Caput XXIX

De mutuo et fidejussione, toto capite : contra mutuo accipientes, nec solventes, 4 et seqq. ; contra recusantes dare mutuo, 10 et seqq. ; eleemosyna, 14 et seqq. ; mutuo accipiens, erro, 29.

VERSIO VULGATA.

1. Qui facit misericordiam, fœneratur proximo suo : et qui prævalet manu, mandata servat.

2. Fœnerare proximo tuo in tempore necessitatis illius, et iterum redde proximo in tempore suo.

3. Confirma verbum, et fideliter age cum illo : et in omni tempore invenies quod tibi necessarium est. SIXTINA VERSIO.

Qui facit misericordiam, fœnerabitur proximo : et qui prævalet manu sua, mandata servat.

Fœnerare proximo in tempore necessitatis illius, et rursus redde proximo in tempore.

Confirma verbum, et fideliter age cum illo ; et in omni tempore invenies quod tibi necessarium est. 1. Qui prævalet manu : qui manu est liberali. [147]

4. Multi quasi inventionem æstimaverunt fænus, et præstiterunt molestiam his, qui se adjuverunt.

5. Donec accipiant, osculantur manus dantis, et in promissionibus humiliant vocem suam :

6. Et in tempore redditionis postulabit tempus, et loquetur verba tædii et murmurationum, et tempus causabitur :

7. Si autem potuerit reddere, adversabitur, solidi vix reddet dimidium, et computabit illud quasi inventionem :

8. Sin autem fraudabit illum pecunia sua, et possidebit illum inimicum gratis :

9. Et convicia et maledicta reddet illi : et pro honore et beneficio reddet illi contumeliam.

10. Multi non causa nequitiæ non fœnerati sunt : sed fraudari gratis timuerunt.

11. Verumtamen super humilem animo fortior esto : et pro eleemosyna non trahas illum.

12. Propter mandatum assume pauperem : et propter inopiam ejus ne dimittas eum vacuum.

13. Perde pecuniam propter fra- Multi quasi inventionem æstimaverunt fœnus, et præstiterunt molestiam iis qui se adjuverunt.

Donec accipiat, osculabitur manum ejus, et in pecuniis proximi humiliabit vocem :

Et in tempore redditionis protrahet tempus, et reddet verba acediæ, et tempus causabitur :

Si potuerit, vix reddet dimidium, et computabit illud quasi inventionem.

Sin autem, fraudavit illum pecuniis ejus, et possedit illum inimicum gratis :

Maledicta et convicia reddet illi : et pro honore reddet illi inhonorationem.

Multi propter nequitiam averterunt : fraudari gratis timuerunt.

Verumtamen super humilem longanimis esto : et pro eleemosyna non protrahas illum.

Propter mandatum assume pauperem : et secundum inopiam ejus ne dimittas eum vacuum.

Perde pecuniam propter fra- 4. Multi quasi inventionem : quasi bonum inventum ac modum acquirendae rei : verti potest tanquam lucrum inexpectatum. Æstimaverunt fœnus : mutuo acceptam, nec reddendam pecuniam, vide vers. 7.

6. Verba tædii : hoc est, cunctationis. Et computabit illud : pecuniam creditam, quasi inventionem : quasi rem bene inventam, bene partam : sive existimaverunt procrastinationem illam quasi præclarum inventum.

7. Sin autem : supple, non potuerit reddere.

8. Convicia et maledicta reddet illi, loco pecuniarum.

9. Multi non causa... multi sunt qui a mutuo dando abhorrent, non causa nequitiæ : non perverso animo : sed eo quod fraudari gratis (nulla spe emolumenti, seu potius, nulla satis idonea metuendi causa) timuerunt ; quos sequentia reprehendunt. Græc. Multi per nequitiam avertunt (se a mutuo dando petentibus) : contra quod Dominus : Volenti mutuari a te, ne avertaris. Matth., v, 42.

10. Animo fortior : ne sis adeo meticulosus, neque duro animo tuo eam excusationem obtendas, quæ est versu præcedenti : quippe qui non modo mutuo dare, sed etiam ultro eleemosynam præstare jubearis (vide vers. 13). Ne trahas, ne protrahas, nec in longum ducas.

11. Propter inopiam : secundum inopiam. [148]

trem et amicum tuum : et non abscondas illam sub lapide in perditionem.

14. Pone thesaurum tuum in præceptis Altissimi : et proderit tibi magis quam aurum.

15. Conclude eleemosynam in corde pauperis : et hæc pro te exorabit ab omni malo.

16, 17, 18. Super scutum potentis, et super lanceam, adversus inimicum tuum pugnabit.

19. Vir bonus fidem facit pro proximo suo : et qui perdiderit confusionem, derelinquet sibi.

20. Gratiam fidejussoris ne obliviscaris : dedit enim pro te animam suam.

21. Repromissorem fugit peccator et immundus.

22. Bona repromissoris sibi adscribit peccator : et ingratus sensu derelinquet liberantem se.

23. Vir repromittit de proximo suo : et cum perdiderit reverentiam, derelinquetur ab eo.

24. Repromissio nequissima multos perdidit dirigentes, et commovit illos quasi fluctus maris.

25. Viros potentes gyrans migrare fecit : et vagati sunt in gentibus alienis.

26. Peccator transgrediens manda- trem et amicum : et non contrahat rubiginem sub lapide in perditionem.

Pone thesaurum tuum secundum præcepta Altissimi : et proderit tibi magis quam aurum.

