Articulus 164

1. Quid sit matrimonium. 2. An consensus sit causa ejus efficiens. 3. An oporteat consensum exprimi verbis. 4. An consensus expressus per verba de futuro matrimonium faciat. 5. An consensus per verba faciat matrimonium, dum deest intentio.

2. MATRIMONIUM denique est quædam conjunctio atque relatio, qua maritus et conjux ita vocantur :¹ nam per matrimonium ordinantur ad unam curam rei domesticæ, et generationem educationemque prolis. Tria autem in matrimonio considerantur, videlicet : ipsa essentia matrimonii, quæ est conjunctio : et sic matrimonium vocatur conjugium. Secundo, causa ejus, quæ est desponsatio : et sic dicitur nuptiæ. Tertio, effectus ejus, qui est proles : et ita matrimonium dicitur a matre potius quam a patre, nam matri potissime convenit officium educandæ prolis. Itaque matrimonium est conjunctio inter legitimas personas maritalis ac indissolubilis.

3. Præterea in omni sacramento est quædam spiritualis operatio per operationem sensibilem significata.² Unde in sacramento matrimonii est quædam spiritualis conjunctio, in quantum est sacramentum; et aliqua materialis, in quantum est naturæ officium ac vitæ civilis. Hæc autem spiritualis conjunctio fit mediante conjunctione materiali, virtute divina. Itaque sicut conjunctiones materialium contractuum fiunt per mutuum consensum, sic et matrimonialis conjunctio. Et ideo causa efficiens matrimonii est consensus; et hic consensus est signum voluntatis Christi qua ipse consensit uniri Ecclesiæ.

4. Porro, sicut contractuum exteriorum conjunctio exigit ut per verba exprimatur; sic consensus prædictus non efficit matrimonium, nisi verbis explicetur, vel aliquo correspondente, scilicet nutu, si muti sunt aut diversarum linguarum. Imo, si puella non contradicit, tunc verba parentis reputantur quasi verba ipsius.

5. Adhuc autem, sacramentum efficit quod significat. Qui autem se dicit aliquid esse facturum, non facit jam illud, sed facturus est. Et ergo quum aliquis consensum suum per verba de futuro exprimit, non significat se matrimonium facere, sed promittit se illud facturum. Consensus igitur per verba de futuro non facit matrimonium, sed sponsionem ejus, quæ sponsalia appellantur. Unde secundum jura, qui promittit vel dicit se aliquam recepturum, et postea consentit in aliam per verba de præsenti, tenetur habere secundam.

6. Præterea, sicut exterior ablutio non sufficit, ut dicatur quis baptizatus, nisi sacramentum intendat recipere; sic exterior verborum expressio sine interiori consensu non facit matrimonium, ut Innocentius dicit. Et hic defectus consensus suffragatur conscientiæ hominis, quod non alteri adstringitur vinculo matrimoniali; non tamen in foro Ecclesiæ, quæ judicat secundum allegata atque probata. Imo, si in uno desit consensus interior, ex parte nullius est matrimonium, quoniam matrimonium in mutua conjunctione consistit. Si vero quis ducat aliam uxorem, prima relicta quam sine interiori consensu accepit, compellitur per Ecclesiam stare cum prima uxore, quia Ecclesia judicat secundum ea quæ foris apparent. Nec decipitur in justitia, quamvis decipiatur in facto. Sed ille debet potius excommunicationem sustinere, quam ad primam accedere; vel debet ad terras remotas aufugere.