Articulus 39

Demonstratio quod Papa est supra totam Ecclesiam simul seu collective acceptam, tanquam caput, pastor et pontifex ejus.

UT finis hujus tractatuli connectatur principio suo, rursus clarissime reor probandum quod in principio ejus constat probatum, utputa quod Papa toti Ecclesiæ conjunctim acceptæ præsideat, ejusque rector, princeps et judex, pastor, caput, sponsus pontifexque consistat. Quod amplius quam probatum est non arbitrabar probandum, eo quod præinducta hoc ipsum sufficienter et supersufficienter demonstrent; sed quoniam interim quum hæc scripsi, quoddam ad me devenit opusculum, cujus collector pro magno reputat inconvenienti ita asserere, dicens quod Papa nequaquam præsit toti et universali Ecclesiæ, nisi ad hunc sensum, quod præest cuicumque particulari Ecclesiæ atque cuilibet particulari personæ ecclesiasticæ. Contra cujus imaginationem præter quamplurimas auctoritates et rationes copiose supra inductas, allegari possent multæ Decretales propositum lucidissime affirmantes, ut est textus qui ait quod Papa est rector universalis Ecclesiæ.¹² Et alius textus ait Papam universalem Ecclesiam regere illique præsidere.

Sed quid necesse est hujusmodi allegare, quæ utique copiosissime possent adduci? quia etsi mille hujuscemodi auctoritates allegarentur, disputator prætactus et alii quidam, omnes una solutione solvunt, dicendo quod accipi debent in sensu quo possunt valere, non in sensu quo perirent, ut ubicumque legitur, Papa præest toti seu universali Ecclesiæ, exponendum sit ita: id est omni particulari Ecclesiæ.

Contra quam solutionem primo sic quasi pueriliter argui potest: Omnes particulares Ecclesiæ realiter sunt ipsa tota universalis Ecclesia simul sumpta; sed uno eodemque tempore Papa præsidet omnibus particularibus Ecclesiis: ergo et toti et universali Ecclesiæ simul acceptæ ab eodem ad idem. — Præterea, Papa præsidet Romanæ Ecclesiæ et ceteris cunctis Ecclesiis, quæ faciunt universalem Ecclesiam: ergo universali præest Ecclesiæ.

Insuper, si Papa solum præest cuicumque particulari Ecclesiæ, accipio unam particularem Ecclesiam, et interrogo an ei præsideat Papa: et dicetur quod imo. Addam ergo illi particulari Ecclesiæ unam aliam particularem Ecclesiam, et sciscitabor an istis duabus Ecclesiis conjunctim acceptis præsideat Papa. Si respondetur quod non, opponam quod imo, quia et si duæ particulares Ecclesiæ accipiantur ut una et etiam fiant una, quod realiter fieri potest a Papa, qui de duobus episcopatibus potest facere unum, sicut de uno duos, ut supra ostensum est; si ergo hoc fiat vel consideretur ut factum, adhuc illa Ecclesia ex duabus collecta, est una particularis Ecclesia respectu totius universalis Ecclesiæ:³ ergo Papa præsidet ei, qui unicuique præest particulari Ecclesiæ. Imo, quum sint multæ particulares Ecclesiæ quarum quælibet dignitate auctoritateque præsulis seu principis sui et numero subditorum, excedit multas particulares Ecclesias simul acceptas seu realiter unificatas; si Papa præsidet unicuique tali particulari Ecclesiæ, non videtur cur negetur præsidere Ecclesiis particularibus parvis et multis pariter sumptis. Rursus, fuerunt quidam episcopi quorum quilibet pluribus particularibus episcopatibus præfuit etiam simul seu collective consideratis et sumptis: ergo multo plus hoc potest competere Papæ.

