Caput XLV

Moyses, Aaron : sacerdotium, Aaroni et filiis : Dathan, Abiron, Core, Phinees.

VERSIO VULGATA.

1. Dilectus Deo et hominibus Moyses, cujus memoria in benedictione est.

2. Similem illum fecit in gloria sanctorum ; et magnificavit eum in timore inimicorum, et in verbis suis monstra placavit.

3. Glorificavit illum in conspectu regum, et jussit illi coram populo suo, et ostendit illi gloriam suam.

4. In fide et lenitate ipsius sanctum fecit illum, et elegit eum ex omni carne.

5. Audivit enim eum, et vocem ipsius, et induxit illum in nubem.

6. Et dedit illi coram præcepta, et legem vitæ et disciplinæ, docere Jacob testamentum suum, et judicia sua Israel.

7. Excelsum fecit Aaron fratrem SIXTINA VERSIO.

Dilectum a Deo et hominibus Moysen, cujus memoria in benedictionibus est.

Similem illum fecit gloriæ sanctorum, et magnificavit eum in timoribus inimicorum : et in verbis ejus signa cessare fecit.

Glorificavit eum in conspectu regum : mandavit illi ad populum suum : et ostendit illi gloriam suam.

In fide et lenitate ipsius sanctum fecit, elegit eum ex omni carne.

Auditam fecit ei vocem suam : et induxit illum in caliginem.

Et dedit illi coram præcepta legem vitæ et scientiæ, docere Jacob testamentum suum, et judicia sua Israel.

Excelsum fecit Aaron sanctum 1. Dilectus : Græc. dilectum Moysen, ex ultima voce præcedentis.

2. Monstra placavit : Græc. signa cessare fecit : ea quæ a magis fiebant, sive etiam, ea quæ faciebat Deus, postquam Ægyptii ad pœnitentiam verti videbantur. Exod. viii, 8, 29. Magis enim videbatur flagella Dei habere in potestate, qui non modo immittere, sed etiam coercere poterat. [207]

ejus, et similem sibi de tribu Levi :

8. Statuit ei testamentum æternum, et dedit illi sacerdotium gentis : et beatificavit illum in gloria,

9. Et circumcinxit eum zona gloriæ, et induit eum stolam gloriæ, et coronavit eum in vasis virtutis.

10. Circumpedes, et femoralia, et humerale posuit ei : et cinxit illum tintinnabulis aureis plurimis in gyro,

11. Dare sonitum in incessu suo, auditum facere sonitum in templo, in memoriam filiis gentis suæ.

12. Stolam sanctam, auro, et hyacintho, et purpura, opus textile, viri sapientis, judicio et veritate præditi :

13. Torto cocco opus artificis, gemmis pretiosis figuratis in ligatura auri, et opere lapidarii sculptis in memoriam secundum numerum tribuum Israel.

14. Corona aurea super mitram ejus expressa signo sanctitatis, et gloria honoris : opus virtutis, et desideria oculorum ornata. similem illi fratrem ejus, de tribu Levi.

Statuit ei testamentum sæculi, et dedit illi sacerdotium populi : beatificavit illum in decore.

Et circumcinxit eum stola gloriæ. Induit eum consummatione gloriationis, et confirmavit eum vasis virtutis.

Femoralia, et poderem, et humerale : et circumdedit eum malis punicis aureis, tintinnabulis plurimis in gyro,

Ad sonandum vocem in gressibus suis, ad faciendum audiri sonitum in templo, in memoriam filiis populi sui.

Stola sancta auro, et hyacintho, et purpura, opere variatoris, rationali judicii, manifestationibus veritatis.

Torta cocco, opere artificis, lapidibus pretiosis sculpturæ sigilli, in ligatura auri opere lapidarii in memoriam in scriptura sculpta secundum numerum tribuum Israel :

Coronam auream super mitram, efformationem signaculi sanctitatis, gloriam honoris : opus virtutis, desideria oculorum ornata, pulchra. 9. Stolam gloriæ : Græc. perfectionem gloriæ. In vasis : instrumentis : virtutis : roboris : pretiosis, locupletissimis.

