Articulus 35
De honesta conversatione clericorum.
OBSECRO vos in Domino ut digne ambuletis vocatione qua vocati estis.1 Quoniam necdum, carissime, decrevisti charismata meliora æmulando statum perfectionis arripere, totique mundo et propriæ voluntati perfecte abrenuntiare, ut interim vivas ut oportet decetque canonicum, quid ad hoc requiratur, tibi breviter pandam.
Itaque in principio tertii Decretalium inter cetera de clericis, seu canonicis (nempe quod ibi de clericis legitur, certum est ad canonicos præcipue pertinere), scriptum est :
Clerici arma portantes et usurarii excommunicentur.2 — Si quis ex clericis comam relaxaverit, anathema sit. — Monasteria monialium si quisquam clericus sine manifesta et rationabili causa frequentare præsumpserit, per episcopum arceatur; et si non destiterit, ab officio ecclesiastico reddatur immunis. — Bona clericorum veniant in commune; in una domo vescantur, atque sub uno tecto dormiant ac quiescant. — Ludos et ludibria in ecclesia nequaquam exerceant. — Ut clericorum mores et actus in melius reformentur, continenter et caste vivere studeant universi, præsertim in sacris ordinibus constituti, ab omni libidinis vitio præcaventes, quatenus in conspectu omnipotentis Dei puro corde et casto corpore valeant ministrare. Ne vero facilitas veniæ incentivum tribuat delinquendi, statuimus ut qui deprehensi fuerint incontinentiæ vitio laborare, prout magis aut minus peccaverint puniantur secundum canonicas sanctiones, quas efficacius et districtius præcipimus observari, ut quos divinus timor a malo non revocat, temporalis saltem pœna coerceat a peccato: videlicet ut ab officio suspendantur, et ecclesiasticis beneficiis spolientur. — A crapula et ebrietate omnes clerici diligenter abstineant.
Unde vinum sibi temperent; nec ad bibendum quispiam incitetur, quum ebrietas et mentis inducat exsilium, et libidinis provocet incentivum. Unde illum abusum penitus decernimus abolendum, quo in quibusdam partibus ad potus æquales suo modo se obligant potatores. Si quis autem super his se culpabilem exhibuerit, nisi a superiore commonitus satisfecerit, ab officio et beneficio suspendatur. — Clerici officia vel commercia sæcularia non exerceant, maxime inhonesta. Mimis, joculatoribus et histrionibus non intendant. Tabernas prorsus evitent, nisi forte causa necessitatis in itinere constituti. Ad aleas et taxillos non ludant, nec hujusmodi ludis intersint. Coronam et tonsuram habeant convenientem, et se in officiis ecclesiasticis et aliis bonis studiis exerceant diligenter. Clausa deferant desuper vestimen-
Decretal. lib. III, tit. 1, c. 8.
Ibid. c. 9.
Ibid. c. 12.
Ibid. c. 13.
Ibid. c. 14.
Ibid. c. 15.
Ps. CXXXVI, 6.
Ps. CXXXI, 14. ta, nimia brevitate vel longitudine non notanda; pannis rubeis aut viridibus, manicis, sotularibus consuticiis, frenis, sellis, pectoralibus, calcaribus deauratis aut aliam superfluitatem gerentibus, non utantur; fibulas aut corrigias auro seu argento ornatas non ferant, nec annulos, nisi quibus competit ex officio dignitatis.
Inhibendum est ut nullus sacerdos feminas de quibus suspicio esse potest, retineat. — Si presbyter, diaconus aut subdiaconus de quacumque femina crimine fornicationis suspectus, post primam, secundam et tertiam admonitionem inveniatur fabulari aut aliquo modo conversari cum ea, excommunicationi subdatur. — Cum clericis non permittantur mulierculæ habitare, nisi forte de illis personis existant, in quibus naturale fœdus nil permittat criminis suspicari.
Ecce, mi frater, ex his elicere vales qualis aliquando fuit et nunc quoque merito esset conversatio canonicorum, quam honesta, religiosa atque devota. Sed, proh dolor! status ille vehementer nimis prolapsus est.
