Caput IV

Sequitur de adjuvandis pauperibus, usque ad 12. Sapientiæ utilitas : homines tentationibus probat, ad 23 ; prava verecundia, ad 32 ; peccata cui confitenda, 31 ; ne contra ictum fluvii, 32 ; pro justitia certa, 33 ; lingua præceps : in domo ut leo, 34 ; beneficus, 35.

VERSIO VULGATA.

1. Fili, eleemosynam pauperis ne defraudes, et oculos tuos ne transvertas a paupere.

2. Animam esurientem ne despexeris, et non exasperes pauperem in inopia sua.

3. Cor inopis ne afflixeris, et non protrahas datum angustianti.

4. Rogationem contribulati ne abjicias, et non avertas faciem tuam ab egeno.

5. Ab inope ne avertas oculos tuos propter iram : et non relinquas quærentibus tibi retro maledicere.

6. Maledicentis enim tibi in amaritudine animæ exaudietur deprecatio illius : exaudiet autem eum qui fecit illum.

7. Congregationi pauperum affabilem te facito : et presbytero humilia animam tuam, et magnato humilia caput tuum.

8. Declina pauperi sine tristitia aurem tuam, et redde debitum tuum, et responde illi pacifica in mansuetudine ;

9. Libera eum qui injuriam patitur, de manu superbi : et non acide feras in anima tua.

10. In judicando esto pupillis misericors ut pater, et pro viro matri illorum :

11. Et eris tu velut filius Altissimi obediens, et miserebitur tui magis quam mater.

12. Sapientia filiis suis vitam inspirat : et suscipit inquirentes se, et præibit in via justitiæ.

13. Et qui illam diligit, diligit vi- SIXTINA VERSIO.

Fili, vitam pauperis ne [66] defraudes, et ne protrahas oculos egenos.

Animam esurientem ne contristes, et non exasperes virum in inopia sua.

Cor irritatum ne conturbes, et ne protrahas datum angustianti.

Rogationem tribulati ne abjicias, et ne avertas faciem tuam ab egeno.

Ab inope non avertas oculum : et ne relinquas locum homini, ut maledicat te.

Maledicentis enim tibi in amaritudine animæ tuæ, deprecationem ejus exaudiet is qui fecit illum.

Congregationi amabilem te facito : et magnati humilia caput tuum.

Inclina pauperi aurem tuam, et responde illi pacifica in mansuetudine.

Libera eum qui injuriam patitur, de manu injuriam inferentis : et non acedieris in judicando.

Esto pupillis ut pater, et pro viro matri illorum : et eris velut filius Altissimi, et diliget te magis mater tua.

Sapientia filios sibi exaltavit : et suscipit inquirentes se.

Qui diligit illam, diligit vitam : 1. Oculos tuos : Græc. ne protrahas (in longum ducas) oculos egenos : ne egentes expectare facias.

3. Cor inopis : Græc. irritatum, exacerbatum. Angustianti : Græc. indigenti.

4. Superbi : Græc. injuriam inferentis : non acide : acerbe : at Græc. ne pusillo animo sis in judicando, quod Vulgat. ad seq. refert.

5. Complectentur (assequentur) placorem : placiditatem : tranquillitatem ejus : fruentur quiete quam dederit. [67]

tam : et qui vigilaverint ad illam, complectentur placorem ejus.

14. Qui tenuerint illam, vitam hæreditabunt : et quo introibit, benedicet Deus.

15. Qui serviunt ei, obsequentes erunt Sancto : et eos qui diligunt illam, diligit Deus.

16. Qui audit illam, judicabit gentes : et qui intuetur illam, permanebit confidens.

17. Si crediderit ei, hæreditabit illam, et erunt in confirmatione creaturæ illius.

18. Quoniam in tentatione ambulat cum eo, et in primis eligit eum.

19. Timorem et metum, et probationem inducet super illum : et cruciabit illum in tribulatione doctrinæ suæ, donec tentet eum in cogitationibus suis, et credat animæ illius.

20. Et firmabit illum, et iter adducet directum ad illum, et lætificabit illum.

21. Et denudabit absconsa sua illi : et thesaurizabit super illum scientiam, et intellectum justitiæ. et qui mane vigilaverint ad illam, implebuntur lætitia.

Qui tenuerit illam, hæreditabit gloriam : et quocumque introibit, benedicet Dominus.

Qui servient ei, servient Sancto : et eos qui diligunt eam, diligit Dominus.

Qui audit illam, judicabit gentes : et qui ad illam accesserit, habitabit confidens.

Si credideris, hæreditabis illam, et in possessione erunt creaturæ ipsius.

Quoniam oblique ambulat cum eo in primis :

Timorem autem et metum adducet super illum, et cruciabit illum, in disciplina sua ; donec credat animæ illius, et tentet eum in justificationibus suis.

Et rursus redibit recta ad illum, et lætificabit illum, et denudabit absconsa sua. 15. Sancto : ipsi Deo.

17. Hæreditabit : possidebit. Erunt in confirmatione creaturæ illius : fructus, proventus, ipsa ejus soboles consistet firmius.

