Caput XXIII

Precatio ne sibi quisque relinquatur, i et seqq. De ore regendo adversus juramenta et maledicta, 7, ad 21 ; de intemperantia, ad finem : Deus occultorum inspector, 25 et seqq. ; fornicarius, 24 ; adulter, 25 ; adultera, 32 et seqq.

VERSIO VULGATA.

1. Domine pater, et dominator vitæ meæ, ne derelinquas me in consilio eorum : nec sinas me cadere in illis.

2. Quis superponet in cogitatu meo flagella, et in corde meo doctrinam sapientiæ, ut ignorationibus eorum non parcant mihi, et non appareant delicta eorum,

3. Et ne adincrescant ignorantiæ meæ, et multiplicentur delicta mea, et peccata mea abundent, et incidam in conspectu adversariorum meorum, et gaudeat super me inimicus meus ?

4. Domine pater, et Deus vitæ meæ, ne derelinquas me in cogitatu illorum.

5. Extollentiam oculorum meorum ne dederis mihi, et omne desiderium averte a me.

6. Aufer a me ventris concupiscentias, et concubitus concupiscentiæ ne apprehendant me : et animæ irreverenti et infrunitæ ne tradas me.

7. Doctrinam oris audite, filii : et SIXTINA VERSIO.

Domine pater, et dominator vitæ meæ, ne derelinquas me in consilio eorum ; non sinas me cadere in illis.

Quis superponet in cogitatu meo flagella, et in corde meo doctrinam sapientiæ ? ut ignorationibus meis non parcant ; et non prætermittant delicta illorum :

Ut non accrescant ignorantiæ meæ, et peccata mea abundent, et decidam in conspectu adversariorum ; et gaudebit super me inimicus meus.

Domine pater, et Deus vitæ meæ,

Elationem oculorum ne dederis mihi ; et concupiscentiam averte a me.

Ventris appetitio et concubitus ne apprehendant me : et animæ irreverenti ne tradas me.

Doctrina oris.

Doctrinam oris audite, filii ; et 1. Eorum : linguæ et labiorum, de quibus præcedentis capitis vers. ultimo : ac si diceret : Ne me loquacitati permittas. In illis : labiis, verbis, ut eodem versu.

2. In cogitatu meo flagella : ac punctiones illas, de quibus xxii, 24. Eorum : Græc. meis ; non parcant mihi, cogitatio mea ; cor meum : ne mihi ipse indulgeam : et non appareant delicta eorum : cogitationum et cordis ; sit animus ipse sibi numitor. Summa : Adsint conscientiæ stimuli, ne per ignorantiam peccem : Mihique nimis indulgeam, nec peccata cognoscam, quibus tandem peream.

3. Incidam : Græc. decidam.

4. Ne derelinquas : Græc. deest : et ab anterioribus repetitum videtur.

5. Animæ irreverenti : inverecundæ : et infrunitæ : stolidæ, indocili, infrugiferae, ne tradas me.

6. Doctrinam oris : regendi : qua de re agit fuse postea : praefigitur autem [126] ti-

qui custodierit illam, non periet labiis, nec scandalizabitur in operibus nequissimis.

8. In vanitate sua apprehenditur peccator : et superbus et maledictus scandalizabitur in illis.

9. Jurationi non assuescat os tuum : multi enim casus in illa.

10. Nominatio vero Dei non sit assidua in ore tuo, et nominibus Sanctorum non admiscearis : quoniam non eris immunis ab eis.

11. Sicut enim servus interrogatus assidue, a livore non minuitur : sic omnis jurans et nominans, in toto a peccato non purgabitur.

12. Vir multum jurans implebitur iniquitate, et non discedet a domo illius plaga.

13. Et si frustraverit, delictum illius super ipsum erit : et si dissimulaverit, delinquit dupliciter :

14. Et si in vacuum juraverit, non justificabitur : replebitur enim retributione domus illius.

15. Est et alia loquela contraria morti, non inveniatur in hæreditate Jacob. qui custodierit, non capietur in labiis suis.

Apprehendetur peccator : et maledicus et superbus scandalizabuntur in illis.

Jurationi non assuefacias os tuum :

Et nominationi Sancti non assuescas.

Sicut enim servus interrogatus assidue, a livore non minuetur : sic et jurans et nominans semper a peccato non purgabitur.

Vir multum jurans implebitur iniquitate ; et non discedet a domo ejus plaga.

Si deliquerit, delictum illius super ipsum erit : et si dissimulaverit, deliquit dupliciter.

Et si in vacuum juraverit, non justificabitur : replebitur enim obductionibus domus ejus.

Est loquela induta morte : non inveniatur in hæreditate Jacob. tutus in Græc. Doctrina oris. Non periet labiis : Græc. non capietur.