Si igitur concedatur quod sic, mox illi Ecclesiæ ex duabus conjunctæ adjiciam tertiam, arguamque ut ante, et quæram quousque queat admitti talis additio. Si dicatur quod quousque ad medietatem omnium particularium Ecclesiarum pervenero, dicam quod Ecclesia ex media parte omnium particularium Ecclesiarum resultans, adhuc est una particularis Ecclesia respectu totius Ecclesiæ militantis, de qua sola jam sermo est. Addam ergo ei adhuc unam particularem Ecclesiam; et tamen adhuc non erit tota seu universalis Ecclesia, ergo particularis: nam quidquid est circa totum, videtur esse pars seu partialis collectio comparatione totius. Addam ergo ei universas quæ restant particulares Ecclesias, una excepta, et quæram an ei sic simul acceptæ præsideat Papa. Et apparet quod imo, quia nondum est universalis ac tota Ecclesia. Itaque quæram, quum Papa præsit toti illi Ecclesiæ sic acceptæ, itemque particulari Ecclesiæ residuæ seorsum acceptæ, anne possit concedi quod præsit toti illi Ecclesiæ et huic residuæ, si accipiantur conjunctim. Et apparet quod imo: quia conjunctio ista prælationi non obviat, sed magis concordat, quum prælatio hoc intendat, ut subjecti sint unum spirituali connexione, et tendant ad unum.

Præterea, quum juxta omnium sanctorum Patrum atque doctorum catholicorum documenta et testimonia præinducta, beatissimus Petrus et quilibet ejus successor sit plenus Christi vicarius in hoc mundo, necesse est confiteri quod totius illius Ecclesiæ in terris sit prælatus et pastor et pontifex, cujus Christus est princeps, rex, pastor summus, ita quod præsit toti populo christiano simul accepto, suoque tempore exsistenti, sicque totus hic populus sit unus grex Papæ subjectus, cujus ipse est pastor.⁴

Denique, plenus vicarius medius est inter præsidentem principalem et totum populum illi principali subjectum simul seu collective acceptum: aliter enim non plenarie gereret vices principalis illius. Unde si rex terrenus committat alicui principi regnum suum plenaria commissione atque cum potestatis plenitudine, nullum est dubium quin princeps ille præesse et providere habeat toti populo regni sibi commissi simul accepto, secundum quod rex præfuit ei, quamvis iste sit princeps vicarialis. Quum ergo Papa sit plenus Christi vicarius, constat quod inter Christum in cœlo regnantem et totum populum christianum in terra peregrinantem simul acceptum, Papa sit medius, tanquam summus et plenus Christi vicarius, atque totius Ecclesiæ rector, pastor et pontifex. Idcirco a viris catholicis atque doctissimis theologis ac juristis Papa dicitur esse supra hominem et infra Deum.

Nec tamen ex his sequitur, ut quidam quasi derisibiliter arguunt, quod Papa esset prælatus et pontifex sui ipsius. Nempe sic argumentantur: Ad hoc quod Papa præsideret toti Ecclesiæ, requireretur quod præsideret capitibus et membris omnium Ecclesiarum: sed Papa non præsidet capiti Romanæ Ecclesiæ, quia sibi ipsi præsidere non potest. Ecce quam puerile ac facile in tam ardua materia argumentum! Quum enim dicitur Papa a sanctis Doctoribus pater patrum, pastor pastorum, prælatus, præses et pontifex totius Ecclesiæ seu omnium Ecclesiarum universorumque Christianorum, quis non consideret hoc dici atque intelligi per sui ipsius exclusionem? quemadmodum Deus dicitur creator omnium; et de Christo dicit Apostolus: Dedit illi (scilicet Deus Pater) nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu flectatur;⁵ et de Virgine gloriosa cantatur illud Proverbiorum ultimo:⁶ Tu sola supergressa es universas.

Amplius, isti seu quidam eorum qui negant Papam præsidere toti Ecclesiæ collective acceptæ seu generali concilio, asserunt quod universalis Ecclesia seu generale concilium non habet caput, rectorem, pastorem aut superiorem in terra. Quod prima facie videtur periculose sonare, præsertim quum Christus ascensurus in cœlum loco sui reliquerit Petrum.⁷ Superius quoque istud improbatum est evidenter. Præterea, Christus non sic præsidet toti Ecclesiæ quin et Michael sit ejusdem princeps Ecclesiæ, prout olim princeps exstitit Synagogæ, ut sancti Patres et doctores, Hieronymus, Gregorius, Beda, etc., communiter dicunt.⁸ Cur ergo præsidentia Christi super totam Ecclesiam excludat præsidentiam Papæ super eamdem, præsertim quum caput et membra, pastor et grex, prælatus et subditi esse soleant convenienterque debeant ejusdem naturæ uniusque status exsistere?