18, 19. In tentatione... timorem et metum... donec tentet eum... et credat animæ illius. His versibus id agit Ecclesiasticus, ne victi difficultatibus quæ viam sapientiæ ineuntibus occurrunt, animis concidamus. Comparat autem sapientiam homini periclitanti amici fidem, neque arcana sua facile committenti, anteaquam caute probaverit : sic agit sapientia. In primis, ac primum quidem, initio : in tentatione ambulat cum illo : tentat hominem obsequentem sibi. Et eligit eum. Summo delectu utitur, neque cuivis obvio se tradit, sive, ut habet Græcus, obliqui ambulat cum illo : quam lectionem firmant sequentia, ac maxime vers. 20. Oblique autem, hoc est, velut incerto pede ambulat cum amatore suo, nec statim illi fidit, seu mavis, amatorem suum quasi per anfractuosa et confragosa deducit, timoremque incutit, et diligenter probat, neque parcit cruciatibus quibus illum erudiat, donec probato et tentato ad extremum credat, et omnia arcana effundat in sinum : ut patebit vers. 21. Addit Græc. et tentet eum in justificationibus suis, hoc est, et probet illum vere justum fuisse : sic Abraham, sic Jacob, sic Moyses, aliique nonnisi probati et difficultatibus exerciti, veræ sapientiæ compotes facti sunt. Pergit :

20. Et iter adducet directum ad illum : hoc est, ducet illum per itinera recta, ut Sap., x, 10, atque ut hic habet Græc. redibit recti via ad illum : non jam [68]

21. Si autem oberraverit, derelinquet eum, et tradet eum in manus inimici sui.

22. Fili, conserva tempus, et devita a malo.

23. Pro anima tua ne confundaris dicere verum.

24. Est enim confusio adducens peccatum : et est confusio adducens gloriam et gratiam.

25. Ne accipias faciem adversus faciem tuam, nec adversus animam tuam mendacium.

26. Ne reverearis proximum tuum in casu suo :

27. Nec retineas verbum in tempore salutis. Non abscondas sapientiam tuam in decore suo.

28. In lingua enim sapientia dignoscitur : et sensus, et scientia, et doctrina in verbo sensati, et firmamentum in operibus justitiæ.

29. Non contradicas verbo veritatis ullo modo, et de mendacio ineruditionis tuæ confundere.

30. Non confundaris confiteri pec- Si autem aberraverit, derelinquet eum, et tradet eum in manibus ruinæ suæ.

Conserva tempus, et devita a malo ; et pro anima tua ne confundaris.

Est enim confusio adducens peccatum ; et est confusio, gloria et gratia.

Ne accipias faciem adversus animam tuam, et ne reverearis in casum tuum.

Non retineas verbum in tempore salutis.

In sermone enim cognoscetur sapientia, et doctrina in verbo linguæ.

Non contradicas veritati ; et de ineruditione tua confundere.

Ne confundaris confiteri peccata oblique, ut vers. 18. Et lætificabit illum ; renudatis sapientiæ arcanis, ut habent sequentia : quarum rerum summa est Sap., iii, 5, ubi ait : Tentavit eos, et invenit illos dignos se.

22. Si autem oberraverit : clarius Græc. aberraverit. Dixit quæ eventura sint homini per calamitates probato : at eadem sapientia aberrantem deseret. Et tradet eum in manus inimici sui : Græc. ruinæ suæ : notus hebraismus : omni ope destituet, ac certo dedet exitio.

23. Conserva tempus. Vide i, 28.

24. Pro anima tua : pro salute animae tuæ. Aggreditur autem homines male verecundos, qui veritatem erubescunt.

25. Est confusio : est pudor bonus malusque, quorum causas aperit sequentibus.

26. Ne accipias faciem : sive personam : utrumque enim Græc congruit. Ne sis personarum acceptor ; vel, noli judicare secundum externam speciem, quod est Joan., vii, 24 : Nolite judicare secundum faciem (sive speciem), sed rectum judicium judicate.

27. Ne reverearis. Ne te falsa reverentia prohibeat quominus proximum tuum errantem et cæcum candidis monitis a certa pernicie deterreas. Græc. Ne reverearis in casum tuum, cum veritatem tacens, Ubi ipsi accersis exitium.

28. Non abscondas sapientiam tuam in decore suo : nempe in gravibus periculis, quo tempore decet maxime.

29. Ne subjicias te. Ita confitere peccata, ut non cuivis, sed sapientissimo cuique emendanda ac medicanda committas. [69]

cata tua : et ne subjicias te omni homini pro peccato.

32. Noli resistere contra faciem potentis, nec coneris contra ictum fluvii.

33. Pro justitia agonizare pro anima tua, et usque ad mortem certa pro justitia : et Deus expugnabit pro te inimicos tuos.

34. Noli citatus esse in lingua tua, et inutilis et remissus in operibus tuis.

35. Noli esse sicut leo in domo tua, evertens domesticos tuos, et opprimens subjectos tibi.

36. Non sit porrecta manus tua ad accipiendum, et ad dandum collecta. tua ; nec coneris contra fluxum fluminis ; et non subjicias te homini stulto ; et ne accipias faciem potentis.

Usque ad mortem agonizare pro veritate : et Dominus Deus pugnabit pro te.

Noli asper esse in lingua tua, et inutilis et remissus in operibus tuis.

Noli esse sicut leo in domo tua, et arreptitius in domesticis tuis.

Non sit porrecta manus tua ad accipiendum, et ad dandum collecta. 32. Noli resistere : pro his Græc. habet : Non subjicias te homini stulto, nec accipias faciem (seu personam) potentis.

33. Agonizare : velut in agone certa, proposito præmio. Deus expugnabit : brevius Græc. et Deus pugnabit pro te.

34. Noli citatus esse : præceps : ταχὺς . Alii legunt, τραχὺς, violentus, asper. Alii, θρασὺς, confidens, temerarius : eodem sensu. Vulgata lectio planior et antiquior.

35. Evertens domesticos. Præclare Græc. (noli esse) arreptitius seu potius imaginosus, furens : φαντασιοκοπῶν : exagitatus phantasiis : cuiusmodi illa fuisse dicitur apud Terent. in Hecyr.