Articulus 19
EXPOSITIO INITII HUJUS EPISTOLÆ NONÆ, QUÆ EST AD TITUM:1 CUR NECESSARIUM SIT, EA QUÆ DE DEO SYMBOLICE DICUNTUR, EXPONERE.
SANCTUS quidem Timotheus, o honestissime Tite, nescio an aliquid scripserim de theologicis signis, cujus ille ignarus abscesserit: id est, « o Tite » virtutum probitate clarissime, « Timorum, per quæ Deus in Scripturis figuraliter seu metaphorice designatur, quod « nescio an aliquid scripserim » inde, « cujus » Timotheus ille « abscesserit » a studio et lectione eorum quæ sibi scripsi, « ignarus ». Docuit namque Timotheum Dionysius per scripta, et interdum forsan per verba vocalia. Hinc subditur : Ceterum in Significativa, id est Symbolica, theologia, omnia illi quæ in divinis Litteris de Deo indigne dici plerisque videntur, diligentissime enuntiare curavimus :2 ut dum in Scripturis Deo attribuuntur ira, furor, crapulatio, expergefactio.
Nam absurditatem profecto maximam imperitis ac rudibus animis imprimunt arcanæ illius sapientiæ patres, id est autores sacræ Scripturæ, quum per obscura quædam ænigmata, id est per signa materialia et vilia et indigna, divinam illam plenamque mysteriis ac profanis inaccessam, id est superstitiosis et immundis hominibus ignotam, veritatem enuntiare præsumunt, id est, divinam et increatam veritatem, seu sacræ Scripturæ sapientiam, manifestare conantur :3 quod imperitis præsumptuosum videtur. Atque ea ratio est, id est, ob hoc contingit, quod plurimi divinorum mysteriorum verbis difficile credimus. Hoc B. Dionysius dicit in persona imperfectorum, quibus indignum indecensque videtur quod divina secreta, quæ vere præstantissima et spiritualia sunt, per corporalia et infima describuntur : quod cur fiat, in expositione angelicæ hierarchiæ expressum est.4
Ea enim cum adhærentibus sibi tantum vernaculis et carnalibus signis adspicimus, id est, divina et mystica illa consideramus, non pure in se, sed ut involuta sensibilibus symbolis « adhærentibus sibi », id est, quæ in ipsa eorum manifestatione et descriptione ipsis adhibentur et applicantur, suntque vernacula, id est ministratoria ad spiritualia intelligenda, quia ex corporalibus manuducimur ad spiritualia et divina; quum his amotis, ipsa in se ipsis nuda atque ad purum liquida intueri debeamus, id est, dum ad divinorum mediocrem notitiam pervenerimus, tunc materialia et indigna ista removemus et abnegamus ab ipsis : sicque divina illa « in se ipsis » pure et nude conspicimus, quantum in hac vita nobis possibile est, et prout in anagogica et mystica contemplatione fieri potest, nondum tamen clare per speciem sicut in patria. Hinc constat, verba illa frequenter præhabita, Impossibile est aliter nobis lucere divinum radium, intelligenda esse quoad primam talium instructionem atque notitiam.5 Quod consequenter exemplariter declaratur. Ita enim vitæ fontem digna demum veneratione prosequimur, id est, sic reverentialiter dicimus et monstramus Deum esse fontem, si hunc in se ipsum fundi et in semetipso stare videamus, id est, si perpendamus quod Deus intra se emanatione interna diffundat et communicet se, et nihilo minus in se æternaliter stet et quiescat. Imo et in emanatione ad extra, quietissimus manet in se. Sed et intra se propria opulentia ac munificentia quasi fluere perhibetur, quemadmodum fons purus ac plenus infra alvei sui ripas. Atque unam quamdam vim simplicem, se moventem, per se operantem seque ipsam non deserentem intelligamus : id est, si vere fontem illum divinum æternum, « intelligamus » esse « simplicem » et immaterialem quamdam virtutem, « se moventem », id est, ex propria bonitate immobiliter transeuntem in actum, aliunde non inductum nec motum, propria quoque virtute « operantem ». Idcirco est primum agens, et omnium fons bonorum, qui suam bonitatem aliis communicando non deserit se, sed invariabiliter et incommiscibiliter perfectus et totus manet in se. Non sic fons corporalis, cujus aliquid exit ab eo, et desinit esse in ipso : et quantum ad hoc, fons deserit semetipsum, nec manet jugiter fons idem numero, sicut nec eadem flamma candelæ.
Scientiarumque omnium scientiam es- se ac semper se ipsam per se ipsam intueri fateamur, id est, si recognoscamus Deum esse « scientiam scientiarum » per causam et excellentiam, sicut dicitur rosa flos florum. Unde et in Ecclesiastico asseritur : Fons sapientiæ verbum Dei in excelsis. Alibique dicitur :6 Deus scientiarum Dominus est. Est autem Deus in se ipso scientia increata, in qua idem sunt sciens et scientia et res scita seu scitum.7 Hinc « semper », imo æternaliter, scientia illa « se ipsam per se ipsam » cognoscit, utpote reditiva perfectissime super se ipsam. Idcirco in libro de Causis propositione quintadecima fertur : Omnis sciens qui scit essentiam suam, est rediens ad essentiam suam reditione completa.
Porro alia translatio habet : Per se mobilem. Et dicit Albertus, quod translator transtulit male, videlicet mobile, pro motivo. Quæ reprehensio sonat inepte, quum supra frequenter patuerit quod S. Dionysius more Platonis sæpius dicat Deum moveri, id est in actum procedere : sicut et primo capitulo Angelicæ hierarchiæ, Omnis (inquit) illuminatio Patre moto, etc. Alibi quoque de increata Sapientia legitur : Omnibus mobilibus mobilior est sapientia.8 Et loco hoc Theologus ait Deum esse vim simplicem, se moventem : ergo movet se ipsum, et ita movetur a se.
Præterea circa hæc affirmat Albertus, illud in Numeris scriptum de Moyse, Palam et non per ænigmata et figuras videt Deum :9 esse intelligendum de altissima contemplatione vitæ præsentis. Verumtamen Augustinus in libro de Videndo Deum, protestatur hoc esse intelligendum de clara visione divinæ essentiæ in se ipsa. Propter quod addit ibidem, quod Moyses in hac vita vidit Deum per speciem, sicut et Paulus in raptu suo usque ad tertium cœlum :10 prout Thomas hoc ipsum allegat et affirmat multoties.
Footnotes
Chapter 20 of 30