Caput XL

Jugum grave super filios Adam, a vers. 1 ad 12 ; mors inevitabilis, 12 ; impiorum inanes divitiæ, 13 ; liberalitas, 14, 17 ; vita sibi sufficiens, 18 ; quid cui anteponendum, 19, ad 27 ; timor Domini omnibus antecellit, 26 et seqq. ; ne mendices, 29 ad finem.

VERSIO VULGATA.

1. Occupatio magna creata est omnibus hominibus, et jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturæ, in matrem omnium.

2. Cogitationes eorum, et timores cordis, adinventio expectationis, et dies finitionis :

3. À residente super sedem gloriosam, usque ad humiliatum in terra et cinere : SIXTINA VERSIO.

Occupatio magna creata est omni homini, et jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem in sepultura in matrem omnium.

Cogitationes eorum, et timorem cordis, consideratio expectationis, dies finitionis.

À residente super thronum in gloria, et usque ad humiliatum in terra et cinere : 1. Occupatio magna : afflictio. Grave jugum : de quo jugo, sive onere miseris mortalibus imposito, hæc ponit : primum, quod incubet per totam vitam a natali ad sepulturam, vers. 1 ; secundum, quod sit repositum in curis, timoribus, vanis spebus, reliquis animi perturbationibus, vers. 2, 4, 5 et seqq., atque innumeris calamitatibus, vers. 9, 10 ; tertium, quod æque omnes premat, summos, infimos, medios, cujuscumque status homines, vers. 3 et seqq. ; qua de re præclare Aug. Contra Jul., vi, 10, n. 31, in fine : « Parvulos intuere quot et quanta mala patiantur ; in quibus vanitatibus, cruciatibus, erroribus, terroribus crescant ; deinde jam grandes etiam Deo servientes tentat error, ut decipiat ; tentat dolor aut labor, ut frangat ; tentat mæror, ut sternat ; tentat typhus (superbia) ut extollat : et quis explicet omnia festinanter, quibus gravatur jugum super filios Adam ? quod jugum non fuisset, nisi delicti originalis meritum præcessisset. »

2. Cogitationes. Quatuor hæc commemorat, quæ hominum genus maxime exagitent, curæ, metus, fallaces spes, postque labores tantos, mors. Adinventio expectationis : Græc. cogitatio expectationis : spei ludibria, quæ vel maxime homines distendunt et excruciant, quibus addendum id quod sequitur vers. 4. [189]

3. Ab eo, qui utitur hyacintho, et portat coronam, usque ad eum, qui operitur lino crudo : furor, zelus, tumultus, fluctuatio, et timor mortis, iracundia perseverans, et contentio.

4. Et in tempore refectionis in cubili somnus noctis, immutat scientiam ejus.

5. Modicum tanquam nihil in requie, et ab eo in somnis, quasi in die respectus

6. Conturbatus est in visu cordis sui, tanquam qui evaserit in die belli. In tempore salutis suæ exsurrexit, et admirans ad nullum timorem :

7. Cum omni carne, ab homine usque ad pecus, et super peccatores septuplum.

8. Ad hæc mors, sanguis, contentio, et rhomphæa, oppressiones, fames, et contritio, et flagella.

9. Super iniquos creata sunt hæc omnia : et propter illos factus est cataclysmus.

10. Omnia quæ de terra sunt, in terram convertentur, et omnes aquæ in mare revertentur.

11. Omne munus et iniquitas de- Ab eo qui portat hyacinthum, et coronam, et usque ad eum qui operitur lino crudo, furor, et zelus, et tumultus, et fluctuatio, et timor mortis, et iracundia perseverans, et contentio :

Et in tempore refectionis in cubili somnus noctis, immutat cognitionem ejus.

Modicum tanquam nihil in requie, et ab eo in somnis, quasi in die speculae.

Conturbatus est in visu cordis sui tanquam qui evasit a facie belli : in tempore salutis suæ exsurrexit, et admirans ad nullum terrorem.

Cum omni carne ab homine usque ad pecus : et super peccatores septupla.

Ad hæc, mors et sanguis, et contentio et rhomphæa, oppressiones, fames, et contritio, et flagellum.

Super peccatores creata sunt hæc omnia : et propter illos factus est cataclysmus.

Omnia, quæ de terra sunt, in terram revertuntur, et ab aquis in mare reflectunt.

Omne munus et iniquitas dele- 5. In cubili somnus, qui nec curæ expers, tot turbida insomnia terrent et exagitant, immutat scientiam, cogitationes, ejus : nova visa, atque aliam cogitandi et imaginandi rationem inducit.

