Articulus 34
De præparatione quotidiana ad mortem et ad mite judicium.
DIONYSIUS. — Quemadmodum tota vita sacerdotis timorati cupientis celebrare devote, debet esse continua præparatio incessabilisque dispositio ad celebrandum condigne, ita ut diligentissime vitet quidquid impedimentum est celebrationis devotæ ac fervidæ, et quidquid ad eam disponit ac confert viriliter apprehendat et exsequatur, ita tamen ut hora celebrationis instante, per specialia et peculiaria quædam exercitia devotionalia orationum, meditationum, psalmodiarum, contritionis, confessionis et satisfactionis ad instantem celebrationem se præparet; sic tota conversatio cujuslibet Christiani Deum timentis ac mori salubriter cupientis, debet esse una jugis præparatio ad mortem et ad particulare judicium Dei, ita nihilo minus ut gravi seu letali ægritudine incumbens ipse infirmus, per exercitia apta ac specialia, per suæ conscientiæ diligentissimam discussionem, per plenam contritionem et integram confessionem, per profundissimam sui cordis coram Deo prostrationem, per orationes ardentes, per meditationes de passione dominica, de imminente sibi divino judicio, de suppliciis impiorum et gaudiis electorum, per grande et integrale totius emendationis propositum, per Eucharistiæ affectuosam susceptionem atque per sacram Unctionem præparet se ad mortem et ad occurrendum Judici metuendo.
Itaque optima et vere tutissima ad mortem dispositio est, tempore sanitatis et juventutis taliter Deo servire et ita se coram ipso in cunctis habere, ut in extrema, summa et periculosissima illa necessitate mereatur homo non derelinqui, sed adjuvari, conservari ac salvari a Domino, quemadmodum et Psalmista oravit:1 Quum deficiet virtus mea, ne derelinquas me. Porro, si quis ita non egit, non tamen in extremis desperet, imo tunc saltem per confessionem et alia jam prætacta ad salubrem exitum se disponat. Sed inæstimabiliter periculosum est tam diu differre, quemadmodum quarto libro Magister2
Sententiarum ex verbis comprobat Augustini, dicentis : Si quis positus in ultima necessitate voluerit accipere pœnitentiam et accipit, sicque decedit; fateor vobis, non illi negamus quod petit (puta viaticum aut pœnitentiam), sed non præsumimus quod bene hinc exeat. Numquid dico,Damnabitur? Sed nec dico, Liberabitur. Si ergo vis a dubio atque periculo liberari, age pœnitentiam dum sanus es. Si sic agis, dico tibi quod securus es : quia pœnitentiam tunc egisti quando peccare potuisti. Si vis pœnitentiam agere quando jam peccare non potes, peccata te dimiserunt, non tu illa. Nullus ergo expectet quousque peccare non potest. Arbitrii enim Dominus quærit libertatem, ut delere possit commissa, non necessitatem; caritatem, non tantum timorem, quia non in solo timore vivit homo. Quem igitur sero pœnitet, oportet non solum timere Judicem, sed etiam diligere, quoniam sine caritate nemo potest salvus esse. Non itaque tantum timeat pœnam qui pœnitet, sed anxietur pro caritate et gratia. Sed quoniam vix vel raro est in fine tam justa conversio, timendum est de pœnitente sero. Attamen, quoniam Deus semper potens et pius est, semper etiam in morte potest juvare; sed quoniam multa sunt quæ tunc impediunt et languentem retrahunt, periculosissimum est interituique vicinum, usque ad mortem protrahere pœnitentiæ remedium.
Hinc iterum loquitur Augustinus: Plane aut non aut vix invenio te mortis tempore aliquam posse pœnitentiam facere. Tunc namque omnes potentiæ et virtutes sunt occupatæ vehementia mortis, et destituta sunt omnia libertate. Hinc quoque Hieronymus: Qui dum sanus et juvenis est, Deum offendere non veretur, in morte indulgentiam non meretur. O carissimi filii, qualis est pœnitentia illa quam tunc et idcirco quis accipit, quando et quia se diutius non posse vivere cernit? Hinc etiam ait Bonaventura, quod anima in extremis ita intenta est dolori mortis et ægritudinis, quod vix potest redire ad se. In Horologio quoque æternæ sapientiæ in persona improvise ac indisposite morientis sic dicitur: Quomodo possum me modo convertere? et qualiter nunc valeo veraciter pœnitere? Nonne vides angustias mortis me prementes? Ecce timore et horrore tam vehementer perterritus sum, sic alligatus sum vinculis mortis et anxietatibus nimiis premor, ut quid agendum sit non videam.
FRATER. — De horum veritate non ambigo. At, ut cerno, non tantum sæcularibus prave viventibus, sed religiosis quoque se negligenter habentibus grande instat periculum: quoniam sicut homo se habet circa Deum dum sanus et fortis est, sic Deus se habet circa illum dum letali ægritudine contabescit. Sed quum naturale sit homini libenter gaudere, recreationem amare, faciliterque resolvi in risum et tristia fugere, per quæ omnia solet saluberrima et intenta mortis consideratio tolli a corde et mentis compunctio dissipari, imo et præfata ad mortem præparatio impediri; precor te, ostende mihi talem de morte ac moriente imaginationem, ut per eam possim abjicere omnem cordis dissolutionem, inanem lætitiam, vanitates, jocos ac risus.
Footnotes
Chapter 35 of 41