Caput XXVIII

Non ulciscendum, 1 ad 10 ; non contendendum, 10 et seqq. ; bilinguis, 15 ; lingua tertia, seu serens jurgia, 16 et seqq. ; continendæ aures et os, 28 ; sermones suos quisque purget, 29, 30.

VERSIO VULGATA.

1. Qui vindicari vult, a Domino inveniet vindictam, et peccata illius servans servabit.

2. Relinque proximo tuo nocenti te : et tunc deprecanti tibi peccata solventur.

3. Homo homini reservat iram, et a Deo quærit medelam ?

4. In hominem similem sibi non habet misericordiam, et de peccatis suis deprecatur ?

5. Ipse cum caro sit, reservat iram, SIXTINA VERSIO.

Qui vindicat, a Domino inveniet vindictam ; et peccata illius servans servabit.

Remitte injuriam proximo tuo : et tunc deprecanti tibi peccata solventur.

Homo homini reservat iram ; et a Deo quærit medelam.

In hominem similem sibi non habet misericordiam ; et de peccatis suis deprecatur.

Ipse cum caro sit, reservat 2. Relinque : dimitte : Græc. remitte.

3. Homo homini : servus servo. Vide Matth., xviii, 32. [144]

et propitiationem petit a Deo ? quis exorabit pro delictis illius ?

6. Memento novissimorum, et desine inimicari :

7. Tabitudo enim et mors imminent in mandatis ejus.

8. Memorare timorem Dei, et non irascaris proximo.

9. Memorare testamentum Altissimi, et despice ignorantiam proximi.

10. Abstine te a lite, et minues peccata..

11. Homo enim iracundus incendit litem, et vir peccator turbabit amicos, et in medio pacem habentium immittet inimicitiam.

12. Secundum enim ligna silvæ, sic ignis exardescit : et secundum virtutem hominis, sic iracundia illius erit, et secundum substantiam suam exaltabit iram suam.

13. Certamen festinatum incendit ignem, et lis festinans effundit sanguinem, et lingua testificans adducit mortem.

14. Si sufflaveris in scintillam, quasi ignis exardebit : et si expueris super illam, extinguetur : utraque ex ore proficiscuntur.

15. Susurro et bilinguis maledictus : multos enim turbabit pacem habentes. iram : quis propitiabit peccata illius ?

Memento novissimorum, et desine inimicari :

Tabitudinis et mortis : et permane in mandatis.

Memorare mandata ; et ne irascaris proximo,

Et testamentum Altissimi, et despice ignorantiam.

Abstine a lite, et minues peccata.

Homo enim iracundus incendet litem : et vir peccator turbabit amicos, et in medio pacem habentium immittit calumniam.

Secundum materiam ignis sic exardescet : secundum virtutem hominis, iracundia illius erit : et secundum substantiam exaltabit iram suam : et secundum firmitatem rixæ exardescet.

Contentio festinata incendit ignem, et rixa festinans effundit sanguinem.

Si sufflaveris scintillam, exardescet : et si expueris super illam, extinguetur : et utraque ex ore tuo proficiscuntur.

Susurronem et bilinguem maledicere : multos enim pacem habentes perdiderunt. 7. Tabitudo... in mandatis ejus : supple, in ulciscentes : intentata scilicet mortis pœna in transgressores legis, quales illi sunt, qui non benefaciunt inimico, nec pecus quoque ejus reducunt ad eum ; ubi Tertullianus : « Quanto magis jubentur ut ipsum sibi ! » Exod., xxiii, 4, 5. Paulus etiam docet vetere lege vetitam ultionem, Rom., xii, 19, 20. Vide etiam illud Davidis ultionem detestantis de Nabalo, I Reg., xxv, 31, 33, et alia passim.

9. Despice ignorantiam : errorem : proximi te lædentis : videtur enim ignorare legem. Sic : Dimitte illis : non enim sciunt quid faciunt. Luc., xxiii, 34.

