Caput XIII

Cum quo cuique versandum, usque ad 25 ; societas cum malis, 1 ; cum opulentioribus, 2, ad 25 ; ubi potentiorum artes : de divite ac paupere, 25 et seqq. ; indicia mentis in vultu, 31, 32.

VERSIO VULGATA.

1. Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea : et qui communicaverit superbo, induet superbiam.

2. Pondus super se tollet qui honestiori se communicat et ditiori te ne socius fueris.

3. Quid communicabit cacabus ad ollam ? quando enim se colliserint, confringetur.

4. Dives injuste egit, et fremet : pauper autem læsus tacebit.

5. Si largitus fueris, assumet te : et SIXTINA VERSIO.

Qui tetigerit picem, inquinabitur : et qui communicaverit superbo, assimilabitur ei.

Pondus super te tollas : et fortiori te, et ditiori ne socius fueris.

Quid communicabit olla ad lebetem ? Ipsa impinget, et ipsa conteretur.

Dives injuste egit, et ipse fremuit : pauper læsus est, et ipse orabit.

Si utilitatem apportes, operatur 2. Pondus super se (majus suis viribus) tollet, qui honestiori, ditiori, potentiori communicat : quod illa societas imbecillo iniqua futura sit et gravis.

4. Dives injuste egit et fremet : prior irascitur quasi læsus. Pauper tacebit : Græc. supplicabit ; veniam cogetur petere, quasi ipse laeserit. [93]

si non habueris, derelinquet te.

6. Si habes, convivet tecum, et evacuabit te : et ipse non dolebit super te.

7. Si necessarius illi fueris, supplantabit te, et subridens spem dabit, narrans tibi bona, et dicet : Quid opus est tibi ?

8. Et confundet te in cibis suis, donec te exinaniat bis et ter : et in novissimo deridebit te : et postea videns derelinquet te, et caput suum movebit ad te.

9. Humiliare Deo, et expecta manus ejus.

10. Attende, ne seductus in stultitiam humilieris.

11. Noli esse humilis in sapientia tua, ne humiliatus in stultitiam seducaris.

12. Advocatus a potentiore discede : ex hoc enim magis te advocabit.

13. Ne improbus sis, ne impingaris : et ne longe sis ab eo, ne eas in oblivionem.

14. Ne retineas ex æquo loqui cum illo, nec credas multis verbis illius : ex multa, enim loquela tentabit te, et subridens interrogabit te de absconditis tuis.

15. Immitis animus illius conser- in te : et si tibi defuerit, derelinquet te.

Si habes, convivet tecum, et evacuabit te, et ipse non dolebit.

Si necessarius illi fueris, supplantabit te, et subridens spem tibi dabit : loquetur tibi bona, et dicet : Quid opus est tibi ?

Et confundet te in cibis suis, donec exinaniat te bis et ter : et in novissimo deridebit te : postea videbit te, et derelinquet te, et caput suum movebit super te.

Attende, ne seducaris, et ne humilieris in lætitia tua.

Advocatus a potente, discede : et tanto magis te advocabit.

Non intrudas te, ne expellaris ; et ne longe distes, ne eas in oblivionem.

Ne retineas colloqui cum illo, nec credas multis verbis illius : ex multa enim loquela tentabit te, et tanquam arridens interrogabit.

Immitis, qui non conservat 7. Supplantabit : Græc. decipiet.

8. Confundet te in cibis suis : convivam adhibebit nihil negaturum præ verecundia. Bis et ter : ad convivia referendum videtur.

9. Humiliare coram Deo : sed De nimis stulteque coram hominibus, ne ut vile quid conculceris : quod sequenti congruit.

10. Ne in stultitiam humilieris : dejiciaris : Græc. addit : in lætitia : in conviviis et voluptatibus.

11. In sapientia tua : falsa scilicet, qua divitum captas gratiam.

12. Ne improbus sis : quod latine sonat importunum, neque a divitis latere discedentem : ne impingaris : Græc. ne expellaris.

13. Ne retineas : Græc. μὴ ἕπεχε , quod etiam sonat : Ne studueris, ne animum adjeceris : infra, xvi, 2, et alibi in Scripturis, ut Luc., xiv, 7 ; 1 Tim., iv, 16, ex æquo loqui : Græc. alloqui : ἰσηγορεῖσθαι, quod aliqui habent codices, pro εἰσηγορεῖσσται.

