Articulus 17

De plenitudine potestatis papalis, et de auctoritate ac præsidentia summi Pontificis super totam et universalem Ecclesiam, secundum Ubertinum, et de confirmatione quorumdam quæ ait, ex dictis Thomæ ac Bonaventuræ.

QUIDAM devotus doctor Ordinis S. Francisci, contemporaneus domino Bonaventuræ, videlicet frater Ubertinus, quarto volumine suo de Vita Salvatoris seu Arbore Crucifixi, de ista materia inter cetera ait : In collatione episcopatus, novum, verum ac spirituale matrimonium contrahitur inter episcopum et suam Ecclesiam, quod, secundum Innocentium, extra de Renuntiatione , capitulo Inter corporalia, habet fortius vinculum quam carnale, et a solo Deo potest dissolvi.¹ Nec enim nisi a Deo dissolvitur, quando a summo Pontifice, qui habet vicem Dei in terra, mutatur episcopus, vel transfertur : quod omni alteri potestati est impossibile. Propter quod, quum summus Pontifex multo melius unicus et integer sponsus vice Christi totius Ecclesiæ peregrinantis in terra, solennius et immobilius vinculum spiritualis connubii contrahat cum Ecclesia, solo Dei judicio et nulla humana potestate solvendum, quamdiu idem Pontifex vivit intra corpus Ecclesiæ, a cujus corpore per mortem ejicitur, aut per hæresim condemnatur, etiam si prius canonice introisset; ideo dicunt quidam, quod quantumcumque renuntiet summus Pontifex, non est in terra qui vice Dei fungatur super ipsum, ut renuntiationem possit vel debeat acceptare, vel qui vinculum spiritualis connubii quod contraxit cum universali Ecclesia, possit dissolvere, onusque pastoralis curæ de illius humeris amovere, vel qui possit aut debeat a subjectione sibi debita subjectam Ecclesiam absolvere, seu eam ipso vivente alteri possit desponsare : quod si fecerit, alter qui sic introducitur, est adulter, non sponsus, et Ecclesia quæ sibi subjicitur, non fit legitima sponsa ; illaque pars Ecclesiæ quæ a tali adultero separatur, ex hoc, si jam in altero non erret, redditur legitima sponsa Christi, atque ad ipsam tota cœlestis Sponsi influentia et auctoritas derivatur. — Porro istud ultimum hujus doctoris verbum recitative ab ipso inductum est, et in sequenti articulo de veritate ipsius quæretur.

Insuper ait : Summus Pontifex pro suo arbitrio atque interno Spiritus Sancti instinctu, potest instituere et destituere omnem aliam potestatem intra Ecclesiæ corpus contentam, quoniam Papa est universalis Ecclesiæ summus hierarcha, summusque princeps totius ecclesiasticæ hierarchiæ. Et quoniam virtus ordinis hujus (scilicet episcopatus), et jurisdictio totius jurisdictionis, ordo sive potestas est in Papa tanquam in summo Christi (qui verus est Deus) vicario, a quo solo accipit eam, quamvis ab hominibus eligatur; idcirco pro tanto dici potest, quoad jurisdictionem ordinem episcopatus in universis sub Papa episcopis posse variationem accipere : quia a summo Pontifice potest episcopo plebs subjecta auferri, atque legitima sui ordinis exsecutio interdici, aut spirituale connubium episcoporum cum particularibus Ecclesiis illorum dissolvi, quoniam omnis jurisdictio et regimen inferiorum a Papa tenetur, et ipse totius Ecclesiæ legitimus sponsus est, et cui vult potest Ecclesiam suam auferre et alteri conjungere, quia in hoc fungitur vice Christi summi Dei.

