Caput L

Simon Oniæ filius, ejus oratio : adhortatio ad orandum : duæ gentes invisae ; tertia nec dicenda gens : libri auctor.

VERSIO VULGATA.

1. Simon Oniæ filius, sacerdos magnus, qui in vita sua suffulsit domum, et in diebus suis corroboravit templum.

2. Templi etiam altitudo ab ipso fundata est, duplex ædificatio et excelsi parietes templi.

3. In diebus ipsius emanaverunt putei aquarum, et quasi mare adimpleti sunt supra modum.

4. Qui curavit gentem suam, et liberavit eam a perditione. SIXTINA VERSIO.

Simon Oniæ filius, sacerdos magnus, qui in vita sua suffulsit domum, et in diebus suis corroboravit templum.

Et ab ipso fundata est altitudo duplicis, reparatio excelsa ambitus templi.

In diebus ipsius imminutum est receptaculum, æs quasi maris perimetrum.

Curam gerens populi sui a casu, et fortificans civitatem ad obsidendum. 1. Simon. Duos pontifices hujus nominis fuisse in Præfatione diximus : Simon I justus, Seleuco Nicanore Syriæ, Ptolemæo Lagi filio Ægypti regibus, in ipsis imperii Macedonici initiis, floruit : cujus nepos Simon II, post Eleazarum ac Manassen patruos et Oniam II, parentem octoginta fere annis, postquam avus coeperat, Antiocho Magno ac Ptolemæo Philopatore Syriæ et Ægypti regibus, viginti annos præfuit. Hunc miris extollit laudibus, recente viri memoria ; ad conciliandam quoque gratiam Oniæ III, ejus filio viro maximo, ex paternarum virtutum ac beneficiorum commemoratione, adversus intrusos nefarios sacerdotes Jasonem, Menelaum, Lysimachum, a quibus ille sacerdotio exutus, ut in eadem Præfatione dictum. In vita sua : in diebus suis. Sic de mortuis loqui solent. Idem, vers. 3 ; vide Præfat. Suffulsit, Græc. sarcivit : domum : templum.

2. Fundata est : fulta est, supra, xx, 19. Duplex ædificatio. Duplex murus in ambitu templi ad muniendum locum. Græc. ab ipso fundata est altitudo duplicis, διπλῆς, supple, ὑποτειχήσεως, substructionis, muri (quod est) munimentum excelsum ambitus templi. Horum autem et aliorum operum, vers. 3, 5, nulla præterquam hic, memoria. Templum sub hæc tempora, munimenti instar fuisse videas in Machabaicis passim.

3. Putei aquarum : Græc. imminutum est aquarum receptaculum : ( sive plurali numero, imminuta receptacula) æs quasi maris ambitus, id est, aquarum receptacula (putei, aquæductus, cætera ejusmodi ad lavandi et potandi usum), cum antea imminuta essent, hujus pontificis tempore facta sunt ut mare illud æreum amplissimum, in templo collocatum, III Reg. vii, 23 ; II Paral. iv, 2. Alia lectio indicat mare illud æneum factum esse tripliciter majus.

4. Liberavit eam a perditione. Qui Ptolemæum Philopatorem Ægypti regem, negato a Judæis sanctuarii aditu, extrema intentantem, ac prope jam saevientem, precibus ad Deum fusis sacro loco prohibuit, quo initio regis victoria tumidi fracta superbia, mutataque mens in melius, non modo salvis Judæis et ab omni vi tutis, verum etiam oppressis, qui eos ad vincula cædemque poscerent. Scriptum III Mach. antiquo sane libro, licet non canonico, cap. i, ii, vi, vii. Græc. brevius : qui curam gessit populi sui a casu, sive ab excidio (liberandi). [223]

5. Qui prævaluit amplificare civitatem, qui adeptus est gloriam in conversatione gentis : et ingressum domus et atrii amplificavit.

6. Quasi stella matutina in medio nebulæ, et quasi luna plena in diebus suis lucet.

7. Et quasi sol refulgens, sic ille effulsit in templo Dei.

8. Quasi arcus refulgens inter nebulas gloriæ, et quasi flos rosarum in diebus vernis, et quasi lilia quæ sunt in transitu aquæ, et quasi thus redolens in diebus æstatis. Quam glorificatus est in conversatione populi, in egressu domus velamenti ?

Quasi stella matutina in medio nubis : quasi luna plena in diebus.