10. Circumpedes et femoralia : Græc. Femoralia et poderem ; vestem amplissimam, quam interpres circumpedes vertisse videtur, quod ad pedes usque pertingeret.

11. Opus... sapientis : Græc. variatoris : pictoris egregii. Judicio et veritate præditi. Græc. Rationali judicii, manifestationibus sive signis veritatis, quippe qui insculptum Doctrina et. veritas : qua de re, Exod., xxviii, 35 ; Levit., viii, 8.

12. Torto cocco opus artificis : opus artificiose contextum : gemmis, figuratis : Cælatis, in ligatura auri, vinctis auro, inclusis : de quibus lapidibus Exod., xxviii.

13. Corona aurea : lamina illa aurea, de qua Exod., xxviii, 36. Expressa, sive impressa signo sanctitatis : quippe cui insculptum erat : Sanctum Domino, ibid. Gloria, seu gloriatione honoris : id est, honestissima ac magnificentissima : cum nihil sit gloriosius quam præferre insculptum fronti nomen Dei sanctum ; quod eat opus virtutis, ac roboris, locupletissimum, ut supra, vers. 9 ; sive etiam [208] cæla-

14. Sic pulchra ante ipsum non fuerunt talia usque ad originem.

15. Non est indutus illa alienigena aliquis, sed tantum filii ipsius soli , et nepotes ejus per omne tempus.

16. Sacrificia ipsius consumpta sunt igne quotidie.

17. Complevit Moyses manus ejus, et unxit illum oleo sancto.

18. Factum est illi in testamentum æternum, et semini ejus sicut dies cœli, fungi sacerdotio, et habere laudem, et glorificare populum suum in nomine ejus.

19. Ipsum elegit ab omni vivente, offerre sacrificium Deo, incensum, et bonum odorem, in memoriam placare pro populo suo :

20. Et dedit illi in præceptis suis potestatem, in testamentis judiciorum, docere Jacob testimonia, et in lege sua lucem dare Israel.

21. Quia contra illum steterunt alieni, et propter invidiam circumdederunt illum homines in deserto, qui erant cum Dathan et Abiron, et congregatio Core in iracundia.

22. Vidit Dominus Deus, et non placuit illi : et consumpti sunt in impetu iracundiæ.

23. Fecit illis monstra, et consumpsit illos in flamma ignis.

24. Et addidit Aaron gloriam, et dedit illi hæreditatem : et primitias frugum terræ divisit illi.

25. Panem ipsis in primis paravit in satietatem : nam et sacrificia Do- Ante ipsum non fuerunt talia usque in sæculum :

Non est indutus alienigena, sed filii ejus soli, et nepotes ejus per omne tempus.

Sacrificia ipsius fient holocarpomata quotidie assidue bis.

Implevit Moyses manus, et unxit illum oleo sancto.

Factum est illi in testamentum æternum, et in semine ejus in diebus cœli, ministrare ei simul, et sacerdotio fungi, et benedicere populum ejus in nomine ejus.

Ipsum elegit ex omni vivente, offerre oblationem Domino, incensum, et bonum odorem in memoriam, placare pro populo suo.

Dedit illum in mandatis suis, potestatem in testamentis judiciorum, docere Jacob testimonia, et in lege sua lucem dare Israel.

Contra eum steterunt alieni, et zelaverunt eum in deserto : homines qui erant cum Dathan et Abiron, et congregatio Core in furore et ira.

Vidit Dominus, et non placuit illi : et consumpti sunt in impetu iracundiæ.

Fecit illis monstra, ad consumendum in igne flammæ suæ.

Et addidit Aaron gloriam, et dedit illi hæreditatem. Primitias primitivorum divisit illis.

Panem in primis paravit satietatem : nam et sacrificia Domini tura difficili in præduro lapide. Et desideria oculorum ornata : res per se visu pulchræ, ac mirum in modum ornatæ.

17. Quotidie : addit Græc. jugiter, bis, pro ritu jugis sacrificii mane et vespere imperati, Num., xxviii, 34.

18. Complevit Moyses manus : sanguine victimæ, more solemni, Levit., viii, 24.

19. Glorificare populum suum : Græc. benedicere ritu solemni.

20. Potestatem in testamentis : id est, potestatem interpretandæ legis. [209]

mini edent, quæ dedit illi et semini ejus.

