli ab uno fonte egrediuntur, unus tamen est fons, qui in tot rivulos sine sui defectibililale (se) multiplicat; sic ab uno fonte aeterno, ab uno Magistro, Christo, sine sui defectibilitate egrediuntur rivuli diversarum scientiarum.

Secundo Christus habet virlaositatem facundiae in exprimendo utUiter, scul p&lnl in ratione, quam fecit legisperitis Matthaei vigesimo secundo: /nlerrogauit eum unus ex. eis, legis doctor, tentans eum: Maijister, quoil esL mandatum magnum in Lege? Ait illi Lesus: Diliges Dominum Deuni luum ex tolo corde tuo ct in tola anima tua et in tota mente tuu. — Miseri ludaei ipsam veritatem confitentes nec tamen eam diligentes, veniunt ad eum et interrogant, non desiderio addiscendi, sed studio tentandi; et quia quaeslionem bonam proponebant; quamvis eorum malitia noii exigeiet, rationem veram audire meruerunt: Diliges Dominum Deuin tuum etc. Quod exponit sic.ugustinus: « Ex toto corde luo, id est intelleclu sine errore, ex lola anima tua, id est voluntale sine conlradictione, ex tola nicnte tua, id est memoria sine oblivione».

Vide suura pair

Tertio Cliristus habuit eminentiani sanctitatis vitae in merendo, vel aedificando «t/t«ft/77er; de hocsl dicitur loannis decimo tertio: Si cgo, Dominus el Mugister, lavi pedes vestros, et vos dcbetis aller allerius lavare pedes. Exemplum emm dedi vohis, ut, quemadmodum ego feci vohis, ila ct vos faciatis. Magna humilitas est rainistrare superiori, maior pari, sed maxima et perfeota inferiori: ergo Domiiius iioster ad lioc voluit sumere infirmitatem humani generis, ut in ea doceret exeinplum oiiiiiimodae perfectionis, omnis iuslitiae et perfectae humilitatis, quando voluit ministrare inferiori lavando pedes rusticorum et piscatoium. Unde Augustinus: «habemus humilitatis exempluin, superbiae medicamentum; erubescat ergo membrum esse superbum, cum caput sit humile». Et quia illud exemplum digrium esl imitatione, ideo dicitur Lucae sexto: Perfectus autem omnis erit, si sit siciU mayister eius.

II. Secundo in verbo proposilo commendatur i Christus a dicti soliditatc, propter quam est firmi-u ter crcdendus, cum subdit: r/iHtt vci-ax es. Est igitur Christus firmiter credendus ratione suae veritatis triplici de causa: primo, quia liabet veritatem pM?'ae s intentionis in cordis cogitatione; secundo, quia habet verit.atem rectae locutionis in oris eruditione; tertio, quia habet veritalem honestae conversationis in operis ostensione.

Primo credendum est Christo, quia habet veri-c latem purae intentionis in cordis cogitatione; unde. Proverbiorum octavo: Veritatem medHabitur gul- tur meum, ct labia mea detcslabuniur impium. — Guttur meum, non materialis carnis, cum ad illud non peitineat meditari, sed scrutinii spiritualis; meditahitur veritatem, per simplicitatem intentionis, rectitudinem cogitationis et puritatem affectionis, reliniiuendo omnem falsitatem vitiositatis et deceptionis, ut sit cor rectum et bene ordinatum; cl labia mea dclcsiahunlur impium, per rectitudinem veri; qua rectitudine zeli carent illi qui accipiendo personas maxima peccata illorum quos carnaliter et private diligunt, non detestantur, immo exciisant et alleviant, sed miniina peccata aliorum, qui eis displicent, incusant et aggravant. Quod niagnum, immo maximum peccatum perversitatis iustus David profltetur non esse in se, cum dicit: iustitiam tuam non abscondi in corde meo, vcrilalcm ct salutare tuum dixi.

Secundo credendum est Christo, quia habet ve- 1 ritatem rectae locutioms in oris eruditione; et hoc testatur ipsa Veritas loannis octavo: Quis exvobis arguet mc de peccato? Si veritatem dico vobis, quare non creditis mihi? inquit ipse Christus. —

Quis ex vobis arguel me de peccato? quasi diceret: nullus, propter immunitatem culpae tolalis et honestatera vitae et perfectionem scientiae. Nam sine peccato (est) conceptus, quia sine virili semine, sed Spiritus sancti virtute; sine peccato natus, quia sanctitate gratiae replelus; sine peccato conversatus, eo quod peccatum non fecit, nec invenlus est clolus in ore eius. Si veritalem dico vohis, propter plenitudinem scientiae, qua non possum fallere nec falli; quare non creditis mihi per intellectus captivationem? quasi diceret: cum praedicatio alicuius non debeat contemni nisi ratione muUitudinis culpae, aut ratione dehonestalis vitae, aut ralione simplicitatis ignorantiae. Cum ergo ego habeam immunitatem culpae, perfectionem vitae et plenitudinem scientiae; deberetis credere, quia in hoc natus sum et ad hoc veni in mundum, ul testimonium perhibeam verituti, secundum illud loannis decimo octavo; contra aliquos, qui maluni studere carnali amicitiae et magnatibus placere quam assistere veritati et iustitiae, ad hoc ut eleventur et honorentur, cura certe gloriosius sit deiici cum veritate, quam magniflcari cum falsitate.