8. Scandalizabitur : offendet : in illis : in labiis, in dictis.

9. Nominatio : jurandi causa ; non enim assumes nomen Domini Dei tui in vanum. Exod., xx, 7.

10. Sicut enim servus : ambiguæ vitæ, nec liquidae innocentiæ. Interrogatus assidue, in examen adductus, ac semper purgationis indigens ; a livore : sive a verberibus non minuetur : non ei minuentur verbera, neque plagarum erit immunis. Sic omnis jurans et nominans (Dei nomen assumens) in toto (in totum) a peccato non purgabitur ; cum nulla fide dignus, juramento et cautione semper indigeat.

11. Si frustraverit : fefellerit fidem jurejurando firmatam. Etsi dissimulaverit : si non tantum desit promisso bona fide dato, verum etiam mala fide promiserit, ac ficto animo juraverit, tanto nequior.

12. Et si in vacuum, sive in vanum, nulla necessitate, nec fallendi animo, sed animi levitate juraverit, non erit innocens : non solum enim falsa, verum etiam vana juramenta mala sunt. Vide autem, vers. 13, 14, triplex jurisjurandi genus : juratam fidem fallere ; ficto animo jurare ; jurare in vanum : atque hæc omnia reprobata.

13. Est et alia loquela : aliud in loquendo vilium juramento vix inferius, nempe conviciandi studium, vers. 17, quæ duo connectit ; ac videtur alludere ad illud Levitici, xix, quo loco postquam ita edictum est : non perdurabis,... nec pollues nomen Dei tui, 12 ; statim de maledicto et calumnia subditur : non facies [127] calum-

14. Etenim a misericordibus omnia hæc auferentur, et in delictis non volutabuntur.

15. Indisciplinatæ loquelæ non assuescat os tuum : est enim in illa verbum peccati.

16. Memento patris et matris tuæ : in medio enim magnatorum consistis :

17. Ne forte obliviscatur te Deus in conspectu illorum, et assiduitate tua infatuatus, improperium patiaris, et maluisses non nasci, et diem nativitatis tuæ maledicas.

18. Homo assuetus in verbis improperii, in omnibus diebus suis non erudietur.

19. Duo genera abundant in peccatis, et tertium adducit iram et perditionem.

20. Anima calida quasi ignis ardens, non extinguetur donec aliquid glutiat :

21. Et homo nequam in ore carnis À piis enim omnia hæc auferentur ; et in peccatis non se volutabunt.

Indisciplinationi temerariae non assuefacias os tuum : est enim in ea verbum peccati.

Memento patris et matris tuæ : in medio enim magnatorum consistis :

Ne quando oblivioni tradaris in conspectu illorum, et consuetudine tua infatueris : et voles non esse natus, et diem nativitatis tuæ maledices.

Homo assuescens verbis improperii, in omnibus diebus suis non erudietur.

Duo genera abundant peccatis, et tertium adducet iram.

Anima calida quasi ignis ardens, non extinguetur donec deglutiatur :

Homo fornicarius in corpore niam, 13 ; non maledices surdo, 14 ; non eris criminator et susurro in populo, 16. Contraria morti : contra et ex adverso posita morti, eique par Græc. ἀντιπαραϐεϐλημένη : sive ut alii codices ; ἀντιπεριϐεϐλημένη θανάτῳ : ex æquo respondens morti ; sive induta morte. Alii blasphemiam intelligunt, sive maledicta in Deum : infanda nec cognita piis, de quibus Levit., xxiv, 11, et seqq.

16. Misericordibus : piis.

17. Indisciplinatæ loquelæ, temerariæ loquacitati, cui convicia ac maledicta subjuncta sunt, ut vers, 20. Verbum peccati : Hebraism. notus, verbum pro re, pro peccato ipso scilicet.

18. Memento patris et matris tuæ. Ne illis maledicas aut detrahas ; alioquin in medio magnatorum consistis : vocaberis in judicium, cui sequens congruit.

19. Ne forte obliviscatur te Deus : juste deserat, omnique ope destituat, in conspectu illorum : evocatum in judicium : et assiduitate tua infatuatus : male dicendi consuetudine pro insano habitus, et ipse vicissim improperium patiaris : turpi nota inustus a judicibus, et tunc maluisses non esse natus, etc. Aliter eodem ferme sensu : Memento patris ac matris, ne eis turpem notam inferas, cum vocatus in judicium condemnaberis : quia filiorum opprobria in parentes redundant. Νe obliviscatur te Deus : Græc. simpliciter : ne oblivioni tradaris ; penitus deseraris a tuis.

20. Duo genera : hominum, de quibus supra actum est : primo loco jurans vera. 9 ; secundo loco maledictis assuetus, 15 ; abundant peccatis : addendum tertium, quod inducat exitium, nempe libido et intemperantia.

