Caput VI

Sit firma amicitia, 1 ; superbi : de amicis comparandis, servandis, observandis, 5 ad 18 ; de sapientia, ejusque levi jugo, 18 ad finem : audiendi senes et docti, 35, 36.

VERSIO VULGATA.

1. Noli fieri pro amico inimicus proximo : improperium enim et contumeliam malus hæreditabit, et omnis peccator invidus et bilinguis.

2. Non te extollas in cogitatione animæ tuæ velut taurus : ne forte elidatur virtus tua per stultitiam,

3. Et folia tua comedat, et fructus tuos perdat, et relinquaris velut lignum aridum in eremo.

4. Anima enim nequam disperdet qui se habet, et in gaudium inimicis dat illum, et deducet in sortem impiorum.

5. Verbum dulce multiplicat amicos, et mitigat inimicos : et lingua eucharis in bono homine abundat. SIXTINA VERSIO.

Et noli fieri pro amico inimicus ; nomen enim malum, confusionem et improperium hæreditabit. Sic peccator bilinguis.

Ne te extollas in cogitatione animæ tuæ, ne diripiatur, velut taurus, anima tua.

Folia tua comedes, et fructus tuos perdes, et relinques te velut lignum aridum.

Anima nequam disperdet eum qui se habet, et gaudium inimicorum faciet eum.

Guttur dulce multiplicabit amicos suos, et lingua beneloquens multiplicabit bonas salutationes. 1. Hæreditabit : possidebit. Omnis peccator : Græc. simpliciter : Sic peccator bilinguis : supple, possidebit malum.

2. Virtus tua : Græc. anima tua.

3. Et folia tua comedat : stulta superbia, de qua præcedente : ne decorem simul remque amittas, nec tantum folia, verum etiam fructus.

4. Lingua eucharis : gratiosa : comiter loquens ; in bono homine abundabit. Vir bonus abundat verbis mitibus : Græc. Lingua beneloquens (dulciloqua) multiplicabit bonas salutationes (multos salutatores, ac fausta imprecantes). [72]

5. Multi pacifici sint tibi, et consiliarius sit tibi unus de mille.

6. Si possides amicum, in tentatione posside eum, et ne facile credas ei.

7. Est enim amicus secundum tempus suum, et non permanebit in die tribulationis.

8. Et est amicus qui convertitur ad inimicitiam : et est amicus qui odium, et rixam, et convicia denudabit.

9. Est autem amicus socius mensæ, et non permanebit in die necessitatis.

10. Amicus si permanserit fixus, erit tibi quasi coaequalis, et in domesticis tuis fiducialiter aget.

11. Si humiliaverit se contra te, et a facie tua absconderit se, unanimem habebis amicitiam bonam.

12. Ab inimicis tuis separare, et ab amicis tuis attende.

13. Amicus fidelis, protectio fortis : qui autem invenit illum, invenit thesaurum.

14. Amico fideli nulla est comparatio, et non est digna ponderatio auri et argenti contra bonitatem fidei illius.

15. Amicus fidelis, medicamentum vitæ et immortalitatis : et qui metuunt Dominum, invenient illum. Multi pacifici sint tibi : consiliarii autem tui sint unus de mille.

Si possides amicum, in tentatione posside eum, et non facile credas ei.

Est enim amicus in tempore suo, et non permanebit in die tribulationis tuæ.

Et est amicus qui convertitur ad inimicitiam, et rixam opprobrii tui denudabit.

Et est amicus socius mensarum, et non permanebit in die necessitatis tuæ.

Et in bonis tuis erit, tanquam tu, et in domesticis tuis fiducialiter aget.

Si humiliatus fueris, erit contra te, et a facie tua abscondet se.

Ab inimicis tuis separare : et ab amicis tuis attende.

Amicus fidelis, protectio fortis ; et qui invenit illum, invenit thesaurum.

Amico fideli nulla est comparatio, et non est pondus bonitati ejus.

Amicus fidelis, medicamentum vitæ : et qui metuunt Dominum, invenient illum. 6. Multi pacifici : socii, convictores.

7. In tentatione posside amicum : nonnisi tentatum et probatum. Non facili : non cito, non temere, non statim, credas ei teipsum. Jesus non credebat semetipsum eis. Joan., ii, 24.

8. Secundum tempus suum : secundum rationes et utilitates suas.

9. Et rixam : Græc. rixam opprobrii tui denudabit : quæ iratus effuderis, nec amicum celandum putaris.

10. Amicus... quasi coæqualis : Græc. in bonis tuis (rebus tuis florentibus) erit : (utetur ut suis) sicut tu. Et in domesticis tuis : in famulitio tuo : fiducialiter, cum imperio, aget.

11. Si humiliaverit se : Græc. si humiliatus (dejectus) fueris, erit contra te, et a facie tua abscondet se (a te recedet).

12. Ab inimicis tuis separare : non affectu, sed convictu, ne te per calumniam prodant. Ab amicis attende : ne amittas eos : neu plus æquo et sine ulla cautione credas. [73]

13. Qui timet Deum, æque habebit amicitiam bonam : quoniam secundum illum erit amicus illius.

14. Fili, a juventute tua excipe doctrinam : et usque ad canos invenies sapientiam.

15. Quasi is qui arat et seminat, accede ad eam, et sustine bonos fructus illius.

16. In opere enim ipsius exiguum laborabis, et cit6 edes de generationibus illius.

17. Quam aspera est nimium sapientia indoctis hominibus ! et non permanebit in illa excors.

18. Quasi lapidis virtus probatio erit in illis, et non demorabuntur projicere illam.

19. Sapientia enim doctrinæ secundum nomen est ejus, et non est multis manifesta : quibus autem cognita est, permanet usque ad conspectum Dei.