27. Cæterum in terra gentes non hæreditabit, et pars non est illi in gente : ipse est enim pars ejus, et hæreditas.

28. Phinees filius Eleazari tertius in gloria est, imitando eum in timore Domini,

29. Et stare in reverentia gentis : in bonitate et alacritate animæ suæ placuit Deo pro Israel.

30. Ideo statuit illi testamentum pacis, principem sanctorum et gentis suæ, ut sit illi et semini ejus sacerdotii dignitas in æternum.

31. Et testamentum David regi filio Jessæ de tribu Juda, hæreditas ipsi et semini ejus : ut daret sapientiam in edent, quæ dedit et ei, et semini ejus.

Cæterum in terra populi non hæreditabit : et pars non est illi in populo. Ipse enim pars tua, hæreditas.

Et Phinees filius Eleazari tertius est in gloria, in zelando eum in timore Domini.

Et stando in versione populi, in bonitate alacritatis animæ suæ : et placavit pro Israel.

Ideo statutum est illi testamentum pacis, præsidem sanctorum, et populo suo, ut sit illi et semini ejus sacerdotii dignitas in sæcula.

Et testamentum Davidi filio ex tribu Juda : hæreditas regis, filii ex filio solo : hæreditas Aaron et 27. In terra gentes : pro gentis : mendo manifesto : Græc. in terra populi : quod tribui Leviticæ in terra Chananæa nulla sors attributa est. Ipse enim (Deus) est pars ejus : ex decreto legis, Num., xviii, 20 ; Deuter., x, 8, 9.

28. Phinees... tertius in gloria : in honore pontificali, post patrem Eleazarum, et avum Aaronem.

29. Stare in reverentia gentis : Græc. εὐτροπῆ, reverentia pro ἐντροπῇ inversione, seu mutatione populi, cum populus a timore Dei, ad licentiam et libidines verteretur. Placuit Deo pro Israel : Græc. placavit pro Israel ; nota Phinees historia.

30. Principem sanctorum : id est, sacrorum præsidem.

31. Et testamentum David. Cur hic mentio anticipata Davidis, cujus laus suo loco infra describitur, xlvii, Græca declarant : quæ sic habent ad verbum : Et testamentum seu pactum Davidi (supple, statuit, quod vers. præced. ), filio ex tribu Juda : hæreditas regis, filii ex filio solo : hæreditas Aaron et semini ipsius : quæ omnia satis licet perturbata, indicant ut regnum hæreditarium Davidis familiæ, ita hæreditarium sacerdotium Aaronis filiis attributum. Ut daret sapientiam. Hæc et quæ sequuntur in Græco quoque confusa, ad verbum sic habent : Det vobis sapientiam in corde vestro, ad judicandum populum ejus in justitia, ut non aboleantur bona ipsorum, et gloriam eorum in generationes eorum. Sic quæ de Aaronis familia prædicavit,, conclusit voto facto, ut populi res sub sacerdotum Aaronitarum regimine fauste procederet ; quale votum rationi temporis accommodatissimum fuit, cum sacerdotes non jam circa altaris officia dediti essent, sed contempto templo, et sacrificiis neglectis, festinarent participes fieri palæstræ, etc., ut scriptum est II Machab., iv, 14. Quo fiebat ut fœdato sacerdotio, sancta plebs non jam, ut solebat, sacerdotes pontificemque observaret, sed principes magistratusque gentium, magno religionis periculo : nec absimile vero jam tum inter, initia tantæ corruptelæ insurrexisse Mathathiæ zelum, atque in eum ejusque liberos, sanctamque Asmonæorum gentem respici cœptum. Vide xxxvi, vers. 19. [210]

cor nostrum, judicare gentem suam in justitia : ne abolerentur bona ipsorum, et gloriam ipsorum in gentem eorum æternam fecit. semini ejus. Det vobis sapientiam in corde vestro, judicare populum suum in justitia : ne aboleantur bona ipsorum : et gloria eorum in generationes eorum. CAPUT XLVI.

Josue, Caleb, Samuel, Saul.

VERSIO VULGATA.

