Propositio 48
Difficile est vere exprimere quid Aristoteles senserit de animæ rationalis immortalitate.
Quod est, quoniam exercitatissimi in libris ipsius, et in philosophia doctissimi, valde diversimode sentiunt inde. Thomas etenim et Albertus, Ægidius ac alii plures, asserunt Aristotelem sensisse animam rationalem perpetuam et incorruptibilem esse : quod ex prætactis ejus auctoritatibus probant. Alii, ut Guillelmus Parisiensis libro de Universo, ac alii multi, præsertim hi qui Nominales vocantur, fatentur Aristotelem tenuisse quod rationales animæ sint mortales : quod probant ex verbis ejus nunc introducendis. Porro Henricus disseruit, in difficultatibus istis præcipuis, puta de mundi æternitate, animarum immortalitate, providentia Dei, de unitate intellectus in cunctis hominibus, et consimilibus nonnullis, toto studii sui tempore Aristotelem dubitasse, et inter utramque partem ex diversis considerationibus fluctuasse, jamque favorabilius esse locutum pro una parte, jam pro alia, secundum quod uno tempore fortiora sibi videbatur habere motiva pro parte una, et alia hora pro alia.
Itaque in Quodlibetis suis Henricus :1 Mihi, ait, non videtur mirum quod homines dubitant quid Aristoteles senserit de his, an intellectus sit idem numero in diversis, et utrum intellectiva essentia sit corporis actus et forma. Imo, ut arbitror, ipse Aristoteles super his semper in dubio fuit, nec inde unquam certum quid definivit. Hinc duodecimo Metaphysicæ loquitur :
Causæ moventes præcedunt; quædam vero sunt simul : ut si homo est sanus, simul sunt homo et sanitas ejus, hoc est causa materialis atque formalis. Si autem aliquid remanet posterius, inquirendum : in aliquibus namque nil prohibet, ut si est anima talis, non tota, sed intellectus. Rursus evidens est ipsum non asseruisse intellectivum principium esse actum et formam materiæ, nec etiam id negasse : idcirco non constat an posuerit unum omnium hominum intellectum, an plures plurium.
De his scribit hic doctor prolixe, prout super secundum Sententiarum induxi; et tandem concludit, quod Aristoteles magis videtur divertisse ad hoc quod sit idem numero intellectus in hominibus universis, et quod anima hominis sit mortalis.2 Enimvero, quum mundum dixerit esse æternum, si animas rationales sensisset immortales, concedere habuisset infinitas jam esse animas separatas : non enim concessit animas transcorporari. Non autem admisit multitudinem actu infinitam in rebus permanentis naturæ. Firmiter quoque dixit primo Cœli, nihil esse perpetuum a parte posteriori, quod non fuerit perpetuum a parte anteriori. Si ergo sensisset animam immortalem, concessisset omnium hominum animas ab æterno fuisse : quod non sensit, determinando in eodem formam non præcedere nec fuisse ante materiam suam. Unde constat, quod in naturali philosophia nunquam assertive deprompsit, animam immortalem ac separabilem esse corporis formam : alioqui in Metaphysica, in qua præsupponit determinata in naturali philosophia, nequaquam hoc sub dubio et conditione proposuisset ac reliquisset.
Denique, sicut inter christianos et Latinos philosophos est controversia hæc de sentimento Philosophi de re ista, sic fuit et inter Græcos ac Arabes, etiam infideles. Averroes enim, Alexander et Abubather dixerunt, sensisse Philosophum quod anima sit mortalis; Avicenna vero et Algazel pluresque alii, dixerunt contrarium.
Postremo, opinio illa dicentium eumdem numero esse in cunctis hominibus intellectum, tam absurda, rudis et falsa est, quod credere nequeo Aristotelem hoc unquam sensisse. In libris vero de Secretis secretorum et de Morte et pomo, et in quibusdam suis epistolis, immortalitatem animæ fassus est evidenter.
Footnotes
Chapter 50 of 106