Articulus 27

EXPOSITIO DECIMÆ HUJUS EPISTOLÆ, AD BEATISSIMUM JOANNEM APOSTOLUM ET EVANGELISTAM : CUI S. DIONYSIUS PROPHETICE PRÆDICIT AB EXSILIO LIBERATIONEM.

SALUTO te sacram animam, dilectissime. Hanc sanctus et ferventissimus Dionysius epistolam misit beatissimo Joanni apostolo relegato in exsilium in insula Patmo, in qua gloriosus Joannes fecit quasi innumerabilia et præclara miracula, convertitque multa millia hominum, ut in originali ejus narratur legenda, quam S. Prochorus edidit, unus de septem primis diaconis, fidelissimus S. Joannis discipulus et minister ac individuus comes. Itaque Dionysius S. Joannis excellentiam admirandam in gratuitis intuens, et ipsius amore vehementer succensus : « Saluto te », inquit, « sacram animam », ponendo partem pro toto, et quia Joannes tam spiritualis, divinus et devotissimus fuit, quasi totus in spiritum esset conversus. Et est mihi istud a te præ multis peculiarius, id est, valde peculiare et proprium mihi est te excellenter diligere, imo et præ ceteris Apostolis quantum ad aliqua, quamvis absolute inter Apostolos sit mihi Paulus, a quo conversus sum, summe dilectus.

Ave, dilecte veraciter, ei qui vere amabilis ac desiderabilis et diligibilis est, scilicet Christo, qui secundum utramque suam naturam præamandus est, et secundum divinam in infinitum amabilis, o nimum dilecte. Porro a Christo fuit Joannes inter discipulos prædilectus, saltem amore naturali, familiari et sociali.

Quid mirum si Christus vera prosequitur, id est, veritatem in cunctis denuntiat, quum ipse sit Veritas, et iniqui discipulos civitatibus pellunt, id est, de una in aliam fugant?¹ Unde ipse prædixit : Si me persecuti sunt, et vos persequentur;² et iterum : Quum persecuti vos fuerint in una civitate, fugite in aliam. Illi ipsi sibi quæ merentur, profecto restituunt :³ id est, malum pœnale sibi infligunt, quod merentur incidere Sanctos persequendo : quod faciendo, indignos se faciunt præsentia, cohabitatione, informatione Sanctorum, et tam damnosissimum malum sibi ipsis inferunt, illos a se repellendo. Hinc in Actibus Paulus talibus ait :⁴ Quia repulistis verbum Dei, et indignos vos judicastis vitæ æternæ, ecce convertimur ad gentes.⁵ Dum a Sanctis scelesti dirimuntur atque recedunt, id est, dum ipsi iniqui Sanctorum persecutores scelerati, dividuntur et separantur a Sanctis.⁶ Quæ enim pars fideli cum infideli?⁷ Et ut loquitur Jeremias, Quid paleis ad triticum? Hinc denuo Christus in Evangelio dixit :⁸ Quicumque non receperint vos, etiam pulverem pedum vestrorum excutite super illos.

Visibilia veraciter invisibilium manifestæ imagines sunt, id est evidentia signa : sic et corporalis illis separatio, imago est interioris divisionis. Præterea, quoniam visibilia sunt effectus et opera invisibilium essentiarum, repræsentant illa quemadmodum effectus propriam causam. Propter quod ad Hebræos dicitur :⁹ Fide intelligimus aptata esse sæcula, ut ex invisibilibus visibilia fierent.¹⁰

Neque enim in sæculis futuris, puta post diem judicii (de quibus sæculis legitur in Daniele : Fulgebunt quasi stellæ in perpetuas æternitates), auctor erit Deus justarum a se separationum, id est condemnationum reproborum, sed hi qui prorsus se a Deo segregaverunt, id est, qui in statu peregrinationis ac viæ se a Deo finaliter diviserunt per mortale peccatum. Quod in hominibus fit in morte, in angelis factum est in casu. Ideo asserit Damascenus : Quod in angelis est casus, hoc in hominibus mors ; Salomon quoque in Ecclesiaste : Ubicumque ceciderit lignum, sive ad austrum, sive ad aquilonem, ibi erit.

Verum his objici potest, quia quum duplex sit malum, utpote malum culpæ et malum pœnæ, Deus est causa efficiens mali pœnalis, de quo in Amos legitur : Si erit malum in civitate quod Dominus non fecit ? Et respondendum, quod Deus dicitur non esse causa damnationis ac punitionis pravorum, quia non est illius causa radicalis ac directa, sed quasi per accidens et indirecte, videlicet propter et per iniquitatem illorum. Idcirco, Isaia testante, hoc opus est alienum et peregrinum ab eo. Et in libro Sapientiæ conscriptum est : Deus mortem non fecit, nec lætatur in perditione morientium. Qui et per Isaiam fatetur : Heu, ego consolabor super hostibus meis. Nihilo minus ipse realiter et efficienter separabit hædos ab agnis, prout in Matthæo habetur. Porro iniqui sunt meritoria causa suæ damnationis ac separationis a Deo.

