Caput VII

Malis mala, 1, 2, 3 ; ne quæras honores, 4, 6 ; munerum amplitudo non placat Deum 9 10 ; inspector Deus, 12 ; de calumniis et omni mendacio, 13, 14 ; agricultura, 16 ; amicus 20 ; bonus paterfamilias servis, mercenariis, liberis, uxori, jumentis etiam, parentibus sacerdotibus amicis, egenis consulit, ac novissima cogitat, 21, etc., ad fin.

VERSIO VULGATA.

1. Noli facere mala, et non te apprehendent.

2. Discede ab iniquo, et deficient mala abs te.

3. Fili, non semines mala in sulcis injustitiæ, et non metes ea in septuplum.

4. Noli quærere a Domino ducatum, neque a rege cathedram honoris.

5. Non te iustifices ante Deum, quoniam agnitor cordis ipse est : et penes regem noli velle videri sapiens.

6. Noli quærere fieri iudex, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates : ne forte extimescas faciem potentis, et ponas scandalum in æquitate tua.

7. Non pecces in multitudinem civitatis, nec te immittas in populum :

8. Neque alliges duplicia peccata : nec enim in uno eris immunis.

9. Noli esse pusillanimis in animo tuo.

10. Exorare et facere eleemosynam ne despicias.

11. Ne dicas : In multitudine munerum meorum respiciet Deus, et offerente me Deo altissimo, munera mea suscipiet. SIXTINA VERSIO.

Noli facere mala : et non te apprehendet malum.

Discede ab iniquo ; et declinabit a te.

Fili, non semines in sulcis iniustitiæ : et non metes eos in septuplum.

Noli quærere a Domino ducatum, neque a rege cathedram honoris.

Non te justifices ante Dominum : et penes regem noli velle videri sapiens.

Noli quærere fieri judex ; ne forte non possis auferre iniquitates : ne forte extimescas faciem potentis : et ponas scandalum in rectitudine tua.

Non pecces in multitudinem civitatis ; nec te dimittas in turbam.

Non alliges bis peccatum : in uno enim non eris immunis.

Noli esse pusillanimis in oratione tua : et eleemosynam facere ne despicias.

Ne dicas : In multitudinem munerum meorum respiciet, et offerente me Deo altissimo, suscipiet. 3. Et non metes : ut non metas, etc.

8. Duplicia peccata : et tua scilicet, et aliena : Græc. ne alliges bis peccatum, iterando et assuescendo, quod sequenti congruit.

9. In animo tuo : Græc. in precatione tua : ne vilia et caduca a Domino petas, neque a magno parva, sed magna, ut Salomon sapientiam.[76]

10. Non irrideas hominem in amaritudine animæ : est enim qui humiliat et exaltat circumspector Deus.

11. Noli arare mendacium adversus fratrem tuum : neque in amicum similiter facias.

12. Noli velle mentiri omne mendacium : assiduitas enim illius non est bona.

13. Noli verbosus esse in multitudine presbyterorum : et non iteres verbum in oratione tua.

14. Non oderis laboriosa opera, et rusticationem creatam ab Altissimo.

15. Non te reputes in multitudine indisciplinatorum.

16. Memento iræ, quoniam non tardabit.

17. Humilia valde spiritum tuum : quoniam vindicta carnis impii, ignis et vermis.

18. Noli prævaricari in amicum pecuniam differentem, neque fratrem clarissimum auro spreveris.

19. Noli discedere a muliere sensata et bona, quam sortitus es in timore Domini : gratia enim verecundiæ illius super aurum.

20. Non lædas servum in veritate operantem, neque mercenarium dantem animam suam.

21. Servus sensatus sit tibi dilec- Ne irrideas hominem, qui sit in amaritudine animæ suæ : est enim qui humiliat, et qui exaltat.

Noli arare mendacium adversus fratrem tuum ; neque in amicum similiter facias.

Noli velle mentiri omne mendacium : assiduitas enim illius non in bonum.

Noli verbosus esse in multitudine presbyterorum ; et non iteres verbum in oratione tua.

Non oderis laboriosam operationem et rusticationem creatam ab Altissimo.

Non te computes in multitudine peccatorum.

Humilia valde spiritum tuum : memento quoniam ira non tardabit : quoniam vindicta impii, ignis et vermis.

Ne commutes amicum propter indifferens, neque fratrem germanum in auro Suphir.

Noli discedere a muliere sensata et bona : gratia enim ejus super aurum.

Non lædas servum in veritate operantem, neque mercenarium dantem animam suam.

