Caput XLII
Pergit de verecundia, sive erubescentia, ejusque causis, 1 ad 12 ; diligentia ad rem tuendam, 6, 7 ; curandae filiæ, 9 et seqq. ; mulieres, 12 et seqq. Incipit collaudare Deum, lo ad finem. Omnia plena ejus gloria, 16 ; omnia novit, etiam corda hominum et res futuras, 18 et seqq. ; opera ejus inenarrabilia : immutabilis, omnipotens, cui omnia obediunt, 24.
VERSIO VULGATA.
- Non duplices sermonem auditus de revelatione sermonis absconditi, et eris vere sine confusione, et invenies gratiam in conspectu omnium hominum : ne pro his omni- SIXTINA VERSIO.
Ab iteratione, et sermone auditus, et a revelationibus sermonum absconditorum : et eris verecundus vere, et inveniens gratiam coram omni homine : ne 1. Et eris vere sine confusione. Græc. Et eris verecundus vere ; non falsa illa, quam dixi, verecundia. Ne pro his omnibus, quæ sequuntur, confundaris : primum in accipiendo personam ; est enim in ea re falsus pudor. Item. [196]
bus confundaris, et ne accipias personam, ut delinquas.
De lege Altissimi, et testamento, et de judicio justificare impium.
De verbo sociorum et viatorum, et de datione hæreditatis amicorum,
De æqualitate stateræ et ponderum, de acquisitione multorum et paucorum,
De corruptione emptionis et negotiatorum, et de multa disciplina filiorum, et servo pessimo latus sanguinare.
Super mulierem nequam bonum est signum.
Ubi manus multæ sunt, claude ; et quodcumque trades, numera et appende : datum vero et acceptum omne describe.
De disciplina insensati et fatui, et de senioribus qui judicantur ab adolescentibus : et eris eruditus in omnibus, et probabilis in conspectu omnium vivorum.
Filia patris abscondita, est vigilia, et sollicitudo ejus aufert som- pro his confundaris, et ne accipias personam, ut delinquas.
De lege Altissimi, et testamento, et de judicio, justificando impium :
De verbo socii, et viatorum, et de datione hæreditatis amicorum :
De exacta ratione stateræ et ponderum : de acquisitione multorum et paucorum :
De indifferenti venditione et mercatorum, et de multa disciplina filiorum, et servo pessimo latus sanguinare.
Super mulierem nequam bonum est sigillum.
Et ubi manus multæ sunt, claude. Quodcumque tradideris, in numero et pondere : et datio et acceptio, omnibus in scriptura.
De disciplina insensati et stulti, et decrepiti litigantis cum adolescentibus. Et eris eruditus vere, et probatus in conspectu omnis viventis.
Filia patri abscondita, vigilia ; et sollicitudo ejus aufert som- 2. De lege observanda : testamento, fœdere : judicio : rei judicatæ auctoritate justificare : ut justifices prævaricatores. Cave etiam de sequentibus erubescas.
De verbo sociorum et viatorum : de tuendis sociis ac peregrinis sive 'de servandis pactis circa societatem, ac peregrinationes mercaturæ gratia. De datione : de partiunda hæreditate inter amicos, qui fidei tuæ se commiserint.
De æqualitate, de acquisitione, sive possessione multorum et paucorum : de rerum pretio ex mercium quantitate. Jam ad qualitatem.
De corruptione : sive alteratione specierum, vini puta, frumenti : Vulgatus legit διαφτόρου, quod corruptum sonat : Græc. ἁδιαφόρου, de indifferenti venditione : melius διαφόρου , ut alii codices, hoc est, de diversα venditione, sive de natura mercium, rerumque pretiis, sanguinare : cruentare flagris : supple, ne confundaris, ex vers. I.
Super..., bonum est signum : adversus uxorem malam ac rapacem, opus est sigillo ad res obsignandas et claudendas.
De disciplinα : de eruditione ; turpe est enim docere indociles et stultos ; continuatio est dictorum vers. 5, sive ordo perturbatus a scriptoribus : seu vers. 6 et 7. per parenthesin interserti. De tuendis senioribus, qui judicantur ab adolescentibus : quod rebus turpissimis merito annumerandum.
Filia patris abscondita, sive virgo : alma, hebraice : est vigilia : causa vigilandi. Has causas quinque commemorat : 1. Ne florem ætatis innupta prætereat, quod turpe habetur, I Cor., vii. 36. Altera, ne viro tradita, ei odio sit : [197]
num, ne forte in adolescentia sua adulta efficiatur, et cum viro commorata, odibilis fiat :
Ne quando polluatur in virginitate sua, et in paternis suis gravida inveniatur : ne forte cum viro commorata transgrediatur, aut certe sterilis efficiatur.
Super filiam luxuriosam confirma custodiam : ne quando faciat te in opprobrium venire inimicis, a detractione in civitate et objectione plebis, et confundat te in multitudine populi.
Omni homini noli intendere in specie : et in medio mulierum noli commorari :
De vestimentis enim procedit tinea, et a muliere iniquitas viri.
Melior est enim iniquitas viri, quam mulier benefaciens, et mulier confundens in opprobrium.
Memor ero igitur operum Domini, et quæ vidi annuntiabo. In sermonibus Domini opera ejus.
Sol illuminans per omnia respexit, et gloria Domini plenum est opus ejus.
Nonne Dominus fecit sanctos enarrare omnia mirabilia sua, quæ num : in juventute sua, ne forte fiat superadulta et cum viro commorata, ne forte odio habeatur :
In virginitate, ne forte polluatur, et in paternis suis gravida inveniatur : cum viro manens ne forte transgrediatur, et cum cohabitaverit, ne forte sit sterilis.