Quemadmodum et alios cernimus hic jam Dei consortio et familiaritate beatos, id est in vita præsenti : qui per donum sapientiæ in suo gradu tertio consummatæ et per ardentissimam caritatem, sunt quasi secretarii et consiliarii Dei ac mysticæ theologiæ participes, et ita sunt sancti atque beati beatitudine inchoata, nondum completa ; quorum spiritibus testimonium reddit Spiritus Sanctus quod sunt filii Dei ; quibus incerta et occulta sapientiæ suæ Deus revelat. Quales potissime erant in primitiva Ecclesia gloriosi Apostoli et apostolici viri.

Quia quum sint veritatis amatores, ab affectu omni materialium rerum longissime recedunt, id est ab omni carnali et inordinata affectione, de qua fatur Apostolus : Erunt homines se ipsos amantes ; et in omni libertate malorum omnium, id est in vera et spirituali libertate ab omni servitute peccati ac jugo diaboli, et amore divino bonorum universorum, præcipue bonorum gratiæ ac salutis, imo et in amore hominum iniquorum in Deo et propter Deum, pacem temporis et pectoris atque æternitatis diligunt et sanctificationem, juxta illud ad Hebræos : Pacem sequimini cum omnibus et sanctimoniam, sine qua nemo Deum videbit;¹¹ atque ex præsenti vita, futuræ primitias sumunt : id est, in sæculo isto futuræ felicitatis suavitatem prælibant, prægustant, experiuntur, ut ex perceptione præsentium munerum firma et certa sit exspectatio futurorum ; « ex vita » item « præsenti », id est ex præcipuis meritis vitæ suæ sanctæ in via, sortiuntur « primitias » gloriæ sempiternæ in patria; inter homines angelico more conversantes, juxta illud ad Philippenses : Inter quos lucetis, etc. ; cum omni tranquillitate animi, et denominatione Dei, id est cum invocatione, laudatione et confessione Creatoris altissimi, et sanctitate, et virtutibus reliquis, quæ connexæ dicuntur.

Et te quidem non adeo insanus sum ut arbitrer aliquid pati, id est, non sum ita insipiens ut rear vos, sanctos Apostolos et apostolicæ sanctitatis viros, pati immoderantias passionum animæ, a quibus estis reformati. Imo et passiones corporis hac tantum in parte sentire credo, ut eas solum dijudicetis : id est, non credo vos sanctos viros pati in corpore eo modo ut alii, sed « solum ut dijudicetis », id est, discernatis idonee. Non quod sancti Apostoli ac martyres in suis martyriis nullum senserunt corporalem dolorem, sed quod

Dan. xii, 3. ab sequestrarunt

Eccle. xi, 3.

Amos III, 6.

Is. xxviii, 21.

Sap. I, 13.

Is. I, 24.

Matth. xxv, 32.

Rom. VIII, 16.

Ps. L, 8. secedunt

II Tim. III, 2.

Hebr. xu, 14.¹² dijudices exteriores pœnæ sensibilesque dolores tanto plus remittebantur et mitigabantur in eis, quanto excellentior contemplatio et copiosior redundantia consolationis internæ a parte superiori in vires inferiores tunc erant in illis: quia secundum hoc, vires inferiores a suis actibus magis aut minus retrahebantur. Imo in aliquibus tanta interdum fuit redundantia et consolatio illa, quod actualiter non senserunt pœnas sensibiles: unde S. Tiburtio ambulanti super prunas, apparuit quod super rosas incederet.

Ceterum qui te exsilio impetunt, id est, in exsilium mittunt, et exsilio relegare se Evangelii solem putant non recte, id est, erronee æstimant se posse obscurare, exstinguere, impedire prædicationem et irradiationem evangelicæ veritatis ac lucis sole splendidioris, eos jure culpans, id est, juste increpans, cupio his omissis quæ in se ipsos peragunt, id est, opto ut relictis actibus vitiosis quæ contra propriam operantur salutem, ad bonum convertantur, et te ad se attrahendo, id est vos sibi alliciendo ac invitando ad informationem ipsorum, fiant participes luminis, id est evangelicæ sapientiæ ac optimæ conversationis.¹³

Sequitur verbum bonæ spei, non præsumptionis. Nos autem nihil adversum privabit Joannis clarissimo radio, id est, nulla adversitas tollet a nobis splendidissimam S. Joannis doctrinam;¹⁴ quandoquidem memoriam ac renovationem tuæ verissimæ theologiæ, id est sapientialis tuæ doctrinæ, repetendo, id est assidue recitando ac iterando, quam prædicando jam effudisti et docuisti, volvemus, præsertim quum et eam descripseris.¹⁵ Apocalypsim vero in Patmo descripsit: sed an ante hujus epistolæ destinationem, quis novit?