Insuper, in Numeris sanctus Moyses, quum se cito moriturum audisset, deprecatus est, dicens: Provideat Dominus Deus spirituum omnis carnis, hominem qui sit super multitudinem hanc, ne sit populus Domini sicut oves absque pastore.⁹ Et certum est quod nec Moyses, nec Josue ejus successor, sic præfuit multitudini seu populo filiorum Israelis quin Deus esset principalis pastor, princeps et rex plebis illius, quæ fuit populus ejus peculiaris. Unde in Ezechiele testatur: Ego requiram gregem meum, et ego ipse pascam oves meas.¹⁰¹¹ Et primo Regum loquitur Samueli: Non te abjecerunt, sed me, ne regnem super eos. Sed et apud Isaiam scriptum est:¹² Dominus judex noster, Dominus legifer noster, Dominus rex noster.¹³ Hinc Beda, Strabus, Rabanus, et ceteri expositores Scripturæ, sanctus quoque Thomas et alii concorditer dicunt, quod Deus in veteri Testamento habuit valde specialem curam et providentiam Israeliticæ plebis. Propter quod ait Psalmographus:¹⁴ Qui annuntiat verbum suum Jacob, justitias et judicia sua Israel; non fecit taliter omni nationi. Quibus omnibus non obstantibus, sanctus Moyses reputavit plebem Israel esse sicut oves sine pastore, nisi et hominem sibi præsidentem haberent. Et palam est quod de tota plebe illa Moyses loquebatur. Ergo et populus christianus simul acceptus seu universalis Ecclesia, si pastorem, rectorem et caput non habet in terra, erit ut oves absque pastore, quamvis pastorem, rectorem et caput habeat Christum in cœlo. Imo Christus non solum totius universalis Ecclesiæ, sed et cujuslibet particularis Ecclesiæ et congregationis devotæ est principalis rector, pastor et caput: nihilo minus requiritur rector et pastor secundarius, determinatus et ministerialis, vicarialeque caput. Ergo et in universali Ecclesia proportionaliter est pensandum.

At vero quidam inculte sic arguunt: Tota et universalis Ecclesia est Papa cum cetera congregatione fideli; sed tota ista Ecclesia non habet caput seu rectorem aut pastorem in terra: ergo totius Ecclesiæ rector, pastor et caput solus est Christus. Ad quod facillime respondetur, quod frequenter totum denominationem sortitur a parte, sicut econtrario, ut docet Philosophus. Sic ergo et tota Ecclesia præfato modo accepta, præter Christum habet caput in terra, quia in ea includitur actu vel aptitudine una persona ceteris universis a Christo prælata.

Porro hæc omnia, scilicet quod toti populo christiano simul accepto seu universali Ecclesiæ collective consideratæ præsit Papa, S. Thomas non solum affirmat, sed etiam ex intentione rationibus auctoritatibusque demonstrat, præsertim in Summa contra errores Græcorum, atque in Summa contra gentiles, et super secundum et quartum Sententiarum, ut supra jam pa tuit.¹⁵¹⁶ Quod etiam clarissime innotescit ex verbis B. Bernardi, libro secundo de Consideratione, ad Eugenium, ubi, ut allegatum est, inter cetera ait: Christus committens omnes oves Petro, unitatem omnibus commendavit in uno grege et uno pastore. In quibus verbis clarissime insinuatur quod Petrus post Christum fuit unus pastor omnium ovium Christi, omnesque oves fuerint unus grex Petro commissus ac subditus. Particulares vero Ecclesiæ non sunt unus grex Christi, nec ejus vicarii, scilicet Papæ, secundum quod partitive seu divisim, sed ut collective sumuntur: aliter nempe sunt plures greges, sicut et plures Ecclesiæ et plures prælati. Rursusque ait illuminatissimus ille Bernardus Eugenio Papæ: Quum quisque ceterorum habeat suam (scilicet navim sive Ecclesiam), tibi una commissa est grandissima navis facta ex omnibus, ipsa universalis Ecclesia toto orbe diffusa. Nescio quid clarius dici potest. Sed nec ego apertius queo exprimere quod probare et inferre intendo, quam illud expressit magnus ille Bernardus. Sed quia hæc supra commemoravi, addam quædam ex verbis Bernardi, quæ nondum adduxi.