Quasi sol refulgens super templum Altissimi : et

Quasi arcus refulgens inter nubes gloriæ : quasi flos rosarum in diebus vernis, quasi lilia super transitus aquæ : quasi germen Libani in diebus æstatis : 5. Qui prævaluit : Græc. qui munivit civitatem ad obsidendum : (si obsideri contingeret :) quo etiam quidam referunt antecedentia, nempe Simonem populo cavisse ab excidio ; eo quod munimentis additis, urbem difficiliorem oppugnata fecerit. Sed aliud postulant ipsæ Simonis res ; ipsaque verborum vis ; quibus gens non a futuro ac remoto, sed ab imminente exitio liberata fuisse videatur ; ex similibus locis li, 3, et aliis : præsertim si attenderis ad antiquam lectionem quam Vulgata secuta sit, cujus vel maximam haberi oportere rationem, in aliis quoque locis haud paucis vidimus. In conversatione gentis : conversionem intellexit, pro quo proclive librariis conversationem reponere, ut supra xviii, 24. Quid autem est Simoni obtigisse gloriam : in conversione gentis ? nisi eum claruisse cum res populi e tranquillo statu in trepidum ac turbidum verterentur, qua in conversione Simonem illustrem habitum etiam sequentia demonstrabunt. Alioquin certum est Simoni obvenisse gloriam ex conversatione gentis, quam dicto audientem, et legi obsequentem semper habuerit. Græc. ἐν περιστροφῇ λαοῦ, quod etiam verti potest : in circumstantia populi : qua interpretatione ista pars versus in Græc. sic habebit : Quam glorificatus est in multitudine populi circumstantis, in egressu domus velamenti, id est, cum stato die ex Levit., xvi, 15, sanctuarium ingressus, ex velamento domus templi, id est, ex ipso adyto, rursus exiret ad multitudinem ! cui sequentia congruunt.

6. Quasi stella matutina. Pontificem ex adyti velo, ac templo prodeuntem convenientissime comparat lucifero inter nebulas exorienti, ac velut noctis vela rumpenti ; cæterisque rebus splendidis postea referendis, vers. 7 et seqq. Conicere autem datur, Simonem unum præ cæteris, quorum meminissent pontificibus, insigni decore sacris operatum, specie sacerdotio digna. Sane commemorat præ cæteris cæremoniis ingressum in adytum, quod solus pontifex eo honore polleret. Nec absurdum Simonem in ea cæremonia clariorem visum cæteris, quod is sacri adyti religionem, ac pontificiam prærogativam magnifice defenderit a Ptolemæi conatibus, ut vidimus. Quæ quidem, recentissima memoria, enarrata iis qui viderant, afficere solent animos tanti splendoris dignitatisque memores.

7. Quasi sol : Græc. quasi sol refulgens supra templum Altissimi : supra cœlum quæ est Dei sedes, ipso templo repræsentata.

8. Quasi arcus refulgens. Hæc et sequentia pertinent ad commendandas pontificias vestes, colorum varietate, ac splendore gemmarum. Quasi thus redolens, 9. Quasi thus ardens. Pontifices, quod Deo thymiama adolerent, arcamque et tabernaculum et altare, aliaque templi utensilia oleo perlinirent, prodibant et ipsi odoratissimo vapore ac liquore perfusi. Exod. xxx, 30. [224]

9. Quasi ignis effulgens, et thus ardens in igne.

10. Quasi vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso.

11. Quasi oliva pullulans, et cypressus in altitudinem se extollens, in accipiendo ipsum stolam gloriæ, et vestiri eum in consummationem virtutis.

12. In ascensu altaris sancti, gloriam dedit sanctitatis amictum.

13. In accipiendo autem partes de manu sacerdotum, et ipse stans juxta aram. Et circa illum corona fratrum, quasi plantatio cedri in monte Libano : Quasi ignis et thus super focum :

Quasi vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso :

Quasi oliva pullulans fructus, et quasi cypressus exaltata in nubibus. In accipiendo ipsum stolam gloriæ, et induendo consummationem gloriationis :

In ascensu altaris sancti gloriam dedit amictui sanctitatis.

In accipiendo autem membra de manibus sacerdotum, et ipse stans juxta focum aræ, circa illum corona fratrum, quasi plantatio cedri in Libano : 11. Quasi oliva pullulans, et cypressus in altitudinem. Quod pontifex erecto corpore, sacra etiam tiara venerandus, propter habitus majestatem, cæteris quoque mortalibus major ac procerior haberetur. Stolam gloriæ : splendidam, illustrem. In consummatione, sive perfectione virtutis : Græc. gloriationis, decoris, magnificentiæ.

