Articulus 64
Consideratio exuberantissimæ munificentiæ, clementiæ, potestatis, bonitatis, sapientiæ dilectionisque Dei super nos, ex diligenti contemplatione præinductorum bonorum gratiæ gratis collatæ.
DEUS sublimis et benedictus, naturaliter et quomodolibet bonus, dulcis, pius et clemens, suæ divinæ perfectionis fecit rationales creaturas supernaturaliter, ineffabiliter et multiformiter nimis participes et consortes. Deo quippe, secundum quod Deus, per respectum ad creaturas duæ præsertim proprietates conveniunt, puta generalis causalitas et providentia universalis. Volens itaque clementissimus liberalissimusque Creator homines divinarum proprietatum esse eminenter participes, præstitit quibusdam super alios causalitatem et providentiam tam præclaram, ut Dei cooperatores et adjutores vocentur, virtute et gratia Conditoris dispositive instrumentaliterque causantes in aliis esse spirituale ac deiforme, ita ut eorum patres merito appellentur, quemadmodum quibusdam scribit Apostolus: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis;1 itemque: In Christo Jesu per Evangelium ego vos genui;2 et rursus: Opus meum vos estis in Domino.3 Porro, quo esse hoc gratiæ ac virtutum, quod spirituale et deiforme asseritur, ipso esse naturali præstantius est, eo causalitas ista gratiosa fecunditasque paterna, carnali ac naturali generatione et causalitate divinior sublimiorque censetur.
Similiter providentia gubernativa seu rectiva prælatio, qua unus alteri in spiritualibus præest ac providet, instruit ac disponit, præclarissima ac divina exstat perfectio. Nam hujus prælationis ac providentiæ finis est beatifica Divinitatis fruitio: quæ quum sit infiniti boni immediata ac clara possessio, contentiva est quodammodo perfectionis immensæ. Porro dignitas rei ex suo fine perpenditur: motus quoque et operatio a termino ad quem speciem eminentiamque sortitur et dignificatur. Nonne ergo vehementer excellentis dignitatis est ista providentialis directio ac rectiva prælatio, cujus finis et terminus ad quem tam summæ est perfectionis, tam supernaturalis gradus ac ordinis? Ideo S. Dionysius:4 Omnium, inquit, divinarum perfectionum dignissima, est Deo cooperari in reductione animarum ad ipsum.
In hoc igitur, superbone ac superaltissime Deus, bonitatis tuæ exuberantiam, dilectionem, clementiam, potestatem sapientiamque tuam conspicimus, quod quum omnia per te operari et exsequi possis, cooperatores tamen et prædestinationis tuæ ac providentiæ exsecutores habere incomprehensibili pietate dignatus es, et unum per alium convertis, doces, gubernas: quatenus promerendi occasionem multiplicem præbeas tam prælatis, dum potestatem sibi concessam fructuose ac sapienter exercent, et tuæ dispositionis instrumentales exsecutores efficaces exsistunt, quam subditis, dum juxta ordinationem divinam humiliter subsunt atque obediunt; et si præesse divinius, subesse tamen securius potiusque optandum. potiusque optandum.
Itaque in ordinatissima varietate officiorum, prælationum, potestatum, administrationum, graduum, statuum, ordinum in Ecclesia divinitus instituta, sapientiam, potentiam, bonitatem, liberalitatem, dilectionem itemque clementiam Dei contemplemur, miremur ac veneremur, qui tantis bonis homines decoravit, tam multiformes gratias præstitit, tantam potestatem infirmissimis atque fragilissimis vasculis imItaque in ordinatissima varietate officiorum, prælationum, potestatum, administrationum, graduum, statuum, ordinum in Ecclesia divinitus instituta, sapientiam, potentiam, bonitatem, liberalitatem, dilectionem itemque clementiam Dei contemplemur, miremur ac veneremur, qui tantis bonis homines decoravit, tam multiformes gratias præstitit, tantam potestatem infirmissimis atque fragilissimis vasculis impertivit, qui omnia tam decenter ac ordinate producit, suamque perfectionem immensam in creaturis tam multifarie manifestari ac relucere decrevit, fecit et jussit, ut ejus bonitatem et excellentiam in omnibus consideremus, colamus, amemus.