Itaque in exordio tertii de Consideratione ad Eugenium ait: Considero quæ sub te sunt. Quænam sint illa, non est quod a me quærendum putes. Rectius forte quæ non sint quæras. Orbe exeundum est ei qui vult explorare quæ non ad tuam pertinent curam. Tu heres, et orbis tua hereditas. Curandum summopere tibi est et tota vigilantia considerandum, quomodo qui non sapiunt, sapiant; et qui sapiunt, non desipiant; et qui desipuere, resipiscant. Ergo et infidelibus debitor es, Judæis et gentilibus. Interest tua, dare operam quam possis, ut increduli convertantur ad fidem. Deinde Bernardus de isto prosequitur, et inter cetera docet quod Papæ commissum est sæculum, commissus est mundus, commissa est universitas ipsa, ita ut non solum toti Ecclesiæ, sed universitati hominum etiam infidelium sit prælatus. Unde, sicut quicumque episcopus comparatur ad suam particularem cui præest Ecclesiam, sic Papa ad totam universalem Ecclesiam, imo per prius ad eam quam ad quamcumque particularem Ecclesiam, quamvis Romanam. Quod enim toti Ecclesiæ per se solum solus non præest, hinc accidit quod simul in diversis locis et territoriis (nec faciliter successive in omnibus) esse præsidereque nequit: ideo alii in partem sollicitudinis dicuntur vocati. Ad istud sunt copiosissimæ auctoritates Sanctorum et authenticorum doctorum præhabitæ, præsertim S. Cyrilli in libro Thesaurorum.

Sed vide in præscripto ejusdem, qui contra hæc arguit, et potissime duas auctoritates allegat, unam Gregorii, aliamque Gelasii Papæ. Gregorius namque Eulogio patriarchæ Alexandrino, a quo universalis Papa fuit vocatus, sic scribit: In præfatione [epistolæ] quam ad me direxistis, superbæ appellationis vocabulum, universalem me Papam vocando, imprimere curavistis: quod peto dulcissima mihi sanctitas vestra ultra non faciat, quia vobis subtrahitur quod alteri plus quam ratio exigit præbetur. Ad quod respondendum, quod S. Gregorius titulum illum magnitudine humilitatis magis quam zelo veritatis abhorruit, quia non solum a malo, sed insuper ab omni specie mali, secundum doctrinam Apostoli, voluit abstinere. Quoniam ergo nomen universalis Papæ tempore suo insolitum fuit, nec prædecessores sui illud sibi adscribere consueverunt, ipse illud tanquam jactantiam sonans abhorruit. Nec tamen hinc sequitur quod universalis Papa non fuit. Quid enim est universalis Papa, nisi generalis pontifex seu communis episcopus? Quod utique summo Pontifici veraciter competit, qui sic Romano episcopatui præsidet, ut et universis episcopatibus præsit tanquam summus hierarcha in tota Ecclesia. Rursus, non sequitur: noluit sic vocari, ergo non fuit, nec ita vocari veraciter potuit. Nam et Joannes Baptista negavit se esse prophetam, et Paulus dixit, Non sum dignus vocari apostolus :¹⁷ et tamen de Joanne pater ejus vere prædixit, Tu, puer, Propheta Altissimi vocaberis ; et Paulus præclarus fuit apostolus. Sic et Amos propheta asseruit : Non sum propheta. Denique, S. Gregorius a Stephano episcopo laudatus, laudem illam ferre non potuit, nec eam sibi competere dixit : imo non tulit quod matronæ dicebant se ejus ancillas. Quæ omnia in ejus continentur Legenda. In locutionibus namque quas viri virtuosi ex humilitate pronuntiant, magis intuenda est mentis eorum intentio quam forma verborum. Insinuavit quoque se non universalem episcopum, per exclusionem prælationis episcopalis aliorum. Idcirco adjecit : Quia vobis subtrahitur, etc.

