Caput XXII

Piger, 1, 2 ; liberi male instituti, 3, 4, 5 ; correptio, 6 ; docere fatuum, 7, 8, 9 ; quis lugendus, 10 et seqq. ; stulti vitandi, 14 et seqq. ; viri graves : leves, 19 et seqq. ; convicia, 25, 30 ; quæ amicos alienent, 26 et seqq. ; fidus amicus, 28, 29, 31, 32 ; lingua, 33.

VERSIO VULGATA.

1. In lapide luteo lapidatus est piger, et omnes loquentur super aspernationem illius.

2. De stercore boum lapidatus est piger : et omnis qui tetigerit eum, excutiet manus.

3. Confusio patris est de filio indisciplinato : filia autem in deminoratione fiet.

4. Filia prudens hæreditas viro suo : nam quæ confundit, in contumeliam fit genitoris.

5. Patrem et virum confundit audax, et ab impiis non minorabitur : ab utrisque autem inhonorabitur. SIXTINA VERSIO.

Lapidi conspurcato comparatus est piger ; et omnis exsibilabit in ignominiam illius.

Stercori boum de sterquiliniis comparatus est piger : omnis qui tollit illud, excutiet manum.

Confusio patris de filio indisciplinato : filia autem in minorationem fit.

Filia prudens hæreditabit virum suum : et quæ confundit, in tristitiam genitoris.

Patrem et virum confundit audax : et ab utrisque inhonorabitur. 1. In lapide luteo : omnium scommatis : velut injectis lapidibus lutosis conspurcabitur : Græc. lapidi luteo comparatus est : quod seq. congruit.

2. De stercore. Vide Græc.

3. Filia fatui in deminoratione : detrimentum illi est : propter institutionem pravam.

4. Quæ confundit : quæ agit turpia.

5. Audax, impudens mulier. [122]

6. Musica in luctu, importuna narratio : flagella et doctrina in omni tempore sapientia.

7. Qui docet fatuum, quasi qui conglutinat testam.

8. Qui narrat verbum non audienti, quasi qui excitat dormientem de gravi somno.

9. Cum dormiente loquitur qui enarrat stulto sapientiam : et in fine narrationis dicit : Quis est hic ?

10. Supra mortuum plora, defecit enim lux ejus : et supra fatuum plora, defecit enim sensus.

11. Modicum plora supra mortuum, quoniam requievit.

12. Nequissimi enim nequissima vita super mortem fatui.

13. Luctus mortui septem dies : fatui autem et impii omnes dies vitæ illorum.

14. Cum stulto ne multum loquaris, et cum insensato ne abieris.

15. Serva te ab illo, ut non molestiam habeas, et non coinquinaberis peccato illius.

16. Deflecte ab illo, et invenies requiem, et non acediaberis in stultitia illius.

17. Super plumbum quid gravabitur ? et quod illi aliud nomen, quam fatuus ?

18. Arenam et salem et massam ferri facilius est ferre, quam hominem imprudentem, et fatuum, et impium. Musica in luctu, importuna narratio : flagella, et doctrina in omni tempore sapientiæ.

Qui docet fatuum, conglutinat testam :

Excitat dormientem de gravi somno.

Enarrat dormitanti, qui enarrat stulto, et in fine dicet : Quid est ?

Super mortuum plora ; defecit enim lux : et super fatuum plora ; defecit enim sensus.

Jucundius plora super mortuum, quoniam requievit.

Fatui autem super mortem vita nequissima.

Luctus mortui septem dies : fatui autem et impii, omnes dies vitæ illius.

Cum stulto ne multiplices sermonem : et ad insensatum non eas.

Serva te ab illo, ut non molestiam habeas, et non coinquineris in concussione illius.

Deflecte ab illo, et invenies requiem : et non acediaberis in stultitia illius.

Super plumbum quid gravabitur ? et quod illi aliud nomen, quam fatuus ?

Arenam et salem et massam ferri facilius est ferre, quam hominem imprudentem. 6. Musica : etiam musica, res suavissima, non semper delectat : at correptio et doctrina omni tempori congruit. Sapientia : sunt, sapienter adhibentur : vel (sunt) Græc. sapientiæ ; sapientiæ congruunt.

11, 12. Modicum plora... nequissimi enim : Græc. Suavius (placabilioribus lacrymis) plora super mortuum, quia requievit (cessavit, facto vitæ fine), fatui autem super mortem vita nequissima, miserrima : eo magis lugendus, quo tota vita ejus mors est, imo morte pejor.

16. Non acediaberis : quod est tædio, tristique et deside incuria teneri.

17. Super plumbum. Quid plumbo gravius, nisi tardi illi obtusique homines, qui ad quamcumque rem nec se commovent : quibus nomen fatuis, stolidis ?

18. Arenam et salem : res scilicet gravissimas. [123]

19. Loramentum ligneum colligagatum in fundamento ædificii non dissolvetur : sic et cor confirmatum in cogitatione consilii.