1. Fortis in bello Jesus Nave, successor Moysi in prophetis, qui fuit magnus secundum nomen suum,

2. Maximus in salutem electorum Dei, expugnare insurgentes hostes, ut consequeretur hæreditatem Israel.

3. Quam gloriam adeptus est in tollendo manus suas, et jactando contra civitates rhomphæas !

4. Quis ante illum sic restitit ? Nam hostes ipse Dominus perduxit.

5. Annon in iracundia ejus impeditus est sol, et una dies facta est quasi duo ?

6. Invocavit Altissimum potentem in oppugnando inimicos undique, et audivit illum magnus et sanctus Deus, in saxis grandinis virtutis valde fortis.

7. Impetum fecit contra gentem hostilem, et in descensu perdidit contrarios,

8. Ut cognoscant gentes potentiam ejus, quia contra Deum pugnare non est facile. Et secutus est a tergo Potentis : SIXTINA VERSIO.

Fortis in bellis Jesus Nave, et successor Moysi in prophetiis, qui fuit secundum nomen suum,

Magnus in salutem electorum ejus, expugnare insurgentes hostes, ut hæreditaret Israel.

Quam gloriam adeptus est in tollendo manus suas, et declinando rhomphæam contra civitates !

Quis ante illum sic stetit ? Nam hostes ipse Dominus perduxit.

Annon in manu ejus retrocessit sol, et una dies facta est quasi duæ ?

Invocavit Altissimum potentem, in oppugnando inimicos undique. Et audivit eos magnus Dominus, in saxis grandinis virtutis fortis :

Erupit contra gentem bellum, et in descensu perdidit contrarios,

Ut cognoscant gentes integram armaturam eorum, quia coram Domino bellum ejus. Etenim secutus est post Potentem : 1. In prophetis : Græc. in prophetiis : in prophetico munere. Magnus secundum nomen suum, quod est, Jesus, Salvator : quod sequens explicat.

2. Ut consequeretur hæreditatem : Græc. ut hæreditaret Israel ; active, ut sæpe jam, id est, ut Israelitis in hæreditatem inductis, terram partiretur.

3. Tollendo manus suas : ad feriendos hostes.

4. Ipse Dominus perduxit ; in manus ejus tradidit.

5. In saxis grandinis : Josue, x, 11.

6. Secutus est a tergo potentis : Deum ducem secutus est. [211]

7. Et in diebus Moysi misericordiam fecit ipse et Caleb filius Jephone, stare contra hostem, et prohibere gentem a peccatis, et perfringere murmur malitiæ.

8. Et ipsi duo constituti, a periculo liberati sunt a numero sexcentorum millium peditum, inducere illos in hæreditatem, in terram quæ manat lac et mel.

9. Et dedit Dominus ipsi Caleb fortitudinem, et usque in senectutem permansit illi virtus, ut ascenderet in excelsum terræ locum ; et semen ipsius obtinuit hæreditatem :

10. Ut viderent omnes filii Israel, quia bonum est obsequi sancto Deo.

11. Et Judices singuli suo nomine, quorum non est corruptum cor : qui non aversi sunt a Domino,

12. Ut sit memoria illorum in benedictione, et ossa eorum pullulent de loco suo,

13. Et nomen eorum permaneat in æternum, permanens ad filios illorum, sanctorum virorum gloria.

14. Dilectus a Domino Deo suo Samuel propheta Domini, renovavit imperium, et unxit principes in gente sua. Et in diebus Moysi fecit misericordiam ipse et Caleb filius Jephone, stare contra inimicum, prohibere populum a peccato, et sedare murmur malitiæ.

Et ipsi, cum duo essent, salvati sunt e sexcentis millibus, inducere illos in hæreditatem, in terram quæ manat lac et mel.

Et dedit Dominus ipsi Caleb fortitudinem, et usque in senectutem permansit illi, ut ascenderet in excelsum terræ locum : et semen ejus obtinuit hæreditatem :

Ut viderent omnes filii Israel, quia bonum est obsequi Domino.

Et Judices singuli suo nomine, quorumcumque cor non est fornicatum, et quicumque non sunt aversi a Domino ;

Sit memoria eorum in benedictionibus : ossa eorum pullulent de loco suo,

Et nomen eorum restauratum, glorificatis ipsis in filiis.

