Articulus 66

De quinta et ultima specie contemplationis.

IN enumeratione, descriptione et tractatione specierum contemplationis, more tractatus theologici processus a superioribus orsus sum, ad inferiora descendens. Nunc itaque, Deo agente, ad ultimam contemplationis speciem est perventum. Porro species ista est contemplatio donorum naturæ, seu naturalium, utpote rerum creatarum quantum ad earum essentiam, perfectionem specificam, proprietates accidentales, dispositiones, et cuncta quæ eis naturaliter competunt, per respectum et comparationem ad Creatorem, secundum quod ex contemplatione hac creatarum essentiarum atque formarum ad increatæ perfectionis (id est actoris primi) speculationem excitamur ac ducimur. Sic quippe naturalium consideratio fructuosa efficitur, affectum accendens, intellectum clarificans devotionemque fovens, salubriter et interne delectans : unde et contemplationis nomine digna censetur.

Denique, naturam hoc loco non sumo prout contra artem distinguitur, atque in solis materialibus ac mobilibus invenitur. Sic eam sumit Philosophus primo Physicorum, quo eam describens : Natura, inquit, est principium motus ejus in quo est per se, non secundum accidens. Unde et tria ponit principia rerum naturalium : materiam, formam, privationem. Sic quoque naturalia contra mathematica et metaphysicalia distinguuntur. Nunc ergo naturam accipio pro essentia (quam Græci οὐσίαν appellant), ut principium naturalis operationis dicatur natura : quam substantiis separatis certum est convenire ; imo et sic in divinis natura locum sortitur. Sed nunc de natura illa est sermo cujus actio realiter diversificatur ab ipsa, utpote natura creata : de qua dicunt philosophi, quod Deus et natura nil faciunt frustra, quodque opus naturæ est opus primæ causæ, quod item nulla natura expers est propria operatione. A natura taliter sumpta, philosophia dicitur naturalis, quæ contra moralem ac rationalem distinguitur.

Itaque donum naturæ seu naturale hoc loco intelligo quidquid naturaliter fit, subsistit vel est, non supernaturaliter seu miraculose. Hinc consideratio artificialium ad hanc contemplationis pertinet speciem, præsertim quum ars humana imitetur naturam, sicut natura artem primam, divinam et increatam. Sicque in artificialibus relucet sapientia ac eminentia Creatoris, non solum quoad eorum materiam, sed et quoad eorum accidentalem artificiosamque formam : quoniam quidquid artis atque prudentiæ in proximo exstat artifice, utpote homine, ab increata æternaque primi principii arte originaliter fluxit. Unde in sapientia discipuli commendatur ac honoratur sapientia magistri.