Articulus 5
Salubris imaginatio de dispositione hominis morientis.
OMNES morimur, et quasi aquæ dilabimur in terram quæ non revertuntur. II Reg. XIV, 14.
Sanctus rex David lugens filium suum Absalonem, quem scivit in multis et magnis obiisse peccatis, dixit: Fili mi Absalon, Absalon fili mi, quis mihi tribuat ut ego moriar pro te, Absalon fili mi, fili mi Absalon?1 Itaque ad provocandum in se compunctionem atque salubrem mortis timorem, ad expellendum negligentiam et omnem acediam, ad aggrediendum viriliter et absque dilatione opera pœnitentiæ virtuosamque vitam, plurimum confert diligenter imaginari ac intueri dispositionem hominis agonizantis qui improvise letalem ægritudinem incidit.
Vide itaque hominem in media periodo vitæ humanæ subito incidisse languorem mortiferum, qui fuit donis naturæ ornatus, bonis fortunæ abundans, atque in desideriis suis usque ad infirmitatem hujusmodi conversatus. Adspice quam desolatus in lecto decumbat, quantis prematur angustiis et tormentis cordis et corporis, quam maximis periculis sit vallatus, qualiter invisibiles hostes ad eum impugnandum accelerent, quam horrendum judicium ei immineat, quam intolerabilia ei propinquent supplicia. Adverte ejus suspiria, singultus, querelas et lacrimas, pœnitentiam seram atque (ut formidandum est) infructuosam. Audi eum dolorose dicentem:
Heu, quam crudelis afflictio me inopinate invasit! quam dira ægritudo me præhabita sanitate privavit! Ah, in quos fluctus tristitiæ corrui, qui paulo ante in tanta jucunditate prosperitateque vixi! Quid mihi jam prosunt deliciæ fœdæ quibus æternam infernalis incendii pœnam promerui? Quid me juvant modo corporales divitiæ quibus hactenus abundavi, ex quibus intumui, et quibus tam impudenter abusus sum, quod calamitatem, sitim, exustionem illam perpetuam pati jam merui in qua gutta aquæ pro refrigerio mihi negabitur?2 O quam libenter cunctas meas divitias pro recuperanda sanitate exponerem! Quid mihi nunc conferunt dignitas et potestas, prosperitas, honor et gloria quibus hucusque in sæculo florui, et propriam defectuositatem, fragilitatem et mortalitatem pensare neglexi, atque stultissime superbivi, quasi omnia illa habuerim a me ipso, et tanquam ea relicturus non fuerim, nec rationem daturus de eis essem Judici summo? Et nunc recordatio omnium horum parit mihi mœrorem, auget tristitiam, quod tam repente et improvise universa illa relinquere cogor. Ubi jam vana et male jucunda societas? ubi corporis decor, fortitudo, agilitas? Adsunt consanguinei et carnales amici, periculose me consolantes, et prophetantes mihi quod ex ægritudine ista moriturus non sim, quum sentiam mihi vires incessanter deficere, puncturasque mortis ad cordis transforationem et suffocationem appropinquare. Heu, heu, quam male et negligenter, quam carnaliter et insipienter, quam non solum infructuose, sed et vitiose tempus mihi concessum consumpsi in vanitate et præsumptione, in gula et incontinentia, in ludis, jocis ac risibus, in confabulatione et otio! Ecce considero Judicem metuendum cujus tribunali mox præsentabor, quem toties tamque enormiter inhonoravi, offendi, reliqui: ideo timor et tremor me penetrant, quia cognosco immensitatem justitiæ ejus, et quam occulta ac rigorosa sint judicia ejus.
Heu! quo me vertam? Pœnitere volo, sed ex servili timore, ut sentio. Cur enim contristor quod præfata omnia quæ male amavi, relinquere nunc compellor, nisi quia adhuc diligo ea? Nec cum tali dilectione caritas Dei habetur. Quid ergo facturus sum? Desperare prohibeor, et sine meritis sperare videtur inane. Et quamvis non ignorem adhuc aliquod superesse remedium, ut scilicet Dominum invocem, quatenus veræ contritionis gratiam mihi dignetur ex sua pietate immensa infundere; nunc tamen ratio mea sic obscurata est et impedita a libero usu ac recto judicio, ex magnitudine afflictionum mearum, ex vehementia angustiarum, ex multitudine et confusione phantasiarum ex debilitate capitis ac dyscrasia naturæ emergentium, ex timore et tremore, ex desolatione et mœrore, ex invisibilium hostium suggestione et impugnatione, ut ad Deum sincere adspirare vix queam, nec vitiorum meorum enormitatem recte perpendam, sed solo horrore ex eorum consideratione concutiar. Doleo tamen quod de eis non plenius doleo, nec desperationem admitto. Verum quis novit an hoc modo veniam impetrabo? O quam periculosum, perversum, incertum et fatuum est, sicut nunc experientia docet me, conversionem pœnitentiamque differre, tempus vane expendere, gratamque juventutem non Deo per vitam virtuosam offerre, sed ad Creatoris injuriam, per conversationem impiam, scandalosam, carnalem, immolare eam diabolo! Nunc ergo, o universi adstantes, me miserrimum tanquam speculum intueamini, ex meo periculo et dolore cauti efficiamini: felix enim quem faciunt aliena damna peritum. Tutam eligite viam, tempestive convertatur mens vestra ad Dominum, quatenus mortis tempore ex memoria vitæ præteritæ virtuose transactæ consolationem sortiatur cor vestrum.
Denique, inclytus ille princeps nomine Mago, frater Hannibalis regis ac imperatoris Carthaginiensis, diro vulnere propinquans ad mortem, ait: Heu, qui finis fortunæ! Quam stultum est gaudere loco sublimi atque præcipiti? Status potentium subjacet procellis innumeris, cujus finis est ruere. Heu, tremulum magnorum culmen honorum, spes hominum fallax, atque inanis gloria illita fictis blanditiis! O vita incerta labori perpetuo dedita! Quid mihi nunc prodest domos et fortalitia incendisse, urbes vastasse, homines perturbasse? Quid me, o carissime frater, jam juvat alta et aurea, marmorea, eburnea erexisse palatia, qui sub dio nunc morior? Quanta animo paras, ignarus finis acerbi? En ego decedo, te cito secuturum agnosce.
Footnotes
Chapter 7 of 70