6. Modicum tanquam nihil in requie : somnus initio ad momentum quietus. Et ab eo, ex illo, post illud minutum quietis tempus. Quasi in die respectus : Græc. specula, homo quasi in specula vigil collocatus, omnigena visa ac monstra perspicit.

7. Tanquam qui evaserit : fugibundus, vix ab hoste securus, cum omnia in tuto sint ; miraturque experrectus tantopere exagitatum se, nulla timendi causa.

8. Cum omni carne : cum omni animante : supple, hæc sunt.

9. Ad hæc mors : etiam violenta fuso sanguine : contentio, bellum : contritio et flagella, morbi, ipsa pestis.

10. Super iniquos : ergo ab initio hæc non erant : cataclysmus : diluvium. Hactenus de gravi jugo : nunc aliæ sententiæ.

11. Omnia : ut omnes aquæ in mare, ita terrena omnia in terram.

12. Omne munus : omnis in judiciis corruptela. Et iniquitas delebitur : nullo fructu corruet : fides autem non ita, et in sæculum stabit. [190]

lebitur : et fides in sæculum stabit.

13. Substantiæ injustorum sicut fluvius siccabuntur : et sicut tonitruum magnum in pluvia personabunt.

14. In aperiendo manus suas, lætabitur : sic prævaricatores in consummatione tabescent.

lo. Nepotes impiorum non multiplicabunt ramos : et radices immundæ super cacumen petræ sonant.

16. Super omnem aquam viriditas, et ad oram fluminis ante omne fœnum evelletur.

17. Gratia sicut paradisus in benedictionibus : et misericordia in sæculum permanet.

18. Vita sibi sufficientis operarii condulcabitur : et in ea invenies thesaurum. bitur : et fides in sæculum stabit.

Substantiæ injustorum sicut fluvius exsiccabuntur ; et sicut tonitruum magnum in pluvia personabit :

In aperiendo ipsam manus suas, lætabitur : sic prævaricatores in consummationem deficient.

Nepotes impiorum non multiplicant ramos ; et radices immundæ super duram petram.

Achi super omnem aquam, et oram fluminis, ante omne fœnum evelletur.

Gratia, sicut paradisus, in benedictionibus : et misericordia in sæculum permanet.

Vita sufficientis sibi operarii condulcabitur ; et super utraque, qui invenit thesaurum. 13. Substantiæ : res, pecuniæ iniustorum sicut fluvius, sicut torrens decurrant, siccabuntur : et sicut tonitruum magnum per pluviam inani ac nihil profuturo per nubes murmure personabunt : in divitum jactantia nihil nisi sonitus ac strepitus.

14. Sicut in aperiendo inopi manus suas lætabitur , prospere aget (vir bonus) : ita e contrario, prævaricatores, etc.

15. Nepotes impiorum non multiplicabunt ramos, sicut nec radices immundæ, plantæ infrugiferæ, illætabiles, quæ sunt super cacumen petræ : seu super duram petram, qua voce terminatur Græc. Vulgatus addit, sonant , hoc est, illæ plantæ ventis agitatæ, inanem tantum sonitum edunt, nulla stirpe, nullo fructu ; sonant autem, ex vers. seq. ἄχει, pro quod Vulgatus interpres legisse videtur ἤχει, seu potius, ἠχοῦσι , sonant.

16. Super aquam viriditas. Opponit siccitati plantæ super petram arescentis, virides herbas super aquam crescentes ; iisque virum bonum latenter comparat. Herba autem illa viridis ad oram fluminis, ante omne fœnum maturescet, atque adeo prima omnium, evelletur, secabitur, demetetur : ἄχει , varie legunt et interpretantur ; Grotio Ægyptia vos, significans illa virentia quæ Nilo exundante oriri soleant.

17. Gratia, seu collatum beneficium, sicut paradisus, sicut hortus irriguus, amoenus ac pomifer.

18. Vita... condulcabitur : quam vitæ laborisque sibi sufficientis dulcedinem sentiebat Paulus, dicens : Argentum et aurum, aut vestem nullius concupivi ... quoniam ad ea quæ mihi opus erant, et his qui mecum sunt, ministraverunt manus istæ : quo nihil beatius, dicente Domino : Beatius est magis dare, quam accipere. Act., xx. 33, 35. Et in ea invenies thesaurum : inexhaustam scilicet bonorum copiam, ac beneficentiæ fontem. Græc. non ita commode : super utraque est (super illam sufficientiam, et super illam dulcedinem) qui invenit thesaurum, nullo sensu, nisi verum illum thesaurum intelligas, de quo scribitur : Thesaurus desiderabilis... in habitaculo justi. Prov., xxi, 20, et, Sapientia infinitus thesaurus est hominibus. Sap., vii, 14. [191]

