Articulus 8

De triplici regimine et triplici politia Ecclesiæ, et quomodo in gubernatione Ecclesiæ ista concurrant, ubi partim solvuntur præinductæ instantiæ.

LIBRO de Ecclesiastica potestate scribit Petrus de Alliaco : Licet papalis dignitas sit a Deo, quare ab homine nec major nec minor fieri potest ; tamen usus plenitudinis potestatis istius, ad excludendum ipsius abusum, potest generalis concilii auctoritate constringi : ideo antiquo jure statutum est quod Papa professionem faceret, et hujusmodi professio per lapsum temporis ampliata est. Porro ad regulandum usum plenitudinis potestatis papalis, et ad excludendum abusum ejusdem, considerare convenit, non expedire

Ecclesiæ, quæ dicitur habere regale sacerdotium, quod regatur regimine non regio puro seu pure regali, sed mixto cum aristocratia et democratia. Nam licet regimen regium, in quo unus singulariter principatur multitudini secundum virtutem, sit melius quolibet alio regimine simplici, ut ostendit Philosophus tertio Politicorum; tamen si fiat mixtum cum aristocratia, in qua plures dominantur secundum virtutem, et cum democratia, in qua populus principatur, tale regimen melius est, in quantum in regimine mixto omnes aliquam partem habent in principatu, et etiam quoniam licet regale regimen sit optimum in se si non corrumpatur, tamen propter magnam potestatem quæ regi conceditur, de facili degenerat in tyrannidem, nisi sit in rege virtus perfecta, quæ rara est et in paucis. In cujus rei signum, in populo Israel, cui succedit populus christianus, Deus constituit quodammodo regem, licet non cum plena potestate: ut patet in Moyse et Josue, successoribusque eorum, qui toti illi populo præerant. Licet autem in eis esset regimen regale, in quantum unus principaliter omnibus præfuit, erat tamen aliquid de aristocratia admixtum, in quantum sub illo uno septuaginta seniores eligebantur; erat etiam ibi aliquid de democratia, in quantum illi seniores eligebantur de omni populo et ab omni populo, ut dicitur in Deuteronomio. Sic manifeste videtur quod esset optimum regimen Ecclesiæ, si sub uno Papa eligerentur plures ab omni et de omni provincia. Et tales esse deberent cardinales, qui cum Papa et sub eo Ecclesiam regerent, usumque plenitudinis potestatis temperarent; et hæc notari videntur in capitulo Per venerabilem.¹

Porro de hac re plenius scribit Cancellarius in sermone qui incipit:² Prosperum iter faciet nobis Deus. Triplex, inquit, est politia. Prima dicitur regalis seu monarchica; secunda dicitur aristocratia; tertia, democratia. Esset autem inter istas politias melior quam aliqua singularis, illa quæ ex regali et aristocratia componeretur, ut in regno Franciæ, ubi rex instituit Parlamentum, a quo judicari non refugit. Esset vero omnium optima et saluberrima politia quæ hanc triplicem bonam complecteretur. Est autem generale concilium politia talis composita, habens directionem suam ex adsistentia Sancti Spiritus speciali et promissione Christi, magis quam ex natura aut humana sola industria.

In libro quoque de Ecclesiastica potestate his addit: Politia est communitas ordinata ad aliquem finem perfectum. Politiarum vero alia est cœlestis, alia autem humana, quæ duplex est: prima, quæ appropriato vulgatoque nomine dicitur ecclesiastica; alia sæcularis, quæ ab Aristotele dividitur in tres partes, scilicet in regnum, aristocratiam et democratiam. Quid autem sit regnum, prædictum est. Aristocratia vero est communitas perfecta sub paucis bonis, bonum reipublicæ per suas leges principaliter intendentibus; et democratia, communitas perfecta sub pluribus bonis. Omnis autem politia ecclesiastica, sive dicatur unus, sive pauci, sive plures boni præesse, dicitur proprie divina, quia secundum leges supernaturales debet quilibet regulationem accipere. Et ita perspicuum est, quod tres istæ politiæ seu species istæ regiminis in Ecclesia uniuntur aliter quam in politia civili, propter divinæ legis unitatem.³ Considerari igitur debet Ecclesia prout instituta est a Christo supra firmam fidei petram, ad finem supernaturalem, secundum evangelicam legem et sacram Scripturam, secundum quam debet regulari judicium de fide et moribus subditorum. Possumus itaque conformiter ad prædictam Philosophi politiam tripliciter distinctam in naturali regimine, Ecclesiæ politiam seu gubernationem dividere, quod alia est papalis, alia collegialis, alia synodalis seu concilii generalis. Papalis imitatur regalem; collegialis dominorum cardinalium, aristocratiam; synodalis seu generalis concilii, democratiam, vel potius est perfecta politia aut gubernatio resultans ex omnibus.⁴

