Caput XXXIV. Quomodo divinitus promovetur homo quandoque de profundo iniquitatis ad summum fastigium charitatis.

Sed divina miseratio saepe venit in adjutorium salutis quod, quantum in ipsis est, cumulus est damnationis, secundum quod scriptum est, ubi abundavit iniquitas, superabundavit et gratia (Matth. XXIV). Nam saepe superna gratia dum hujusmodi homines inter calamitatum suarum angustias visitat, hanc eamdem infelicitatis suae immanitatem eorum oculis objicit, et in ejus consideratione ad poenitentiae lamenta compungit, et eductas de lacu miseriae, et de luto faecis, quibusdam profectuum gradibus de profundo iniquitatis provehit ad summum fastigium charitatis. Nonne hoc est quod Scriptura loquitur, ubi consequenter adjungitur: In diebus regnorum illorum suscitabit Deus coeli regnum quod in aeternum non dissipabitur, et regnum ejus populo alteri non dabitur. Comminuet, et consumet universa regna haec, et ipsum stabit in aeternum, secundum quod vidisti, quod de monte abscissus est lapis sine manibus, et comminuit testam, et ferrum, et aes, et argentum, et aurum (Dan. II). In diebus itaque regnorum illorum sub tempore tantae malitiae, et tantae miseriae datur abundantia gratiae, et suscitatur regnum charitatis quod nunquam potest perire. Qui enim manet in dilectione, manebit in aeternum. Itaque hoc regnum in aeternum non dissipabitur. Charitas enim omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet (I Cor. XIII). Et regnum ejus populo alteri non dabitur, hic est enim fons ille (ut ait Augustinus) de quo non communicat alienus: Comminuet, inquit, et consumet universa regna haec. Vultis autem nosse quomodo charitas universa regna haec comminuit atque consumit: Charitas, ait Apostolus, patiens est, benigna est, charitas non aemulatur, non agit perperam, non inflatur, non est ambitiosa, non quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati. Adhuc additur de hoc regno, quia ipsum stabit in aeternum, et Charitas, ait Apostolus, nunquam excidit, secundum quod vidisti, inquit, quod de monte abscissus est lapis sine manibus, et comminuit testam, et ferrum, et aes, et argentum, et aurum. Scimus quia regnum Dei a timore inchoatur, sed in charitate consummatur. Per lapidem itaque timoris dejicitur opus confusionis, et fundatur regnum charitatis. Sed lapis sine manibus abscinditur per quem charitatis regnum fundatur: timoris enim incussio, charitatisque inspiratio fit in Spiritu sancto non opere humano: Charitas, inquit, Dei diffusa est in cordibus nostris, per Spiritum sanctum qui datus est nobis (Rom. V). Comminuet, inquit, atque consumet universa regna haec, secundum quod vidisti, quod lapis abscissus est sine manibus, et contrivit testam, et ferrum, et aes, et argentum, et aurum. Destructio adversantium regnorum incipitur a timore, perficitur in charitate. Per timorem eradicantur a consensu, per charitatem evelluntur ab effectu. Comminuit ergo testeam fragilitatem charitas, quae patiens est, comminuit ferreum rigorem charitas, quae benigna est. Quid, quaeso, est in quo simulationis aes comminuitur, nisi charitas quae non aemulatur? Quid vero est quod comminuit aeream pertinaciam, nisi charitas quae non agit perperam? Si in argento jactantia, in auro intelligitur arrogantia, quid eis tam contrarium quam charitas quae non inflatur, nec est ambitiosa, nec quaerens quae sunt sua? Si aut in argento illud opus intelligitur quod fit ex sola deliberatione, non autem ex dilectione, non fit tam ex dilectione quam ex veritate, quid tam consentaneum charitati quae congaudet veritati? Si in aureo capite optimi operis defectus reprehenditur, eo quod ad debiti finis talum non perducitur, quid melius hoc opus arguit vel corrigit quam perfecta charitas quae nunquam excidit? O felix charitatis regnum quod manet in aeternum! O felix regnum quod nunquam dissipabitur, quando populo alteri in aeternum dabitur! Felix regnum in quo patientia durat, benignitas perseverat! Felix regnum, in quo nemo aemulatur, felix utique in quo non agitur perperam, nemo inflatur, felix vere in quo nemo ambitiosus quaerit quae sua sunt; nemo uritur! Forte in hoc nobis aliquid innuit, quod cum superius in enumeratione contritionis prius ferrum, postea testam posuerit, hoc in loco sane prius testam, postea autem ferrum ponit. Sed scimus quia in aliis timor, in aliis autem principatur pudor. Nam alii quidem sunt magis timorati quam verecundi, alii vero magis verecundi quam timorati. Qui igitur timidiores sunt facilius compunguntur ex consideratione propriae crudelitatis quam voluptatis. Qui vero verecundiores familiarius ad poenitentiam emolliuntur ex recordatione foedae voluptatis quam iniquitatis. Si igitur per ferrum crudelitas, per testam recte voluptas intelligitur, quid mirum si alias, alio et alio ordine ferrum et testa comminuta leguntur, cum pro qualitate animorum; vel morum in aliis et aliis intimae compunctionis et verae contritionis ordo vel occasio varietur?