Tertio credendum est Christo propter veritatem honestae conversationis in operis ostensione; unde loannis decimo quarto: Ego sum via et veritas et vita. — Quia, secundum Bernardum, « ardere est parum, lucere vanum, sed ulrumque perfectum »; ideo Christus, in quo est omnimoda perfectio, inquit: Ego sum via, in exemplo per honestatem vitae; et veritas, in documenlo per claritatem sapientiae; el vita, in praemio per aeternitatem gloriae. Et sic est Christus via, per quam vis ire per exemplum vitae; et veritas, quam vis invenire per documentum doctrinae; et vita, in qua vis manere per praemium gloriae; et ita exponit beatus.'Vugustinus, qui super hunc locum ita dicit: « Christus est via ad gradiendum, veritas ad inveniendum et vita ad permanendum ».

III. Dicit ergo: Magister, scimus, quia verax es; et sequil.ur: et viam Dei in veritate doces; xh tertio Christus commendatur ab utilitate dicti, propter quam sinceriter est diligend.us. Unde Christus sinceriter esl diligendus ratione utilitalis istius documenti propter triplicem rationem, eo quod docet: primo, veraciter respectu credendorum; secundo, delectabiliter respectu promissorum; tertio, efficaciter respectu operandorum. Per primura excluditur erroris falsitas; per seoundum, orbis volnbilitas; per terlium, cordis lepiditas.

Primo docet Christus veraciter respectu credendorum contra erroris falsitatem; de hoc dicitur in Psalmo: Dirige me in verilate tua et doce me, quia tu es Deus, saloator meus, et te sustinui tota

1. Petr. die. — Fidelis Propheta David inquit in persona veri poenitenlis: Dirige me, per omnis erroris araotionem. Nam ille bene dirigitur, qui omnera errorem lara intellectus in credendo quara affectus in diligendo et etiam effectus in operando a se excludit; in veritate tua, per divini spiendoris infusionem, ut, amota pravitate erroris devii, introducatur habitus virtutis fidei; unde divina veritas nihil aliud est quam divinus splendor fidei; et d.oce me, praedicationis sive lectionis eruditionera; quia tu es Deus, creando per potentiara, et ideo admirandus hurailiter; saluator meus, redimendo per clementiara, et ideo diligendus sinceriter; et te suslinui, serviendo per obedientiam diligenter; tota die, continuando per perseveranliara finaliter. Hoc autem perfectum documentum commendat sanctus David, cum dicebat: Beatus homo, quem tu erudieris, Domine, el de lege tua docueris eum.

Secundo docet deleclabiliter respectu promissorum contra orbis volubilitatem sive deleclabilitatem; et de hoc dicitur Matthaei quinto: Aperiens os suum, docebat eos, dicens: Beali, pauperes spirilu, quoniam ipsorum est regnum caelorum. — Audiant reverenter clerici et praelati, qui se discipulos Chrisli gloriantur, unde christiana doctrina sumal exordium; auscullent diligenter Religiosi sive Evangelii professores, quale sit evangelicae perfectionis fundamentura. Beati, inquit, pauperes spirilu; et propler hoc paupertas, quae ab omnibus saecnlariler viventibus cum tiraore fugitur, a viris perfectis cura honore vel araore suscipitur et debet suscipi, eo quod tanquam primarium fundamentum evangelicae doctrinae in praesenti perficit et consuramal; propler quod dicit: Beati, pauperes spiritu; et tanquam perfectura complementum christianae vitae in futuro magnifical; ideo subdit: quoniam ipsorum est regnum. caelorum. 0 sacratissima virtus et omni laude dignissinia paupertas! quis tibi valeat dignas gratiaruin laudes irapendere, quae solo tuo coinmercio terrenos el miseros homines ad tantara honoris excellentiam extollis, ut eos heredes regni caelorum institiias? Exponispiiiiu sml veri humiles, qui non habent inflatum spiritum, sed quasi nihil in spiritualibus se esse reputant. Vel secundo: pauperes spiritu, id est voluntarie, non coacte, qui renuntiaverunt rebus mnndanis, non coacti necessitate, sed ducti voluntate, ul, amota avaritia, quae est radix omnium malorum., inseratur paupertas, quae est primarium fundamentum omnis Ijoni. Ratione huius veri documenti convenit Chrislo illiid Malachiae secundo: Lex veritatis fuit in ore eius.

Terlio docet efficacitcr respeclu operandorura coiitra cordis tepidilntern: propter- quod dicitur in Psalmo: Docebit miles vias suas. — Viae Domini sunt bonae operationes, quas Christus in lioc mundo corporaliter exercuil, quae nomine viarum appellantur, eo quod, sicut per viam graditur homo ad propriam civitatem, sic per bonam operationem perducitnr homo ad caelestem patriam. Has vias docel Dominus mites, interius neminem despiciendo, et humiles, exloriiis neminem offendendo, iuxta suum testimonium, Mallhaei undecimo: Discile a me, quia milis siini et humilis corde, quando sno exemplo erudinntur ad bene operandum. Nam « omnis Christi aclio est nostra instrnctio ». Rogenms ei'go Dominum elc.