Porro verba Gelasii sunt :¹⁸ Universæ per orbem Ecclesiæ sunt unus thalamus Christi, et Ecclesia Romana ceteris Ecclesiis est prælata. Non dicit quod sit prælata thalamo Christi, id est universali Ecclesiæ, sed Ecclesiis reliquis. Verum hoc argumentum modici est valoris ac roboris, et potius ad oppositum militat. Sicut enim non dicit quod sit prælata thalamo Christi, ita nec oppositum adstruit : imo, quum Romana Ecclesia particulariter sumpta, sit pars thalami hujus, ipsa proprie non debuit dici prælata thalamo huic, nisi ratione pontificis sui, qui et Romanæ Ecclesiæ ac ceteris præsidet. Amplius, supra ex dictis Bonaventuræ atque Durandi ostensum est, quod Papa sit sponsus generalis et unicus totius Ecclesiæ : quod verum non esset, nisi toti Ecclesiæ quodammodo esset prælatus. Sicut enim, juxta Apostolum, vir caput est mulieris, ita et sponsus caput est sponsæ : quamvis Papa non sit caput simpliciter principale principalisve sponsus. Attamen Bonaventura testatur, quod Papa est caput indivisum Ecclesiæ.

Aliqui vero allegant Bernardum, dicentem circa finem secundi libri de Consideratione, quod Papa non sit sponsus, sed paranymphus Ecclesiæ. Sed (salva pace eorum) hoc Bernardus ibi non dicit. Si autem alibi dicit, hoc intelligendum est quod non sit sponsus principalis : imo comparatione Christi est Ecclesiæ paranymphus. Et hoc modo circa finem quarti libri de Consideratione ait Bernardus quod Papa sit amicus Sponsi, scilicet Christi, paranymphusque Sponsæ, id est Ecclesiæ. Verumtamen non negat quod Papa sit sponsus Ecclesiæ secundum sensum præhabitum.

Legi quoque in scripto cujusdam, quod Papa non debeat dici pontifex summus : quod est contra commune dictum Catholicorum. Et S. Bernardus, sicut præallegatum est, scribit quod Papa sit princeps episcoporum, summusque pontifex.¹⁹ Verum, ut alibi dicit, Papa dicitur summus comparatione, non consummatione. In canone quoque Chalcedonensis concilii Papa vocatur summus antistes.

Unde præinductæ auctoritates Sanctorum reprimere merito debent ora incaute loquentium, et plenitudinem potestatis papalis nimis limitare atque arctare volentium. Nedum papali derogant dignitati, verum Christo, cujus summus vicarius Papa est, derogare inveniuntur. Sed Christum in suo vicario venerentur, quoniam Christus suis ait vicariis : Qui vos spernit, me spernit.²⁰ Qui cum Patre æterno et Spiritu Sancto unus est omnium dominator, super omnia Deus sublimis et benedictus. Amen.

DE AUCTORITATE

SUMMI PONTIFICIS ET GENERALIS CONCILII LIBER SECUNDUS

Footnotes

1. Sext. lib. I, lit. 6, c. 2. ↩

2. art. II-vu, XXIV. ↩

3. art. VI. ↩

4. art. II et s. ↩

5. Philipp. II, 10. ↩

6. Prof. XXXI, 29. ↩

7. art. XXIV, 117. ↩

8. Dan. XII, 1. ↩

9. Num. XXVII, 16, 17. ↩

10. Deut. VII, 6. ↩

11. Ezech. XXXIV, 10, 5. ↩

12. Reg. VIII, 1. ↩

13. Is. XXXIII, 2. ↩

14. Ps. CXLVII, 19, 20. ↩

15. art. XXIV, XXV. ↩

16. art. IV, V, XVIII, XXIV. ↩

17. Cor. xv, 9. ↩

18. Decret. I. dist. 21, 3. ↩

19. art. III. ↩

20. Luc. x, 16. ↩