20. Audi, fili, et accipe consilium intellectus, et ne abjicias consilium meum.

21. Injice pedem tuum in compedes illius, et in torques illius collum tuum :

22. Subjice humerum tuum, et porta illam : et ne acedieris vinculis ejus.

23. In omni animo tuo accede ad Qui timet Dominum, bonam habet amicitiam suam : quoniam secundum ipsum, sic et proximus ipsius.

Fili, a juventute tua excipe doctrinam ; et usque ad canos invenies sapientiam.

Quasi is qui arat et qui seminat, accede ad illam et sustine bonos fructus illius.

In operatione enim illius paululum laborabis ; et cito edes de generationibus illius.

Quoniam aspera est nimium indoctis, et non permanebit in illa excors.

Quasi lapis probationis fortis erit in illo, et non demorabitur projicere illam.

Sapientia enim secundum nomen suum est : et non est multis manifesta.

Audi, fili, et accipe sententiam meam, et ne abjicias consilium meum.

Et injice pedes tuos in compedes illius, et in torquem illius collum tuum.

Subjice numerum tuum, et porta illam : et ne acedieris vinculis illius.

In omni animo tuo accede ad 21. Excors : insanus, insensatus.

22. Quasi lapidis virtus : vide Græc. Sensus autem est : Erit in insensato sapientia, quasi lapis gravis ei traditus ad explorandas vires, quem statim quasi pondere victus projiciet. Zach., xii, 3 : Ponam Jerusalem lapidem oneris cunctis populis.

23. Sapientia secundum nomen est ejus : Græc. nomen suum : secundum famam suam est : talis est qualis esse memoratur, nempe abscondita, impervestigabilis : Sapientia enim ubi invenitur ? Job, xxviii, toto capite, et supra, i, 3.

24. Injice pedem tuum : 26. Subjice humerum. En vincla, en compedes, en jugum sapientiæ : hominemque totum, humeris, collo, pedibus, manibus, ejus vinculis illigatam, comprehensum, tentum : eoque magis liberum, quod justitiæ servum. Et ne acedieris : Græc. graveris, defatigeris. [74]

illam, et in omni virtute tua conserva vias ejus.

28. Investiga illam, et manifestabitur tibi, et continens factus, ne derelinquas eam :

29. In novissimis enim invenies requiem in ea, et convertetur tibi in oblectationem.

30. Et erunt tibi compedes ejus in protectionem fortitudinis, et bases virtutis : et torques illius in stolam gloriæ.

31. Decor enim vitæ est in illa, et vincula illius alligatura salutaris.

32. Stolam gloriæ indues eam, et coronam gratulationis superpones tibi.

33. Fili, si attenderis mihi, disces : et si accommodaveris animum tuum, sapiens eris.

34. Si inclinaveris aurem tuam, excipies doctrinam : et si dilexeris audire, sapiens eris.

35. In multitudine presbyterorum prudentium sta, et sapientiæ illorum ex corde conjungere, ut omnem narrationem Dei possis audire : et proverbia laudis non effugiant a te.

36. Et si videris sensatum, evigila ad eum, et gradus ostiorum illius exterat pes tuus.

37. Cogitatum tuum habe in præceptis Dei, et in mandatis illius maxime assiduus esto : et ipse dabit tibi cor, et concupiscentia sapientiæ dabitur tibi. illam, et in omni virtute tui conserva vias ejus.

Investiga, et quære : et manifestabitur tibi ; et continens factus, ne derelinquas illam.

In novissimis enim invenies requiem ejus : et convertetur tibi in oblectationem.

Et erunt tibi compedes in protectionem fortitudinis, et torques illius in stolam gloriæ.

Decus enim aureum est in ei, et vincula illius, fila hyacinthina.

Stolam gloriæ indues eam, et coronam gratulationis impones tibi.

Si volueris, fili, disces : et si accommodaveris animum tuum, callidus eris.

Si dilexeris audire, excipies : et si inclinaveris aurem tuam, sapiens eris.

In multitudine presbyterorum sta ; et qui sapiens, ei conjungere : omnem narrationem divinam velis audire : et proverbia intellectus non effugiant te.

Si videris sensatum, evigila ad eum ; et gradus ostiorum illius exterat pes tuus.

Cogitatum tuum habe in præceptis Domini, et in mandatis illius meditare semper. Ipse firmabit cor tuum : et concupiscentia sapientiæ tuæ dabitur tibi. 28. Continens factus : Græc. ejus possessor, compos, ἐγκρατὴς, quod et continentem et compotem sonat.

30. Et erunt tibi compedes. Initia quidem sapientiæ difficilia atque aspera cupiditatibus edomandis ; at jam edomitis ac sub jugum missis, omnia libertati et honori vertent.

31. Decor enim vitæ : Græc. decus aureum : sive mundus aureus in ea ; ornatus omnimodi. Alligatura salutaris : non qualis vinctis, sed qualis infirmis sanandis adhiberi solet : Græc. nexus hyacinthus, qualem induere jussi Israelitae ad decorem. Num., xv, 38.

32. Presbyterorum : seniorum, senatorum.

[75]