14. Immitis animus conservabit verba tua : tacite, ut occasionem nocendi [94] quæ-

vabit verba tua : et non parcet de malitia, et de vinculis.

16. Cave tibi, et attende diligenter auditui tuo, quoniam cum subversione tua ambulas.

17. Audiens vero illa, quasi in somnis vide, et vigilabis.

18. Omni vita tua dilige Deum, et invoca illum in salute tua.

19. Omne animal diligit simile sibi : sic et omnis homo proximum sibi.

20. Omnis caro ad similem sibi coniungetur ; et omnis homo simili sui sociabitur.

21. Si communicabit lupus agno aliquando, sic peccator justo.

22. Quæ communicatio sancto homini ad canem ? aut quæ pars diviti ad pauperem ?

23. Venatio leonis onager in eremo : sic et pascua divitum sunt pauperes.

24. Et sicut abominatio est superbo humilitas : sic et execratio divitis pauper.

25. Dives commotus confirmatur ab amicis suis : humilis autem cum ceciderit, expelletur et a notis.

26. Diviti decepto multi recuperatores : locutus est superba, et justificaverunt illum :

27. Humilis deceptus est, insuper et arguitur : locutus est sensate, et non est datus ei locus.

28. Dives locutus est, et omnes ta- verba ; et non parcet de malitia, et de vinculis.

Cave tibi, et attende diligenter, quoniam cum subversione tua ambulas.

Omne animal diligit simile sibi ; et omnis homo proximum sibi.

Omnis caro secundum genus conjungitur ; et homo simili sibi sociabitur.

Quid communicabit lupus agno ? sic peccator erga pium.

Quæ pax hyænæ ad canem ? et quæ pax diviti ad pauperem ?

Venatio leonum, onagri in eremo : sic pascua divitum sunt pauperes.

Abominatio superbo humilitas : sic execratio diviti pauper.

Dives commotus confirmatur ab amicis : humilis autem cum ceciderit, expellitur ab amicis.

Divite lapso multi recuperatores : locutus est non dicenda ; et iustificaverunt illum.

Humilis lapsus est, et insuper arguitur : locutus est sensate, et non est datus ei locus.

Dives locutus est, et omnes ta- rat. At Græc. immitis qui non servat verba : datæ fidei ac promissorum immemor. Non parcet de malitia : tibi molietur infortunium et carceres.

17. Quasi in somnis : vigilem te volo, sed instar somnolenta ne te attentum nimis et curiosum putet, technasque meditantem.

18. Sancto homini ad canem : ad hominem impurum : de quo, Foris canes, Apoc, xxii, 15. At Græc. Quæ pax hyænæ ad canem ? inter animantes natura inimicissimas.

19. Humilitas : vilitas ; execratio : sordes.

20. Commotus : Græc. vacillans.

21. Recuperatores : adjutores : superba : Græc. infanda.

22. Deceptus est : Græc. lapsus est. [95]

cuerunt, et verbum illius usque ad nubes perducent.

29. Pauper locutus est, et dicunt : Quis est hic ? et si offenderit, subvertent illum.

30. Bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia : et nequissima paupertas in ore impii.

31. Cor hominis immutat faciem illius, sive in bona, sive in mala.

32. Vestigium cordis boni, et faciem bonam difficile invenies, et cum labore. cuerunt, et verbum ejus usque ad nubes exaltaverunt.

Pauper locutus est, et dicunt : Quis est hic ? et si offenderit, subvertunt illum.

Bona est substantia, cui non est peccatum : et nequissima paupertas in ore impii.

Cor hominis immutat faciem illius, sive in bona, sive in mala.

Vestigium cordis in bonis facies hilaris : et inventio parabolarum, cogitationes cum labore. 30. Bona est substantia : bonæ opes bonis artibus partæ : paupertas autem judice impio semper pessima.

32. Vestigium : non facile inveneris faciem bonam, in qua sit vestigium, sive indicium cordis boni : in qua animi candor eluceat : longe aliter Græc. Vestigium (indicium) cordis in bonis (in lætis rebus versantis est) facies hilaris ; inventio parabolarum (sententiarum sunt) cogitationes cum labore ; læta frons lætum indicat animum gravis, laborantem in morali disciplina, ad breves et scitu dignas sententias redigendas : quod genus tractationis utilissimum vitæ humanæ iudicabant.