Post paululum vero, id est, post modicum tempus, supple, fiet quod dicam: et ita aliqua interponit. Dicam enim, etsi audax dictu videatur, id est, secretum aliquid tibi scribam et pandam, quamvis videatur immoderatæ audaciæ quod sic loqui audeo. Tibi carissima societate jungemur, id est, communionem socialem et amorosam adhuc simul habebimus, quum scilicet a Patmo redieris.

Ero autem prorsus dignior cui fides habeatur, id est, fide dignior reputabor, si quæ tibi præcognita sunt, quæ ex Deo didici, id est, ex divina revelatione per spiritum prophetiæ cognovi, quæ et tibi ante sunt revelata, hæc loquar: quod scilicet et ex Patmi custodia, id est, ab exsilio insulæ sic vocatæ, in qua undique ambulans prædicasti, de qua adhuc egredi tibi non licet, dimittendus es liber, et in Asiaticam terram reversurus. Quod factum est, Domitiano imperatore ob suam crudelitatem a senatu occiso: quo facto, senatores revocaverunt facta a Domitiano, qui sanctum relegavit Joannem. Illicque perages boni Dei imitationes, id est, Christi imitator eris, docendo, agendo et sustinendo, easque posteris trades, id est, ad futurorum informationem ac salutem describes. Ex quibus ostenditur quod S. Dionysius spiritu quoque prophetiæ resplenduit.

TRANSLATIO JOANNIS SCOTI

APPELLANS sacram animam, dilectissime: et est mihi hoc apud te supra Apostolos inseparabilius. Ave, vere dilectissime, vere amabili et desiderabili et dilecto valde dilectissime. Quid mirum si Christus vere dicat, et discipulos injusti civitatibus exagitent, ipsi quæ sunt secundum dignitatem, sibimet attribuentes, et a Sanctis polluti distincti et redeuntes? Vere significativas imagines in ea quæ sunt visibilia invisibilium. Neque enim in sæculis venturis causalis erit ex se justarum separationum Deus; sed ex Deo omnino se ipsos segregantes. Sicut etiam alios videmus hinc jam cum Deo factos: quoniam qui sunt veritatis amatores, passibilitate quidem recedunt materialium, in omni autem omnibus malis libertate et amore divino bonorum omnium, pacem diligunt et sanctificationem, et ex præsenti vita incipiunt futuram, angelice et pulchre in medio hominum conversantes, cum omni impassibilitate, et divina nominatione, et bonitate, et aliis optimis. Vos igitur non (etsi aliquando sic insaniam) ducebamini quid pati; sed et corporis passiones solummodo judicare eas sentiendo credo. Injuste autem affligentes vos, et circumscribere æstimantes non recte Evangelii solem, juste interveniens oro, hæc dimittentes quæ in se ipsos agunt, in bonum converti, et ad se ipsos vos attrahere, et recipere lumen. Nos autem non econtrario privari Joanne clarissimo radio: nunc quidem præparatos in memoria et renovatione tuæ veræ theologiæ, paulo post autem (dico enim etiam audacius) vobis ipsis adunandos. Dignus autem fide omnino sum, hæc præcognita tibi ex Deo et discens, et dicens quia et ab ea quæ in Patmo est custodia dimitteris, et in Asiacam terram reverteris, et operaberis ibi optimi Dei imitationes, et his qui tecum sunt, trades.

EPISTOLA XI

AD APOLLOPHANUM PHILOSOPHUM.