Skrmo 11 =

BoiinTeiiturae Fratribus do Lugdniio, Item,

Confidimus in Domino lesn, quia qui coepit in vobis opus bomnn pcrficiet usque in diem Chrisli Iesu, ad Philippenses prinio.

Duo facit in his verbis Apostolus, primo ostendit sc viscerosiim Mediatorem inter popnUim et Deum; secnndo, concupiscit et repromittil tinem bonum recipientibus et tenentibus Evangelium.

I. Circa pi'imum nota, quod confidere in Doniino 3 Iesu possunt tHa genera hominum, scilicet pauperes voluntaria devotione; Isaiae decimo quarto: Inipso sperabunl pauperes populi eius. — Simplices pura intentione; Psalmus: tn Domino confido etc. — Honesti sancta afTectione; Psalmus: Qui confidunt in Domvno, sicut mons Sion etc.

II. Circa secundum nota, quod opus bonum, quod ad vitam perficitur, est triplex, scilicet opus sanctae devotionis; loannis sexto: Hoc est opus Dei, ut credalis in eum quem misit ille. — Opus dignae compassionis; Matthaei vigesimo sexto: Opus bonum operata est in me. — Opus evangelicae conversationis; secundi Paralipomenon trigesimo primo: Operatus est Ezechias bonum et rectum et verum corani Domino Deo suo.

Ser.mo III.

Uominica vigesima secnnda post Pentecosten. Sermo fratris Bonaventurae coram Universitate Parisiensi in domo Praedicatorum, Parisius.

Magisler, scimus, quia verax es et viam Dei in ve7-itate doces, Malthaei vigesimo secundo.

Psalin. 24, 9; se<]nitur Mallh. M, 29.

Licet illi malitiose protulerint verba liaec, tamen nos pic et vere possumus in eis intelligere, Christnni cominendari a tribus, scilicet ab aelernae sapientiae fonUiliiiUe.:i s:iii!iac rikic aciiiuiale et a rectae doctriiiai iiiirilali-. 1'iiMiiiiii iinla ibi: Magister; seenndiiiii, ilu: sviniiis, iiiiia ivrn.x es; tertium,ibi: et viani Dei in veritate doces.

Circa totuin nola, quod vere et proprie Doniinus Lesus vocatur Magisler. Ipse enim solus esl doctor in caelo et in terra. Nam ipse docet totam Ecclesiam triumphantem in caelis et totam Ecclesiam mililantem in terris.

Docet enim in caelis: quomodo Seraphim Apostoli ferantur in eum iit in fornacem amoris; Cherubim et Doctores ferantur in eum ut in fontem lucis; Throni et Coiifessores almi ferantur in eum ut in pelagum voluptatis; Dominationes et Martyres inclyti ferantur in eum nt in Dominalorem et Crealoreni univcrsitalis; Principatus et Pontifices Summi et alii praelati fciantur in eum nt iii Gnbernatorcm inachinae mundialis; Pol.estales el Patriarchae ct reges nmndi fci-antnr in eum ul in Remnncratorem crealurae rationalis; Virtutes el Virgines feranlnr in eum ut in Conservatorein creaturae caelestis et snbcaelestis; Archangeli et Prophetae et praedicatores ferantur in cnm nt in Revelatorem consiliorum suorum et aeternarum vohintatum; Angeli et ceteri speciales servi Dei ferantur in euiii ut in Dislribnlorem donorum et bonorum suorum; illi qui coiistituunt decimam drachmam et salvali sunt solum merilis Crucifixi, feranlur in eum ut in specialem Redemptorcm. De quibus omnibus et pro quibus omriibus potest ipse merilo dicere toti supra diclae caelesti inilitiae: Vos vocatis me Magisler et Domine, et bene dicitis; sum etenim; et iterum: Ego Dominus et Magister vester.

Similiter potest dici Magisler caelorum, quia elTective fervidus in Seraphim et Apostolis; et /Mnpidus in Cherubim et Doctoribus; solidus in Thronis et Confessoribns; vividus m Dominationibns et Martyribus; validus in Virtutibus et Virginibus; honorificus in Potestalibns et mundi recloribus; providus in Principalibiis et pontificibus et pastoribus; sccretus in Archangelis et Prophetis et praedicatoribus; o/ficiosus in Angelis et electis coramunibus.

In terra vero sive in Ecclesia militanti docet a quomodo honores, divitias el delicias saeculi fugiant ut impedimeiila certa aeternae salutis; secundo, quomodo prosperis non arrideant, blandis non condelectenlur, laetis non congralulentur; tertio, quomodo

