II. Van drierhande enicheiden, die in ons is van naturen

Nu meret met erenste, drierhande enicheit vint men in allen menschen natuerlike, en̄ daer toe overnatuerlike in goeden menschen.

Die ierste ende die hoechste enicheit des menschen es in Gode; want alle creaturen hanghen in deser enicheit met wesene, met levene en̄ met onthoude: en̄ scieden si in deser wijs van Gode, si vielen in niet en̄ worden te nieute. Dese enicheit es weselike in ons van naturen, weder wi sijn goet ofte quaet. En̄ si en maect ons, sonder onse toedoen, noch heylich noch salich. Dese enicheit besitten wi in ons selven, en̄ doch boven ons, alse een beghin en̄ ene onthout ons wesens en̄ ons levens.

Eene andere eninghe ofte enicheit es oec in ons van naturen. Dat is enicheit der overster crachte¹, daer si haren natuerliken oirspronc nemen werkeliker wijs in enicheit dies gheestes ofte der ghedachten. Dit is die selve enicheit die in Gode hanghet; mer men nemtse hier werkelike, en̄ daer weselike². Nochtan es die gheest in elke enicheit gheheel³, na alheit sijnre substancie⁴. Dese enicheit besitten wi in ons selven boven sinlicheit⁵; en̄ hier ute comt Memorie en̄ Verstannisse, en̄ Wille, en̄ alle die macht gheesteliker werke. In deser enicheit heetmen de siele gheest⁶.

Die derde enicheit die in ons es van naturen, dat is eyghendoem⁷ der lijfliker crachten in enicheit des herten, beghin en̄ oirspronc dies lijflijes levens⁸. Dese enicheit besit de siele inden live en̄ inde levendicheit des herten⁹, en̄ hier ute vloyen alle lijflike werke en̄ de -v- sinne, en̄ hier af heet de siele siele¹⁰; want si des lives forme es, en̄ si den lichame animeert, dat is dat sine levende maect en̄ levende onthout¹¹. Dese ·iij· eninghen staen inden mensce natuerlike, alse een leven en̄ een rike. Inder nederster, is men ghevoellic ende beestelie, inder middelster is men redelic en̄ gheestelic; inder overster, wertmen onthouden weselic¹². En̄ dit is natuerlic in allen menschen.

Nu werden dese ·iij· enichede, alse een rike ende ene ewighe woninghe, overnatuerlike gheciert en̄ beseten¹³ met sedeliken dogheden in caritaten en̄ in werkenden levene. En̄ het wert noch bat gheciert en̄ eerliker beseten met ynnigher oefeninghen tot¹⁴ enen gheesteliken levene. Mer alre eerlicste en̄ salichste wertet gheciert met enen overnatuerlic scouwenden levene¹⁵.

Die nederste enicheit, die lijflie es, die wert gheciert en̄ beseten overnatuerlike met uutwendigher oefeninghen in volcomenen seden, na die wise Christi en̄ sijnre heilighen, en̄ dat cruce te draghene met Christo, ende die nature te druckene onder die ghebode der heyligher Kerken, en̄ onder die lere der heylighen, na macht der naturen, in bescedenheden.

Die andere enicheit, die inden gheeste es ende te male gheestelic es, die wert gechiert en̄ overnatuerlike beseten, met den drien godliken dogheden, Gheloeve, Hope en̄ Minne, en̄ met invlote der graciën en̄ der gaven Gods¹⁶, en̄ met goet- willicheden tote allen dogheden, na te volghene den exemple Christi en̄ der heyligher kerstenheit.

Die derde enicheit en̄ die hoechste, die is boven onse verstendighe begrijp en̄ doch weselike in ons¹⁷, die wert overnatuerlike van ons beseten, alse wi in al onsen doechdeliken werken Gods lof en̄ sine ere meinen, en̄ in hem rasten boven meninghe, ende boven ons selven, en̄ boven alle dinc. Dit is die enicheit daer wi creatuerliker wijs ute ghevloten sijn en̄ weselike in bleven¹⁸ sijn¹⁹. Dit sijn die doeghede die dese ·iij· enichede chieren in werkenden levene²⁰.