12. In ascensu. Mirum videri possit Ecclesiasticum Simonis pontificis gesta prædicantem, totis undecim versibus, ab hoc scilicet usque ad 24, nihil aliud agere, quam ut sacrificii, nec omnis, sed pacifici, sive eucharistici ac salutaris, quorum idem usus, studiose describat cæremonias a quovis pontifice, imo etiam a quovis sacerdote per pontificis absentiam sacris præsidente, peragi solitas. Alio ergo spectat : nempe ad illud insigne miraculum de quo ad vers. 4 ; quo sane miraculo vel maxime constat Simonis hujus laus. Sane qua die illud evenit, Ptolemæus Philopator in ipsis Jerosolymis, in ipso templi loco, pro ingente reportata de Syris victoria, eucharistiam sacrificium offerebat, Simone pontifice sacra peragente. Quibus expletis omnibusque ordine gestis, rex ad ipsum templum accessit, sacrisque ritibus, ac loci majestate, ministeriorumque ordine stupefactus, non modo sanctum locum, quo solis sacerdotibus, verum etiam Sancta sanctorum, quo soli pontifici, idque semel in anno penetrare fas erat, ingredi voluit. III Machab., i. Cumque nullis precibus aut adhortationibus flecteretur, Simon pontifex, sacris ut erat indutus vestibus, conversus ad templum, fudit orationem eam, quæ habetur ibid., cap. ii ; cujus vim mirabilem ex eodem capite statim memoravimus, ad vers. scilicet 4. Tantæ ergo celebritatis, rerumque in ea gestarum memor Ecclesiasticus, solemnissimi sacrificii ordinem exequitur ad vers. 23 ; quo loco post sacra iteratam sancti pontificis precationem, ejusque vim celebrat ; eo denique exemplo populum hortatur, ut piis precibus Deum inflectat ad misericordiam, vers. 24 et seqq. Summa hæc : jam ad singula. In ascensu altaris sancti : cum sublimis pontifex clivum altaris inscenderet, totum ambitum illustravit ex circumfulgentia sacræ vestis ; quo ab initio describere incipit sacrificii ritum, non tamen alterius quam pacifici, ut supra memoravimus, ac diligentissime observari volumus.

13. In accipiendo partes : μέρη, Græc. μέλη : membra, eodem sensu. In pacificis enim sacrificiis non tota victima, sed ejus pars aliqua, membrum aliquod, renes, pectus, jecur, adeps, cætera in Levitico designata, vel cedebant in partem Aaronis, hoc est, pontificis, seu quicumque sacro præerat, vel ab eo igni tradebantur : [225]

14. Sic circa illum steterunt quasi rami palmæ, et omnes filii Aaron in gloria sua.

15. Oblatio autem Domini in manibus ipsorum, coram omni synagoga Israel : et consummatione fungens in ara, amplificare oblationem Excelsi regis.

16. Porrexit manum suam in libatione, et libavit de sanguine uvæ.

17. Effudit in fundamento altaris odorem divinum excelso principi.

18. Tunc exclamaverunt filii Aaron, in tubis productilibus sonuerunt, et auditam fecerunt vocem magnam in memoriam coram Deo.

19. Tunc omnis populus simul properaverunt, et ceciderunt in faciem super terram, adorare Dominum Deum suum, et dare preces omnipotenti Deo excelso.

20. Et amplificaverunt psallentes in vocibus suis, et in magna domo auctus est sonus suavitatis plenus.

21. Et rogavit populus Dominum excelsum in prece, usque dum per- Et circumdederunt illum quasi rami palmarum, et omnes filii Aaron in gloria sua.

Et oblatio Domini in manibus ipsorum coram omni ecclesia Israel ; et consummatione fungens super aras ad ornandum oblationem Excelsi omnipotentis,

Porrexit manum suam super libatorium, et libavit de sanguine uvæ :

Effudit ad fundamenta altaris odorem suavitatis Excelso omnium regi.

Tunc exclamaverunt filii Aaron : in tubis ductilibus sonuerunt : auditam fecerunt vocem magnam in memoriam coram Altissimo.

Tunc omnis populus simul properavit ; et ceciderunt in faciem super terram, adorare Dominum suum omnipotentem, Deum excelsum.

Et laudaverunt psallentes in vocibus suis : in magna domo dulce factum est melos.

Et rogavit populus Dominum excelsum in prece ante miseri- quarum rerum gratia a singulis sacerdotibus sacrorum præsidi deferebantur in manus. Levit., vii, 29 et seq. ; ix, 48 et seq. Circa illum corona fratrum : sacerdotum : ex eadem Aaronis stirpe, ut vera. seqq.