a cupidilate non Irahantur et ab adversitate non deterreantur; quarto, quomodo studeant latere et odium saecularium detractionum habere et ad orationis usum se convertere; quinto, quomodo studeant semper cogitare, quomodo ad Deum possint pervenire, mundum derelinquere, scandala evadere, veram pacem invenire et semper cor sursum habere; sexto, quomodo admirentur caecitatem diligentinm saeculum et quomodo vere omnia isla caduca conlemnant; septimo, quomodo derideanl huius mundi gloriam et sollicitudinem arguant, et quam stultum sit in his quae transeunt confidere, advertant; octavo, quomodo habeant cor suave, vullum pium, oculum serenum, habitum compositum, actum ordinatum, consilium caelicum, verbum fructuosum, consortium hoiieslum, exemplum praeclarnm; nono, quomodo habeant cor pielale plenum, humilitate praedilum, compassivum animum, (id est) gestenl in peclore totum mundum et omnem stalum et praecipue Christum cruciflxum; decimo, quomodo quotidie ruminent caelum cum desiderio, infernum cum suspirio, purgatorium cum suffragio, terram considerationis speculo, mare compassionis oculo, se ipsum emendationis et perfectionis zelo, proximum amoris et pacis et caritatis spectaeulo. — Pro quibus et de quibus doctrinis omnitous potest omnis anima sic edocta exclamare ad eum, dicens: Rabbi, scimus, quia a Deo venisti Magisler; Matlhaei vigesimo tertio: Unus esi Magister vester, qui in caelis esfetc.; Isaiae quinquagesimo: Dqminus Deus meus mane erigit m,ihi aurem, ul audiam eum quasi magistrum.

Sermo II

Item, sermo fratris Bonaventurae iu Conventu Fratrum Parisius, de mane iu Capitulo.

Magisler, scimus, quia verax es el viam Dei in veritale doces, Matthaei vigesimo secundo.

Quamvis illi tentative sive simulatorie proposuerint Deo verba haec, nos tamen sic et catholice possumus dicere, quod commendatur in verbis his divina Veritas in se, primo; et in suo effectu, secundo. Primuin, ibi: Magister, scimus, quia verax es; secundum, ibi: et viam Dei in veritale doces. Sed quoniam scrutinium ex Veritate in se est arcanum omnino, ideo, eo dimisso, convolandum est ad veritatem Dei in suis elfectibus, cum dicitur: et viam Dei etc.

Circa quod nota, quod Iriplex est via, scilicet I. a Deo, secundum quod est principium omnium effectivum, et hoc secundum condescensionem gratiarum salviflcantium, et secundum hoc dicitur fons gratiae; lob trigesimo octavo: Per quam viam spargitur lux. dividilur aeslus super te?-ram? — Secundum Deum, secundum quod est exemplar omnium, et hoc secundum operationem virtutum exercitantium, et secundum hoc dicitur forma iustiliae; Psalmus: Viam iustificationum tuarum inslrue me, et exercebor in mirahilibus tiiis. — Ad Deum, secundum quod est flnis omnium, et hoc secundum considerationem theoriarum sursum agentium, et secundum hoc dicitur finis vel consummatio vitae; Psalmus: Nolas mihi fecisti vias vilae, adimplebis me laetitia cum vultu luo.

Prima via, scilicet fonlis gratiae, habet quadrivium perveniendi; de quo Proverbiorum trigesimo 5: Tria sunt difficilia mihi, et quartum. penitus ignoro; et ista quatuor sunt haec, scilicet via aquilae in caelo quantum ad ascensionem, quia lunc volavil super pennas ventorum; via, colubri supra petram quantum ad resurrectionem, quia tunc deposuit mortalitatis vetustalem in sepulcro; via navis in medio mari quantum ad passionem, quia tunc suslinuit discrimina mortis; via viri in adolescentia, secundum veram litteram, quantum ad incarnationem, quae penitus ignoratur. Quae singula et omnia considerata ducunt ad fontem gratiae et fecerunt nobis fontem gloriae (?).

Secunda via, scilicet formae iustitiae, similiter habet quadrivium perveniendi. Est enim et esse debet arcta per rigorem austerilatis; Matthaei mo: Quam angusta porta et arcta via est, quae ducit ad vitam; Psalmus: Propter verba labiorum tuorum ego custodivi vias duras. — Munda per nitorem integritatis; Psalmus:.Ambulans in via immaculata, hic mihi ministrabat. — Recta pei celsitudinera paupertatis; Psalmus: Deduxit eos in viam reci.am, ut irent in civitatem habilationis. — Pacifica per mansuetudinem humilitatis; Proverbiorum tertio: Viae eius viae pulcrae, et onmes semitae illius pacificae. dinis divinae benevolentiae; longitudinis divinae persistentiae; sublimitatis divinae potentiae; profunditatis divinae sapientiae, iuxta formam Apostoli ad Ephesios tertio: Ut possilis comprehendere cum omnibus Sanclis, quae sit latitudo et longitudo et sublimitas el profundum.

Sermo V ».

Item, sermo fratris Bonaventurae in Capitulo Pari- Dixit 'Lesus discipulis Pharisaeorum et Herodianis: Cuius est imago haec et superscriptio? Matthaei vigesiino secundo.

In vfi-bis his diio faril Dominus circa genus luimannm: prinio rwinirit in eo conservationem clignitalis nalurae; secnndo, conserviUioneni (.lignitalis graliae. Per prininm, quia imugo est similitudo rei tentias valnralcs; (icnesis priiiio: faciu)inis hominem ad imaiiiicni cl. siinililiKlincni. no.slrum; (et) gratiae, et liacc;iUenditnr sei-nndnin liubiliis virtuales; primae ad Corinthios decimo quinlo: Sicut portavimus inmginem lerreni, portemus el imaginem caekslis. Secundum ergo imaginem, quam habemus, illius tllii comprobamur. Si enim habemus imaginem Dei in es.se iiioris, probamur filii Dei per habitus virtuales et eorum;iclus; si habeiuus imaginem diaboli sive antichristi, de qno.pocalypsis decimo quarto -, comprobamnr filii eius. — Si ergo sumus filii Dei, assimilamur ei: per splendorem sapientiae quoad rationalem; secundae ad Corinthios lertio: Nos vero omnes, revelata facie gloriam Domini speculantes, in eandem imaginem transformanmr a claritate in claritateni tamjuam a Domini Spiritu. — Per ardorcni benevolentiae quoad concupiscibilem; ad Romanos octavo: Diligentibus Deum omnia coope- ranlu.r in homi.m etc. Nam quos praescivit et praedestinavit conformes fieri inmginis Filii sui. — Per vigorem confi.dentiae quoad irascibilem; ad Colossenses tertio: Induentes novum. eum qui renovatur in agnilionem, secundum imaginem eius qui creavit illum.