C Præterea, quis bonitatem, virtutem atque clementiam Creatoris digne collaudet in hoc, quod hominibus ex se et in se nihil potentibus, lutea vasa portantibus, in omnibus vehementer defectuosis, tam supernaturalem dedit virtutem, ut ea quæ totum rerum ordinem, cursum ac legem transcendunt, divina potestate efficiant, mortuos suscitando, a nativitate cæcos et claudos curando, super aquarum undas meando, solis stationem et retrocessionem procurando?5 Imo, ut ait Salvator, omnia possibilia sunt credenti; et miraculorum novæ legis in multitudine, magnitudine et eminentia non est finis, sicut Sanctorum gesta testantur.
D At vero, ex quo tu, o Unigenite Dei, humanam assumpsisti naturam, ea quæ divinæ propria sunt naturæ, hominibus copiosissime communicasti, dando sacerdotibus potestatem remittendi peccata, consecrandi corpus et sanguinem tuum, agnoscendi arcana cordium aliorum, prævidendi ac prænuntiandi futura mere contingentia. Insuper, super aerias potestates spiritusque malignos grandem fidelibus dedisti virtutem adjurandi, ejiciendi, compescendi superandique eos. O quam magna, supernaturalia atque divina sunt hæc, ut homini homo peccata remittat, ut corpus et sanguinem Salvatoris, Dei ac Domini sui, consecret, sicque Deum verum vere præsentem habeat, ante cujus tribunal ipse mox veniet, imo ad cujus judicium universi in die extremi judicii sunt venturi, quem omnis cœlorum militia cum ingenti reverentia adorat, colit et laudat attonita !
Dulce præterea est pensare quam ineffabilissimam gratiam Deus quibusdam amantissimis suis præstiterit, per quos tantos ad se reduxit atque salvavit. Hoc in sanctissimis patribus Benedicto, Bernardo, Francisco et Dominico facile et jucundum est intueri. O quam vere magnificum est aliorum cooperari saluti, pro quibus passus est Filius Dei ! Quam item maledictissimi sunt, quorum negligentia, scandalis, pravitate alii pereunt ! Ecce quam magnificam auctoritatem ac potestatem largitus est Deus prælatis Ecclesiæ ! quam exuberantem Scripturarum sapientiam dedit nonnullis ! Et per quosdam operatus est prodigia magna pene innumera.
Postremo, non solum omnia inferiora, volucres cœli, pisces maris, bestias terræ, elementa et mixta in usum nostrum creavit nobisque subdidit, sed et orbes cœlestes, signa cœli, solem, lunam ac sidera in ministerium gentibus cunctis creavit.6 Verum, respective loquendo, parva sunt hæc. Nam et angelis suis mandavit de nobis, ut custodiant nos in omnibus viis nostris, et unicuique homini angelum proprium delegavit;7 ecclesiasticam hierarchiam per angelicam hierarchiam gubernat; quinque infimos angelicos ordines propter nos ad exteriora mittit obsequia, per quosdam eorum dæmones, ne quantum volunt ac valent nobis noceant, coercendo, per quosdam miracula faciendo, per quosdam bonum commune procurando, per quosdam majora denuntiando.
O Deus æterne, Deus misericordissime, adorande ac supergloriose, quam magna sunt hæc ! Quanta est dilectio tua ad nos tantillos vermiculos ! Quanta est circa nos dignatio tua, quod mentes illas supernas, intellectus deiformes, virtutes cœlestes, animos supermundanos, empyrei cœli sacratissimos cives, immortales simplicesque essentias, ad nos pusillos atque pauperrimos ita transmittis ! Quantum nos honorasti ! Quantum te diligere, venerari, laudare, quam incessabiliter tibi regratiari tenemur ! Væ ingratitudini, torpori et inobedientiæ nostræ. Sed da, clementissime Deus, gratiam emendationis in omnibus, quatenus hæc beneficia tua digne pensemus, et tuæ bonitatis præardenti amore jugiter æstuemus.
Footnotes
Chapter 65 of 110