Præterea, sicut sæpius ore tenus fassus sum, sic nunc scripto protestor, multo mihi facilius esse scripta mea cum scriptis Cancellarii concordare, quam scripta ejus ad invicem. Ut enim sæpius dictum est, ipse frequenter affirmat regimen Ecclesiæ debere esse monarchicum et regale : nihilo minus interdum scribit generale concilium esse efficacissimam regulam, sufficientem quoque et supremum legislatorem ad regimen totius Ecclesiæ. Sic ergo sumenda sunt ista et alia verba ipsius de ista materia, ut sibi mutuo non repugnent. Itaque, quod ait Ecclesiæ regimen esse monarchicum, dictum videtur de regimine ejus primo et continuo, simplici, puro, et quasi suo modo humano. Sic enim Papa præest Ecclesiæ, et quantum fieri potest, providendum est ut omni tempore aliquis sit Papa in actu. Sic vero non oportet semper esse generale concilium, cujus regimen non est simplex, purum, continuum aut solum humanum, sed potius mixtum, interruptum, divinum, quantum ad necessaria directe ad salutem. Constat autem quod regimen papale præcessit in Ecclesia generalis concilii convocationem et celebrationem et determinationem. — (1) Per hoc soluta est prima objectio in præcedentis articuli facta exordio.

(2) Ad secundam eadem exstat solutio, quia generalis concilii est tenendum judicium, et tempore opportuno est celebrandum concilium, quo expeditius dirigatur Ecclesia ac optime gubernetur, loquendo de isto regimine mixto seu democratico. Nihilo minus expedit ut semper præsit in ea unus monarcha, qui regio regimine principetur in ipsa : quod regimen optimum dicitur, quoniam melius est quavis alia specie gubernationis secundum se solam accepta, ut ex dictis Petri de Alliaco inductis patescit. Mixtum itaque synodaleque regimen non debet regimen monarchicum papale excludere. Unde quod Cancellarius ait, summe esse cavendum ne regimen Ecclesiæ negetur esse monarchicum et ne in aliam speciem gubernationis vertatur, intelligendum est quod non debeat solum esse aristocraticum aut democraticum, utputa per monarchici exclusionem regiminis.

(3) Ad tertiam instantiam, quod non licuit Papæ facere tot non obstantias, quæ prætendit quod concilium sit super Papam, sæpius responsum est, et infra respondebitur clarius. Nunc quoque in tantum dicatur, quod concilium in his quæ ad suum directe pertinent forum, conceditur quodam modo esse super Papam. Rursus, concilium incontracte acceptum, videlicet cum actuali, formali inclusione Papæ ac dignitatis papalis, est super Papam, sicut collegium una cum decano est super decanum, et Universitas una cum rectore, super rectorem, generaliterque totum super partem suam, sumendo totum cum actuali partis de qua agitur inclusione.⁵ Rursus, in quantum Papa est deviabilis peccabilisque persona, aut intolerabiliter reus esset, non negatur subesse concilii generalis judicio. Hæc nunc tetigisse sufficiat.

(4) Ad aliam respondendum, quod non sit neganda a concilio exsecutio potestatis supremæ jurisdictionis in his quæ ad ipsius concilii determinationem atque judicium proprie pertinent : cui et in talibus auctoritas definiendi discutiendique competit, sicut et Petrus de Alliaco fatetur.

(5) Ad sequentem objectionem patebit solutio in sequenti articulo.

(6) Ad aliam solutio data est, declarando qualiter concilium super Papam vere esse dicatur : infra tamen plus inde tangetur.