Si anlein sumus fllii diaboli, assimilamur ei: per culiijiiicin iij iioraniiae; Psalmus: Domine, in ci- vilale luu imaginem ipsorum ad nihilum rediges. — Per ama7-itudinem melancholiae sive malitiae; Apocalypsis decimo quarto: Si quis adoraverit bestiam et imaginem eius etc. — Per moeslitudinem diffidentiae; Sapienliae decimo quarto: Cito sibi rapli fi.iii fecit imaginem; Psalmus: Verumtumen in imagine pertransil homo, sed et frustra conturbalur.

II. Quantum ad secundum sequitur: et superscriptio. Circa quod nota, quod superscriptio habentis hominis et configiiratione ad vitam et mortem Christi. Qni quidem habet et portat secum humilitatem habitationis, acerbitatem compunctionis, inlegritatem castitatis, celsiludinem paupertatis, latiludinem caritalis, rectitudinem simplicitatis, affectum clementiae, zelum iuslitiae, firmitatem constantiae, instanliain in orando, vigiiiam in meditando, excedentiam in exsultando; de qua snperscriptione Lucae vigesimo terlio: Erat autem et super.scriptio scripta super eum litteris Graecis et Latinis et Ilebraicis; et Apocalypsis septimo: Vidi alterum Angelum ascend.endentem ab ortu solis, habentem signum Dei vivi.

Snperscriptio autem habentis imaginem diaboli est libido lasciviae in conversatione. Quae quidem li- >» bido liabet et portat secum fastum, delectationem, luxum, divili;is, frigiditatem, dolosilatem, prolervitatem, favorem malorum, inconstantiam, vagationem, pigritalionem, miseriam; de qua superscriptione Apocalypsis decimo quarto: Si quis acceperit characterem in fronte sua, aut in manu sua, et hic bibet de vino irae Dei.

Sermo III

Cuius esl imago haec et superscriplio? Matthaei vigesimo secundo.

Labente homine aliquo genere mortalis peccati, tria contingunt: Deus privatur animae dominio, obfuscatur imago, perdilur similitudo, sive deletur nominis christiani impositio. Et haec tanguntur in verbo thematis proposito. — Deus privatur animae dominio, et hoc dico qnantnm ad gratiam, non quantum ad potentiam; et hoc notatur ibi: Cuius est imago? quasi dicat: 7nea fuit, quia eam condidi; mea, quia proprio sanguine redemi; sed nunc cuius est? quasi dicat: non est mea. — Et nota, quod, licet homo peccans de manu misericordiae Dei excidat, non tamen potest evadere iustitiam Dei.

Secundo obscuralur imago; nndesubdit: haec imago; quasi diceret: non est talis, ut eam feci. Ego enim feci claram ut speculum; Sapienliae septimo Ca7ulor est lucis aeternae el speculum sine macula Dei maiestatis et imago bonitatis illius. — Ipsa enira gratia est candor lucis aeterme, id est, procedens a luce aeterna; et candidam facit animain per fidei cognitionem; fide enim illuminat gratia rationalem ad credendum Deo summe vero. Ipsa etiam est speculum sine macula Dei maiestatis, per spem; per spem enim confortat irascibilem, ut adhaereat Deo summe arduo. Est etiam gratia imago boni-.tatis illius per carita.tem; caritas enim inflammat voluntatem, ul diligat Deum bonuni. Haec imago, hen! modo denigrata est ad modum carbonis; Threnorum quarlo: Dcnigrata est super carbones facies eorum. De qua nigratione dicit Augustinus decinio

quarto de Trinitate, capite decimo sexto: « Peccando iusiUiam et sancliUUem verUalis amisit. Propter quod haec imago deformis et decolor facta est ».

Tertio penlitur similitudo, et hoc notatur (verbis): Cuius est superscriptio? quasi dicat: deleta est supersci'iptio virtulum, el facta superscriptio vUiorum vel peccatorum; vel dicit, quod tertio deletur nominis chrisliani m[io%io. Unde subinfert: el superscriptio, quasi dicat: nomen meum in baptismo ei inscripseram, quia a Christo dicimur Christiani; sed illud deletur per peccatum, quia, licet peccator obtineat nominis vocem, tamen perdit rem; Apocalypsis tertio: Nomen habes, quod vivas, ct mortuus es. Et hoc palet etiam in beato Hieronymo, qui de se ipso scribit, quod ciim semel, semotis libris divinis, Ciceronem legisset, ductus fuit ad iudicium Dei; a quo cum ludex quaereret, quis esset, respondit: Christianus sum. Cui ludex: « Menliris, inquit, Ciceronianus es, non Christianus ». Unde patet, quod quo homo magis occupatur, eius ei nomen imponitur. Unde qui vacat luxuriae, luxuriosus dicitur, el sic de aliis vitiis; non Christianus.