Servum sensatum diligat ani- 13. Arare mendacium : ne mendacia studiose velut sulcos producas, hic autem prohibet calumniam. At postea :

14. Omne mendacium. Neque modo calumniam vites, verum etiam quodcumque mendacii genus. Assiduitas illius non est bona : quo sensu infra, ix, 4, cum saltatrice ne assiduus sis : indicat autem, ubi semel admiseris, facile in consuetudinem trahi.

15. Presbyterorum : seniorum, qui potius audiendi. Non iteres verbum in oratione (precatione) tua. Ne sis multiloquus : qualem arguit Christus, Matth., vi, 7.

16. Ignis et vermis : vide Marc., ix, 43.

17. Amicum pecuniam differentem : tardantem reddere. Auro : propter aurum. At Græc. ne commutes amicum propter indifferens : qua voce etiam Cicero utitur, græca phrasi pulcherrima : Propter fortunas ac rem, qua ad bonum malumve uti possis. [77]

tus quasi anima tua : non defraudes illum libertate, neque inopem derelinquas illum.

24. Pecora tibi sunt ? attende illis : et si sunt utilia, perseverent apud te.

25. Filii tibi sunt ? erudi illos, et curva illos a pueritia illorum.

26. Filiæ tibi sunt ? serva corpus illarum, et non ostendas hilarem faciem tuam ad illas.

27. Trade filiam, et grande opus feceris, et homini sensato da illam.

28. Mulier si est tibi secundum animam tuam, non projicias illam : et odibili non credas te. In toto corde tuo

29. Honora patrem tuum, et gemitus matris tuæ ne obliviscaris :

30. Memento quoniam nisi per illos natus non fuisses : et retribue illis, quomodo et illi tibi.

31 . In tota anima tua time Dominum, et sacerdotes illius sanctifica.

32. In omni virtute tua dilige eum qui te fecit : et ministros ejus ne derelinquas.

33. Honora Deum ex tota anima tua, et honorifica sacerdotes, et propurga te cum brachiis.

34. Da illis partem, sicut mandatum est tibi, primitiarum et purgationis : et de negligenda tua purga te cum paucis.

35. Datum brachiorum tuorum, et sacrificium sanctificationis offeres Domino, et initia sanctorum : ma tua : non defraudes illum libertate.

Pecora tibi sunt ? attende illis ; et si sunt tibi utilia, perseverent apud te.

Filii tibi sunt ? erudi illos, et curva a pueritia collum eorum.

Filiæ tibi sunt ? serva corpus earum : et ne ostendas hilarem faciem tuam ad illas.

Trade filiam, et grande opus feceris : et homini sensato da illam.

Mulier est tibi secundum animam ? ne projicias eam.

In toto corde honora patrem tuum ; et gemitus matris non obliviscaris.

Memento quia per eos natus es : et quid retribues illis, quomodo illi tibi ?

In tota anima tua time Dominum ; et sacerdotes illius suspice.

In tota virtute dilige eum qui te fecit ; et ministros ejus non derelinquas.

Time Dominum, et honorifica sacerdotem :

Et da illi partem, sicut mandatum est tibi, primitias, et pro delicto,

Et datum brachiorum, et sacrificium sanctificationis, et primitias sanctorum : 31. Sacerdotes illius sanctifica : Græc. suspice, admirare.

33. Propurga te cum brachiis : oblatis frugibus tuo opere comparatis. Vide 35.

34. Purgationis : Græc. pro delicto : supple, hostium : hebraismus : de negligentia : alia versio : purga te cum paucis : exiguis muneribus magna peccata redime.

35. Initia, seu primitias sanctorum : sancta vocantur, quæ Domino consecrata. [78]

36. Et pauperi porrige manum tuam, ut perficiatur propitiatio et benedictio tua.

37. Gratia dati in conspectu omnis viventis : et mortuo non prohibeas gratiam.

38. Non desis plorantibus in consolatione, et cum lugentibus ambula.

39. Non te pigeat visitare infirmum : ex his enim in dilectione firmaberis.

40. In omnibus operibus tuis memorare novissima tua, et in æternum non peccabis. Et pauperi porrige manum tuam ; ut perficiatur benedictio tua.

Gratia datus in conspectu omnis viventis : et in mortuo ne prohibeas gratiam.

Non desis plorantibus, et cum lugentibus luge.

Ne pigriteris visitare ægrotum : ex his enim diligeris.

In omnibus verbis tuis memorare novissima tua ; et in æternum non peccabis. 37. Et mortuo non prohibeas gratiam : dona pro ipsis oblata, ut actum est II Mach., xii, 43, aut munera sepulturæ, aliaque ad mortuorum memoriam ; 39. In dilectione firmaberis : Græc. diligeris.