(7) Ad ultimam, in qua multa tanguntur, multiplex exstat responsio : quæ in primo opusculo prolixe inducta sunt.⁶ Ostensum est enim, quod sicut Ecclesia seu concilium potest in Papam quoad ea in quibus est super ipsum, ita et Papa potest (in his quæ ad suam pertinent cathedram) tam universali Ecclesiæ quam generali concilio condere legem, eisque præest ut caput et pastor. — Quod ergo Cancellarius et alii dicunt, Papam non posse regulare Ecclesiam, nec posse eidem præcipere, legem statuere, eamve judicare, quod etiam de generali concilio pariformiter asserunt : dicendum quod loquuntur de Ecclesia ut synodaliter congregata, seu de generali concilio formaliter ut sic, et quoad supremum ipsius, hoc est quoad potissimum quod concilio competit, quod est libere determinare, definire et ordinare ea quæ conciliariter sunt tractanda, secundum promissam, speratam et invocatam directionem Spiritus Sancti. In his etenim Papa non habet potestatem aut præsidentiam coercivam super concilium, sed magis subjicitur ei; et ratione hujus divinæ directionis præfertur concilium Papæ, propter concilii in talibus indeviabilitatem certamque regulationem. Nihilo minus generale concilium materialiter sumptum ut est quidam populus christianus, quædam particularis Ecclesia per respectum ad Papam, secundum Petrum de Alliaco, est quædam congregatio ovium Christi seu particulare ovile secundum exsistentiam suam (quamvis repræsentet universalem Ecclesiam), gensque peccabilis atque damnabilis, in propriis factis multipliciter potens errare damnabiliterque peccare, sicut et alia quævis particularis Ecclesia; et hoc modo habet, potest et debet a summo Pontifice regulari, regi et judicari, nec ab ejus obedientia est exemptum, dummodo nil ei præcipiat quo bonum concilii valeat aliquatenus impediri. Insuper et ipsum generale concilium, quantum ad ea quæ sunt præparatoria et accessoria ad principales ipsius actus, subjicitur Papæ, ita quod potest concilio et quibuscumque ejus personis præcipere ea quæ vere et indubitanter accommoda sunt concilio ad principale ipsius negotium exsequendum. Unde propter certam directionem concilii a Spiritu Sancto in determinatione et definitione eorum quæ ad ipsius concilii pertinent forum, non amittit Papa potestatem et prælationem aut jurisdictionem suam super concilium in aliis : quemadmodum si alicui congregationi canonicorum aut religiosorum, seu provinciali concilio, daretur ex gratia speciali certa infallibilisque directio Spiritus Sancti in consulendo et definiendo ea quæ decanus vel abbas seu præsul conciliariter tractanda proponeret, suorumque determinationi stare obligaretur, ob hoc decanus, abbas sive antistes non amitteret auctoritatem et præsidentiam suam super gregem suum in aliis. De hoc in primo libello, præsertim vicesimo septimo articulo, dicta sunt plura.

Denique, quoniam Cancellarius suo tempore scripsit contra quosdam qui Papam absolute et immoderanter prætulerunt concilio, scilicet contra Petrum de Luna et ejus fautores; idcirco sategit, ad reprimendum illorum audaciam, auctoritatem concilii totis viribus commendare, loquendo de ipso multum formaliter et quoad supremum quod competit ei, secundum quod consuetudinis est doctorum loqui nonnunquam utrumque extreme, dum contra errores contrarios disputant. Demum etiam in Scriptis canonicis de eadem re quandoque fit sermo secundum suum superius, ut quum ait Apostolus, Si secundum hominem ad bestias pugnavi Ephesi, id est, rationabiliter, ut sapientis est hominis, contra bestiales homines disputavi in Epheso;⁷ interdum secundum suum inferius, sicut dum ait : Quum sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis?⁸

Footnotes

1. Decretal. ib. IV, tit. 7, c. 13. ↩

2. Pa. LXVII, 10. ↩

3. art. VI. ↩

4. I Petr. II, 9. ↩

5. lib. I. art. 151. art. 152. lib. II. art. 153. lib. III. art. 154. ↩

6. art. 117 et 1. ↩

7. I Cor. xv, 32. ↩

8. I Cor. III, 3. ↩