Dicit ergo: Cuius est imago haec etc, quasi dicat: antea fuit mea, sed modo non est. Sed quare est et fuit tua, Domine? Certe, quia a me facki, a. me depicla et a me iUuminanda; est ergo proprie mea. Quod non contingit in materiali imagine aliqua, ut habeat eundera factoreui, eundem pictorein, eundem illuniinatorem, quia lapicida secat, pictor colorat, sol illuminat; et ideo qui imagineni inaterialem uni magistro ascriberet alii derogaret. Sed imago animae non habet nisi unum magistrum propriissime proprium, qui eam fecit in creatione, depinxil in passione, iUuminabil in aeterna remuneralione. Vel dic, quod est triplex imago: « creationis, recreationis el glorificationis », quarum consistit prima in potentiis naturalibus; secunda, in gratuitis virtulibus; tertia, in gloriosis dotibus.

I. Primo ergo dico, quod imago aniinae est Domini, quia eani fecU vel sculpsit in creatione; Genesis -priino: Faciamus hominem ad imaginem el simiUludinem no.stram. Similitudo consistit in gratuitis, imago in naturalibus potentiis, scilicet inemoria, intelligentia et voluntate; quia, sicut in divinis Pater est generans, Filius genitus, Spiritus sanctus ab utroque procedens; ila in anima memoria per exhibitionein cognoscibilis est gigniliva; inleUigenlia per receptionem eiusdera est formabilis et generabilis; uolunlas vero sive dilectio per notitiam boni ex illa est processalis sive emanabilis ad sibi unien(]um quod placet iam cognitum.

Habes igitur in imagine creationis memoriam, ex qua possis meminisse, beneflcia scilicet naturae, quae consislunt in bonis naturae et in bonis fortunae, ut laudes Deum de bonis externis,, sicut sole, luna, stellis et quatuor elementis, quae omnia Deus ad bonum condidit et tibi utilia fecit; et de bonis internis, quia Deus te vestivit virtutibus, flde illuminando rationalem, spe confortando irascibilera, caritate inflamraando concupiscibilem; quia tibi corpus dedit et animara inspiravit, ut corpore delecteris in sensibilibus, anima in intellectuahbus. Qui enim omnia ista beneficia seinper in memoria volveret Deum semper laudaret.

Habes secundo in iraagine creationis inleUigentiam, ex qua possis intelligere divina raysteria, praeterita, praesentia et fulura. — Praeterita, sicut mysteria incarnationis, passionis et resurrectionis; praesentia, sicut sunt septem Sacramenta; fulura, sicut sunt mysteria finalis iudicii. Et hoc est quod optat Moyses iu cantico Deuteronomii: Ulinam saperent el inleUigerenl ac novissimaproviderentl — Saperes praeterita, inleUigeres praesentia, provideres novissiraa sive futura. Oslendit etiam Seneca in tractatu Qualuor Virtutum: « Si prudens est animus tuus, tribus temporibus dispensetur: praesenlia ordina, futura praevide, praeterita recordare ». Praesentia terapora ordina, ut ntiliter expendas; futura praevide, ne inutiliter ea transeas; praeterita recordare, ut de raale expensis temporibus doleas.

Habes tertio in iraagine crealionis volu.nlatem, qua valeas perflcere Dei obsequia; Psalmus: Qui limet Dominum in mandatis eius volei nimis. — Si nimis volel qui limet, quantum volet qui aniat! siquidem amor volentior est quam potentior. Aniraa autera, cui impressa est haec iraago, a sno Opiflce fabricala est quasi triplici instrumento, sicut dicitur Isaiae quadragesimo quarto: Faber ferrarius lima operatus esl; in prunis et in maUeis formavit illud. — Faber ferrarius est ipse Deus, qui siabilitatem ferream dat rebus omnibus, quia, secundum Gregorium, « si Deus ad raomentum manum suara fabricatoriam rebus subtraheret, omnia in nihiluni tenderent». Ille faber formavit illud, id est animam, in maUeis, iima el prunis. In malleis, id est in potentia Palris, quae ita malleavit animam et confirmavit, ut a nulla creatura possit cogi ad bonura vel ad malura; habet enira « liberum arbitrium, ler opera spuria Senecae, ed. Hasil. 1529, pag. 68.i), c. de Pruquod snb Deo est potentissimum », secundum Bernai-rlnin. Unde dialiolus non potest te ad peccatum cogere. sed sntLdere; et ideo « debilis est hostis, qui non vincit nisi volenlem ». In lima fiynratnr Filii sapienlia, qiia aniniam ita iimavit et clarillcavit, nt diabolus nullis fallaciis eain posset sedncere; l'roverbiorum primo: Fni.ilrd laciliir nHe nnlc ociilox pcnnatorum. In priiius, id est inrendio caritatis Spiritus saiicti, quo ila animara accendit, nt omnis crealurae lielectatio eam movere non possit; « gnstato enim spiritu, desipit onuiis caro », secundum C.regorinm -. — EccB igitur, aniiiia ita nobiliter facta, lara potenliosa, tara sapientiosa, tam amorosa. Sed heu! homo, cum in honore e-iwl, non inLeUexil; comparatus est iimenlis inslpienlibiis el similis faclus est illis; et ideo factus est in/irmus contra potentiara; Psalmus-*: Infirmala csl in paupcrta/e, id est peccato, quia mi-fcros facil populos pcccnlum, oirlits mea; caeca facta est conlra sapienliam; Sapienliae secnndo: Exeaecavil tuos malilia connn; coiitia raelliflnara (caritateral Spiritus sancli facla esl curnulis per concupiscentiam; Aposlolus: Cu/v concupiscil adversus spirilum. — Leva igitur oculos tuos, o misera anima, et cide, uhi prostrala sis! in (]Hantam impolentiam, in qnantara insi[)iciiiiani, in ipianlara malam concupiscenliani, et ilrlli _m;iliar ('iirisii absentiam cuni Anna, matre Tobiae, de qna ilicitnr Tobiae decimo: Fiebat igitur mater eius irremediabiiihus lacrymis alque dicebat: Heu, heu me! fili mi, ut quid te misimus peregrinari, lumen oculorum nostrorum, haculum senectutis noslrae, sohuium vitae nostrae? — Mater Dei est anima, quae coiicipil in boni propositi inspiratione, parit in exsecutione. hle filius a nobis peregrinari permittitur, cura per peccatum nostrnra gratia sua nobis snbtrabitnr, et tuiic aninia peccatrix raeriio illacryinatiir Ae», mel fli etc. Baculum senectiilis, snsleiilationcra (a.liuvantem) impotentiam, iunicn excludens ignorantiam, et solatium vitae noslrae, exsliiignens omnem carnalem concupiscentiara. El sic patet de imagine facta in creatione.