Forsitan dices, ea quæ dicta sunt ad jus positivum pertinere, et per consequens dispensationi præsertim summi Pontificis subjacere, nec te obligari ad ea.3 Fateor utique, quod dum rationabilis causa est, dispensationem admittunt: et quamvis forte quantum ad aliqua jam per dispensationem amota sunt, utputa quoad cohabitationem, convescentiam, et bonorum communitatem, non tamen quoad alia multa, videlicet quoad continentiam, sobrietatem, mundanarum vanitatum ac superfluitatum evitationem, in spiritualibus exercitiis diligentem occupationem, atque in ecclesiasticis officiis debitam exercitationem.
Postremo, ut certius tibi patescat quanta exigantur ad hoc quod aliquis per dispensationem excusetur coram Deo ab obligatione et ab impletione legis, juris, præcepti, statuti seu regulæ suo statui constum sit quod indulgetur :4 alioqui non dispensatio, sed juris dissipatio esset. Et ex hoc alii trahunt, quod dispensatio aliud non est quam latentis seu virtualis intentionis ipsius legislatoris expressio, ita quod si legislator adesset, ipse stante tali necessitate aut utilitate sic judicaret agendum, imo sic ageret. Unde, secundum hoc, per dispensationem mutatur materiale in lege, non legis formale, videlicet intentio legislatoris, quæ est principale in lege. Prælati ergo est diligenter considerare causam dispensationis, secundum rectæ rationis et veræ prudentiæ discussionem : alioqui nec ipse esset a culpa immunis, nec alius. Unde S. Bernardus scribit Roberto monacho, qui de licentia Papæ transtulit se de Ordine rigidiori Cisterciensium ad Ordinem Cluniacensium leviorem : Non tibi frustra quis blandiatur de dispensatione apostolica, cujus conscientiam tenet ligatam divina sententia.
Hinc ergo, secundum doctores, in lege aliqua potest et debet fieri dispensatio propter compellentem necessitatem, aut veram manifestamque utilitatem, quam verisimiliter acceptasset et approbasset legislator, si sibi occurrisset :5 alioqui dispensator potestate sibi concessa utitur (imo abutitur) in destructionem, non in ædificationem. Is quoque qui dispensationem requirit sine necessitate aut utilitate præfata, vel per falsi suggestionem aut veri suppressionem, fallit se ipsum, nec excusatur a culpa. Hinc libro de Consideratione scribit Bernardus ad Papam Eugenium : Non sum tam rudis, ut ignorem vos positos dispensatores, sed in ædificationem, non in destructionem. Ubi urget necessitas, excusabilis est dispensatio; ubi utilitas provocat, laudabilis est : utilitas, dico, communis, non propria. Nam ubi nihil est horum, non plane fidelis dispensatio, sed crudelis dissipatio est. His consonant summorum Pontificum scripta Gelasii et Leonis. Ait quippe Gelasius Papa : Ubi necessitas non est, inconvertibilia maneat sanctorum Patrum decreta. Et S. Leo Papa : Ubi necessitas non est, nullo modo violentur sanctorum Patrum instituta.
Ecce ex his potes pensare, frater amande, quando et qualiter dispensatio a culpa excuset, quam rationabiliter sit petenda, quam circumspecte atque prudenter exhibenda. Per quid etenim status Ecclesiæ eatenus corruit et defecit sicut per consuetudinariam, incircumspectam ac levem dispensationem ? Ideo quantum tibi possibile est, esto justi verique tenax. Et quæ nunc scripsi ad canonicos pertinere, quamdiu in hoc statu es, quantum bono prævales, modo diligenter observes, ut per hoc gratiam merearis ampliorem a Domino, per quam meliora æmulando charismata, statum perfectionis viriliter feliciterque arripias, ad honorem, laudem et gloriam Creatoris adorandi, excelsi ac immortalis, qui est super omnia Deus sublimis et benedictus.
Footnotes
Chapter 36 of 37