Articulus 56
In quo finalis beatitudo hominis secundum divinæ fidei testimonia consistat.
ENIMVERO de naturali intellectualium substantiarum ac rationalis animæ beatitudine, quæ sit, et in quo statuenda exsistat, in libro primo determinatum est. Et quidem quæ illic tradita sunt, secundum naturalem theoriam et Peripateticorum sapientiam et (ut fas est) etiam secundum Platonicorum documenta introducta sunt. Denique demonstratum est, neque naturali capacitati neque naturali desiderio creati intellectus, illam Dei visionem competere aut correspondere qua agnoscitur sicuti est, in propriæ scilicet lucis superlucenti puritate subsistens. Restat igitur, ut non aliunde nisi fidei contestatione, constituamus finalem hominis omnisque creati intellectus felicitatem in ea primæ veritatis contemplatione qua videbitur Deus per essentiam, et in suæ essentiæ superclaro lumine. Instruit igitur nos divina fides, omnis creati intellectus beatitudinem ultimatam in Dei visione consistere : non illa qua conspicitur Deus per speculum et in ænigmate, sed sicuti est, et in suæ supersubstantialis lucis puritate. Cujus visionis formale principium ac intelligibilis species, nulla creata entitas effici potest. Sed hoc cito ostendendum erit.
Nunc vero ex Scripturæ testimoniis manifestetur hæc veritas. Apud Joannem igitur de se loquens Salvator, ait : Ego manifestabo ei me ipsum. Denique in Matthæo repromittitur nobis in beatitudine cum angelis æqualitas. Scriptum quippe est : Erunt (inquit, de hominibus loquens) sicut angeli in cœlo. Angeli autem, quemadmodum alibi dictum est, vident semper faciem Patris. Nos igitur etiam ad hanc divinæ faciei contemplationem, in finali beatitudine elevari poterimus. Hoc quoque quod de facie Dei dicitur, non de corporeo vultu, sed divina dumtaxat essentia accipi necesse est, quum nec angeli corporali visu utantur, nec Deus corporeis circumscriptionibus limitetur. Adhuc, ad Corinthios scribens ait Apostolus : Videmus nunc per speculum et in ænigmate, tunc autem facie ad faciem.1 Non igitur per creatam tantum speciem contuebimur. Et rursus : Cognosco (inquit) nunc ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. Cognoscimur autem perfecte et in essentia. Perfecte igitur et essentialiter cognoscemus. Unde adhuc idem Vas electionis contestatur : Quum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est.2
Porro in Zacharia legitur : In die illa erit Deus unus, et nomen ejus unum. Quod non continget, donec per unam dumtaxat speciem videatur Deus sublimis et fortis. Et quidem, id ipsum in primo utcumque patuit : jam autem plenius ostendendum est in hoc secundo. Iterum, primæ Joannis tertio dicitur : Quum autem apparuerit, similes ei erimus; dum videlicet per eamdem speciem Deum videbimus qua sui ipsius est ipse contemplator. Denuo in Luca scriptum est : Et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus, regnum, ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo; quod non de corporeo alimento, sed angelico necesse est cibo accipere. Nempe hic potus et cibus talis est, qui in mensa Sapientiæ proponitur : de quo in Proverbiis Sapientia ait, Comedite panes meos, et bibite vinum quod miscui vobis. Etenim de hac beata cibatione magnus Dionysius dixit, quod ipse Deus omnem supercœlestem mentem ac supermundanum animum replet intelligibili luce et deiformi radio.345 In Psalmo quoque de prætacta potatione dicitur : Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ, et torrente voluptatis tuæ potabis eos. Quippe inebriationis potationisque hujus originem et quasi materiam explanans, subdit : Quoniam apud te est fons vitæ, et in lumine tuo videbimus lumen. Tanquam dicat : Fluenta quibus inebriabuntur, non jam corporalia sunt, sed rivuli vitæ ex fonte vitæ scaturientes.6 Propterea in alio psalmo scriptum est : Replebimur in bonis domus tuæ. Amplius, Joannis septimodecimo ait Salvator : Hæc est vita æterna, ut cognoscant te Deum verum, et quem misisti Jesum Christum.7 In Isaia quoque dicitur : Non erit tibi sol amplius ad lucendum per diem, neque splendor lunæ illuminabit te; sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus in gloriam tuam.8
Hæc est igitur divinæ nostræ fidei sapientialis theoria, de finali nostra felicitate erudiens nos hoc modo.9 Enimvero, rationes quædam in primo introductæ sunt, quibus aliqui demonstrare student, non posse quiescere et quietari intellectuale creatæ mentis desiderium naturale, donec per essentiam videatur prima veritas. Sed illic ostensum est, eorum rationes non fore efficaces ad probandum naturali deductione, creatum intellectum in hujuscemodi Dei visione felicitari, vel etiam eam naturali desiderio appetere, quum naturale desiderium speciem rei sequatur, et in id non tendat in quod naturaliter pertingere nequit. In hanc autem visionem naturali virtute non valet consurgere, ut cito plenius patebit. Denuo, naturale desiderium non se extendit ultra capacitatem naturalem. Naturale enim desiderium, secundum ordinem rerum naturalem, frustra non potest consistere, quum Deus et natura nil frustra faciant, secundum Aristotelem in de Cœlo et mundo. Si igitur naturale desiderium creati intellectus non sistat neque quiescat donec Deum per essentiam contempletur, sequitur quod secundum ordinem rerum naturalem deberetur et corresponderet creato intellectui visio Dei per essentiam : quod falsum est. Hæc nempe visio est supernaturalis beatitudo, et ipsa penitus excedit naturalem capacitatem mentis creatæ. Denique, sequeretur purum philosophum posse naturali ratione ostendere, creatum intellectum ad divinæ essentiæ visionem posse pertingere. Quod enim naturis entium naturaliter inscriptum est, a philosophante discuti habet : cui hoc quoque innotescit, quod naturale desiderium inane non permanet. Sed quod ista Dei visio a naturali philosopho non queat ostendi, in primo lucide tractabatur. Illic quippe sunt hæc omnia manifestius habita :10 ideo sufficiat ea hic tetigisse hoc modo.
Footnotes
Chapter 174 of 220