11. Secniido est imago Dei, quia ab eo depicta in pcissione; de quo potest intelligi illud Ecclesiastici decimo septimo: Deus creavit de lerra hominem et secundum imaginem suam. fecit iUum et iterum convertit iUum in ipsam et secundum se vestivit iUum virtute. In hac auclorilate proponuntur liomini duo: terra homin m.v iii-i'i tatur, cum dicitur: secundum im.aginem suam fecit illum et veslivit iUum secundum se virtute. Imago materialis vesHri dicitur, cum cojoratur, et quanto melius fuerit colorata, tanto melius dicitur vestita; similiter imago animae dicitur vestita, quae fuerit sanguine Christi colorata; et hoc est quod dicil: veslivit secundum se,A est, coloravit cum eodem colore, quo vestimentum corporis sui coloratum fuit in passione. De isla pictura sive coloratione dicitur leremiae vigesimo secundo: Aperit fenestras et facit laquearia cedrina pingitque sinopide. — Aperit fenestras, cum aperiri permisit quinque vulnerum plagas; facil laquearia cedrina, propter crucis protectiva suflragia; sicut enira laquear protegit caput a pulveribus, ita crucis suffragiura mentes nostras a diaboli tentatioiiibus; pingit sinopide, id est glorioso sanguine; sinopis enira etymologizatur sanguis.

Et de utraque iniagine tam scuipta quam depicla, quod eam Deus priiiio sculpserit et poslea depiiixerit, dicitur Ecclesiastici Irigesirao octavo: Omnis faher et archilectus, qui noctem tanquam diem Iransigit, qui sculpit signacula sculptiliu, et assiduitas eius variat picturam; cor suum dabit vn similiiiulinem piclurae. — Omnis faher, id est perfectus faber; onine eniin, signum perfectionis, requirit quatuor, ad minus tria appropriala (?). Omnis ergo faber et architectus, id est Deus, Trinitate personarnra perfectus; faber, inquara, quantum ad corpus; architectus, quantum ad animam rationalem; qui noctem tanquam diem transigit, quia non indiget requie, operatur eniin sine labore; ille sculpit signacula sculptilia, quando, creans animam, imprimit ei memoriam, intelligentiam et voluntatein, quibus mediantibus anima fit iinago sua. Assiduilas istius fabri, id est sollicitudo, quam habet circa animam, variat picturam, cum eflicacia sanguinis colorat eam; et ut isla sollicitudo melius exprimatur, ideo subiungitur: cor suum dabit i.n simililudinem picturae. Cor suum in simililudinem picturae dedit, quando latus cordis aperiri lancea perniisit et sanguine emanante pinxit. Iste color nobilissiraus est, qui supereminet omnibus coloribns, sicut dicilur lob vigesirao octavo: Non dabilur ohrizum aurum pro ea, scilicet pictura ista, nec appendplur argentum in commutalione eius. Non conferetur linctis ln diae colorilms. De ista etiam linctura istius picturae dicit Dominus leremiae duodecimo: Nunquid avis discolor hereditas mca mihi? Nunquid avis lincta per tolum? quasi dicat: ita vere ego effuiidens meuin sanguinem pretiosum linxi eam per totum. De ista

etiam pictura dicit Ambrosius bonuni verbum Hexaemeron libro sexto: « Pictus es, o homo, et pictus es a Domino Deo tuo. Bonum habes artificem atque pictorem; noli bonam delere picturam, non fuco, sed veritate fuigentem, non cera expressam, sed gratia »; post pauca: « Noli tollere pictnram Dei et pictnram meretricis assumere ».