10. Inimicitiam : Græc. calumniam.

11. Secundum virtutem : potentiam, vires. Et secundum substantiam : quo ditior, et potestate firmior, eo iratior.

12. Certamen festinatum... lis festinans : rixa suscepta levi animo.

13. Utraque ex ore : indicat rixas, vel accendi, vel extingui adstantium sermonibus. [145]

14. Lingua tertia multos commovit, et dispersit illos de gente in gentem.

15. Civitates muratas divitum destruxit, et domos magnatorum effodit.

16. Virtutes populorum concidit, et gentes fortes dissolvit.

17. Lingua tertia mulieres viratas ejecit, et privavit illas laboribus suis.

18. Qui respicit illam, non habebit requiem, nec habebit amicum, in quo requiescat.

19. Flagelli plaga livorem facit : plaga autem linguæ comminuet ossa.

20. Multi ceciderunt in ore gladii : sed non sic quasi qui interierunt per linguam suam.

21. Beatus qui tectus est a lingua nequam, qui in iracundiam illius non transivit, et qui non attraxit jugum illius, et in vinculis ejus non est ligatus :

22. Jugum enim illius, jugum ferreum est : et vinculum illius, vinculum æreum est.

23. Mors illius, mors nequissima : Lingua tertia multos commovit, et dispersit illos de gente in gentem :

Et civitates munitas destruxit, et domos magnatorum subvertit.

Lingua tertia mulieres viriles ejecit, et privavit illas laboribus suis.

Qui attendit illi, non inveniet requiem, nec habitabit cum requie.

Flagelli plaga livorem faciet : plaga autem linguæ comminuet ossa.

Multi ceciderunt in ore gladii : pt non ut ii qui ceciderunt per linguam.

Beatus qui tectus est ab ea, qui in iracundia illius non transivit, qui non traxit jugum illius, et in vinculis illius non est ligatus.

Jugum enim illius, jugum ferreum est ; et vincula illius, vincula ærea.

Mors illius, mors nequissima, 16. Lingua tertia : certissima lectio, quam præter Vulgatam græci habeant codices præstantissimi. Proverbialis locutio in Chaldaica Paraphrasi frequens, ut ad Psal. c, Hebr. ci, vers. 5, et ad Psal. cxxxix, Hebr. cxl, vers. 12, linguam tertiam volunt esse eam, quæ inter duos amicos serat jurgia. Unde illi pessima quæque attribuunt, ut bella dissidiaque inter gentes ; hic, excidia civitatum, et illustrium familiarum, vers. 17, 18 ; denique conjugum divortia, vers. 19, etc. Recte autem post linguam duplicem, seu fallacem et ancipitem, vers. 15, subdit linguam tertiam, vulgi usu notam. Quod vero notat Flaminius ad Vaticani marginem annotatum esse pro τρίτην, tertiam, τριπήν, seu τετρυπημένην, perforatam, nemo non videt coniecturas esse hominum non satis cogitantium quid esset lingua τρίτη, seu tertia ; quanquam intelligi posset lingua perforata, quæ secreta non teneat : quo sensu apud Comicum :

Plenus rimarum sum, hac atque illac perfluo.

19. Mulieres viratas : mulieres fortes, quemadmodum Vulgata vertit xxvi, 2.

20. Non sic quasi qui : sic redundat : vide Græc. Suam : Græc. deest. Hic enim non agitur de iis qui lingua sua perierunt ; sed qui absolute malæ linguæ vulneribus, 21, 23.

21. In iracundia : qui iratam et saevientem non est expertus. [146]

et utilis potius infernus quam illa.

26. Perseverantia illius non permanebit, sed obtinebit vias injustorum : et in flamma sua non comburet justos.

27. Qui relinquunt Deum, incident in illam, et exardebit in illis, et non extinguetur, et immittetur in illos quasi leo, et quasi pardus lædet illos.

28. Sepi aures tuas spinis, linguam nequam noli audire, et ori tuo facito ostia, et seras.

29. Aurum tuum et argentum tuum confla : et verbis tuis facito stateram, et frenos ori tuo rectos :

30. Et attende ne forte labaris in lingua, et cadas in conspectu inimicorum insidiantium tibi, et sit casus tuus insanabilis in mortem. et utilis potius infernus quam illa.

Non obtinebit pios ; et in flamma illius non comburentur.

Qui relinquunt Dominum, incident in illam ; et exardebit in illis, et non extinguetur. Immittetur in illos quasi leo, et quasi pardus perdet eos.

Ecce sepi possessionem tuam spinis.

Et argentum tuum et aurum tuum alliga : et verbis tuis fac jugum et stateram : et ori tuo fac ostium et vectem.

Attende, ne forte labaris in ea : ne cadas in conspectu insidiantis. 25. Quam illa : mala lingua.

26. Perseverantia : non tamen valebit semper ; nam vir linguosus non dirigetur (non firmabitur) in terra : virum injustum mala capient, etc. Psal. cxxxix, 12.

27. Aurum tuum... confla : expurga.