Itaque omnes episcopi tenent totam suam jurisdictionem a summo Pontifice, in quo sicut in Christi summi Dei vicario manet totius jurisdictionis et auctoritatis Ecclesiæ plenitudo. Sed contra hanc irrefragabilem veritatem insurgunt quidam temerarie sentientes, et ad sobrietatem sapere nescientes, qui dicunt quod omnes Apostoli habuerunt a Christo immediate auctoritatem, quemadmodum apud Matthæum loquitur eis :² Quæcumque ligaveritis super terram, etc.³ Sicque omnes episcopi potestatem immediate tenent a Christo sicut et Papa. Nam ita alii Apostoli sicut et Petrus, auctoritatem ligandi et solvendi a Christo immediate accepisse creduntur. Quibus respondemus, et eos suo proprio argumento ligamus, dicentes quod utique verum est, quod omnes Apostoli acceperunt immediate a Christo potestatem, et vivente et conversante hic Jesu Christo summo pontifice, licet præhonoratus fuerit Petrus, in signum donandi sibi principatus successionis a Christo. Tamen jurisdictionem super ceteros, conversante hic Christo, non accepit : quo crucifixo et a mortuis suscitato, successorem suum Christus Petrum instituit, dum pascendorum agnorum oviumque suarum ei super ceteros curam commisit, dicendo illud Joannis : Simon Joannis, diligis me plus his ?⁴ Pasce agnos meos, etc. Unde, sicut ipsum ostendit alios Apostolos præcedere in sua dilectione, sic ipsum præ ceteris reputavit dignum suæ auctoritatis, jurisdictionis et potestatis successione, quam in ipsum transfudit plenarie ; ac per hoc, sicut omnes Apostoli receperunt auctoritatem immediate a Christo, cui erant subjecti, sic eam tenuerunt, post passionem ac ascensionem ipsius, ab ejus vicario, beatissimo Petro, et ei plenarie subjacebant. Imo, quod plus est, ut cum reverentia et complacentia sacratissimæ Virginis loquar, ipsa propter plenitudinem potestatis Filii sui transfusam in Petrum, recognoscebat se in quantum erat membrum Ecclesiæ, B. Petro prælatica auctoritate subjectam : licet B. Petrus eam, merito suæ altissimæ sanctitatis ac dignitatis, summe revereretur ut Dei Genitricem et totius Ecclesiæ Matrem. — Postremo, ait hic doctor in eodem volumine, quod apostolicæ Sedi competit universale magisterium super totam Ecclesiam.

Hucusque Ubertini istius scripta commemoravi : quibus quantum ad hoc quod asserit Papam esse totius universalis Ecclesiæ sponsum, pastorem, rectorem; quod item in ipso sit totius jurisdictionis et auctoritatis ecclesiasticæ plenitudo, ipseque sit universæ ecclesiasticæ hierarchiæ summus hierarcha, concordant aliorum scripta doctorum, præsertim Bonaventuræ, qui super quartum Sententiarum hæc eadem scribit, multaque alia, quæ Ubertinus ex scriptis illius sumpsisse videtur. Ut enim in prioribus allegavi opusculis, secundum Bonaventuram atque Durandum, Papa est totius seu universalis Ecclesiæ unicus universalisque sponsus, summus hierarcha, caput indivisum et plenus Christi vicarius :⁵ in quo solo est subjective atque formaliter, secundum Petrum de Alliaco et Cancellarium, vertex, plenitudo et sublimitas ecclesiasticæ potestatis. Quomodo ergo quidam nunc dicunt et scribunt, quod Papa non est caput, sponsus, pontifex universalis Ecclesiæ ?

Præterea, ad præinductorum jam affirmationem tanta in prioribus tractatulis introduxi ex his quæ sanctus Doctor scribit in Summa contra gentiles et contra Græcos, et super secundum et quartum Sententiarum in locisque aliis, ut pene fastidium pariat plura ex ipso adducere.⁶ Nihilo minus modicum quid adjiciam.