NUNC nunc mihi sermo ad te dirigitur, præcordialis amor, multos sollicitudinum mearum angores de te replicans; teque miti mente super vecordia quæ tibi ex frivolitatis diutina pertinacia arguens, et fanatica illusionum phantasmata insultans, supernaturalem modificationem benignitatis Dei magnificentissime et diligentissime adorando, tibi bene resipiscenti, pars animæ meæ, conjubilo, tuisque te despectionibus compellabo ut illa tibi iterato commendem, quorum pridem contempseras notionem. Frequentissime quidem et diligenter satis dilucidavi tibi, Moyse prodente, a Domino hominem de limo factum, et transgressiones ejus cataclysmo piatas; sequenter quoque eum in amicitiam sumptum, multaque in Ægypto et egressionis suæ itinere, pro eo et in eo fecisse magnalia, atque theologos multoties fecisse, quorum præcognoscentia Deus humanatus fieri est dignatus ex Virgine. Unde mihi responsalia frequenter remisisti, non solum te hæc esse vera funditus ignorare: verum etiam quis idem Moyses fuerit pernescire; Evangelium Jesu Christi, Dei totius majestatis, quod meum vocabas, renuere; Paulum vero, hominem mundi circuitorem et seminiverbium; de materialibus ad immaterialia non velle suscipere. Imo me refellendo, quoniam paterna religionis jura degener omittens, in sacrilegia nefaria me transfuderim, hortabaris autem ea quibus innitebar, dediscere; aut his dejectis, paterer mea mihi sufficere, et non numina divina seu leges patrias derogare.

Ut autem lux superna, paternæ gloriæ splendorem in tuæ mentis tenebras radiare suo proposito destinavit, penetralibus cordis mei infudit ut tibi memoriale piissimum recordarer, qualiter in Heliopoli, pene coævo mihi, ego quinque et viginti fere annorum tempus evolvens, pariter morabamur, quum feria quadam sexta, ferme hora etiam quasi sexta, luna se ei injiciente, sol est horribiliter obscuratus, quia non Deus, sed creatura Dei, lucis suæ occubitu lucere nequivit. Quæstusque sum apud te, quid hinc tibi, prudentissime, videretur. Ex quo prudentia tua respondit, quod adeo tenaciter cordi mentis meæ inhæsit, ut nulla obliteratione abradi, nulla mortis imagine valeat aboleri. Obfuso namque orbe uniformiter tenebrarum caligine tabescente, ut purgatum rediit solis diametrum, regulam Philippi Aridæi assumpsimus. Quumque reperimus, quod et erat notissimum, eatenus fatigatione ecliptica solem pati molestias non debere, et lunam ab oriente solarem fulgorem velis Æthiopicis obducentem, solere in occidua ora captare profugia; tunc autem lucigenos thesauros caligines quas genuerunt, usque in Iliacos terminos (ut putavimus) proferentes, recondere occidentes, præsertim quum lunæ deesset, et nec conventus tempus propinquaret: aio ad te, peritiæ vastæ sacrarium, adhuc nescius tantæ rei mysterium: Quid, inquam, speculum doctrinæ Apollophane, his secretis adscribis? Atque tu mihi inquiens ore divino, et non humani sensus sermone: Ista, o bone Dionysi, divinarum retributiones sunt rerum. Denique notatum feriæ diem et annum, annuntiationi quam Paulus nostris auribus suspensis intonuit signis acclamantibus, concordare expertus, dedi veritati manus, et falsitatis sum nexibus absolutus:¹⁶ quam ineffabiliter effero, tibique infero, quæ est et vita et via, ac verum lumen est quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Cui tu tandem, ut vere prudens, cessisti. Cessisti nempe vitæ, quum abdicasti mortem. Cuique bene facies inhærendo, quum hinc nobis arctius junctus fueris. Os enim illud est, cujus me fulgore obtenebrans, eras solitus hinc inde fucis multicoloriis et multiplicibus etiam intra penetralia infuliginare et acuminatis spiculis terebrare: quoniam ut fatebare, illius notitiæ sapida notio, ut inhiabas, mentali palato se resultabat, et dedignans, in ventre tuæ notitiæ sedem sumere abnuebat. Sic sic modo cognoscentia et provida corda gerens, suspice, ne pro his qui non sunt, quod est verum remittas; et pertinacior ad falsa tentantibus esto, quam ad verum quod est suggerentibus nostris votis exstiteras. Ita namque in Jesu, qui esse et vita mea est, lætus jam moriar, quum ipse in eo vives.

Footnotes

1. Joann. xv, 20. ↩

2. Matth. x, 23. ↩

3. * tribuentes ↩

4. Act. xm, 46. ↩

5. Act. xiii, 46. ↩

6. II Cor. vi, 15. ↩

7. Jer. xxii, 28. ↩

8. Matth. x, 14. ↩

9. Hebr. xi, 3. ↩

10. ad / Exsultis, dilectissime ↩

11. Hebr. xii, 14. ↩

12. conversati Philipp. u, 15. ↩

13. *injuriæ* ↩

14. *nulla pro- vertilla, nulla adver- tus* ↩

15. * id qui- dem reman- entorum me- noria, ut renovatio- na. ↩

16. Jovens, 129, 8; 14, 9. ↩