111. Tertio dico, quod imago animae est Dei, quia ab eo illuminanda in aelerna remuneratione; unde in secundae ad Corinthios tertio: Nos omnes, revelata facie gloriam Dei speciUantes, in eandem imaginem Iransformamur a claritate in claritatem. — Nos revelata facie, id esl expedita ratione, quod flt in raortalis corporis depositione et cognitionis aenigmaticae evacuatione; gloriam Dei, ut dicit Glossa: « Gloriosum Dominum», speculantes; in eandem imaginem transforma.mur; Gossa.: « Utique imaginem Dei vult intelligi, eandem dicens, istam ipsam scilicet, id est, quara speculamur »; et hoc a claritate in claritatem; a clarilate, picturae hic habitae et colorationis; in daritatem, habendae illuminationis. 0 quanta refulgenlia erit, quando claritas solis aeterni illuminabil animas glorificalas, quas hic efficacia sanguinis Christi depinxit! sicut figuratum est primi Machabaeorum sexto: Refulsit sol in clypeos aureos et aereos, resplenduerunt montes ab eis. — Duplex chjpeus nobis a Deo datus est, quos ad honorem suum portaredebemus: primus est cMiMwa, secundus est caro nostra; primus dicitur ftHrews propter aureum sanguinem Iesu Christi, quo depictusest; secundus dicitur aereus propter consiantiara tribulationis, quam perpessus est. Sed in utroque sol refulgel, quia propter redundantiam gloriae animarum erit refulgentia corporum gloriflcandorum. Et hoc intelligendum est Augustinum sensisse, de Spiritu et anima, cum dicitur, quod «sensus vertetur in rationem », in quantum scilicet sua remuneratio et gaudium a ratione emanabit. Istud Augustinus dicit adhuc manifestius ad Dioscorum in Epistola quinquagesima sexta: « Tam potenti natura Deus fecit animani, ut ex eius plenissima beatitudine redundet in corpus, non beatitudo, quae intelligenlis et fruentis est, sed plenitudo sanitatis, id est incorruptionis vigor »; et tunc ab isla refulgentia mentis caeli respkndebunt, id est, Angeli gaudebunt. Sed scitis, quod excellens gaudium occultari non potest, nisi erumpat in gaudium vel iubilnm et canticuiM,quibus plenum erit regnum caelorura, iuxta verbum Domini ad lob, trigesimo octavo, dicens: Concentum caeli quis dormire fuciel? quasi dicat: nullus poterit, quia irascibilis tanta possidebit Deum adhaesione et tentione, rationalis lanta illnstrabitur Dei cognitione, et concupiscibilis tanta replebitur Dei dileclione, quod ora corporalia non poterunt cessare a Dei laude. — Hoc dico secundum opinionem illorum qui dicunt, laudem vocalem debere esse in caelo. Et de isto cantico et laude dicitur Isaiae sexto: Clamabant alter ad alterum et dicelmnt: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus exercilunm. Sanctus primo, quia imaginem beatarum animarum sculpsit in creatione; sanctus secundo, quia eam depinxil in passione; sanctus tertio, quia eam illuminavit in aeterna remuneratione. Rogemus etc.

Resume, si placet, auctoritatem principalem, scilicet: Nos, revelata faciegloriam Dei speculantes, in eandem imaginem transformamur a clarilate in claritatem. — Nos revelala facie; Glossa: id est « expedita ratione », illa speculantes, id est « in speculo» fidei et creaturarum; gloriam Domini, Glossa: id est « gloriosum Dorainum »; in eandem imaginem transformamur; Glossa: « Utique imaginera Dei vult intelligi, eandem dicens »; et transformamur a claritate in claritateni; Glossa: «A claritate fidei, ubi filii Dei sumus, in claritatem speciei, ubi similes ei erimus, cum videbimus eum, sicuti esl ». — Haec est imago gloriae, quae consistit in triplici dote, ut scilicet transformemur in potentiain Patris per potentem tentionem et indissolubilem; in sapientiam Filii per manifestam cognilionem; in benevolentiam Spiritus sancti per ardentissiraam et perfectissimam caritatem sive dilectionem. Et nota, sicut praetactum est, prima imago est quasi sculpta, secunda quasi colorata, sed haec tertia est quasi sole irradiaia. De cuius solis irradiatione dicitur Ecclesiastici quadragesimo tertio: Tripliciter sol exurens montes. — Sol iste significat Deum, qui montes, id est Beatorum mentes, tripliciter exurit, cnm evacuat fidera per apertae visionis cognitionem; spem, per inamissibilis possessionis tentionem, et cum perticit caritatem viae per caritatem gloriae. — Attendite, carissimi, quanta resplendentia erit, cum ille sol aeternus, qui lucem inhabitat inaccessibilem, resplendebit in utramque imaginem: imaginem naturae et imaginera gratiae; sicut signatum est primi Machabaeorum sexlo: RefuLsit sol in chjpeos aureos et aereos, resplenduerunt montes ab eis; per chjpeos aereos figuranturpartesimaginisnaturae; per atireo.s, partes imaginis gratiae. In istos sol refulget, cum, eas Deus triplici dote ditat; et tunc montes a.b eis resplmdent, quia Beatorum mentes mirabiliter et ineffabiliter fulgebunt.