Itaque, in secunda secundæ, quæstione octogesima octava, testatur :⁷ Quoniam summus Pontifex gerit plenarie vices Christi in tota Ecclesia, ipse habet plenitudinem potestatis dispensandi in omnibus votis dispensabilibus. Quæstione quoque octogesima nona, ait : Quandoque aliquis sub juramento promittit de quo dubium est an sit licitum vel illicitum, proficuum vel nocivum, aut simpliciter aut in aliquo casu :⁸ et in hoc potest quilibet episcopus dispensare. Quandoque vero sub juramento promittitur aliquid quod est manifeste licitum et utile : et in tali juramento non videtur locum habere dispensatio vel commutatio, nisi aliquid melius occurrat faciendum ad communem utilitatem, quod maxime pertinere videtur ad Papam, qui habet curam universalis Ecclesiæ; vel etiam absoluta relaxatio, quod item ad Papam pertinet in omnibus generaliter quæ ad dispensationem ecclesiasticarum pertinent rerum, super quas habet plenitudinem potestatis, sicut et ad unumquemque pertinet irritare juramentum quod a suis subditis sancitum est circa ea quæ ejus potestati subduntur: sicut pater potest irritare juramentum puellæ filiæ suæ, et vir uxoris suæ, ut dicitur in libro Numerorum, sicut et de voto dictum est.⁹

Et in Summa contra errores Græcorum ait: Similis error est dicentium Christi vicarium, Romanum Pontificem, non habere universalis Ecclesiæ primatum, errori dicentium Spiritum Sanctum a Filio non procedere. Ipse enim Christus Dei Filius suam Ecclesiam consecravit, et sibi consignat Spiritu Sancto quasi suo charactere et sigillo. Et similiter Christi vicarius suo primatu ac providentia universam Ecclesiam tanquam fidelis minister Christi subjectam conservat. Ostendendum est ergo auctoritatibus Græcorum, Christi vicarium in totam Ecclesiam potestatis plenitudinem et universalem prælationem obtinere. Legitur enim in Chalcedonensi concilio, quod tota synodus acclamavit Leoni Papæ: Leo sanctissimus, apostolicus et universalis patriarcha per multos annos vivat. Hæc Thomas ibidem: ubi et consequenter auctoritates Græcorum inducit.

Insuper, quod Ubertinus affirmat, Apostolos post Christi ascensionem suam tenuisse auctoritatem a Petro et sub eo, eique plenarie subjacuisse, scilicet ut prælato, consonat his quæ in primis libellis de hoc ex Thoma super quartum, et nunc ex Petro de Alliaco inducta sunt.¹⁰ Quibus et Cancellarius libro de Ecclesiasticis statibus concordans disseruit: Status prælationis episcopalis quoad sui collationem primariam, fuit immediate a Christo datus Apostolis, sicut status papalis Petro. Status quoque prælationis episcopalis habuit in Apostolis successoribusque eorum usum et exercitium suæ potestatis sub Petro et successoribus ejus, tanquam sub habente vel habentibus plenitudinem fontalem episcopalis auctoritatis. Unde quoad talia minores prælati, puta curati, subsunt episcopis, a quibus usus suæ potestatis aliquando limitatur sive arcetur; sicque a Papa posse fieri circa prælatos majores ex certis et rationabilibus causis, non est ambigendum.

Præterea, Ubertinus libro memorato addit et alia quædam utilia, dicens: Quædam sunt propria sacramentis quibusdam. Nam quædam eorum imprimunt characterem, id est quoddam spirituale signaculum Christo consignativum , et a ceteris distinctivum: sicut Baptismus, Confirmatio et Ordo. Hisque tribus sacramentis commune est quod ponunt hominem in statu notabili, a ceteris non recipientibus separato. Baptismus enim ponit hominem in statu filiationis divinæ; Confirmatio, in statu virilis militiæ et pugnæ contra adversarios Dei; Ordo, in statu dignitatis eximiæ. Et quia ab his statibus nullus debet excidere, atque impossibile est impressum deleri characterem; ideo nunquam reiterantur hæc sacramenta super eamdem personam.

Sextum sacramentum est Ordinis. Septem autem sunt ordines: et episcopatus ab aliquibus dicitur ordo, quia Dionysius ponit eum ordinem principalem;¹¹ ab aliquibus autem dicitur eminentia ordinis; ab aliquibus, dignitas ordini superaddita sacerdotis. Ab aliquibus etiam dicitur, quod in consecratione episcopi non imprimitur novus character, sed ampliatur in eo character sacerdotalis, et magis in archiepiscopo, amplius in primate et patriarcha, supermaxime in summo Pontifice. Sed quidquid sit de hoc, in consecratione episcopi non canonica, secundum omnes, datur nova potestas presbytero in episcopum consecrato : quæ quidem potestas est ita indelebilis quoad ea quæ consequuntur ordinem episcopalem (sive vocetur dignitas sive aliter, quoniam non est mihi cura de nomine, sed de re), ita, inquam, indelebilis est, sicut potestas quæ in aliis ordinibus traditur ordinate. Ideo asserunt omnes initerabilem esse episcopalem consecrationem, sicut alii ordines inferiores initerabiles exstant. Unde, sicut impossibile est potestatem auferre sacerdoti quin si conficiat, sit vere corpus Christi quod conficit; sic impossibile est auferre episcopo potestatem ordinandi quin si ordinet in forma Ecclesiæ, ordinatum sit, et verus sit ordo collatus.