20. Cogitatus sensati in omni tempore, metu non depravabitur.

21. Sicut pali in excelsis, et cæmenta sine impensa posita contra faciem venti non permanebunt :

22. Sic et cor timidum in cogitatione stulti, contra impetum timoris non resistet.

23. Sicut cor trepidum in cogitatione fatui omni tempore non metuet : sic et qui in præceptis Dei permanet semper.

24. Pungens oculum, deducit lacrymas : et qui pungit cor, profert sensum.

25. Mittens lapidem in volatilia, dejiciet illa : sic et qui conviciatur amico, dissolvit amicitiam.

26. Ad amicum etsi produxeris Loramentum ligneum colligatum in ædificium non dissolvetur in concussione : sic cor confirmatur in cogitatione consilii.

In tempore non metuet cor firmatum in cogitatione intellectus. Sicut ornatus arenosus parietis limpidi.

Pali in excelso positi, contra faciem venti non permanebunt ;

Sic cor timidum in cogitatione stulti, contra omnem timorem non resistet.

Pungens oculum, deducet lacrymas ; et qui pungit cor, profert sensum.

Mittens lapidem in volatilia, abigit illa ; et qui conviciatur amico, dissolvet amicitiam.

Ad amicum etsi produxeris 19. Loramentum ligneum colligatum : ligna circumposita, apteque conserta : in fundamento : in fulcimentum : ædificii : vel ut habet Græc. cinctura lignea, colligata in ædificium : non dissolvetur : sic et cor confirmatum : sic et viri graves, exquisitis excogitatisque consiliis firmi : contra, leves et improvidi, de quibus in seqq.

21. Sicut pali : vel sepimenta, et cæmenta sine impensa ; levi opere : posita : non permanebunt.

22. Sic et cor timidum : trepidum, improvidum, nec firmis consiliis constabilitum, etc. Græc. verbis differt ; res eadem : nempe, ut non stant contra ventum, neque linitura arenosa, quantumvis lævigata, ad ornatum parietis, neque sustentacula sive sepimenta in excelso loco posita, et exposita procellis : ita homines leves, neque excogitatis constabilitos consiliis, timore dejici, adversis ingruentibus. Summa a vers. 19, graves viros esse similes bene constitutis compactisque ædificiis ; leves vero, levibus ac levi opera, ad ornatum potius quam ad stabilimentum compositis, qualia memorat Ezech., xiii, 10 et seqq. ; et xxii, 28.

23. Sicut cor trepidum : alia præcedentium interpretatio ac lectio, eaque perturbata, nec integra.

24. Qui pungit ; pungendo oculum, lacrymas ; pungendo cor, stimulando, excitando monitis, castigationibus, non fletum, sed sensum, intellectum, sapientiam elicimus. Qui pungit cor : qui meditando excitat et stimulat.

25. Dejiciet : Græc. abigit.

26. 27. Ad amicum : adversus amicum : si produxeris, eduxeris gladium. Si aperueris os : si inconsiderate triste verbum emiseris : spes est reconcilianda [124] gra-

gladium, non desperes : est enim regressus. Ad amicum

27. Si aperueris os triste, non timeas : est enim concordatio : excepto convicio, et improperio, et superbia, et mysterii revelatione, et plaga dolosa : in his omnibus effugiet amicus.

28. Fidem posside cum amico in paupertate illius : ut et in bonis illius læteris.

29. In tempore tribulationis illius permane illi fidelis, ut et in hæreditate illius cohæres sis.

30. Ante ignem camini vapor, et fumus ignis inaltatur : sic et ante sanguinem maledicta, et contumeliæ, et minæ.

31. Amicum salutare non confundar, a facie illius non me abscondam : et si mala mihi evenerint per illum, sustinebo.

32. Omnis qui audiet, cavebit se ab eo.

33. Quis dabit ori meo custodiam, et super labia mea signaculum certum, ut non cadam ab ipsis, et lingua mea perdat me ? gladium, non desperes : est enim regressus.

Ad amicum si aperueris os, non timeas : est enim concordatio : excepto improperio, et superbia, et mysterii revelatione, et plaga dolosa : in his effugiet omnis amicus.

Fidem posside in paupertate cum proximo ; ut in bonis illius simul implearis.

In tempore tribulationis permane illi ; ut in hæreditate illius cohæres sis.

Ante ignem camini vapor et fumus : sic ante sanguines convicia.

Amicum protegere non confundar ; et a facie illius non me abscondam : etiamsi mala mihi evenerint per illum :

Omnis qui audit, cavebit sibi ab eo.

Quis dabit mihi in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum ; ut non cadam ab illa, et lingua mea perdat me ? tiæ. Excepto improperio : at hæc immedicabilia : convicium studiose illatum, sive improperium, ac beneficii exprobratio, de qua xx, 14, 15 ; xli, 28, superbia, sive despicientia, arcani revelatio, et caeci per proditionem ictus. In his omnibus effugiet amicus : neque erit reditus.

30. Ante ignem... sic ante sanguinem (cædem) maledicta.

31. Per illum : propter illum : atque etiam ab illo.

32. Omnis qui audiet, a me agnosci amicum, adversi licet fortuna, cavebit se ab eo laedendo, cum videat præsto esse qui juvet.

33. Quis dabit ori meo custodiam ? quam David postulabat, Psal. cxl, 3, ut non cadam ab ipsis : per ipsa scilicet labia.