21. Anima calida : libidinum æstu flagrans. Donec aliquid glutiat ; Græc. donec deglutiatur ; consumatur suo ipsius igne.

22. Homo nequam : Græc. πόρνος, fornicarius : pro quo Vulgatus legit πονηρὸς : [128]

suæ, non desinet donec incendat ignem.

24. Homini fornicario omnis panis dulcis, non fatigabitur transgrediens usque ad finem.

25. Omnis homo qui transgreditur lectum suum, contemnens in animam suam, et dicens : Quis me videt ?

26. Tenebræ circumdant me, et parietes cooperiunt me, et nemo circumspicit me : quem vereor ? delictorum meorum non memorabitur Altissimus.

27. Et non intelligit quoniam omnia videt oculus illius, quoniam expellit a se timorem Dei hujusmodi hominis timor, et oculi hominum timentes illum :

28. Et non cognovit quoniam oculi Domini multo plus lucidiores sunt super solem, circumspicientes omnes vias hominum, et profundum abyssi, et hominum corda intuentes in absconditas partes.

29. Domino enim Deo antequam crearentur, omnia sunt agnita : sic et post perfectum respicit omnia.

30. Hic in plateis civitatis vindicabitur, et quasi pullus equinus fugabitur : et ubi non speravit, apprehendetur.

31. Et erit dedecus omnibus, eo qu6d non intellexerit timorem Domini.

32. Sic et mulier omnis relinquens carnis suæ, non desinet donec accenderit ignem.

Homini fornicario omnis panis dulcis : non cessabit usque ad finem.

Homo qui transgreditur lectum suum, dicens in animo suo : Quis me videt ?

Tenebræ circumdant me, et parietes cooperiunt me, et nemo me videt : quid vereor ? delictorum meorum non memorabitur Altissimus.

Et oculi hominum timor ejus.

Et non cognovit quoniam oculi Domini decies millies lucidiores sole, inspicientes omnes vias hominum, et intuentes in absconditas partes.

Antequam crearentur, omnia sunt ei agnita : sic et postquam consummata sunt.

Hic in plateis civitatis vindicabitur ; et ubi non speravit, apprehendetur.

Sic et mulier relinquens vi- in ore ; Græc. in corpore, στόματι, pro σώματι : donec incendat ignem : quo ipse tabescat.

24. Homini fornicario omnis panis : quæcumque voluptatis esca dulcis . ■ insatiabili cupiditate percitus, non fatigabitur : Græc. non cessabit usquam.

25. Expellit a se timorem Dei. Is qui talia dicit, metu amittendæ voluptatis, timorem Dei abjicit : Græc. deest : desunt etiam alia obscurissima ; sic autem habet : et oculi hominum timor illius : is qui talia jactat quæ habentur vers. 26, neque Deum timet, oculos timet, oculos timet hominum ; abstineretque a flagitio si testes homines habere se crederet.

26. Non cognovit : non cogitat, etc. Multo plus : Græc. decies millies. 30. Hic : talis homo, adulter : de quo vers. 25. [129]

virum suum, et statuens hæreditatem ex alieno matrimonio :

33. Primo enim in lege Altissimi incredibilis fuit : secundo in virum suum deliquit : tertio in adulterio fornicata est, et ex alio viro filios statuit sibi.

34. Hæc in ecclesiam adducetur, et in filios ejus respicietur.

35. Non tradent filii ejus radices, et rami ejus non dabunt fructum.

36. Derelinquet in maledictum memoriam ejus, et dedecus illius non delebitur.

37. Et agnoscent qui derelicti sunt, quoniam nihil melius est quam timor Dei : et nihil dulcius quam respicere in mandatis Domini.

38. Gloria magna est sequi Dominum : longitudo enim dierum assumetur ab eo. rum, et statuens hæreditatem ex alieno.

Primo enim in lege Altissimi incredula fuit, et secundo in virum suum deliquit, et tertio in fornicatione mœchata est ; ex alieno viro filios statuit.

Hæc in ecclesiam educetur, et in filios ejus visitatio erit.

Non diffundentur filii ejus in radicem, et rami ejus non dabunt fructum.

Relinquetur in maledictum memoria ejus, et dedecus ejus non delebitur.

Et cognoscent qui relicti sunt, quoniam nihil melius timore Domini, et nihil dulcius quam attendere mandatis Dei. 33. Primo enim : nota tria in fornicariam, ex Deo, ex marito, ex sobole.

34. In ecclesiam : in judicium vocato legitimo cœtu. In filios ejus respicietur : inquiretur : Græc. erit in eos inspectio : ἐπισκοπὴ : ejus progeniem Deus ultor insequetur, ut docent seqq.