Porro quidam distinguunt, et bene, dicentes quod ordo potest importare potestatem traditam ordinato vel respectu veri corporis Christi, vel mystici. Primo modo episcopatus non est ordo, quoniam quilibet sacerdos tam plene potest quidquid possibile est circa consecrationem corporis Christi sicut episcopus vel Papa. Sicque super ordinem sacerdotii non est altior ordo; nec quoad hoc novus character imprimitur aut ampliatur in episcopo, sed respectu mystici corporis, quia non solum potest consecrare, sed et potestatem consecrandi alteri dare. In archiepiscopo quoque pro tanto ampliatur, quia non solum potest aliis potestatem consecrandi conferre, imo etiam potest episcopos confirmare. In summo autem Pontifice pro tanto dici potest summe ampliari character, quia (ut dictum est) potest instituere et destituere omnem aliam ecclesiasticam potestatem. Secundo modo accipiendo ordinem, scilicet per respectum ad potestatem super corpus Christi mysticum traditam, dicunt quod nova indelebilisque potestas datur episcopo consecrato seu ordinato, qua potest omnes inferiores ordines dare cuilibet Christiano, licet peccent dans et recipiens modo indebito; sicque dicunt quod episcopatus est ordo, et a B. Dionysio dicitur ordo. — Hucusque Ubertinus.¹²

Cujus verbis concordat Cancellarius, libro de Ecclesiastica potestate dicens : Episcopatus est potestas hierarchica supra sacerdotium; sed quia nil addit potestatis supra corpus Christi verum, propterea dicunt theologi, quod proprie non sit novus ordo, sed bene nova potestas.

Unde et Bonaventura super quartum Sententiarum, distinctione vicesima quarta, fatetur quod nec episcopatus neque papatus dicit ultra sacerdotium nisi plenitudinem aliquam vel dignitatem in ordine, et ordinem nullum addit.

Denique Thomas super quartum, distinctione vicesima quinta, scribit : Aliqua potestas spiritualis datur episcopo in sua promotione respectu aliquorum sacramentorum; non tamen illa potestas habet rationem characteris. Et sequenti ibidem distinctione affirmat : Omnis potestas quæ datur cum aliqua consecratione, nullo casu contingente potest tolli, sicut nec ipsa consecratio annullari. Unde, quum episcopalis potestas cum aliqua consecratione detur, oportet quod perpetuo maneat, quantumcumque aliquis peccet vel ab Ecclesia præcidatur. Nam si episcopus in hæresim lapsus reconcilietur, non iterum consecratur. Hinc episcopi, quamvis hæretici, præcisi et degradati, possunt ordinem conferre, ita quod potestatem retinent et consecrant ac ordinant, quamvis graviter peccent hæc agendo.

Footnotes

1. * Translatione Decretal. lib. 1, tit. 7, c. 2. ↩

2. Rom. xii, 3. ↩

3. Matth. xviii, 18. ↩

4. Joann. xxi, 15-17. ↩

5. lib. I, art. VII; lib. II, art. IX. ↩

6. lib. I, art. IV, V, XXIV; lib. II, art. VI, VIII, XII. ↩

7. art. 12 ad 3am. ↩

8. art. 9 ad 3am. ↩

9. Num. xxx, 4 et seq. ↩

10. lib. I, art. XVIII, XIX; lib. II, art. XIII, XIV. art. IV. ↩

11. De Ecc. her. c. I. V. vi. ↩

12. De Ecl. hier. c. I, v, vi. ↩