14. Quasi rami palmæ, seu quasi palmæ ramosæ, in gloria sua : in ornatu suo, in sacris vestibus.

15. Et consummatione fungens : Græc. et ministerium perfecte implens (pontifex) : in ara : Græc. super aras : ἐπί βωμῶν : aræ enim nomine veniebant non modο altare illud insigne, in quo holocausta, adeps, et cætera hujusmodi cremabantur, verum etiam mensæ ad quas victimæ offerri, et immolari, seu cædi solebant : ad has igitur aras pontifex ministrabat, cum ab una ad aliam, victimæ, adeps, et cætera, sanguis etiam in pateris deferretur, in Exodo et Levitico passim. Amplificare oblationem, ad amplificandam ; Græc. ad ornandam, id est, caste ac decore celebrandam oblationem :

16. Porrexit manum suam : quo loco ad libationes, versu deinde 17, ad suffitus venit, quæ est pars vel pulcherrima sacræ actionis. Excelso principi : excelso omnium regi : παμϐασιλεῖ.

17. In tubis productilibus : ex ductili materia factis. Sacerdotum autem erat clangere tubis, super pacificis quoque victimis, Num., x. 20. Amplificaverunt : magnificarunt ; Græc. laudaverunt. [226]

fectus est honor Domini, et munus suum perfecerunt.

22. Tunc descendens manus suas extulit in omnem congregationem filiorum Israel dare gloriam Deo a labiis suis, et in nomine ipsius gloriari :

23. Et iteravit orationem suam, volens ostendere virtutem Dei.

24. Et nunc orate Deum omnium, qui magna fecit in omni terret, qui auxit dies nostros a ventre matris nostræ, et fecit nobiscum secundum suam misericordiam : cordem, usque dum perfectus est honor Domini, et ministerium ejus perfecerunt.

Tunc descendens manus suas extulit in omnem ecclesiam filiorum Israel dare benedictionem Domino in labiis suis, et in nomine ipsius gloriari.

Et iteravit in adoratione, ad ostendendum benedictionem ab Altissimo.

Et nunc benedicite Deum omnes, qui magna facit ubique, qui exaltat dies nostros ab utero, et facit nobiscum secundum misericordiam suam. 22. Tunc, peractis omnibus, perfectοque honore Dei ac munere, sive ministerio, Græc. vers. præced. : pontifex descendens ab altari, manus suas extulit, extendit ad benedicendum populum. Levit., ix, 22 ; Num., vi, 27 ; quo fine dimittebatur cœtus, ibid.

23. Et iteravit orationem suam. Manifeste spectat ad orationem eam, quam, Philopatore jam in templum irruente, Simon effuderat ; signanter enim dictum II Machab., i, 9, 10, 11, absoluto sacrificio id factum : cum rex ab ipso loco in quo sacra spectabat, jam accederet ad templum, ejusque optimam dispositionem admiratus, vi pararet ingressum. Igitur iteravit Simon orationem suam : novis rebus coortis de integro orare cœpit, idque flexis genibus, et manus decenter extendens, ibid., ii, 1. Volens ostendere virtutem Dei : sive ut habet Græc. benedictionem a Deo territuro impium regem, ne infanda coepta perageret. Jam ergo totius hujus loci a vers. 12 sibi constat sensus, et absque his quidem nulla causa suberat, cur Ecclesiasticus pacifici sacrificii ritus omnes et singula officia sacerdotalia, tanquam eximias ac proprias Simonis res, tanta diligentia et copia referret ; quæ sane laudatio perquam frigida et inanis esset. Nunc res tota claruit, certaque præsto est ratio, cur omissis aliis sacrificiis, pro peccato scilicet atque holocaustis, eucharistia tantum describenda susceperit ; quippe cum Simoni nostro talia sacra, in hac temporum necessitudine, peragenda contigerint : quæ adhuc recentia et vulgo notissima clarius ac distinctius designari nihil attinebat : nec aliter res notæ in aliis Scripturæ locis, præsertim in Psalmis referuntur. In Græc. pro, iteravit orationem, legimus, iteravit in adoratione. Orare, adorare, ac venerari et græce et latine passim pro ipsa oratione habentur.