19. Filii, et ædificatio civitatis confirmabit nomen, et super hæc, mulier immaculata computabitur.

20. Vinum et musica lætificant cor : et super utraque, dilectio sapientiæ.

21. Tibiæ et psalterium suavem faciunt melodiam : et super utraque, lingua suavis.

22. Gratiam et speciem desiderabit oculus tuus, et super hæc, virides sationes.

23. Amicus et sodalis in tempore convenientes : et super utrosque, mulier cum viro.

24. Fratres in adjutorium in tempore tribulationis, et super eos, misericordia liberabit.

25. Aurum et argentum est constitutio pedum : et super utrumque, consilium beneplacitum.

26. Facultates et virtutes exaltant cor, et super hæc, timor Domini.

27. Non est in timore Domini minoratio, et non est in eo inquirere adjutorium.

28. Timor Domini sicut paradisus Filii et ædificatio civitatis confirmant nomen : et super utraque, mulier immaculata computatur.

Vinum et musica lætificant cor : et super utraque, dilectio sapientiæ.

Tibia et psalterium jucundam faciunt melodiam : et super utraque, lingua suavis.

Gratiam et speciem desiderabit oculus tuus : et super utraque, viriditatem sationis.

Amicus et sodalis in tempore occurrentes : et super utraque, mulier cum viro.

Fratres et adjutorium in tempore tribulationis : et super utraque, eleemosyna liberabit.

Aurum et argentum statuent pedem : et super utraque, consilium beneplacet.

Facultates et fortitudo exaltabunt cor : et super utraque, timor Domini.

Non est timori Domini minoratio : et non est in eo inquirere adjutorium.

Timor Domini sicut paradisus 19. Filii... confirmabit nomen : immortale faciet. Et super hæc, mulier immaculata : plus illa honoris viro conciliat castitate ac prudentia ; sic Manasses Juditha uxore habetur nobilis ; Iudith, viii, 2 ; sic Ruth Moabitidis gloria commendatur Booz : Ruth, ii, iii ; illustrat familias fortis illius mulieris virtus : Surrexerunt enim filii ejus, et beatissimam prædicaverunt : vir ejus, et laudavit eam. Prov., xxxi, 28. Animadverte autem, lector, sequentes versus ad 27. ejusdem figuræ esse.

22. Gratiam, venustatem et speciem (pulchritudinem) ; et super hæc, virides sationes : revirescunt enim quotannis arbores ; vultus gratia immedicabiliter deflorescit.

23. Convenientes : Græc. occurrentes : supple, jucunda res est.

24. Misericordia, sive eleemosyna.

25. Aurum et argentum constitutio pedum ; Græc. constabilient pedem, faciunt ut firmo consistas gradu : super utrumque, consilium beneplacitum est : Græc. consilium placet :

26. Et virtutes : Græc. robur.

27. Minoratio : damnum : et non est in eo : quem si habueris, nullum aliud auxilium desideraveris. [192]

benedictionis : et super omnem gloriam operuerunt illum.

29. Fili, in tempore vitæ tuæ ne indigeas : melius est enim mori, quam indigere.

30. Vir respiciens in mensam alienam, non est vita ejus in cogitatione victus : alit enim animam suam cibis alienis.

31. Vir autem disciplinatus, et eruditus custodiet se.

32. In ore imprudentis condulcabitur inopia, et in ventre ejus ignis ardebit. benedictionis : et super omnem gloriam operuerunt illum.

Fili, vitam mendicationis ne vivas : melius est mori, quam mendicare.

Vir respiciens in mensam alienam, non est vita ejus in computatione vitæ : contaminabit animam suam in cibis alienis.

Vir autem sciens et disciplinatus custodiet se.

In ore impudentis condulcabitur mendicatio, et in ventre ejus ignis ardebit. 28. Super omnem gloriam : veste induerunt (homines) super omnem aliam vestem inclyta.

29. Fili... ne indigeas ; Græc. vitam mendicitatis (seu mendici) ne vixeris.

Quam indigere : Græc. mendicare, propter inertiam, et vagandi necessitatem, atque inde orta flagitia ac dedecora.

30. Vir respiciens ... non est vita ejus in cogitatione victus : Græc. non est vita ejus in computatione vitæ : ejusmodi vivendi ratio non est reputanda pro vita.

31. Custodiet se ab ejusmodi vita.

32. In ore imprudentis, impudentis, ἀναιδοῦς : condulcabitur, dulcis erit inopia : Græc. mendicatio ; inverecunda licet ac turpis. Et in ventre ejus : sæpe laborabit fame.