Dilectus a Domino suo Samuel, propheta Domini, constituit regnum, et unxit principes super gentem suam. 9. Misericordiam fecit : noto hebraismo, recte, pieque egit : misericordes, pii. idem Ipse et Caleb : auctores populo capessendæ terræ.

11. Ipsi Caleb fortitudinem : Josue, xiv, 10, 11.

12. Et Judices singuli. Intellige eos qui a Deo constituti, non Abimelechum Gedeonis filium, qui caesis fratribus tyrannidem arripuit, nec modesto judicis contentus titulo, regium sibi nomen attribuit , Judic., ix, 5, 6. Cæteri ergo omnes hic ut Deo probati, et universæ genti honori habiti, memorantur.

13. Ossa eorum pullulent : formula bene apprecandi mortuis, ut patet xlix, 12, quasi diceret : Eorum memoria reflorescat Alludit autem ad consuetudinem collocandi sepulchra in amoenis et virentibus locis, puta hortis, IV Reg., xxi, 18, 26. Christi quoque monumento in horto quodam posito : Joan., xix, 41. Credo ad commendandam piorum perennem et semper virentem memoriam, ac spem resurrectionis : qui horti cum virescerent, ipsa ossa de loco suo, id est, de sepulchro veluti germinare, et suo quodam modo reviviscere videbantur.

14. Renovavit imperium. Græc. constituit regnum. I Reg., viii, IX, x. Unxit principes : Saülem et Davidem : Ibid., ix, xvi. [212]

15. In lege Domini congregationem judicavit : et vidit Deus Jacob, et in fide sua probatus est propheta,

16. Et cognitus est in verbis suis fidelis, quia vidit Deum lucis.

17. Et invocavit Dominum omnipotentem, in oppugnando hostes circumstantes undique, in oblatione agni inviolati.

18. Et intonuit de cœlo Dominus, et in sonitu magno auditam fecit vocem suam :

19. Et contrivit principes Tyriorum, et omnes duces Philisthiim :

20. Et ante tempus finis vitæ suæ et sæculi, testimonium præbuit in conspectu Domini, et Christi : pecunias et usque ad calceamenta ab omni carne non accepit : et non accusavit illum homo.

21. Et post hæc dormivit ; et notum fecit regi, et ostendit illi finem vitæ suæ, et exaltavit vocem suam de terra in prophetia delere impietatem gentis. In lege Domini iudicavit synagogam : et visitavit Dominus Jacob. In fide sua probatus est propheta,

Et cognitus est in fide sua fidelis visionis.

Et invocavit Dominum potentem, in oppugnando hostes suos undique in oblatione agni lactentis.

Et intonuit de cœlo Dominus ; et in sonitu magno auditam fecit vocem suam.

Et contrivit principes Tyriorum, et omnes duces Philisthiim.

Et ante tempus dormitionis sæculi contestatus est in conspectu Domini, et Christi : pecunias et usque ad calceamenta ab omni carne non accepit : et non accusavit eum homo.

Et postquam dormivit, prophetavit, et ostendit regi finem ejus : et exaltavit vocem suam de terra in prophetia, delere iniquitatem populi. 17. Vidit, inspexit, Deus Jacob : τὸν Ἰακὼϐ, Jacobum, accusandi casu. Israelitis providit per tantum prophetam, tantumque judicem.

18. Et cognitus.... fidelis : addit Græc. visionis, certus videndi : seu certa et vera videns ; quippe cum omnia ejus vaticinia de Heli et Saüle impleta sint. I Reg. iii, iv, xv. Vidit Deum lucis : tum, cum illi tam certa visa missa sunt, variant editiones ; legunt enim alii : Vidit Deus lucis : de quo scriptum est : Ipse revelat profunda et abscondita, et novit in tenebris constituta, et lux cum eo est, Dan., ii, 22.

19. In oppugnando : I Reg., vii, 9.

20. Ante tempus : I Reg., xii, 5.

21. Et notum fecit regi : Saüli. De terra : apparitio Samuelis : I Reg., xxviii, 13. etc. Impietatem gentis : Saulem ipsum impium, nec Deo obsequentem.