Conclude eleemosynam in cellis tuis : et hæc eruet te ex omni malo.

Super scutum potentiæ, et super lanceam roboris, adversus inimicum pugnabit pro te.

Vir bonus fidejubet pro proximo : et qui perdidit verecundiam, derelinquet illum.

Gratias fidejussoris ne obliviscaris : dedit enim pro te animam suam.

Bona fidejussoris evertet peccator : et ingratus sensu derelinquet liberantem se.

Fidejussio multos perdidit dirigentes, et commovit illos quasi fluctus maris.

Viros potentes migrare fecit : et vagati sunt in gentibus alienis.

Peccator incidens in fide jussio- 15. Eleemosynam in corde pauperis : in sinu, latenter. Prov. xxi, 14. Græc. in cellis tuis ; suo tempore erogandam, nec alio distrahendam ; sint cellæ ejusmodi, quæ non uni tibi, sed potius pauperi fructiferæ sint.

19. Vir bonus fidem facit, fidejubet : qua sententia molliuntur et explicantur quæ passim in Proverbiis de non fidejubendo feruntur. Confusionem, verecundiam : qui inverecundi negat opem suam proximo laboranti : derelinquet illum (proximum suum) sibi ... suæ inopiæ : cujus versus alia interpretatio, sed mutua et obscura, vers. 23.

20. Repromissorem : fidejussorem.

21. Sibi adscribit. Vide Græc.

22. Vir repromittit. Vide vers. 19.

23. Multos perdidit dirigentes, bene habentes : multos etiam viros bonos a recto tramite avertit, dum se fraudibus et vitiligationibus expedire satagunt. Vide vers. 26. [149]

tum Domini, incidet in promissionem nequam : et qui conatur multa agere, incidet in judicium.

27. Recupera proximum secundum virtutem tuam : et attende tibi, ne incidas.

28. Initium vitæ hominis aqua et panis, et vestimentum, et domus protegens turpitudinem.

29. Melior est victus pauperis sub tegmine asserum, quam epulæ splendidæ in peregre sine domicilio.

30. Minimum pro magno placeat tibi, et improperium peregrinationis non audies.

31. Vita nequam hospitandi de domo in domum : et ubi hospitabitur, non fiducialiter aget, nec aperiet os.

32. Hospitabitur, et pascet, et potabit ingratos, et ad hæc amara audiet.

33. Transi, hospes, et orna mensam : et quæ in manu habes, ciba cæteros.

34. Exi a facie honoris amicorum meorum : necessitudine domus meæ hospitio mihi factus est frater.

35. Gravia hæc homini habenti nem, et sectans redemptiones, incidet in judicia.

Recupera proximum secundum virtutem tuam : et attende tibi, ne incidas.

Initium vitæ, aqua et panis, et vestimentum, et domus tegens turpitudinem.

Melior est victus pauperis sub tegmine asserum, quam epulæ splendidæ in alienis.

Super minimum et magnum placeat tibi.

Vita nequam de domo in domum : et ubi hospitabitur, non aperiet os.

Hospitio suscipies, et potabis ad ingrata ; et præterea in his amara audies :

Transi, hospes, orna mensam ; et si quid in manu tua, ciba me.

Exi, hospes, a facie honoris : advenit mihi hospitio suscipiendus frater : opus est domo.

Gravia hæc homini habenti 26. Incidet (tanquam in barathrum) in promissionem : fidejussionem. Qui conatur multa agere ut se expediat : sive ut Græc. habet, sectans redemptiones, se a fidejussione expedire satagens : incidet in judicium : in judicia, in lites inextricabiles ; aliter : qui multis se implicat negotiis : sectans redemptiones, ἐργολαϐείας, alienas lites emens : conductorem, redemptorem, institorem agens, multaque agenda suscipiens : incidet, etc.

28. Initium vitæ : vita paucis eget : quod qui cogitaverit, non ad fœnora adigetur, quibus sibi exitium accersat. Vide vers. 35. Domus... turpitudinem, occultans quæ decentius latent.

29. In peregre : in alieno loco.

30. Vita nequam : pudenda.

31. Hospitabitur. Nec minus incommoda, aut injucunda susceptio talium hospitum, qui mendicandi consuetudine frontem perfricuerint.

32. Transi, hospes : oratio peregrini impudentis, cibos ab hospite tanquam debitum exigentis : ciba cæteros : Græc. me.

33. Exi a facie honoris : oratio excusantis ab hospite suscipiendo ; decede ab honoris loco quem concedo amicis. Necessitudine domus meæ : domo opus habeo ; hospes alius supervenit, fratris instar charus. Vide Græc.

34. Gravia hæc : hæc præcepta sunt correptio domus ; instructio, emendatio. [150]

sensum : correptio domus, et improperium fœneratoris. sensum, increpatio domus, et improperium fœneratoris. Improperium fœneratoris : ejus qui accipiendo fœnori, eo inopiæ redactus est, ut eversa re domoque, vagus ac profugus nullo possit loco consistere.