Nu willen wi voirt spreken, hoe dese ·iij· enichede hoghere gheciert en̄ edeliker beseten werden met ynnigher oefeninghen toten werkenden levene²¹. Alse hem die mensche, overmits caritate ende op gherechte meyninghe²², op draghende es, in allen sinen werken en̄ in al sinen levene, tote der cren en̄ tot den love Gods, en̄ raste soekende es in Gode boven alle dinc: dan sal hi in oetmoede met verduldicheden en̄ in ghelatenheden sijns selfs, met sekeren toeverlate²³ altoes verbeiden nuwer rijcheit en̄ nuwer gaven, en̄ altoes onbecommert, weder God ghevet ofte niet en ghevet²⁴. Aldus maectmen ene bereetscap en̄ ene bevallijcheit²⁵, een inwendich begheerlic leven tonfane²⁶. Als dat vat bereet is, stortmen daer in edele licore²⁷. Hen is²⁸ gheen edelre vat dan die minnende siele, noch orberliker drane dan die gracie Gods. Aldus sal die mensce Gode op draghen alle sine werke en̄ al sijn leven met eenvoldigher opgherechter meyninghen, en̄ rasten boven meyninghe, en̄ boven hem selven, en̄ boven alle dinc in die hoghe enicheit, daer God en̄ die minnende gheest gheenicht sijn sonder middel.

Footnotes

1. Sur. virium supremarum. ↩

2. Sur. verùm hîc activè illic essentialiter accipitur. ↩

3. L en M kwalyk, ghebeelt. ↩

4. Sur. tametsi spiritus utrobique, id est, et in hac et illa unitate totus est secundum substantiae suae integritatem. ↩

5. Sur. Hanc unitatem intra nos ipsos supra partem sensitivan obtinemus. ↩

6. Sur. ex ipsaque Memoria, Intellectus, Voluntas, et omnis spiritualium actionum vis virtusque promanat: et hîc anima spiritus appellatur. ↩

7. Versta grond, of tot grond strekkende. ↩

8. Sur. vitae nostrae corporeae fons et origo. ↩

9. Sur. Quam quidem unitatem in corpore et cordis meditullio seu vivacitate possidet anima. ↩

10. Sur. et ex ipsa actus omnes corporis, et sensus quinque externi proficiscuntur, atque indè anima idem ipsum animae habet vocabulum. ↩

11. Sur. vivumque conservet. ↩

12. Sur. secundum essentiam conservamur. ↩

13. incoluntur, zegt Surius. ↩

14. Versta by, te samen met. Sur. exercitationibus internis simul cum ipsa vita activa. Surius heeft dus niet gheesteliken leven gelezen, maer werkende, gelyk inderdaed F, G en I opgeven. Uit L en M is niets af te leiden. ↩

15. Sur. sed longè omnium felicissimè atque praeclarissimè ea possidetur vita, quae in supernaturali Dei contemplatione versatur. ↩

16. Sur. divinaeque gratiae ac donorum Dei influxibus. ↩

17. Sur. Tertia denique unitas, quae et suprema est, nostraeque excedit quidem intelligentiae captum, et tamen in nobis essentialiter inest. ↩

18. L alleen. blivende sijn. ↩

19. Aldus D. De andere codices voegen hier te regt by: en overmids caritate weder toe kerende sijn. Sur. Atque isthaec unitas ea est, ex qua creati emanavimus, et in qua juxta essentiam permanemus, et ad quam per charitatem amanter redire contendimus. ↩

20. Sur. et his quidem virtutibus triplex haec unitas in vita actuosa decoratur ac exornatur. ↩

21. Sur. exercitatione interna cum vita activa conjuncta. ↩

22. Opgherecht is hier opregt: et rectam intentionem, zegt Surius. ↩

23. certaque spe et fiducia, zegt Surius. ↩

24. Sur. novas semper expectabit divinae gratiac divitias, novaque dona, nec animo anxius aut solicitus admodùm crit, sive largiri placeat Deo, sive non placeat. ↩

25. Aldus alle onze Hss. Versta echter geschiktheid, vatbaerheid, en zie den Theutonista van Van der Schueren, bl. 22, op het woord Beqweem. ↩

26. Sur. Hoe modo ad vitam suscipiendam atque amplectandam internam et affectivam, quaedam fit hominis accommodatio adaptatioque. ↩

27. Sur. haud secùs quàm priùs vas instrui ac praeparari solet, cui preciosus sit liquor infundendus. ↩

28. Versta, Het en is. ↩