24. Et nunc orate. In Simonis oratione tanta vis fuit, ut rex confestim flagellatus a Deo, atque instar arundinis agitatus, et prostratus in terram, re infecta reportaretur domum, II Machab., i, 16-18, et quidem nullius fuso sanguine ; quo nihil mirabilius, cum plebs in necem rueret potius quam violari sineret sacri loci religionem, ipse rex fureret, et ausurus extrema videretur. Neque minus efficax fuit deprecatio, cum idem rex nondum remissa ira, Judæos Alexandrinos elephantis prædæ daturus, iisdem Judæis ad exemplum Jerosolymitarum ac Simonis orantibus, perculsus amentia a proposito destitit, multaque ac magna beneficia in piam gentem contulit, ibid., 5-7. Merito ergo Ecclesiasticus his commemoratis addit : et nunc, tanto exemplo docti, quanta sit virtus Dei, vers. [227]

25. Det nobis jucunditatem cordis, et fieri pacem in diebus nostris in Israel per dies sempiternos ;

26. Credere Israel nobiscum esse Dei misericordiam, ut liberet nos in diebus suis.

27. Duas gentes odit anima mea : tertia autem non est gens, quam oderim :

28. Qui sedent in monte Seir, et Philisthiim, et stultus populus, qui habitat in Sichimis.

29. Doctrinam sapientiæ et disciplinæ scripsit in codice isto Jesus filius Sirach Jerosolymita, qui renovavit sapientiam de corde suo.

30. Beatus, qui in istis versatur bonis : qui ponit illa in corde suo, sapiens erit semper.

31. Si enim hæc fecerit, ad omnia Det nobis jucunditatem cordis, et fieri pacem in diebus nostris in Israel secundum dies sæculi.

Fidelem faciendo nobiscum misericordiam suam ; et in diebus ejus liberet nos.

Duas gentes odit anima mea : tertia autem non est gens :

Qui sedent in monte Samariæ, Philisthim, et stultus populus qui habitat in Sichimis.

Doctrinam intellectus et scientiæ scripsi in codice isto, Jesus filius Sirach Hierosolymita, qui diffudit sapientiam de corde suo.

Beatus qui in istis versabitur : et qui posuerit illa in corde suo, sapiens erit.

Si enim hæc fecerit, ad omnia præced., et quid precatio possit, orate Deum omnium pro pace et incolumitate populi : hic et seqq.

25. Fieri pacem : vexationibus quæ nunc instant, ex cap. xxxvi, in melius versis.

26. Credere Israel : ita ut credat Israel.

27, 28. Duas gentes... tertia non gens... qui sedent in monte Seir : Idumæi, Esaü sive Edom posteri, perpetui jam inde ab initio Israelitarum hostes, et tunc quoque infensissimi : I Mach., v, 3, etc. Pro monte Seir in Scripturis noto, atque Esau posteris attributo, Græc. in monte Samariæ ; quæ pessima ac prorsus reficienda lectio, cum de Samaritanis mox agatur. Philisthiin : qui hostili semper animo, certissimumque fugatis hostibus perfugium. I Mach., iii, 24. Stultus populus in Sichimis : Samaritanus cujus caput Sichem : stultus revera populus, imperitus, qui licet legis gnarus, tamen a præscriptis legis veroque cultu ac populo Dei secesserit : idea invisa gens, nec gentis nomine appellanda, quippe quæ nec suis ipsa stet legibus. Quantum autem per hæc tempora Judæis nocuerit, testantur omnes historiæ.

29. Doctrinam. Hæc et quæ sunt in seq. capite, Hugo Grotius a nepote addita putat avi auctoris scriptis ; quo argumento, quave conjectura, non dixerim, cum nullam afferat. Cæterum hæc immerito rejici in nepotem facile evicero, cum nihil sit quod non avo conveniat. Jesus filius Sirach Jerosolymita. Sic antiqui nomen, parentem, patriam inserebant libris ; nec refert, an in capite, an in clausula. Quin etiam Ecclesiastes posteaquam in ipso initio nomen posuit, in extremo sic scribit : Cumque esset sapientissimus Ecclesiastes, docuit populum, etc. Eccle., xii, 9. quod iste videtur imitatus.

30. Beatus, qui in his versatur bonis : Græc. simpliciter : Beatus qui in his versatur. Sic scriptores divinitus inspirati solent commendare doctrinam suam, imo non suam, sed Dei, uti in Præfatione cap. ult. memoravimus : sic ipse Salomon passim, sic iste, supra, cap. xxxiii, 17-19 ; xxxix, 16 et seqq. ; sic sequente capite, 19, 22, 23, 30, 31, etc. [228]

valebit : quia lux Dei vestigium ejus est. valebit : quia lux Domini vestigium ejus. 31. Lux Dei vestigium ejus est : qui scilicet hæc fecerit : divino lumine signata sunt vestigia quæ sectetur.