Super filia non avertente se confirma custodiam : ne quando faciat te gaudium inimicis, fabulam in civitate, et vocatum populi ; et confundat te in multitudine plurimorum.
Omni homini noli intendere in speciem : et in medio mulierum noli considere.
De vestimentis enim procedit tinea, et a muliere iniquitas mulieris.
Melior est iniquitas viri, quam mulier benefaciens, et mulier confundens in opprobrium.
Memor ero igitur operum Domini, et quæ vidi, enarrabo : in sermonibus Domini opera ejus.
Sol illuminans per omnia respexit : et gloria ejus plenum est opus ejus.
Nonne indidit sanotis Dominus enarrare omnia mirabilia ejus, 3. Ne virgo delinquat, familiæque probro sit : 4. Ne nupta adulteretur : 5. Ne sterilis flat. Ne adulta efficiatur, superadulta, I Cor., vii. 36.
Super filiam luxuriosam ... ne quando faciat ... a detractione : propter detractionem : et objectione, accusatione plebis, quæ tibi turpissima quæque objiciat et imputet. Hæc quidem in Latinis. Græc. autem : ne quando te faciat gaudium, eia. nominatum, seu potius accusatum a populo, eumque quem adducat in exemplum malæ rei.
Omni homini : cave inter homines id optimum ducas, quod est pulcherrimum : Alioqui muliebris species te facillime caperet.
Iniquitas viri. Clarus sensus : at Græc. de vestimento, etc. et a muliere, nequitia mulieris : quam sponte innascitur vesti tinea, tam facile nequitia mulieri.
Mulier benefaciens : sive prona et facilis ministra voluptatum, unde subdit : confundens in opprobrium.
Memor ero. Libri conclusio qua Deum et magnos viros laudat, ut in Præfatione diximus. In sermonibus Domini opera ejus : in Scripturis sanctis, ut docent sequentia ; Deus enim ipse suam nobis gloriam enarravit. [198]
confirmavit Dominus omnipotens stabiliri in gloria sua ?
Abyssum, et cor hominum investigavit : et in astutia eorum excogitavit.
Cognovit enim Dominus omnem scientiam, et inspexit in signum ævi, annuntians quæ præterierunt, et quæ superventura sunt, revelans vestigia occultorum.
Non præterit illum omnis cogitatus, et non abscondit se ab eo ullus sermo.
Magnalia sapientiæ suæ decoravit qui est ante sæculum, et usque in sæculum, neque adjectum est.
Neque minuitur, et non eget alicujus consilio.
Quam desiderabilia omnia opera ejus, et tanquam scintilla, quæ est considerare !
Omnia hæc vivunt, et manent in sæculum, et in omni necessitate omnia obaudiunt ei.
Omnia duplicia, unum contra quæ confirmavit Dominus omnipotens, ut firmaretur in gloria ipsius universum ?
Abyssum et cor investigavit : et in astutiis eorum meditatus est.
Cognovit enim Dominus omnem scientiam, et inspexit in signum ævi : annuntians quæ præterierunt, et quæ superventura sunt ; et revelans vestigia occultorum.
Non præteriit illum omnis cogitatus : non abscondit se ab eo ullus sermo.
Magnalia sapientiæ suæ decoravit, et quatenus est ante sæculum, et in sæculum : neque adjectum est ei,
Neque imminutum, et non eguit aliquo consiliario.
Quam desiderabilia omnia opera ejus, et tanquam scintillæ, est considerare !
Omnia hæc vivunt, et manent in sæculum in omnibus necessitatibus, et omnia obediunt.
Omnia duplicia, unum contra 18. In astutia eorum excogitavit : astutissima quæque et occultissima humanas mentis inspexit.
In signum ævi : infra, xliii. 6. Luna... in tempore suo ostensio temporis et signum ævi. Alludit ad illud Geneseos, 1, 14. Fiant luminaria... et sint in signa et tempora, et dies, et annos. Vidit ergo Deus a se instituta signa temporum ; atque omne inde decurrens ævum, simulque et quod fuit et quod futurum est : revelans non modo manifesta signa, verum etiam minutissima quæque vestigia occultorum : imo nihil occultum : ex vers. seq.
Qui est ante sæculum : eo quod sit æternus, et omnia sive antecedentia sive futura simul mente complectatur, ideo : neque adjectum est, 22, neque minuitur opus ejus ; ac statim opera sua ad perfectum perduxit sine monitore, sine consilio.
Et tanquam scintilla. Operum Dei non magnitudinem totam, aut lucem sed scintillam tantum mortales perspicere possumus ; et tamen intelligimus res esse considerata dignissimas. Job, xxvi, 14. Græc. et scintillæ instar : alia lectio : sicut scintillas, est (licet) considerare : alia lectio ; usque ad scintillam ; etiam minutissima digna sunt quæ consideres.
Et in omni necessitate : quotiescumque opus est.
Omnia duplicia ; seu gemina sunt : neque tantum fecit diem, verum etiam noctem ; neque tantum solem qui diei præesset, verum etiam lunam quæ nocti ; [199]
unum, et non fecit quidquam deesse.
- Uniuscujusque confirmavit bona. Et quis satiabitur, videns gloriam ejus ? unum : et non fecit quidquam deficiens.
Unum unius confirmavit bona : et quis satiabitur, videns gloriam ejus ? neque tantum æstum, verum etiam frigus ; neque tantum mare, verum etiam aridam : vide xxxiii, 15. Neque fecit quidquam deesse : hinc fit, ut rerum universitas perfecta sit, Græc. neque deficiat quidquam. Omnia enim suis instructa sunt commodis ; unde subdit :
- Uniuscujusque confirmavit bona : unicuique propria stabili ordine attribuit.
Chapter 124 of 133